Ақша. Ақша түрлері және олардың дамуы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .1.4

Негізгі бөлім
1.1 Ақша . тауардың жалпы эквиваленті ... ... ... ... ... ... ... ... ..4.6
1.2 Ақша айналымы туралы ұғым және оның құрылымы ... ... ...7.22
1.3 Несие ақшалары және олардың түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22.30
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .32
Ақша адамдарға ежелден таныс.Бірақ оның қалай пайда болғандығы туралы құпия сыры және қоғам өміріндегі мәні көп уақытқа дейін беймәлім болды.Бұл сұрақтарға қоғам өмірін зерттей келіп,оқымыстылар ақшаның тауар айналымында атқаратын маңызын жан-жақты ашып,жауап берді.Ақша – тауарлы өндірістің өнімі.Сонда өнім мен тауардың айырмашылығы неде? Тауардың ақшаның пайда болуына,оның қолдануының өрістеуіне әсер ету жағдайларын тарихи тұрғыдан қарап өтелік.
Қоғамдық дамудың алғашқы қауымдық құрылысы жағдайында бір қауым өз тұтынуынан ауысқан өзінің қандай да болсын еңбек өнімін анда-санда кездейсоқ кездескенде басқа бір қауымның өніміне айырбастайды.Сонда, адам еңбегінің нәтижесі - өнім (зат). Ал оны өндірушілердің белгілі бір қоғамдық қатынастарын,яғни өнімді сату-сатып алу қатынастарын дәлелдейтін түрі - тауар.Тауар дегеніміз сату-сатып алу жолымен айырбасқа түскен еңбек өнімі,немесе тауар – еңбек өнімінің айырбасқа арналған формасы.Тауар ең алдымен өндірушінің басқа өнімге айырбастау мақсатымен жасалған еңбек өнімі түрінде айырбас кезінде,яки нарықта көрінеді.Егер өнім өндірушінің өзінің тұтынуы үшін жұмсалса,ондай еңбек өнімі тауар сипатын алмайды.Мәселен,етікші өзі тіккен етікті өзі пайдаланса,онда ол тауар емес,тұтыну заты.
Бірақ кез келген зат тауар бола алмайды.Егер нақты еңбектің нәтижесі – тұтыну құны өз сатып алушысын таппаса,қоғам оны мойындамағаны,онда оны жасауға жұмсалған уақыт босқа кеткен уақыт болғаны да,зат тауар түріне ие бола алмағаны,себебі ол қоғамға керексіз зат.Тауардың басқа адамдардың қажетін қанағаттандыратын қасиеті тауардың тұтыну құны болады,яғни тауардың қоғамдық тұтыну құны болып табылады.Тұтыну құны тауарды өндірушінің өз қажетіе емес,басқа өндірушінің тауарына айырбастау арқылы басқа адамдардың қажетін өтейді.Тауардың басқа тауарға айырбасталу қасиетін оның айырбас құны деп атайды.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ЕУРАЗИЯ НАРЫҚ ИНСТИТУТЫ
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
Ақша. Ақша түрлері және олардың дамуы
Алматы 200
Жоспар
Кіріспе.....................................................................
....................1-4
Негізгі бөлім
1. Ақша – ... ... ... Ақша ... ... ұғым және оның ... ... ақшалары және олардың
түрлері................................................................
...............22-30
Қорытынды...................................................................
..............31
Пайдаланылған
әдебиеттер.........................................................32
Кіріспе
Ақша адамдарға ежелден таныс.Бірақ оның қалай пайда болғандығы туралы
құпия сыры және қоғам ... мәні көп ... ... беймәлім болды.Бұл
сұрақтарға қоғам өмірін зерттей келіп,оқымыстылар ақшаның тауар айналымында
атқаратын маңызын жан-жақты ашып,жауап берді.Ақша – ... ... өнім мен ... ... ... Тауардың ақшаның пайда
болуына,оның қолдануының өрістеуіне әсер ету жағдайларын тарихи ... ... ... ... ... ... ... бір қауым өз
тұтынуынан ауысқан өзінің ... да ... ... ... ... кездескенде басқа бір қауымның өніміне айырбастайды.Сонда, адам
еңбегінің нәтижесі - өнім (зат). Ал оны ... ... бір ... ... сату-сатып алу қатынастарын дәлелдейтін түрі -
тауар.Тауар ... ... алу ... ... ... ... тауар – еңбек өнімінің айырбасқа арналған ... ... ... ... ... айырбастау мақсатымен жасалған еңбек өнімі
түрінде айырбас кезінде,яки нарықта көрінеді.Егер өнім өндірушінің өзінің
тұтынуы үшін ... ... ... ... сипатын
алмайды.Мәселен,етікші өзі ... ... өзі ... ол тауар
емес,тұтыну заты.
Бірақ кез келген зат тауар бола алмайды.Егер нақты ... ... ... құны өз ... ... ... оны ... оны
жасауға жұмсалған уақыт босқа кеткен уақыт болғаны да,зат тауар түріне ие
бола ... ол ... ... ... ... ... қанағаттандыратын қасиеті тауардың тұтыну құны болады,яғни тауардың
қоғамдық тұтыну құны болып табылады.Тұтыну құны ... ... ... ... өндірушінің тауарына айырбастау арқылы басқа адамдардың
қажетін өтейді.Тауардың басқа тауарға айырбасталу қасиетін оның ... деп ... ... ... сатқанда ғана ілесе жүретін бағалық
көрсеткіш айқын ... ... ... құны ... ... қанағаттандыру қасиетінен шығады да,ал басқа тауарларға ... ... құны ... ... ... ... ... құны
ретінде тұтыну құнын алатын құрал болады.Айырбас құны,яғни тұтыну құндары
айырбасталуының ...... ... ... ... ... ... келген пайдалы зат құн бола алмайды.Себебі адам
еңбегі жұмсалмаған заттардың құны жоқ.Мысалы,өңделмеген тың жер,өзендер мен
теңіздер,жабайы жемістер,т.б.Сонда құн ... не? Құн ...... ... ... жиынтығы.Қоғам дамуының негізі –
еңбек.Сондықтан,тауарға сіңген қоғамдық еңбек тауардың құны ... ... ... ... ... шығындары өздігінен өнімді құн ете
алмайды.Құнды ... бола ма? ... құны ... үшін ... ... ... ... қажет – ол ... ... ... ... айырбас қатынастары болуы шарт.Ол тек ... ғана ... ... олардың белгілі бір тауарды
басқа тауарларға ... ... ... құны ... ... ... ... я болмаса химиялық талдау
жасап байқауға болмайды.Оны тек қоғамдық сипатта – нарықта,айырбас кезінде
байқауға ... құн ... ... ... ...... категория.Құнның негізі – адам ...... ... ... идея адамзат тарихында көптен бар.Ал оның
еңбек теориясының негізін қалаушылар XVII ғасырдағы ... ... ... өмір ... ... А.Смит, XIX ғасырдағы ағылшын
бизнесмені ... ... ... ... теориясына басты үлесті XIX
ғ.К.Маркс қосты.Ол ... ... ... екі ... ... бір ... құнын жасайтын нақты ... және ... ... ... ... ... ашып,оны жан-жақты талдады.Тауардың
екі жағының – тұтыну құны мен құнының – ... ... ... ... ... ішкі ... ... жағдайда шешіледі деген сұраққа
жауап іздестірейік.Қоғамдық еңбек,яғни басқалар үшін еңбек ету ... ... ... ... ... ... да ... өз күш-қуатын жұмсай отырып,өз отбасына қажетті өнім
шығарып,бір-біріне ... ... ... құн ... болған жоқ.Себебі
тауар пайда болған жоқ,яғни еңбек өнімдері айырбасқа түскен ... ... ... ... бір ... ... қасиеті ол өнімді сату-сатып алу
кезінде,яғни ... оны ... құны және құн ... ... ... құны ... қажетін өтеуге керек болғаны.Бұл
біріншіден.Екіншіден,оның құнының бар ... ... дәл ... ... жағдайында тауардың ішкі қарама-қайшылықтары шешіледі.
Адамзат қоғамының даму сатыларында айырбас ... да ... ... ... тек ... зат ретінде ғана бір-біріне
айырбасталып қоймай,бүкіл тауарлар дүниесінен ерекше бір ... ... ... ... ... айтқанда: «Айырбас құны,тауарлардан
бөлініп және сол тауарлармен қатар дербес тауар ретінде ... ... ... жеке ... тұтыну құны ретінде көрінеді.Оның құны белгісіз,ол
тек тауарды ... ... ғана ... мен ақша ... бірін-бірі алмастырады және біріне-бірі теңгеріледі.
Сөйтіп,ақшалар ертеден адамзаттың пайда болуымен қатар өмір ... десе ... бойы ақша ... ... және ... олардың
жағдайы аяқталған,соңғы фраза болып табылмайды.
Тауар айналысының тарихи ... ... ... ... эквивалент
формасында әр алуан тауарлар болған: мал,тері,бақалшақ,металл бұйымдары
және т.б.Мұның ... ... ... мен ... ... ... ақша ... себептерін түсіндіреді.
Экономикалық категория ретінде ақшалар өндіріс және бөлу процесінде
адамдар арасындағы ... ... ... ... ақша ... ... атқарады: құн өлшемі,айналыс құралы,төлем құралы,қазына жинау
және ... ... ... өзінде,сондай-ақ олардың қызметтерінде жылдар бойы өзгерістер
болды.Егер де бұрындары сатып алу – сату ... ... ... ... ... ... қағаз және несие ақшалармен
жүзеге асуда.
I. Негізгі бөлім
1.1 Ақша – тауардың жалпы ... кез ... ... құнын білдіретін ерекше тауар ролін
атқарады.Осыдан келіп ақшаның ... ... күші ... ... ... К.Маркс «индивид өзінің ... ... ... да ... қалтасына салып жүреді» деген афоризммен сипаттады.Ол
мынадан айқын көрінеді:
Біріншіден,тек ақшаға айырбастау арқылы ғана ... ... ... ... ... ... тауарлар
айырбасында делдалдық етуі арқылы қоғамдық еңбектің ... ... ... ... ... ... қоғамдық өнімдегі үлесін де ақша
арқылы анықтауға болады.Себебі адамның қоғамдық еңбектегі ... ... ... ақша ... ... ... атқарғаны.
Үшіншіден,айырбас процесінде ақшаның делдалдық етуімен тауардың ішкі
қайшылықтары да ... ... ... ... ... бүкіл
тауарлар тұтыну құндары түрінде ... ... бір ... ... ... ... ... тауарларға қарсы құнның тұлғасы ретінде ... ... ... ... және ақша болып екіге бөлінуі оның тұтыну
құнымен ... ... ішкі ... ... ... жол ... тауар сатылса,оның тұтыну құнының біреудің
қажетін өтеуге керек болғандығы.Бұл бір ... ... ... ... бар екендігі дәлелденгені.Сатылған құн енді ақша түрінде тауар
өндірушінің қолына ... ... ... ... мөлшеріне
қарай өз өндірісіне басқа кез келген қажетті тұтыну құнын алуға мүмкіндік
туады.
Қорыта айтқанда,құнның ... ... ... болуы,яғни ақша –
тауардың жалпы эквиваленті болуы тауар өндірісінің ... ... ... ... нақтылы және үнемі қайталанатын
процеске айналып,кең көлемде өсуіне жол ашты.
1.2 Ақша ... ... ұғым және оның ... ... ... ақша ... ... үғым кездеспейді 90-
жылдардың орта шеніне ... ... мүше ... ... ... және «ақша айналысы» деген ұғымдарға анықтама беріліп,олар бір-
бірінен дәл ажыратылды.Ақша айналымы деп тек ... ақша мен ... ... ... ... кең ұғым ... әр үлгісі
бұл ұғымдардың мәні мен құрылымын өзгертпей кейбір ерекшеліктер енгізді.
Жоспарлы-орталықтанған экономика ... ақша ... ... ақша ... емес ақша да ... ... ... бөлуге қызмет атқаратын.Барлық қоғамдық өнім
өндіріс құралдары және тұтыну заттары (өнімдер мен ... ... ... ... материалды-техникалық жабдықтау жүйесі
арқылы,ал екінші жағдайда қоғам мүшелерінің табысына (жалақы,зейнетақы
және т.б.) сәйкес мемлекеттік сауда жүйесі арқылы бөлінді;
• мемлекет заңмен ақша ... ... ақша және ... ... ... ... қай түрі қандай бөлу жүйесіне қызмет
атқаратынын белгіледі.Сөйтіп қома-қол ақша қозғалысы халықтың ... ... ... ... емес ақша ... өндіріс құрал-
жабдықтарын бөлуді көрсетті;
• ақша айналымы мемлекеттік жоспарлау жүйесінің объектісі ретінде
директивалық ... ... ақша ... ... мемлекеттік меншік формасына қызмет көрсетті;
• ақша айналымының алғашқы және қорытынды кезеңдері мемлекеттік банкте
шоғырланып,оған мембанк ... ... ... ақша және ... емес ақша белгілерін тек мембанк
монополды құқықпен шығарды;
• мемлекеттік жүйелер ... ала ... баға ... және ... ... бекітумен де шұғылданды.
КСРО негізінде құрылған ТМД ... ... ... ... ... ... кейін (бағаны босату,мүлікті
беймемлекеттендіру және т.б.) ақша ... ... ... ... ... ақша айналысы – ақша айналымының бір бөлігі,атап айтқанда
«қолма-қол ақша ... ... ... ... ақша ... ... ақша ... негізінен шаруашылықтағы нарықтық қатынастарға қызмет
жасайды,ол бөлу қатынастарының тек аз ғана ... ... ... ақша және ... емес ақша ... ... ажырату
жойылды;
• ақша айналымы мемлекеттің,коммерциялық банктердің,заңды және ... ... ... ... ... ... ақша ... әр түрлі меншік формасы жағдайында жүреді;
• ақша айналымының алғашқы және қорытынды кезеңдері орталықтанбаған,яғни
олар әр ... ... және ... ... ... қолма-қол ақша және қолма-қол емес ақша айналымы бір-бірімен тығыз
байланыста жүреді;
• қолма-қол ақша эмиссиясын Орталық банк ... ... емес ... ... ... шығарды.
Сонымен,ақша айналымы деп қолма-қол және қолма-қол емес ақша түрінде
үзіліссіз қозғалыста жүретін ақша ... ... ... ... ... мазмұныны сай келеді,себебі айналымда тек ақша
белгілері жүреді.
Ал металл ақша жүйесінде әрі ... ақша ... ... ... ... ... ... монетаның (алтын немесе күміс) өз құны
өзінде көрсетілген ... ... ... ... ақша ... ... ... қозғалысымен бір уақытта жүрді.Сондықтан ... ... ... мен ақша ... ... ақша ... құн айналымы деп айтуға болмайды.Оған себеп –
қолма-қол ақша және қолма-қол емес ақша белгілерінің өз құны ... ... өте ... жоқ ... ... ... ... деп тек тауар айналымын айтуға толық негіз бар.
Айналыста жүретін тек қолма-қол ... ақша ... тек ... ақша ... деген белгілі бір мезгілде қолма-қол ақшамен
өтелген барлық төлемдер ... тең ақша ... ... ақша
айналымы деген қолма-қол ақша мен қолма-қол емес ақша ... ... және ... төлемдер мен шаруашылықтың есеп ... ... ... қызметі.Сонымен ақша айналымы екі бөліктен: қолма-
қол ақша айналысы және ... емес ақша ... ... ақша ... және ... емес ақша ... тек қолма-қол ақша жүретіндіктен оны ақша айналысы деп
атайды.Айналыс және төлем ... ... ... ақша ... ... / ... ақшалар/ және ұсақ монеталар)
айналыста жүреді.Бұл кез келген мемлекеттің ақша айналымының аз ... оның ... ... ... ақша ... ... ... көп бөлігін алуға және оны жұмсауға қызмет етеді.
Қазақстан Республикасында қолма-қол ақшаны Ұлттық банк ... ... ... ақша өлшемі – теңге),екінші деңгейдегі банктер
оның эквивалентін қолма-қол емес формада ... ... ... ... ... ақшаның көп бөлігі клиенттерге
беріледі,яғни ... ... ... ... ... мен
ұйымдардың кассасына түседі де,ал клиент жеке тұлға болса,ақша ... ... мен ... кассасындағы қолма-қол ақшаның
аз бөлігі олардың ... ... ... ... емес ақша ... жүргізеді),ал басым көп
бөлігі халыққа әр ... ... ... түрінде (яғни
жалақы,зейнетақы,жәрдемақы,шәкіртақы,сақтандыру ... ... ... ... түскен түсім және с.с.түрінде) беріледі.
Қолма-қол ақша негізінен халықтың ақшалы табысынан және оны ... ... көп ... салық,жарна,сақтандыру төлемін,пәтер ақысы
мен коммуналдық төлемін,қарызды өтеуге,тауар сатып алу мен көрсетілген
қызметке ақы ... ... мен ... ... ... пұл және ... ... жұмсайды.
Қорыта айтқанда,ақша коммерциялық банктердің төлем-кассалық
бөлімдерінен клиенттер арқылы ... ... бір ... ... ... ... орындары және халыққа қызмет көрсететін
орындардың) кассасы ... ... ... ... ... аяқталады.
Қолма-қол емес ақша айналымы (төлем ... – ол ... ... ... бұйрығы бойынша шоттағы ақша ... ... ... ... ... ретіндегі қызметін атқаруы.Ол бүкіл ақша айналымының
басым бөлігін (90%-ке жуығын) құрайды.Төлем айналымы төлеушілер мен ... ... ... ... жазу түрінде немесе олардың өзара
талаптарын есептеу жолымен жүзеге асырылады.
Есеп ... ... ... үшін әр ... ... ... кең тарағандары: ағымдағы,есеп айырысу және
т.б. шоттары.Қолма-қол ақшасыз төлем айналымы: тауарлы операциялар бойынша
және ... ... ... ... екі ... ... топқа
тауарлар мен қызметтер үшін қолма-қол ақшасыз есеп ... ... ... төлемдер (пайда салығы,ьқосымша құн салығы,жеке тұлғадан
алынатын табыс салығы және ... ... ... және бюджеттен тыс
қорлар,банктік борышты өтеу,несие үшін ... ... ... ... ақша ... ... ... құралы,біресе төлем құралы
қызметтерін орындайды.Тауар сатудан түскен ақша қарыз төлеуге жұмсалуы
мүмкін,өз ... ... ... ақша тауар сатып алуға жұмсалуы
мүмкін.Қолма-қол ақша және қолма-қол емес ақша ... ... ... және бір-біріне тәуелді.Өйткені ақша үнемі бір айналыс ... ... ... ... ... оған одан әрі ... жасай
береді.Ал банктегі шотқа қаржының аударылуы – қолма-қол ақшаның ... ... ... ... ... ... ақша
айналысынан ажырағысыз құрылым және екеуі бірігіп мемлекеттің бірыңғай ақша
айналымын құрайды.
Ақша айналымын реттеудегі ... ...... ... ... тарылту.Қазір бұл мәселе біздің елде ... ... ... ... ақшаны тек төменгі жалақының төрт еселенген мөлшері
көлемінде пайдаланумен және банктегі ... ... ... ... есеп
айырысу үшін есептесу чектерін енгізумен шектелуде.
Экономикасы дамыған ... ақша ... ... ... ... процесі кең тараған.Мысалы,АҚШ-та халықтың
барлық төлемдерінің тек ¼ ... ғана ... ақша ... ... ... ... және ... ақшасыз есептесуді жетілдірудің ... ... ... ... ... ... шығындарын азайтуға тигізер экономикалық маңызы зор.
Қолма-қол ақшасыз есеп айырысуды ұйымдастыруға әр елдің тарихи ... ... ... әсер ... ... 1775
ж.Ұлыбритания чекті,вексельді,кейін АҚШ чекті қолдана бастаған,ал ... ... ... есеп айырысу шоттарын қолданады.Қазіргі
кезде пластикалық карточкаларды қолдану қолма-қол ақшасыз есеп ... ең бір ... ... ... ... ... көптеген түрлерінің ішінде,негізінен,магнитті жолағы бары
кең қолданылады.Өркениетті мемлекеттерде жоғары қорғалу ... ... ... ... ... үшін белсенді жұмыс
жүргізілуде.
Банктердің есептесу операциялары: инкассо, аудару және ... ... - әр ... ... ... ... және ... шотына банктердің ақша түсіру операциясы.Инкассоға
чектер, вексельдер, бағалы қағаздар және т.б. құжаттар қабылданады.
1996 жылдан ... ... ... ... инкассо бойынша
Үйлестірілген (унифицированный) бірыңғай ереже қолданылады.Онда инкассоның
мәні және ... ... ... ... тәртібі;шарт бойынша халықаралық төлемде инкассо
түріндегі есеп айырысу тәртібі қарастырылған.
Инкассалық операцияның екі түрі ... ...... ... ... құжатсыз қойған төлем талабы негізінде банктің үшінші
жақтан ақша ... ... ... ... ... есеп
айырысуда қолданылады.Құжатты (документарное) инкассо – ... ... ... құжатты (негізінен тауарды реттеуші) көрсету және оны тек
төлемді қолма-қол алғанда немесе ... ... ғана беру ... ... ... операцияларында клиент банкіне өз шотынан белгілі-бір соманы
көрсетілген жаққа ... ... ... ... ... үшін банк комиссиялық ақы алады.
Аккредитив (латын сөзі – «сенемін») – бір ... ... ... ... ... ... белгілі бір соманы жеке
немесе заңды тұлғаға төлеу ... ... ... ... ... ... ... және құжатты.Ақшалы аккредитив –
атаулы ақшалы құжат.Онда белгіленген мерзім ішінде аккредитивте көрсетілген
соманы түгел немесе бөліп-бөліп оны ... ... ... корреспондент-
банкке берген тапсырма жазылған.Құжатты аккредитив – келісім,ол бойынша
эмитентбанк клиенттің ... және оның ... ... үшінші жаққа
төлемді жүргізу немесе оның үкімі бойынша төлеуі немесе ол берген аударым
вексельді акцептеуі,құжаттарды есептеуі ... ... алуы ... ... ... кез келгенін жүргізу өкілдігін басқа банкке
беруіне ... ... ... операцияларын
автоматтандыруды дамыту мен жетілдірудің нәтижесінде XX ғасырдың 70-
жылдарының ... ... ... ... ... ... мүмкіндік
туды.Электрондық төлем жүйесі – ол қағазсыз тасымалдаушы,электронды сигнал
жіберу арқылы ақша ... ... ... жағдайын
бақылау,несиелік және есеп айырысу операцияларын жүргізу үшін қолданылады.
Банк клиенттеріне қызмет көрсететін электрондық төлем жүйесіне:
• автоматтандырылған есеп айырысу ... ... ... ... ұйымдарындағы терминалдар;
• үйде банктік қызмет көрсетулер жатады.
Автоматтандырылған есептесу палатасы (АЕП) қолма-қол ақшасыз ... ... ... ... және ... ... хабарлар электронды есептегіш машиналарға енгізу үшін ... ... ... ... түсіретін формада болады.Алғашқыда АЕП
1972 ж.АҚШ-та жұмыс істей бастаса,қазіргі кезде оны Жапония,Ұлыбритания
және Батыстың ... ... ... ... автоматтар (БА) – ол клиентке банк қызметкерлерінсіз банктік
электронды ... ... ... бетімен операциялар жүргізуге
мүмкіндік беретін құрылғы.Алғашқыда БА банк ғимаратында орналастырылып,тек
қолма-қол ақша ... ... БА ... ... ... ... шеңбері кеңіді.Қазір олар халыққа үнемі және көп
қызмет көрсететін жерлерде ... ... ... ... ... орнатылуда.Әмбебап (көп қызмет түрлерін атқаратын) БА қолма-қол ақша
берумен қатар,ақшаны бір шоттан ... ... ... борыш
беру,хабар-анықтама беру,шетел валытасын ұлттық валютаға айырбастау және
т.с. көптеген операциялар жүргізеді.БА-тың ...... ... ... шот ... мағлұматтары (реквизиті) және жүргізетін
операциялар түрі жазылған арнаулы магнитті жолақ (полоса).
Терминалдар – ... ... және т.б. ... есеп айыратын қызметкерлер банк жүйесіне төлем операциялары
туралы хабар беруге және оны сол жүйеге қосуға,сонымен қатар сатып ... ... ... ... кері ... мүмкіндік беретін
құрылғы.Терминалдарды енгізудің мақсаты – ... ақша ... ... ... көрсету – ол электронды ... ... ... ... ... қызмет көрсету,яғни телефон аппараттары
мен жеке компьютердің қазіргі үлгісін пайдаланумен жүзеге асады.Оның ең жай
түрі - ... ... ... ... – жеке клиенттерге ... ... есеп ... ... ... жеке ... ... (теледидардың) экранын пайдаланып,клиент банктің
компьютеріне қосылып, кең коммерциялық хабар алуға; өзінің ... ... ... ағымдағы күнге шотына түскен және одан төленген соманы
білуге; банк ... ... ... және нұсқаулармен танысуға; бағалы
қағаздармен операция жүргізуге, ... ... және с.с. ... мүмкіндігі бар.
Қорыта айтқанда, электрондық төлем жүйесін қолдану ақша ... ... ... ... есеп айырысуды тездетуге, сайып
келгенде айналыстағы қолма-қол ақшаны азайтуға кең жол ашады.
Металл ақша айналысы
Ақша өзінің материалдық-заттық құрылымы ... ... ... ... билеттер (қағаз және несие ақшалары) болып екіге бөлінеді.Екінші
ірі қоғамдық ... ... ...... ... кәсібі
бөлініп шығуына байланысты тауар ... ... ... нақтылы
үздіксіз құбылысқа айналғанда ақшаның ролін орындайтын салмақты металл
заттар жүре ... ... ... болуына байланысты ақша белгісінің
салмағын өлшеу жүйесі де пайда ... ... бір ... ... ... жоқ ... ... орнына әр түрлі массалы
металл кесектері айналымға түскен.Дегенмен, жаңа ... ... ... кейбір елдерде массасы көрсетілген металл ... ... ... ... ... да ... ақша өлшемінің атауы
оның салмақ атауымен бірдей, мысалы, фунт стерлинг, ливр, марка, - жарты
фунт деген ... фунт – ...... ... 409,5 ... өлшеміне
тең екен. Киев Русіндегі ақша өлшемі гривна күмістің фунты ... ... ал оның тең ... ... ... ... деп ... ақшаның алғашқы түрі – құйма металл, оның формасы да әр түрлі
болған (шыбық, сым, табақша және т.б.). ... ... ... ... жүруге және сақтауға өте ыңғайсыз болғандықтан, сауданың баяу жүруіне
әкеп соқтырған.
Біртіндеп металл ақшаның түрі де, ... да ... ... ... ақша орнына белгілі бір салмағы бар формасыз мыс құймасы,
одан кейін жолақша сызығы мен нүктелері бар табақша, ең ... екі ... ... ... 1 немесе 2 фунт болатын дөңгелек ... ... ... ... ... неше ... болып өзгеріп, ақырында
дөңгелек түріне келуі тауар-ақша айналымының табиғи даму жолын көрсетеді.
Қоғамдық ... ... ... ... сатысында металдан монета
түрінде ақша құйыла бастады. Нарықтық қатынастардың дамуына байланысты
тауар сатушылардың ... ... ... ... ... олар ... тек делдалдық кәсіппен шұғылданды. Сонымен, монете ... ... ... ... бңр ... салмағын, сыртқы түрін бекіткен
тағайынды формадағы ақша белгісі. Мемлекет алтынның сынамасын ... ... сап ... ... ... типін, ремедиумын (заңды түрде
бекітілген ... ... ... ... ауытқуы), эмиссия
ережесін және т.с.с. бекітеді. Монетаның бет жағын – ... ... ... ... – гурт ... обрез деп атайды.
Металл ақшалар толық құнды және толық құны жоқ (немесе кембағалы) ... ... ... ... ақша деп ... ... құн ... соғуға жұмсалған металдың құнына тең ... ... ... ... ... ... ... жалпы құн эквиваленті болды және ақшаның
барлық қызметін атқарды. Толық құны жоқ ақша – ... ... құн ... ... металдың құнынан жоғары болатын ақша. Ол толық ... ұсақ ... ... кішігірім төлемдерді атқару үшін майда
монета түрінде қолданылады. Оны билондық монета деп те ... ... ... ... тез ... салмағын, соған байланысты құнын
жоятындықтан майда ақшалар алтын монеталы стандарт ... де ... ... Олар ... ... ... келе және ... қоспасынан (мыс-никель, мыс-мырыш) және алюминийден соғылады.
Ақша айналысында майда ақшаның үлес салмағы аз. Дегенмен майда ... ... ... ... ОЛл ... ... көрсетілген құнмен
оның құрамындағы металдың нарықтық бағасының айырмасына тең.
XX ғ. ... ... ... ... ірілендіру)
жүргізілді. Алғашқыда алтын елдің ішкі ақша айналымында айналыс және ... ... ... ал 1976 ... ... ол ... ... де орындамайды. Алтын мемлекеттің ішкі айналымынан да, әлемдік
нарықтан да қағаз және несие ақшаларымен ығыстырылды.
Қағаз ақшалар. ... ... ... ақша айналысының объективті заңдылықтары және ... ... ... ... ... ... қосымша ақшаның
қажеттілігін арттырып, ақшаның дербес құны жоқ ақша ... ... ... ... ... шығу ... мына себептерге байланысты
болды:
• біріншіден, ақша құн өлшемі қызметін қолдағы алтын ақша емес, ... ... ... ... екіншіден, ақша айналыс құралы ретінде өз қызметін шапшаң, ... ... яғни ... айырбасында ақша делдал болуына
байланысты.
• бұл мүмкіндіктің іс-жүзіне айналуы біраз ... ... ... процесс:
• монетаның табиғи ысылып тозуынан оның толық құны жойылып, құр ... ... ... ... жж. ... ... ... себебінен 19 млн. фунт стерлинг монета айналыстан шығарылған;
• мемлекеттің және жеке адамдардың – ... ақша ... ... ... бастап) монетаны бұзуы. Мемлекеттің металл ақшаны
саналы түрде ... ол ... ... табыс түсіру мақсатында
монетаның асыл металл құрамын әдейі төмендетуі. ... ... ... ... ... I-дің әкесі) тұсында, яғни 1654-1662 жж.
ең көп мөлшерде мыс тиындар шығарылған. Нарықтық бағасы бар болғаны 12
копеек болатын 1 фунт ... 10 ... ... ... ... ... құны номинал құнының 1-2 проценті ғана. Монетаны бұзу
айырбас процесін мүлдем кері кетірді. Ақшаның құнсыздануы ... ұсақ ... көп ... душар етті. Олар патша
өкіметіне өздерінің қарсылығын ... 1662 жылы 25 ... ... Тарихта ол - мыс бүлігі деп аталды. Көтеріліс қатал
жаншылып, мыс монетаны соғу тоқтатылды. Бүлінген 100 мыс ... 1 ... ... ... мемлекет өз шығындарын өтеу үшін ақшаның қағаз белгілерін ... ... ... ... ... үшін ... мақсатында континенттік деп аталатын ақша шығарды. Оның
мөлшерінің көпболғандығы соншалық – бір арба провиантқа (әскер ... бір арба ақша ... К. ... сөзімен айтқанда: «өзінің айналыстағы делдалдық
ролінде алтын әр түрлі өзгерістерге ұшырады. Ол қырқылып, тіпті бір ... ... ... ... ... XII ғ. ... ... болса, оның кең тарауы
XVII ғ. аяғында капиталистік тауар өндірісінің ... ... ... ... ... Америкада, 1716 ж. Францияда, 1762 ж. Австрияда, 1795 ж. АҚШ-
та қағаз ақша шыға бастады.Ресейде қағаз ақша ... ... ... қағаз) Екатерина II-нің басқаруы тұсында 1769 жылы жүргізілді.
Ақша императоршаның ... ... ... оны «катенька» деп
атады.
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қағаз ақша барлық елдерде жүре
бастады.
Сырт көзбен ... ... ақша ... ... ... ... шығарған
орынбасары сияқты болып көрінеді. Шын мәнінде ол толық құнды ... ... ... ... ... ақша ... ... көрсетілген құнының іс-жүзіндегі нақты құнынан ауытқуы нәтижесінде
пайда болды. Мемлекет осы ... ... ... тек қағаз ақша
шығарумен және оның курсын (бағамын) белгілеумен шұғылданады. Қағаз ақша ... ... ең бір ... ... ... қағаз ақша «декретные деньги» - ... ... - ... ... – ол толық құнды ақшаның орнына ... ... ... ... ... ... өз шығындарын жабу үшін
шығаратын және ықтиярсыз көрсеткен құны бар, ... ... ақша ... ... құн ... алтынның өкілі). Тарихи
ол алтын мен күмістің өкілі ретінде, солардың орнына пайда болды.
Қағаз ақшаның өз құны жоқ, ... оны ... ... аз ғана еңбек
жұмсалады. Ол толық құны жоқ ақша. Заңды ... ... ... ... қағаз ақшаның сатып алу мүмкіндігі бар, яғни ол айналысқа жарамды.
Айналыстан тыс қағаз ақша – керексіз бос ... Егер ... ақша ... ... ... ... ... ао қағаз ақша тек айналыста ғана нарықтық
құнға ие ... ... ... ықтиярсыз көрсеткен құны
(принудительная стоимость) қағаз ... осы ... ... ғана ... ... мәнін көрсетеді. Әлбетте мемлекет қағаз ақшаға кез келген
құнды көрсетіп, шексіз мөлшерде шығаруы мүмкін. ... ... ... күші ... ... Айналысқа түскен құн белгілері ақша айналысы
заңына ... ... ... ...... ... немесе мемлекеттің Орталық банкі. Бірінші жағдайда, мемлекет
өз шығындарын жабу үшін ақша ... ... ... ... Ал ... ... оны ... түрде жүргізеді, яғни орталық
банк ... ... ... ... оған несие береді.
Шығарылған қағаз ақшаның көрсетілген құнымен оны ... ... ... алуға және басуға кеткен шығындар) айырмасы эмиссиялық табыс –
мемлекеттік табыстың едәуір ... ... құны ... ... ақша ... ол тез ... ... құнсыздануына әр түрлі себептер әсер етеді:
• бюджеттің тапшылығын жоюға шығарылған ақша эмиссиясы;
• әскери және ... ... емес ... ... ... ... ... массасының төмендеуі;
• пассивтік төлем балансы;
• ақша шығаратын үкіметке сенімінің төмендеуі т.б.
Міне осы себептердің бәрі ... ... ... әкеп ... ... ... мақсатында үкімет жалақыны, зейнетақыны,
жәрдемақыны ... ... ... ... ... ... ... баға
одан әрі шарықтай береді. Нәтижесінде халықтың әл-ауқаты ... ... ... ... ... ... ... бүкіл тауарлар бағасы жоғарылайды, әсіресе, ... ... ... ... ... ал ... зейнетақы және жәрдемақының
өсуі керекті заттар ... және ... ... бағасының
жоғарылауынан едәуір кем жүреді.
Жалпы қағаз ақшаның құнсыздануы тұрақсыз экономикаға тән құбылыс.
Несие ақшалары және олардың ... ... тән ... несие ақшаларын пайдалануға байланысты
бірсыпыра жойылуы мүмкін. Таурар айналысы дамыған ... ... сату ... ақша ... ... сай келе бермейді, бұл – тауар несиеге ... сөз. ... ... кезінде несие ақшалары пайда болады. Демек,
несие ақшалары – сатып алушвнвң қарызды қайтаруда пайдаланатын (толық ... ... ... ... ... ... ... қарызды өтеудегі
ақшаның төлем құралы қызметін атқаруы.
Несие ақшалары да қағаздан жасалады, бірақ оларды, әдетте, ... ... ... ... ... ... қорын құру және т.с.с.) жүргізілетін несиелік операцияларды
орындағанда шығарады. Сөйтіп, қарыз бергенде банк ... ... ... ақшасын беруі мүмкін, яғни қарызды пайдалану мерзімі өткеннен кейін
берілген қаржы қарызды өтеу үшін ... ... ... Қарыздың бір
бөлігі банкке түскен қолма-қол ақшамен де (сауда ұйымдарының түсімі және
басқалар) өтеледі. Сонда ... ... ... ... және ... ... алу ... процестерге байланысты ... ... ... ... кассасынан қолма-қол ақша беру мен қарыз берудің арасындағы
байланыс және ... ... ... түсуі мен қарыз берешегін өтеудің
арасындағы байланыс әрбір жеке ... ... ... ... осы ... ... беру мен оны өтеу және ... кассасына
қолма-қол ақшаны беру мен кассаға ақша түсіру операцияларының жиынтық
көлемінде көрінеді.
Несие ... ...... ... іс ... ... туындайды. Несие операциялары нақты өнімді өндіру және оны
сату процестеріне ... ... ... әдетте, белгілі ... ... ... ету үшін ... ал оны ... қордағы
құндылықтардың қалдығы азайғанда жүргізіледі. Осыған байланысты қарыздарға
берілетін төлем құралдарының көлемі мен ... ... ... ... ... туады. Несие ақшаларының бұл ерекшелігі –
оның қағаз ақшадан ең негізгі артықшылығы.
Егер осы ... ... ... несие ақшалары өзінің
артықшылығынан ... ... ... ... ... Несие ақшалары
айналымындағы (оларды айналымға шығару мен айналымнан кері ... ... ... ... ... ... ... олардың
жиынтығы, жалпы халық шаруашылығы бойынша жүргізілген несие операцияларында
байқалады.
Қазіргі уақытта ... ... ... ақша ... ... ... ... ығыстырып шығаруда. Себебі: біріншіден,
несие ақшалары қолдануда икемді және ... ... ... ... орай тез ... мүмкіндік береді, екіншіден, оларды пайдалану
айналыс шығындарын азайтуға, өндіріс ... ... ... ... ақшалары өте ерте заманнан пайдаланып келеді. Мысалы, ... ең жай түрі – ... ... келісімдерінде жаңа дәуірге
дейінгі бір мың жылдықта Вавилонда пайда болған.
Қазіргі несие ақшаларының эволюциясы: ... ... чек, ... ... ... ... есептеледі.
Вексель XII ғ. Италияда алғашқыда халықаралық саудада, ... ... ... қолданылған. Қазіргі вексель айналысының ... ... 1930 жылы 7 ... ... ... қабылданған
«Біртектес вексельдік заң» саналады. Вексельдің үлгісі және оның кейбір
құқықтық өзгешеліктері ... ... ... ... ...... ... ол несиеге алған тауардың ... ... ... ... ... өтеу үшін қарыздардың ... ... ... ... ... вексель тауар өндірушілердің төлемді кейінге
қалдырып, біріне-бірі тікелей (құжаттарын банк арқылы өткізбей) тауарларын
қарызға сатуы негізінде ... ... ... ... ... міндеттемесі
коммерциялық вексель деп аталады. Демек, коммерциялық вексель тауармен
қамтамасыз етілген.
Сатып алушы кәсіпорын жабдықтаушы ... ... ... ... үшін
ақшаны бірден төлемей оның орнына вексель жазып береді. Вексельдегі сома
көрсетілген ... ... 3 ... ... төленуі тиіс. Егер сатушыға
көрсетілген мерзімнен бұрын ақша қажет болса, онда ол ... ... ... ... және ... ... ... сомадан есептеу процентін шегергеннен қалған ... ... Банк ... ... ... ... ... ақша төлейді.
Сонда сатып алушы (қарыздар) несие берушімен емес, банкпен ... ... ... үшін ... ... – вексельді есептеу проценті
деп аталады.
Коммерциялық вексель – жай және аударым ... ...... Жай ... екі ... ... Жай ... (соловексель)
қарыздар онда көрсетілген соманы төлеу уақытын көрсетіп толтырады.
Аударым ... ... ... ... мүмкін: вексель
беруші, вексель иемденуші және ... ... ... – ол вексельді
толтырушы және ұсынушы жақ. Вексель иемденіші – ол ... ... ... құқы бар ... ... Жай ... ... төлеуші вексель
берушінің өзі болса, ал аударым векселі бойынша төлеуші – ... ... ... ... – несие беруші (трассант) қарыз алушыға
(трассатқа) вексельде көрсетілген соманы төлем ... ... ... ... ... төлеу жөнінде берген жазбаша үкімі. Аудармалы вексельді
төлем құралы ретінде үшінші және т.с. ... ... ... ... ... ... ... белгісі жазылады, онда вексель
иемденуші ... деп, ал оны ... жақ ... деп ... ... төлем авальмен (вексель бойынша кепілдік) қамтамасыз
етілуі мүмкін. Онда «аваль бойынша есептелсін» ... ... ... бет
жағына, немесе аллонжеге (қосымша қағаз) жазылады. Авальшы (авальберуші)
төлем төлеу жауапкершілігін өзіне алады.
Вексельді шығару жағдайына ... ... оның бір түрі ... ... және бронзалық немесе бос вексель, сол сияқты достық
векселі де кездеседі. Қаржылық вексель – ол ... бір ... ... ... бергенде туындайтын қарыз міндеттемесі, ал ... ... ... ... – ол ... ... Оны мемлекет
өз шығындарын өтеу үшін 3 ай мерзімге шығарып, номинал бағасымен ... да, ... ... сол ... ... ... алады.Қола (бронзалық)
немесе бос вексель – ол ... ... ... ... ... ... ... – ол жеке адамдардың банктегі өз шотынан бір-
біріне қолма-қол ақша алып бергенде толтыратын төлем міндеттемесі, оны ... ... ... барлық түрі несиелік және ... ... ... ... ... өзара өтелетін вексельдік
міндеттемелерді есептеумен де төленеді. Сайып ... ... ... ... ... ... азайтуға және айналыс шығындарын
үнемдеуге мүмкіндік туғызады.
Дегенмен қолма-қол ақшаны вексель ... ... шегі ... ... ... болуына себеп болған коммерциялық ... ... тек бір ... ғана ... ол ... көтерме
сауда;
• өзара өтелетін вексельдік міндеттемелердің қалдығы(сальдо) қолма-қол
ақшамен төленеді;
• вексель жеке қарыз міндеттемесі болғандықтан оның ... аясы ... ... бар ... ғана ... вексель белгілі бір қысқа мерзімге ғана беріледі.
Несие ақшаларының келесі түрі – банкнота. Ол XVII ғ. аяқ шенінде ... ... ... ... шегі ... шығарумен ұзартылады.
Банкнота - әр мемлекеттің ... ... ... ... және оны
иемденушінің талабы бойынша төленуге тиісті банк берген ... ... ... ақша ... ... ... құйма немесе алтын монета иесі
өз байлығын елдегі ең орнықты банкте (кейіннен ... ... ... Сондықтан сынамасын (проба) анықтап және мұқият өлшегеннен кейін
банк алтынды сақтауға қабылдағаны туралы қолхат – ... ... ... ... Банкнота – алтынға тең, себебі кез келген уақытта бұрын
депоненттелген (банкке салынған) асыл металға айырбастауға ... ... ... ... ақша. Шын мәнінде банкнота – банк жазып ... ... ... банкнота екі жақтан қамтамасыз етілген – вексельмен (яғни
тауармен) және алтынмен ... ... ... ... қамтамасыз
етілмеген банкнота фидуциарлы (сенімге негізделген) деп аталады.
Банкнотаның негізі коммерциялық вексель болғанымен одан ... Олар ... ... ... кепілдігі және мерзімі бойынша
ажыратылады:
• вексель бойынша несие беруші – сатушы немесе ... ал ...... ... вексельді айналысқа жеке кәсіпкер түсіретіндіктен вексельдің жеке
кепілдігі бар, ал ... ... ... ... ... ол
қоғамның несие ақшасы ретінде айналыста жүреді;
• банкте сақталған бүкіл өнеркәсіп ... ... қоры ... ... болып саналады;
• вексель мерзімді (3-6 ай) төлем ... ал ... ... ... ... ... банкнотаның (яғни метелға айырбасталатын)
қағаз ... да – ... ... ... ... қайтарылуы және
айырбасталуы жөнінен - өзгешеліктері бар. Олар:
• қағаз ақша айналыс құралы қызметін орындауынан пайда ... ... ... ... қызметінен пайда болады.
• қағаз ақшаны айналысқа мемлекеттің қазынашылық мекемесі ... ... банк ... ... ... ... ... етілген) вексельдің өтеу
мерзімі ... ... ... ... ... ... ол ... үнемі айналыста жүре береді.
• классикалық банкнота банкке түскен соң алтынға, не ... ал ... ақша ... ... ... ... банкнотаның осындай артықшылықтарына сәйкес оның айналым
аясында артық ақша болмайды және ол құнсызданбайды. Қазіргі ... ... ... алтынмен қамтамасыз етілмеген қағаз ақша. Сондықтан әр
елдің ұлттық ақшасы тек осы мемлекеттің ғана ... ... және ... ... саналады. Қазақстан Республикасының ұлттық валютасы теңге –
банкнота (классикалық емес) болып саналады. ... ол – ҚР ... ... ... ... ...... міндеттемесі.
Несие ақшаларының келесі түрі – чек. Чек банкке ақша салу және қолма-
қол ақшасыз есеп ... ... ... ... Чек ... – оған ... ... шотынан қолма-қол ақшаны чек иеленушіге беру немесе басқа
бір шотқа аудару туралы банкке берген жазбаша үкімі. ... есеп ... және банк ... өрістеген кезде пайда болды. Алғашқы чек ... ... ... ... ... ... шоттан қолма-қол ақша алғанда;
екіншіден, тауар сатып алғанда және қарызды өтегенде; ... ... есеп ... ... және ... ... ... жүреді.
Чектің белгілі бір формасы болады, яғни ол кітапша түрінде шығарылады.
Чек ... ... ... Негізінен ақшалы және есеп айырысу чекиері
кездеседі. Ақшалы чек иесі – көрсетілген, кісі яғни ... чек және иесі ... ... ... яғни ... чегі болып екіге бөлінеді. Ақшалы чекпен
бактен қолма-қол ақша алады. Есеп ... чегі ... чек деп те ... ... ... алынған чектің парақтары сатылып алынған тауарлар
үшін немесе көрсетілген қызмет үшін есеп айырысқанда қолма-қол ... ... ... есеп ... әсіресе, бір банктің клиенттері
арасында қолайлы. Әр түрлі банктердің клиенттері өзара есеп ... чек ... ... толтырылады.
Өркендеген мемлекеттерде чек айналымының жедел қарқынмен өрістеуі
біраз қиындықтарға душар еткен. Мысалы, 50-70 ... ... 90 ... – 60, ... – 25 отбасы чек кітапшаларын пайдаланған. АҚШ-
та күніне 100 млн. чек ... чек ... ... ... ... доллар құраған. Шығындарды азайту ... ... ... жүйе ... ... ... экономикалық тиімді формаларын
іздестіру қолға алынған.
Банк жүйесіне ... ... ... ... 1959 ж. әлемде ең алғашқы рет Сан-Франциско қаласындағы «Бэнк
оф Америка» банкі чектерді өңдеу және ағымдағы ... ... үшін ... ... ... банк ісіне енгізген. Кейін
электронды-есептегіш машиналардың одан да жетілген ... ... ... – алып ... терминал-пульттің көмегімен оларға көптеген
абоненттерді қосуға мүмкіндік берді. Осы процесс ... ... ... ... мемлекеттерінде енгізілген. Нәтижесінде ақша-есеп айналымында
электрондық пластикалық карточка енгізілді.
Пластикалық карточка қолма-қол ақша мен чектің ... ... ... ... ... ... мерзімді қарыз алуға мүмкіндік беретін есеп айырысу
құралы. ... ... ... ... ақша ... ... ... онда
белгілі бір лимитке (шектеу) дейін оған ... ... ... ... ... ... негізінен бөлшек сауда айналымы мен ... ... ... ... ... ... белгілі бір үлгімен жасалған оннан
аса несие карточкасының түрлері бар. Олар: сапар шегуге арналған, саудалық,
бензин ... ... ... ... мен ... ... қызметтерді төлеуге
арналған, халықаралық есеп айырысуға арналған (Виза, Мастеркард, Еврокард
және т.б.).
Қазақстанда ... және Виза ... ... ... ... ... 1992 жылы ... айында алғашқы болып Әлем Банк
Қазақстан ... ал 1994 жылы бұл банк ... ... ... ... шығарды. Қазіргі кезде осы үлгілердегі ... ... өз ... ... ... ... және т.б. қызмет көрсетуде.
Қорыта айтқанда, ақша айналымына ақшаның неше ... ... ... жүйесін енгізгенмен адамзат қоғамыеың негізі – таурлы
өндіріс ... ... ... ... ілім ... қиял ... қала бермек. Ақша бұрын да болған, қазір де бар, болашақта да болады.
Қорытынды
Ақшаның өмір сүруіндегі объективті қажеттілік ол ... ... ... ... ... ... Кез ... тауар айналысында ақша
айырбас құралы болып табылады. ... және ақша бір – ... ... ... ... онда ... ... да болмайды.
Бірақ ХVI ғасырдың басында утопиялық ... ... ... Моор ... ... ... ... және мемлекетті үздік құрылымы туралы
алтын кітап” деген ... ... ... тонау... кісі өлтіру эаң
тәртібімен ... ... кім ... ... де бұл ... ... ... мүмкіндігі бар жерде алдымен ақша құрымай, олар да жоғалмайды,
сонымен бірге, ақшаның жоғалуына байланысты ... ... ... және ұйқысыз түндері де ұмытылыр еді.егер ақша адам
өмірінен алысталынатынын болса, онда ... ақша ... ... өзі де ... ... ... дами отырып, тауар болып қала береді, бірақ тауар ерекше
жалпылама эквивалент.
Ақша – жалпы бірдей ... ... ... онда ... басқа
тауардың құны бейнеленеді және оның делдал ретінде қатысуыменен тауар
өндірушілер ... ... ... ... үздіксіз жасала береді.
Жалпыға бірдей эквивалент ролі тарихи түрде алтынға бекітілген.
Алтынның ... ... ... құнын бейнелеу қасиеті, оның табиғи
қасиеті емес. К. Маркс айтқандай: “Табиғат ақшаны жаратпайды. ... ... ... берілген”.
Пайдаланылған әдебиеттер:

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Ақша-несие саясаты"7 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
1922-1924 жж. ақша реформасын жүргізудін, себептері және оның мазмұны6 бет
«Қоғамдық ұдайы өндірістегі ақшаның мәні, функциялары және рөлі»6 бет
Ағымдағы операциялар шоты15 бет
Ақша - несие саясатының ресурстары30 бет
Ақша айналымы21 бет
Ақша айналысы және оның дамуы31 бет
Ақша айналысы заңы4 бет
Ақша айналысы, заңы, ақша массасы және ақша жүйесі31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь