Ұлы ғалымның өмірі мен ғылыми ортасы (Әл-Фараби)

Кіріспе.
Негізгі бөлім.
I тарау. Ұлы ғалымның өмірі мен ғылыми ортасы
1.1. Қазақ жерінің ертедегі ұлы ғалымдары
1.2. Әл.Фарабидің өмірі.
1.3 Фарабитану.
II тарау. Ұлы ғалымының ғылыми мұрасы.
2.1 Жаратылыстану саласында.
2.2 Гуманитарлық ғылым санасында.
2.3 Қоғамдық саяси көз қарасы.
Қорытынды.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі.
« Тарихты білмей тұрып, қазіргінің қадіріне жету, оның болашағын болжау қиын» деген ғалымның өз қағидасы бар. Өміріміздің даму барысын түсініп, ғылымның кешегісін, бүгіні мен ертеңін танытып бағдарлап отыруда ғылым маңызды орын алады. Расында, адамзаттың жинақталған материалдың ғылыми байлықтары қандай ұшан теңіз болса, оның рухани байлығының қоры да сондай көп. Бұлардың бәрі баршаға бірдей ортақ қазына.Сол мұраны мәдени, талдап іріктей білу, оны қастерлеп бағалай білу,халыққа жеткізу кейінгі ұрпақтың міндеті.Осы кездегі өркені өскен сан-саналы ғылым мен мәдениетті жасауға әр елдің,талай ұрпақтың таңдаулы өкілдері қатысты.
Қазақ топырағының талай ойшыл азаматтары шығыс мәдениетін меңгеріп,өз еңбектерін көпке ортақ тілде жазып,кейінгі ұрпақтарына қалдыра білді.Олардың ішінде аты әлемге жайылғандары да аз емес.Солардың бірі бәрімізге танымал ұлы ғалым, Әбу Насыр Әл-Фараби.
Оның шығармалары өткен заманнан күні бүгінге дейін латын, испан, неміс, ағылшын, француз, орыс, қазақ және т.б.тілдерге аударылып адамзат игілігіне айналып отыр.
Сондықтан,Әл-Фараби тәрізді тамаша да ерекше тұлға туралы дүниежүзілік мәдениетке қалдырған мұрасы туралы,бұл мұраның тарихымызда алатын орны туралы сөз болғанда, ғылымның тарихи болашағын сақтаудың маңызы аса зор.Мұны соншалықты,бір жаңа ой пікір тағылымының бастамасына айналдырудың ешбір қажеті жоқ.Әл-Фараби өз заманының перзенті екендігін біз білуімізге тиіспіз, жалпы, орта ғасырда,шығыс ғалымдары жайлы сөз етсек қашанда Фарабиді бірінші ауызға аламыз. Әл-Фараби ілімінің жалпы мәдениеттің дамуына,шығыс мәдениетіне,Орта Азия мен Қазақстан мәдениетінің дамуына ықпал болды.Ол өз ана тілі-түрік тілімен қатар араб-парсы тілдерін жетік меңгеріп, мұсылмандық шығыс мәдениетінің философиясының дамуына үлкен әсерін тигізді. Ол ғылым шығармаларын өз дәуірінің рухани-ғылыми тілі саналған араб тілінде жазды.Әл-Фараби өмір сүрген уақыты шетелдік ғылымның “ислам” дүниесіне барынша, кеңінен кірген дәуірімен туыстас келді. Арабтар жаулап алған халықтардың неғұрлым жоғары мәдениеті арабтарды өз мәдениітн дамытуға ұмтылдырды.
        
        ЖОСПАР
Кіріспе.
Негізгі бөлім.
I тарау. Ұлы ғалымның ... мен ... ... ... жерінің ертедегі ұлы ... ... ... ... ... Ұлы ғалымының ғылыми мұрасы.
2.1 ... ... ... ... санасында.
2.3 Қоғамдық саяси көз ... ... ... ... ... ... ... қадіріне жету, оның болашағын болжау
қиын» деген ғалымның өз қағидасы бар. Өміріміздің даму барысын
түсініп, ғылымның ... ... мен ... ... бағдарлап отыруда
ғылым маңызды орын алады. Расында, адамзаттың жинақталған материалдың
ғылыми байлықтары ... ұшан ... ... оның ... қоры да ... көп. ... бәрі ... ... қазына.Сол мұраны мәдени, талдап іріктей білу, оны қастерлеп ... ... ... ұрпақтың міндеті.Осы кездегі өркені өскен сан-
саналы ғылым мен мәдениетті жасауға әр елдің,талай ұрпақтың таңдаулы
өкілдері қатысты.
Қазақ топырағының талай ойшыл азаматтары шығыс ... ... ... ... ... жазып,кейінгі ұрпақтарына қалдыра
білді.Олардың ішінде аты әлемге жайылғандары да аз ... ... ... ұлы ... Әбу ... ... шығармалары өткен заманнан күні бүгінге дейін латын, испан,
неміс, ағылшын, француз, орыс, қазақ және ... ... ... айналып отыр.
Сондықтан,Әл-Фараби тәрізді тамаша да ерекше тұлға туралы
дүниежүзілік мәдениетке қалдырған мұрасы ... ... ... орны ... сөз ... ғылымның тарихи болашағын сақтаудың маңызы
аса зор.Мұны соншалықты,бір жаңа ой пікір тағылымының ... ... ... ... өз ... перзенті екендігін біз
білуімізге тиіспіз, жалпы, орта ғасырда,шығыс ғалымдары жайлы сөз етсек
қашанда Фарабиді бірінші ауызға аламыз. ... ... ... ... ... Азия мен Қазақстан мәдениетінің
дамуына ықпал болды.Ол өз ана ... ... ... ... ... ... ... шығыс мәдениетінің философиясының дамуына үлкен
әсерін тигізді. Ол ғылым шығармаларын өз дәуірінің ... ... араб ... ... өмір ... ... ... ғылымның
“ислам” дүниесіне барынша, кеңінен кірген дәуірімен туыстас келді. Арабтар
жаулап алған халықтардың неғұрлым жоғары мәдениеті арабтарды өз мәдениітн
дамытуға ұмтылдырды.
Әбу Насыр ... өмір ... ... ... бір жерлерде барып тоғысатын болар. Осындай тоғысушылықсыз оның
творчествасының ала бөтен ... ... ... ... ықтимал.
Амал нешік, оның өмірбаяны жөніндегі мағұлматтар өте аз. Ол өзі түрік
тайпасының дәулетті бір ортасынан шыққаны мәлім, оған дәлел-оның толық аты-
жөнінде ... ... ... ... Фараби зерттеушілері мұны дәлелдеп
жариялаған болатын.
Тарихта талантымен де, еңбегімен де дүние табалдырығын, мойындатқан аса
ірі тұлғалар ғалымдар да, өнерде де, әдебиетте де ... ... ... ... ... ... жұлдыздарға айналған, біздің з.д.V-VI ғасырда
өмір сүрген, грек ойшылдары Пифагорды, ”Платон маған дос,бірақ ақиқат одан
да қымбат” деген қанатты сөздің тууына себепкер ... ... ... одан бері үш ... ... салып дүниеге аты мәлім еткен
Птолемейді алсаңыз да одан бергі Орта Азиялық ... ... ... айтсаңыз да бұлардың кез-келгені Әл-Фараби назарынан тыс қалмаған.
Оларды өзіне ұстаз санай отырып,еңбектерін егжей-тегжейін зерделеп,жаңаша
тұжырым жасаған аса құнды ... ... ... Әл-Фарабиді тануға
көшті. Қолы жете бермейтін-кемеңгердің он ғасырдан астам уақыт бұрын өз
қолымен жазған шығармаларының көпшілігі сақталмаған. Сақталғандары әлемнің
әр түпкіріндегі кітапханаларда сақтаулы ... ... жай ... ... екен.
Фараби еңбектерін жарыққа шығарып зерттеу ісі ертеден-ақ қолға алған
екен. Араб парсы тілінде 995 жылы Ибн ... ж. ... ;1248 ... ;1657 ж. ... 1484 ж. ... ... латын тілінде;
Неміс тілінде 1902 ж.Ф.Диетеричи; 1886-1937 ж.ж. К.Броккельман;1910 ж.венгр
тілінде И.Гольдцнер; француз тілінде 1844 ж.Козегартен; 1930-1935 ж.ж.
Р.Эрланж; ағылшын тілінде 1927 ж.Г.Сартон ; орыс ... 1958 ... ... ... 1963 ... 1962 ж. ... ... ағылшын; түрік тілінде 1950 ж.А.Сайылы Келін т.б.Әл-Фараби
еңбектерін мүмкіндігінше жариялап зерттеп ғылыми айналымға түсіріп келеді.
Кімнің не жазғанын түгендеп жатпай-ақ осы ... ... мен ... ... аударсаңыз, отандасымыздың орасан зор еңбегі сонау орта
ғасырдан бері қарай ... ... ... ... ... түрлі
мазмұнда, сан алуан формада жеткізіліп келе жатқандығын аңғарасыз да
ойланасыз, ойдың бір ұшы өзімізге келіп тіреледі.
Қазақтар Фарабиді тани ма ? ... ... ... көз жүгіртіп
көрсек:
Тәуелсіздігіміздің айғағындай, теңгеміздің бетіне бейнесі салынды.
Қазақстанда орыс және қазақ тілінде көптеген ғылыми еңбек жинақтары
жарық көрді.
Қазақ Мемлекеттік Ұлттық Университетіне есімі ... ... ... ... ... ... ... атымен
атады, бір бөлімін өмірі мен шығармашылығына арнады.
Астанада сәнді де кең көшені “Әл-Фараби даңғылы” деп ... ... ... да ... ... ... қоры құрылды.
Тағы да іздей түссек, мұндай мысалдар табыла береді. Алайда қысқаша
айтқанда осы ... бәрі ... яғни ... ұлы ... атын
білуге,сырт бейнесін жадында сақтауға ғана жарары анық,ал оның жанында
жайлаған жан дүниесін адамзат ақыл-ой билігіне көтерілген парасатын,
ғасырлар бойы ұрпақтардан-ұрпақтарға ұласқан сана ... ... ... ... ... жол аша алмасы кәміл.
Фараби әлеміне барар бір ғана жол бар. Ол-оқу. Шығармаларын өз тілімізде
сөйлету, зерттеу, ... .Бұл ... ... ... ... ... ... ауызға ілінеді.1957 жылдары алғашқылардың
бірі болып қазақ зиялыларының ішінде ғалым Ә.Марғұлан ... ... ... А, ... А, ... Ж, ... А, Жәнібеков
Ә, Бурабаев М, Дербісанов Ә т.б. ғалымдар жазып жариялаған ғылыми еңбектері
мен аудармаларды айтуға болады.
Фарабитану ісі Қазақстанда 1960-80 ж.ж. ... ... ... ... тобы ... трактаттары жеке-жеке
кітап болып шығады, бір өкініштісі, Фараби трактаттары ... ... ... ... ... ... қана “Философиялық трактат”
(1975),”Әлеуметтік-этикалық трактат” (1975).
Жалпы Фараби 1125 ж.бұрын дүниеге келіп 80 жылдық
тіршілігінде,соның 150-ге жуық ғылыми еңбек қалдырған данышпан ғалым.Алайда
белгісінің ғана ... саны ... ... ... шығармаларының барлығы
жіпке тізгендей атап жатпай-ақ орыс және қазақ тілдеріне аракідік аударылып
баслған ең ірі еңбектерін атап өтуге болады.
Олар: ... ... (1970 ж) , ... (1972 ж), “Птолемейдің Алмачестіне түсіндірме” (1975 ж),
“Тарихи философиялық трактат” (1987 ж), “Ғылыми ... ... ж), ... ... ... (1973 ж.), ... трактат”
(1975 ж.), “Музыка және поэзия туралы трактат” (1992 ж.).
Фарабиді әлемге әйгілі еткен тарихта “Мұсылман қайта өрлеуі”
(Мусульманский ... ... ... ... ... ... ... қазығы
іспетті еңбегі-Аристотельдің “Риторика”, ”Категориялар”, “Антика” және
т.б.философиялық, логикалық шығармаларына жазған түсіндірмелері еді. ... ... ұлы ... ... ... көзқарастан туындаған
идеяларын одан әрі дамытуға үлес қосқан.Кемеңгерлік меруерті “Ізгі қала
тұрғындарының көз ... жету ... ... ... секілді
философиялық еңбектерді дүниеге әкелді.Осындай әлемдік ақыл-ойдың алға
жылжуына серпіліс туғызатын теңдесі жоқ еңбегі үшін “Ал ... ... ... ... ... ие болған, ғалымның атақ-даңқы арада 1000
жылдан астам уақыт өтсе де адамзаттық парасат биігінен түсірмей ... ... ... да төрт күл дүниенің түпкір-түпкіріндегі ғылыми ортаның
назарына ілінбей қалғаны және олардың көңілін аудартпай қоймаған кемде-кем
ғалымды әлем ... әлі ... тану ... диплом жұмысын жазудағы мақсатым қолда бар
материалдарға,мағұлматтарға сүйене отырып, қазақ жерінің ертедегі ұлы
ғалымдары жайлы, оның ... Әбу ... ... ... ... ... ... кеткен кейбір мұраларының қырларын талдау болып
отыр.
Дипломдық жұмыс екі ... ... ... ... мен өнерді бір-бірінен бөлшектеп,ажыратып
қарау,мүшелеп үлеске салу Фараби сынды ... ... ... ... қамтыған
ғалымға тән емес.Фараби үшін әр ғылыми-поэзия,ал өнердің өзі ғылым, Фараби
өз заманындағы барлық ғылым саласында із қалдырған ... ... екі ... ... еткен:
Жаратылыстану ғылымдар саласы:оған астраномия, физика, химия, ботаника,
география, медицина, математика, музыка т.б.
Гуманитарлық ғылым саласында философия, логика, лингвистика, риторика,
поэзия, саясат, социология ... осы ... әр ... жеке алып ... бірімен-
бірін байланыстыра отырған.
Біз қолда бар жаңа материалдар мен мағұлматтарға сүйене
отырып,Әл-Фарабидің ... мен ... ... ... шама ... жан-
жақты терең түрде зерттеу мақсат болыд.
Диплом жұмысын дайындау үшін,ғылымның трактаттарын және өзбек
ғалымы М.Хайруллаевтың, қазақ ғалымы А.Көбесов ... және әр ... ... орыс және ... ... ... кітаптарды, аудармаларды,әр
жылдары жарық көрген газет-журналдарды пайдаландық.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ.
І ... ҰЛЫ ... ... МЕН ... ... ... ... ҰЛЫ ҒАЛЫМДАРЫ.
Қазақстан тарихшылары мен археологтарының кейінгі жылдарындағы
зерттеулерінің ... ... ... ... осы күнге дейін
белгісіз болып келген көп мәселелері ғылыми жолмен айқындалып өзінің ... ... ... бір ... ... ... рухани-мәдени
дәрежесін анықтау мәселесі болып табылады.
Жазба деректер мен археологиялық зерттеулер Орта ғасырда:Сыр
бойында Отырар,Сайрам,Сығанақ,Түркістан,Талас,Шу өзендері
бойында:Тараз,Баласағұн,Мерке тәрізді үлкенді-кішілі көптеген ... ... ... бастаған бұл сияқты мәдениет ошақтары,
отырықшы шаруашылық, ғылым мен техниканың басшылары араб, монғол, Ақсақ
Темір, қалмақ, т.б. шапқыншылықтар кезінде дүркін-дүркін жойылып кетіп
отырған. ... олар ... ... ... бір формада сақталып
қала берген.Ол қалалардың бірсыпырасында сол кездің өзінде құрылыс
техникасы мен архитектура едәуір дәрежеге көтерілген.
Орта Азия мен Қазақстанда ғылым ... ... ... және мәдени тарихымен тығыз байланысты.Ғылым көбінесе
шаруашылықтың,техниканың,сауданың қажетінен туған.Олай болса,Орта Азияда
архитектуралық ескерткіштер,миграциялық (жерді ... ... ... табыстары, бейнелеу өнерінің дәрежесі мұндай
ғылымның жоғарғы сатыда болғанын көрсетеді. Археологиялық қазбалар
нәтижесінде табылған ... ... үй ... ... ... әсем бояулар Орта Азия мен Қазақстан жерінде химия мен
минералогияның дамығаның дәлелдейді.
Көршілес мемлекеттермен экономикалық және мәдени байланыста ... ... ... ісі бұл елде математиканың, географияның дамуына
ықпал еткен. Қазақстан мен Орта Азия ғылыми-техникалық, әсіресе математика
мен геометрия білімдерін қажет ... ... ... бірі ... ... дамығаның түрліше құрылыстардың қабырғаларына
салынған геометриялық сипаттағы ою-өрнектер мен әшекейлерден білінеді.
Астрологияда ... өте ерте ... ... Орта Азия ... ... мен ... да басты-басты планеталарды тауып, оларға ат
қойған. Астрономия мен математика бір-бірімен тығыз байланысты боп қатар
дамыған. Орта Азия мен оңтүстік Қазақстанның ... ... ... ... ... жағдайы және жаратылыс байлығы,
ауа райы үлкен роль атқарған. Мәселен, көпшілігі егін шаруашылығын
өркендету үшін егістік жерлерді қолдан суаруға мәжбүр болған. ... ... жер ... үшін неше түрлі миграциялық құрылыстар салуға мәжбүр
еткен. Мәселен ұлы Хорезм каналы б. З. Д. Бірінші ғасырда салынып біткен.
Жалпы, мұндай өте ... ... ... Ферғана, Тараз, Отырарда да
болған.
Орта Азия мен Қазақстанда ерте кезде өнер-білімнің дамуына оның ішкі
шаруашылық ... ... ... ... ... да әсер ... даусыз.
Орта Азия мемлекеттері өзара және басқа елдермен жиі саяси, ... және ... ... жасап тұрған. Соның ішінде Ескі Египет пен
Вавилон, көне Қытай мен Үндістан, ал кейінгі кезде Греция, Византия, Рим
және Таяу Шығыс ... де ... ... ... бір дәрежеде ықпал
жасап әсер етті.
Орта ғасырларда бүкіл Шығыс дүниесінде ғылым, білім, мәдениет, әдебиет
араб ... ... ... бастаған кезде топырағының көзі ашық,
көкірегі ояу талай азаматтары осы ұлығатты меңгеріп өз еңбектерін көпке
ортақ ... ... ... ... ... ойшыл азаматтары шығыс
мәдениетін меңгеріп, өз еңбектерін көпке ... ... ... ... ... білді. Олардың ішінде аты әлемге жайылғандары да аз
емес.
Тани білсек, этникалық-рухани жағынан мың жылдан аса ... ... ... бар ... Біз тарихқа XIY ғасырдан бастап
“қазақ” деген атпен ... те, ... ... ... тым әрі ... Қазақ халқы түрік-қыпшақ мәдениетінің төп мұрагерінің біріне
жатады1.
Ал көп жағдайда әл-Фараби мен Жүсіп Баласағұннан бергі рухани
сабақтастықты үзіп ... XIX ... ... ... ғана ... Бұл қалай екі аралықта ешкімнің болмағаны ма? Қисын бойынша олай
болуы мүмкін емес. Белгілі шығыстанушы, ... Ә. ... ... ... ... ... екі ... атты ғылыми еңбектерінде
X-XYI ғасырларда қазақ даласынан шыққан ... мен ... ... ... ... тың мағлұматтар береді. Олар төмендегіше көрсетіледі:
Әбу Насыр әл-Фараби /870-950/, Исхақ әл Фараби /-961/, Исмаил әл- Фараби /-
1008/. ... ... ... ... ... ... ... Париж, Берлин кітапханаларында сақтаулы. Әлам ад-Дин әл-Жаупари
/XI ғасыр перезенті /Исфиджабтың екі ... ... ... ... шымкент
облысы/ Ахмад әл-Исфиджаби, Әбу-л-Хасан Әли әл-Изфиджаби, Бурхан ад-Дин,
Ахмад әл-Фараби /-1174/, ... ... ... Әбу Алла Мухаммед ибн
Муса әл-Баласағұн. Ол –«АТ-Түрік» деген атпен белгілі болған/ шамамен ... ... ... ... 1112 жылы ... ... бин Ули ат-
Тарази,Әбд әл-Ғафур әл Кердери /-1116/,Мұхаммед әл-Кердери /1202-1244/,
Имад ад Дин ... ... ... ... ... ... ад-Дин әл-Хусеин
ас-Сығанақи/-1310/, Хафиз ад Дин Мұхаммед әл-Кердери /-1489/, Исмайл әл-
Хусайн әл-Фараби /-1489/, Дауд ... ... ... ... өмір сүрген/, Ахмад Әли әл-Қазақи /шамамен XIX ғасырда өмір сүрсе
керек/.
Міне, көріп отырғандай-ақ X-XIX ғасыр ... ... ... ... ... Мұның бәрі ашылмаған кітаптың белгісіз беттері
сияқты. Біздің парымыз – оларды танып білу. Осы аталған, түрік ... ... ... ... ... ұлттық ойлаудың түп-тамыры
осында жатыр ма деп ойлаймын.
Жоғарыда ... ... ... аты дүние жүзіне әйгілі болған Әбу
Насыр әл-Фараби өмірі мен ғылыми қызметіне тоқталайық.
Фараби ілімінің ... ... ... ... мәдениетіне, Орта Азия
және Қазақстан мәдениетінің дамуына ықпалы жан-жақты ... ... ... ... ... алайда белгілісінің ғана жалпы саны алпыстан асатын
ғылыми шығармаларының барлығын атамай ақ, орыс ... ... ... ... басылған ең ірі еңбектерін атап өтуге болады.”Философиялық
трактаттар”(1970 ж.), “Математикалық трактаттар” (1972 ж.), “Әлеуметтік-
этикалық трак-таттар” (1973 ж.), ... ... (1975 ... ... ... (1975 ж.) ... ... (1985 ж.), “Ғылыми-жаратылыстану трактаттары” (1987 ж.),
“Музыка және поэзия туралы трактаттар” (1992 ж.).Әл-Фарабиді әлемге әйгілі
еткен тарихта “Мұсылман қайта өрлеуі” ... ... ... ... ... ... ... қазығы іспетті еңбегі-“Аристотельдің
метафизика”, ’’Герменевтика”, ”Риторика”, ”Кате-гориялар”, “Аналитика”
және ... да ... ... жазған түсіндірмелері
еді.Онымен шектеліп қалмай, ұлы ұстаздың дүниеге материалистік көзқарастан
туындаған идеяларын одан әрі дамытуға үлес ... ... ... қала тұрғындарының көзқарасы”, “Мәселелердің түп мазмұны”,
“Ғылымдардың шығуы”, “Бақытқа жету” секілді философиялық еңбектерді дүниеге
әкелді. Осындай әлемдік ақыл-ойдың алға жылжуына серпіліс туғызатын ... ... үшін “Ал ... ас-сана”,яғни “Екінші ұстаз ” аталған
жерлесіміз атақ-даңқы арада мың жылдан астам уақыт өтсе де адамзаттық
парасат биігінен түсірмей келеді.
Қай еңбегі болса да ... ... ... ... ... ... және олардың көңілін аудартпай қоймағаны кем де кем,ғалымды
әлем жұртшылығы әлі күнге тану,таныту үстінде.
Орта ғасырда ғылым ой ордасының іргетасын Шығыста көтерген ... ... ... он ... ... ... бұрын өз қолымен жазған
шығармаларының көпшілігі сақталмаған, сақталғандардың бір де бірі ... жоқ ... ... ... ... айтқандай жеке-жеке кітап болып
басылып шықты.Бірақ бұлардың басым көпшілігі басқа тілдерден орыс тілдеріне
аударылған басылымдар.Қазақ тілінде шыққан ірі еңбектері саусақпен санарлық
қана ... ... (1975), ... ... ұсақ ... ... ... бар.Ғалым Саттыбекова С.К. “Фарабидің ғылым еңбектерін
былай бөледі,жаратылыс тану ғылымы,саяси әлеуметтік этикалық,эстетикалық
және педагогикалық” деп.
Отырар тек Әбу ... ғана ... ме ? ... ... ... ... па деген сауалға,шығыстанушы-арабист, филология ғылымдарының докторы,
профессор Ә.Дербісәлиев ағамыз “Егеменді Қазақстан” газетіне өзінің
“Отырардың ойшылдары” атты мақаласын жариялап, ... ... ... ... да тамаша талантты талай ғалымдар қиырға қанат
қақты,тек Әл-Фарабиден басқалары зерттелмей келеді” деп.Онда Әбу ... ... ... ... рухани шәкірттері жайлы тамаша мағұлмат
береді. Автор бірнеше Отырарлық данышпандар жайлы, олар:Исхақ ... ... Әлем ... әл-Жаупари, Бурпан ад-дин Ахмед әл-
Фараби, Имад ад-дин Әбул Қасым әл-Фараби, Махмуд әл-Фараби,Исмайл ... ... мен Бадр ... ... ... ... мен
ғылыми қызметтері жайлы тұлға ретінде жеке-жеке тоқталып тамаша
әңгімелейді.
Ғалым Дербісәлиевтің хабарлауынша: “Он екі ... өз атын ... ... ... тарихи тұлға ретінде жеке-жеке зертеуді,
таныстыруды талап ететін 12 әл-Фараби бар.
Ал, ғалым Ө.Жәнібеков өзінің еңбегінде:Қазақстан тарихында,әсіресе ... ... ... тынысын,тұрмыс салтын, өзіне тән мәдениетін
қалыптастыруда, қазір біздің көз алдымызда үйіндісі жиырма гектардай жерге
көсіліп жатқан ежелгі Отырар қаласының және ол дүниеге ... ... ... орны ерекше-деп жазды. Зертеуші Жәнібеков тағы
былай:”Отырар көгалды алқабы әлемге Әбу Насыр ... ... ... ... ... ... әл-Жауһари
(т.ж.б.-1010),Ахмет әл-Фараби (т.ж.б.-1174),Ахмет Иассауи (1094-
1166),Әбілқасым әл-Фараби (1130-1210),Әдіб Иұғнақи (ХІІ-ХІІІ ғ.),Ысмайл әл-
Отрари (т.ж.б.-1489) сияқты ... ... ... шыққан түркі-қыпшақ ортасынан кейінірек Дәуіт Әбділбақи Түркістани,
Қадырғали Жалайыри, қазақ арасынан Ақтамберді, Майлықожа, Құлыншақ, Шәді
төре секілді ғылым мен мәдениет қайраткерлерінің ... ... ... ... ... ... ... із қалдырғанының белгісі”
деп жазады.
Фарабиді ертеден-ақ өте жоғары бағалаған, мәселен “ХІІ ... өмір ... ... тарихшы Абу Хасан Байхаки былай: Марқұм Әбу Насыр әл-Фараби
білімінің жоғарлығы,даналығы үшін “Екінші ұстаз” атанды.Дүниеде төрт ірі
ғажап ғалым болған ... атап ... ... ... ... ... ... және Аристотель, келесі екеуі ислам
кезінде, Абу Насыр әл-Фараби және Абу Али (Ибн Сина) барлық еңбектерінде
ілімін ... ... ... ... ... САЛАСЫНДА.
«Араб тіліндегі мәдениетті философиялық екі тарауы болған деп, Ғылым
Машанов, оның бірі – ... келе ... ... ... ... ... - дүние кілтін адамның табиғатты
зерттеу арқылы ақыл қазынасынан іздейтін – ақли (рациональдік) ағым. Ғылым
мен ... ... ... ақли ағым зор әсер ... ... Осы
айтылған ақлирациональ ағымның алғашқы негізін салушы ретінде көбінесе үш
адамның есімі аталады, олар мыналар: әл-Кинди араб ... ... ... ... ... ... ... Әбуғали ибн Сина (980-1037).
Араб мәдиниетінің негізін салған үш халықтан ... үш ... ... Бұл
үшеуі бірінен бірі үлгі алған бір ағындағы философтар, шығыс тілінше айтсақ
фалсафтар. ... ... ... ... ... кезінде әл-Кинди еңбегімен
танысып,соңан өрлеген болса, кеінгі Әбуғали ибн Сина да ... ... ... ... бастаған» 1- деп санайды.
Фараби ғылымды көбінесе өз бетінше оқумен меңгеріп, аса ... ... ... зор табыстарға жеткен адам. Ол әсіресе грек
ғалымдарының философиясын, оның ішінде Аристотельдің, Платонның бай ... ... ... ... ... ... ол аса ... шыдамдылық пен
ыждағаттылық көрсетеді, бір аңыз бойынша, ол Аристотельдің « Жан туралы»
дейтін еңбегін жүз рет, ... ... 40 рет, ... 200 ... деп ... келтірген
Міне, осылай Фараби Фристотельдің еңбектерін оқып, ізінқуып,
философия ғылымының барлық тараулары бойынша қалам тартып аса ірі
жетістіктерге жетедію Жалпы, философия ... көп ... ... ... басым көпшілігі грек ойшылдарының мұрасын
зерттеуге, оның ішінде Аристотель еңбектерін зерттеуге арнаған.
«Сол кездің өзінде-ақ ... аса ... ... ... Ол ... ... ... талдау, сынау,дамыту түгілі,
тіпті оның еңбектерін түсініп оқудың өзін арман еткен» деп жазады ғалым
Машанов.А. Аристотельді сынап , оны ... ... ... қолға алу
аса зор оқиға. “ Жалпы ... ... ... ... ... ... қарайды. Кейбір табиғи құбылыстарды талдаған
қағидаларында оның табиғат зерттеушіден айыру өте қиын. Сол ... ... ... ... ... / ... лайық жерлері көп »2 – деп
Машанов жазады. Аристотель ілімін ол толықтырады, сынайды, талдап дамытады.
Олардың арқасында ол ... ... ... ... ... ... ... аса көрнекті өкілі, араб тіліне
әлемге тараған прогресшіл қоғамдық философияның негізін салушылардың бірі.
Оның философиясының, ... ... ... оның тұжырымдары мен
әлеуметтік – этикалық, эстетикалық концепциялары сол дәуірдің дәстүріне,
тәліміне әуендесболып ... – деп ... ... М. Ол ... теориялық
ой – пікірдің жетістіктерін жаңғартып, жетілдіре түсті. Халық ... ... ... ден ... ... философиялық
концепциясын жасады. Философия ғылымында Фараби орны өзгеше, Фарабидың ұлы
философ екенін ежелден ... Оның ... ... ... ... ... оның аты сол философия арқылы, Аристотель, Платон
сияқты ірі философтарды талдаумен даңққа бөленді деп жоғарыда ... ... ... әр ... ... ... арылтып,
одан әрі дамытты.
«Ғалым өзінің философиялық еңбектерінде философияның әр алуан
проблемаларын көтеріп,философия мен табиғаттану ... ... ... діннен бөлек оқшау өмір сүруі қажеттігін дәлелдеиді.
Екінші ұстаздың бұл ғылыми ... ... ... үлкен ғалымдар
зерттеулерінде одан әрі өрістейді.Мәселен Ибн Синаның, Ибн Баджаның және
тағы басқа зерттеушілер Әл-Фарабидің философиялық концепциясын негізге
алады»-1 деп жазады С.Н.Григорян.
Сатыбекованың ... “ Орта ... ... ... көне
грек филасофиясымен, негізінен Әл-Фараби еңбектері арқылы танысады. XII
ғасырдың өзінде ғана оның “Ғылымдар классификациясы”деген еңбегі латын
тіліне екі рет ... XII-XVII ... ... ұлы ...... мәні ... ... негізі” деген еңбегі , “Аристотель физикасы
“және “Поэтикасына түсініктемелер”,”Логика “және тағы басқа ... ... ... ... ... ... ... антика заманының
теориялық озық ой-пікірлерін сыннан өткізіп,белгілі бір жүйеге
салады.Аристотельдің жаратылыстану ғылымындағы және стихиалық материалистік
тенденциялары мейлінше күшейтеді. Фараби ... ... ... қателерін қабылдамады дейді Хайруллаев. Фараби Аристотельдің
барлық шығармаларына коментарий жазған. Фараби өзінің ... оқып ... үшін ... ... ... яғни ... ... нені білу керектігі туралы деген сұраққа жауап ретінде 9
шарт жазады.Олардың әрқайсысы жайлы ғалым өз пікірін ортаға салады.
Бірінші – философиялық ... мен ... атын ... - Аристотельдің әрбір кітабының мақсатын білу,
үшінші – философияны зерттеуге негіз етіп алынған ғылымды білу,
төртінші – философияны зерттеудің маңызы,
бесінші - ... ... ... ... ... ... ... білуі,
алтыншы – Аристотельдің әрбір кітабының тіл ерекшеліктерін білу,
жетінші - өзінің ... ... ... ... ... білу,
сегізінші – философтік білігі бар адамның қандай күйде болуға тиіс
екендігін білу,
тоғызыншы – Аристотельдің кітаптарынзерттегісі келетін адамдарға
қажетті ... 1 – деп ... ... ... ... ой-өрісінің, идеясының дамуы қоршаған
ортасына байланысты – дейді ғалым. Батыбекова «Өмірінің көп жылдарын
өткізген Бағдат, ... және ... ... Араб ... мәдениеті
мен ғылымның ірі орталығы болған. Фараби замандастары философ, физик және
дәріге ... ... ... ... ... аль-Баттани,
тарихшы аль-Масуди аль-Бахли, ат-Тараби, ақын Рудаки және аль-Мутаннаби,
ғылым мен мәдениет дамытуда өздерінің ... ... ... ... ... сынды көрнекті ойшылды бұрынғы Совет ғалымдары С.Н.Григорян,
А.Сагдеевтің, М.Хайруллаевтің еңбектері арқылы Фараби мұрасының
дүниежүзілік философиядағы маңызын ... үшін ... алғы ... ... Атап ... ... мен А.Сагадаев Әл-Фараби Философиясының
тарихи негіздерін, оның өз заманындағы жағдайларымен және идеологиялық
күреспен байланыстылығын көрсетіп ... оның ... ... ашып ... ... ... ... шығармаларының, сондай-ақ
Таяу Шығыс пен Орта Шығыстағы басқа да ... ... ... таныстырады.
Ғалым Хайруллаевтың «Мирозрение Фараби и его значение в истории
философии» атты еңбегі ... ... ... ... ... ... берген алғашқы монографиялық зерттеу. Оның философиясы
ертедегі гректердің антикалық философиясы ғана емес, онан да басқа
қасиеттері бар. Фарабидің көптеген философиялық еңбектерінде ғылымдардың
түбегейлі ... ... ... ... әңгіме болады. Бұл мәселеге
Фараби өзінің әйгілі шығармаларының бірі: «Ғалымдардың шығуы туралы»3 деп
аталатын трактатын арнайды.
Бұл еңбектердің арабша нұсқасы Кәбесовтың ... ... ... ... ... ... екен. Бұл еңбекті латын тілінен ғалым
И.А.Рубин орысшаға аударып, ғалым А.Григорянның «Из истории философии
Средней Азии и Ирана» деп аталадын 1960 жылы ... ... ... ... әл- ... философиясының мазмұнын талдай келіп онда дүниенің
материялығын, себептілігін, аным процессы, қоғам, адамгершілік тағы ... ... ... ... бар ... ... аса ірі ... бірі.Философия мен дін
арасындағы өзара қатынасты зерттей келіп Фараби бұларда мазмұн жағынан
бірлік бар екенін, бірақ дін, ... ... ... ... ... ... ... ақылға салу, ойлау формасында байқалатынын
жазады.
Сондықтан болар дінді теориялық ... ... ... ... ... ... еңбектері де үлкен дүние, Ғалым Сатыбекова: Орта
ғасырда,Таяу және ОртаАзияда алғаш рет философия ғылымында табиғат пен
адамзат арасындағы ... ... ... жазады.
Әл Фарабидің көптеген еңбектері оның философиялық ой пікірінің
кендігін,біртұтастығын көрсетеді.Онда мынадай принциптерге ... ... ... ... ... ... мойындау,
2\Объективтік себептілік пен заттардың табиғи байланысын мойындау,
олардың жаратушының құдіретіне ... емес ... ... мәңгіліктігін. Жалпы, Фараби, Аристотель «Нихомахтың
этикасында» келтірілген жобаны негізге ала ... ... ... ... деп екіге бөледі. Теориялық философия өзгермейтін, мәңгілік
заттарды, ал практикалық философия өзгеріске ұшырап отыратын, не жаңадан
жасалатын заттарды ... ... осы ... ... ... ... ... ішінде логикаға көп көңіл
бөлген. Оның пікірінше, логика шындықты жалғаннан айырудың құралы. Логика –
ақыл-ой негізі. Ол адамдарды түзу ... ... ... ... екі ... бөледі, олар ұғым және анықтау теориясы
мен болжам, дәлел және қорытындылар ... ... ... ... ... деп ... ... маңыз беруі сол кез үшін
жаңа құбылыс болған шығар. Жалпы Фарабидің анықтауы бойынша – ... ... мен ... ... ғылым. Бұл ғылымның арқасында адам
өзінің ойлау әрекетін тәрбиелей алады. Өзінің ойын анық та ... ... ... ... ой ... ... ... логикалық қателер
жіберуден аулақ болады.Фараби Аристотельдің
“Категориялар”,”Германевтик”,”Бірінші аналетика”, ”Екінші
аналетика”,”Топика”,”Софистика” деп аталатын логикалық шығармаларының
мәнісі мен маңызына тоқталады да, ... ... мен ... осы ... ... ... ... ойдың,тілдің өрнегі тұрғысынан
қарастырады. Фараби Аристотельдің шығармаларының бәріне арнайы түсініктер
жазумен ... өз ... де ... логикалық шығармаларын
жазады.”Логикаға кіріспе”, “Ақыл мен түйсік”, “Логика жайлы
трактат”,”Логика жайлы кіші трактат”.Хайруллаев айтуы бойынша ... ... ... ... ... логика (большая),книга
сборник книг по логике”.Бұл қолжазба XVIII ғасырда Ахмед Али көшіріп
қалдырған араб ... ... ... Фарабидің үлкенді-кішілі
барлық логикалық шығармалары келтіреді”.Фарабидің логикалық трактаттарының
үлкен маңызы ... жылы ... ... ... ... Фарабидің
“Логикалық трактатын”жұртшылыққа орыс тілінде ұсынды. Бұнда Фарабидің
логика жөніндегі барлық еңбегін енгізеджі.Мұнда тек ... ... ... одан да өзге ... білімнің табиғаты, ғылыми
ұғымның қалыптасуы,адам ойының қалыптасуы,ойлау
ерекшеліктері,талант,шешендік,ұлылық туралы айтылған көптеген құнды
пікірлер бар.Бұл трактаттар Аристотельдің логикалық идеяларын ... ... ... ... күні ... ... ойшыл деп
мүмкіндік береді.
Фараби қазіргі заманғы ғылымның өте ... ... мың ... ... күн ... қойып.Бұл проблема жайында сол кездің өзінде-ақ
құныд пікірлер айта білген.
Логика мен грамматиканың тығыз байланысы жайында былай дейді:”Бұл өнер
(логика) ... ... ... ... ... ... интеллекциясының пайымдағыш обьектілеріне қатысыт қандай
болса,грамматиканың тіл мен сөздерге қатынасының сондай: логика
интеллекциясының пайымдағыш обьектілері жөнінде қандай үлгіде ... ... ... ... ... ... үлгіде береді” деп жазады.
Логика ғылымын Фараби тікелей тіл ғылымына,грамматикалық құрылыста
салыстырады.Осы талдау арқылы логика мен грамматиканың ортақ моменттері мен
айырмашылықтары ... ... ... ... ... ретінде қарастыра келіп логика ұғымдары мен қатар
категориялары бүкіл адам баласына ортақ екендігін айтып ... ... ... ... ... ... ... тар аядағы табиғи
шартты сөз түсінігі мағынасында берген болса, Фараби сол түсінікті1 – ... ... - әрі ... ... ... ... логиканың негізін
салды. Тіл қисыны арқылы келіп математикалық қисынға жеткен.
Фараби өз ... ... ... ... жоқ деп ... ... және де сол ғылым мен өнер саласын талдап, мазмұнды еңбек
етіп кейінгі ұрпаққа өте құнды еңбектер ... ... Соны бірі ... ... ... ... ... өз заманында мұсылман елдеріне
сөйлейтін тілдің көбісін білген. Ол ғылымда ... ... ... ... грек, түрік, латын тілдерін жақсы білген. Жетпіске тарта тіл
білген”2 – деп багалайды. Оның тіл білу ... ... зор ... ... ... қана ... тіл ғылымының өркендеуіне зор көңіл бөлген. Оның
поэтика, ... ... ... ... бар. ... “Жазу өнері туралы” және тағы басқа.
Ө.Жәнібеков “Әл-Фараби каллиграфия, көркем жазу, өлең
ұйқасы, риторикадан ... ... ... ... өлеңдер-рубайлар
шығарған адам. Оның ‘’Әуез туралы үлкен трактаты’’ әлімнің көптеген
тілдеріне аударылған’’ деп ... ... мен тіл ... ... оралайық.
Грамматика мен логика арасындағы ұқсастықты Фараби ‘’Бақытқа жол
нұсқау’’ атты трактаты ашып ... ... ... ... мына ... афоризмінде бейнелеп береді.’’Осы
арада синтаксис мәнін ұғынуға тиістілер, логика
мәнінде ұғынулары керек’’. Бұдан соң логика мен ... ... ... ... пен ... сөз ... атап көрсетіп
‘’Сөз дауыстың арқасында ғана сыртқа шығады деп, логика сөзге ... ... ... ... ұқсастықта босады, өзгешеліктері де
болады’’ деп тұжырымдады .Фараби өзінің көлемді ‘’тіл туралы
ғылыми’’еңбегін ... ... ... ... әр ... білімін ғылымда қосымша жеті тарауға бөледі: ... және ... мен ... ... ... ... ... өзі ырғақ ,ұйқас және поэзия болып үшке
бөлінеді.Фараби терең мағналы философиялық рубайлар ... ... ... ... ... –2 ... ... қайсібір халықтың тіліндегі сөздерді есте
сақтау және оның әрқайсысының мағынасын білу.
Екіншісі ,сол сөздердің заңдарын білу. Ал қай өнерде ... ... яғни ... қамтитын пікірлер болып табылады. Әрбір
зан сол өнер зерттейтін нәрселерді түгелдей,немесе соның көпшілігін қамтуға
тырысып,қайсыбір өнерге тән көптеген нәрселерді ... деп ... ... тіл ілімін 2 бөлімге бөліп,оларды ажыратып қарастырады, яғни бірінші
бөлім-лексикология, ал ... ... ... ... әрі теориялық лексикология ретінде, әр
тілдің сөз байлығын практикалық жақтан менгере білу деп түсінгені
байқалады.
Ал екіншісі, грамматиканың Фараби тілдегі ... ... ... ретінде қарастырған.
Этика Фараби мұрасының ішінде улкен орын алады. Этиканы ... ... ... пен ... ... мүмкіндік беретін ғылым деп
қарайды. Сондықтан, дейді, оның этикалық мейірбандық категориясы басты орын
алады. Жақсылық мазмұн мағанасының бір ... ... ... ... ... ... жатыр, ал жамандық жақсылық сияқты
емес, ол ... жоқ ... ... болған, бірақ жамандықты
жақсылық жеңгенде ғана адам баласы, ізгі мұратына ... ... ... ... А . Ұлы ғалымның осынау этикалық ... ... лебі ... ол адам ... жаратылысының, бүкіл
жан иесі атауларының биік шоқтығы, сондықтан да оны ... ... деп ... ... ... ... де Шығыс тарихында алғаш сөз қозғаған адам.
Дүние ... ... ой ... ... қазынасының бірі болып
саналатын Музыканың ұлы кітабында ой ... ... ... ... ... айтады, деиді зерттеуші ... ... ... ... ... ... ол адамның жан
сезімін оята ... ... ... асыл ой құйғаны деп
келетін түйіндерін де эстетика тәрбиесіне қатысты ... ой ... ... ... ... ... еңбектерінде айтылатын
көркемдік-эстетикалық көзқарастары әлі күнге дейін мәнін жойған жоқ. Оның
принцепті турдегі аса ... зор ... ой ... ... ... ... ... жетіпті, олардың әлі де мәні зор.Ұлы
ойшылдың эстетикалық проблемаларының ауқымы үлкен, ... кең. ... ... ол ... бұрынғы ұлы ойшылдардың дәстурлерін бойына
сіңіріп, ілгері дамыта отырып, заман талабына, нақтылы тарихи жағдайға сай
өздік жаңалықтарын қосты.
Эстетика мәселесі ... ... ... тың ... ... тұжырымдар
оның көптеген шығармаларында кездеседі. Әйтсе де Фарабидің негізгі
эстетикалық-теориалық ой – пікірінің негізгілері «Риторика», «Поэзия
өнерінің каноны», «Поэзия ... ... ... ... ... ... ... категорияларының бетін ашып, солардың негізін
дәлелдеп берді.Оның пікірінше көркемдік өмір шындығының өзіне тән қасиеті,
ол болмыста реалды турде бар ... ... ... ... ... ... ... мен рухани жан дүниесінің адамгершілік
қасиетінің сұлулығын көрсететін белгі» 1 деп санайды. Фараби бұл салада
жасаған қорытындының басты түйіні - білім, ... ... ... Фараби гуманистік идеяларының әлемге кең тараған. Ол ақыл-ой
мен білімнің мәнінің, халықтар арасындағы достық, туысқандық, сыйластық,
адамгершілік мораль мәселелері.
Жалпы алып ... ... ... ... көптеген
эстетикалық тұжырымдары қазіргі біздің өмір сүріп отырған заманда да заман
жағдайында танымдық мәнін жойған жоқ» дер ем.
Әл- Фарабидің ... ... ... ... ... ... мен нормалары, оның идеялары «қайырымды қала» деп аталатын
еңбегінде айқын байқалады.
Фараби саясат пен этика мәселелерін жалпы философиялық,логикалық
космологиялық мәселелермен тығыз ұштастыра зерттейді.Фарабидің ... ... ... қала мен ... қала тұрғындарын
салыстыру арқылы көрсетеді.Жалпы Фараби этикасының категориясы бақыт
категориясы болады. Себебі, онда ең ... ... ... ... ... қызметь ету деп саналады. Сол себеті осы ... ... ... жалпы философиялық практикалық мәнін аша түсіп, философиясыз
дүниенің жалпы ... мен ... ... ... ... жоқ деп ... жылы ... қазақ тілінде Фарабидің 4
трактатын қамтыған “Әлеуметтік-этикалық трактаты” ... ... ... ұлы ... ... ... зерттеуде көзге ерекше
түсетіні-оның творчествосының жан-жақтылығы мен көп қырлығы. Ол-философ, ол-
этик, астроном, математик, музыка маманы, дәрігер және тағы ... ... зор үлес ... ұлы ... ... Ал ... педагогикалық
көзқарастары туралы сөз еткенде бұл мәселені оның философиялық,этикалық
ілімдерінің құрамды бөлімі ретінде қарауды қажет ... ... ... сол ... ... мен ... әдіс тек ... творчествосында ғана кездесіп
қоймайды.Фрабиге дейін де,онан кейін де өмір сүрген ойшылдар білім,тәрбие
мәселесне философиялық мән ... ... өз ... ... ... ... ... тарихында бұған-философ,ғалым А.Оразбеков-мысал
ретінде Демократ пен Аристотельді алып,ал жаңа ... ... ... Руссоны, К.Д. Ушинскийді атайды. Жалпы
Қазақстанда педагогикалық ойдың дамуы, оның тарихы туралы зерттеудің осы
күнге дейін ... ... ... ... ... – тәрбие, педагогикалық ой – пікірлер
туралы сөз еткенде , ауыз ... ... - ... ғасырда өмір сүрген
ағартушы демократ - Ы. Алтынсарин, Абай және тағы басқалар. Әрине олардың
орны, педагогикалық мұрасы - бір төбе. Сонда қазақ ... ... ... мәселесімен айналыспай , ұстазсыз өтті деуге бола ма?
Қазақ халқы - атты шулы ақынды да, ер ... ... да, ... ... де ... ... өсірген халық. Оның ауыз әдебиеті
даналыққа толы. Сол даналық ұрпақтан – ұрпаққа негізінен ауызша түрде,
кейде жазба түрінде ... ... ... ... ... , данасыз өскен
халық деп кім айта алады. Бұл ... ... - ... сөз ... Әл-Фараби
мұрасы.
Фарабидің педагогикалық мәселелерінің бірі «Сөз ғылымдарының
классификациясы туралы» деп ... ... . Бұл ... ... 5
тараудан тұралы. Олар : «Тіл туралы ғылым», « Логика», «Математика»,
«Табиғат ғылымдары және тәңірлік ғылымдар», ... ... ... догматикалық діни ілімі» т.б. Тауарлардың аттарынан белгілі ... ... бұл ... салаларының түрлеріне ерекше түсіндіруге
тырысады. Осы трактаттар туралы Әл-Фараби:«Бұл кітаптағы бәрі де пайдалы,
өйткені егер адам осы ... ... ... ... ... ... ... бастаудың, атап айтқанда, нені зерттеу керек екенін, зерттеу ... ... ... және ... оған қай ... қолы жете ... болады. Сөйтіп оның ғылымғка баратын жолы қараңғылық пен надандық
емес, білім мен ... ... ... ... Шынында,
ойшылдың бұл трактаты-ғылымның әр турлі саласымен айналасушы ғалымдар мен
мұғалімдердің зерттеу ісіні негізгі боларлық құнды туынды деп ойлаймын.
Бүкіл ғылым мен ... ... ... ... үлес қосқан Фараби,
педагогикалық мұрасы да тегелей теңіздей мол дүние. Фарабидің оқу ... ... ... ... ... құятын үлкен бір арнасы бар1-
дейді Жарықбаев ағамыз өзінің мақаласында,- ол адам ... ... ... ... ... ... ... тәлім-тәрбие
мәселелерін көп жағдайда этика, саясат ғылымдарымен орайлас түсіндіріледі.
Фарабилің түсінігінше, педагогикалық қисындар адамгершілік, саясат
мәселелерімен өте тығыс байланыстыра отыру шарт. Ұстаз, ... бір ... ... ... жағымсыз мінезді, ұнамсыз қылықты болдыртпау,
онда жақсы сипаттарды қалыптастыруына мүмкіндік беру. Шәкірт тәрбиесі үшін
ұстаздар мен тәрбиешілердің жеке ... ... ... ... ... ... гәптің үлкені осында екенін жазады. Фараби,
мұғалімдерді, ізгі басшыны да тәрбиеші деп есептейді.
Бүгінгі таңда, елімізде басты мәселенің бірі-бала тәрбиесі. Бұл ... де ... ... ... ... ... ... Егер, дейді – Фараби
- ұзтаз өз шәкірттерінен адалдықты, сыпайлықты, әділдік, ізгілік сияқты
жақсы қасиеттерді көргісі келсе, онда оның өзіне де ... ... ... шарт.
Тәрбие мәселесінен - творчествосында көрнекті орын берді. Тәрбиеге
анықтама бере келіп, ол тәрбиелеү дегеніміз- ... ... ... ... ... мен өнерлерді дарыту әдісі деген сөз,
тәрбиелеу кезінде халықтар мен қала тұрғындарына білімге негізделген
қасиеттерден туатын іс-әрекет жасау тілегі қоздырылады, сөйтіп, осы
қасиеттер және ... ... ... ... жан ... ... және адамдардың осыған жан тәнімен құштар ететіндей болуы
көзделеді»1 деп жазады.
Ұлы ғылым дидактика, методика мәселелеріне де ерекше мән берген екен.
Шәкірттердің білім ... ... ... ... икемділікке, шеберлікке
машықтандыру біртіндеп дамып отырады. Бұл жерде жасөспірім жеткіншек үшін
ұстаздың бағыт беретін әсерлі өнегелі сөздері аса қажет. Ол ... ... ... өз ... меңгңретіндерге сөзбен әсер етудің
жеткілікті болатынын, ал ғылым-білімге ықыласы төмен қисық сызықша қыңыр
адамдарға зорлау принцепін қолданып отырудың керектігін айтады.
Геометрия, арифметика ... ... ... ... ... жекеден жалпыға көшу, сезімге жақын нәрседен
бастау, шәкірт табиғатынан сәйкес ... деп ... ... ... принципке зор маңыз береді. Оның «білу, білем» сияқты
негізгі ... ... ... ... де ... ... Шығыс әлемінде психология ғылымынан тұңғыш ... ... ... ... ... және ұғым”, “Түс көру туралы” тағы басқа да арнаулы
еңбектер жазды. Фараби жан мен ... ... ... айтқан
пікірлері ерекше көңіл аударарлықтай. Ол жаннңың мәңгі өшпейтінін
уағыздаған. Платонның “Жан тәннен бұрын пайда ... ... ол жан ... ... дамиды, тәнсіз жан жоқ, жан тәннің тірлік қасиеті, адамда
қатарынан екі жан болмайды, адам тәні өмір ... ... ... айтуы
бойынша тән жанның дамуына, оның бір түнде қалыптасып жетілуіне үнемі әсер
етіп ... ... даму үшін ... саулығы қажет.Тән саулығы жоқ жерде
жан саулығы да жоқ. Жан адамға еш уақытта қайта келмейді, ол денеден екінші
денеге көшіп те жүрмейді. ... ... жан ... ... оның тән құбылыстарына орайлас түсіндіруге тырысады. Тәннің
де, жан жүйесінің де иесі – ... ...... ... мұны ... ... мүшесі болмайды. Бұдан кейін ми келеді.Бұл да басты мүше,
бірақ мұның үстемдігі бірінші емес”1 деп жүреккке шешуші мән береді.
Зерттеуші Жарқынбаев ... ... ... ... ... ... ... жетілетіндігі жөнінде қызықты пікірлер көп. Бала
өскен сайын, әрине жасы ... ... тәні де, жаны да өсіп ... Мұның
бәрі оның тіршілік қажеттерінен туады. Адам психикасы негізінен өмір
барысында, оқу-тәрбие үстінде қалыптасады. Бұл жерде оның өз ... ... ... ... ... ... моральдық,
психикалық қасиеттері де оның өмірден алатын тәрбиесінен туындайды”2 –
дейді.
Жалпы Фарабидің осы пікірлерінің қазіргі ғылыми ... ... ... ... таң ... ... диплом жұмысында ұлы ғалымның барлық ғылыми мұрасын талдап шығу оңай
жұмыс емес, сондықтай ... келе оның ... ... мың ... аса ... жаңа ... бірге жасасып келеді және де жасай береді, кейін
талданып зерттей беріледі.
2. 3 . ...... ... ... ... ... ой сана ... саясат
туралы ілімінің негізін қалауға аса зор үлес қосқан бірден бір ойшыл. Оның
саясат пен мемлекет туралы ілімді жасауға қосқан үлесі әлі ... ... жоқ. ... еңбектері қазір де жанжақты зерттелуде.Бұл жағынан
алғанда белгілі бір ... де ... ... істер де баршық.
Дегенмен, ұлы ғұламаның мұралары Кеңес өкіметі жылдарында тек
маркстікөлениндік методология ... ... оған ... ... тап ... ... ... бір жақты баға берілді, ал оның ілімі-
нің жалпы адамзаттық, гуманистік мәніне жете көңіл бөлінбеді.Соның
салдарынан әл-Фараби мұрасы осы ... ... ... жақ ... ... мен мемлекет, жалпы саясат туралы ілімі толық,жан-жақты
зерттелінбей ... ... ... ... ... ... ... ішінде Платон мен Аристотельдің идеяларына түсініктеме берумен ғана
шектелген жоқ. Ол феодалдық және ... ... ... ... ... Таяу және Орта ... қоғамның саяси және моральдік ахуалын
зерттеп, әлеуметтік қайшылықтар кеулеген өз заманының аса өткір қоғамдық
мәселелерін, оның ішінде мемлекеттік ... ... ... ... ғылыми тұрғыдан талдады.
Айталық, қоғам, мемлекет және саәсат туралы өзіндік сипаты бар
аса ... ... ... ... бұл ... әлем ... ... өзінің лайықты, заңды орнын алады.Өз заманның, Араб халифатының
негізін шайқалтқан халық-азаттық қозғалыстарына, олардың демократиялық
идеяларына ... ... ... ... ... ... саяси көз
қарасымен бейнелей білді.
«Ғылымды топтастыру туралы», «Қайырымды қала тұрғындарының көз
қарастары», «Саясат ... ... ... ... ... ... еңбектерінде әл-Фараби адамзаттық ілімді / қоғаммен
мемлекет туралы ... /, ... / заң ... / және ... туралы ілімді / хадистерді / өз алдына жеке-жеке тазауларға бөліп
шығарады.
Әл-Фараби басқару мен патшалықтың ... ... ... ... табылатын саясатқа үлкен мән береді. Ұлы ойшыл басқару екі
түрлі болады дейді.Егер басқару шын бақытқажеткізетін әрекеттерді, мінез-
құлықтарды,ерік қасиеттеріннығайтса, ол ... ... ... ... мен ...... қалалар мен халықтар болып
табылады. Ал бұл принциппен қабыспайтын басқару қиялдағы бақытқа ғана
жеткізеді. Басқарудың екінші түрі , шындығына ол ... бола ... ол ... ... әрекеттер мен жаман қасиеттерді нығайтады.
Сондықтан ондай басқару – надандық немесе наданшылдық басқару болып
табылады.
Әрі қарай әл-Фараби мақсат-міндеттердің ... ... ... ... әр ... ... атап көрсетеді. Қайырлы патшаның өкіметі,
билігі оның пікірінше жалпы заңдар күшіне, адамның қалаларда және ... ... игі ... ... ... ... басқару теориясы мен басқару ісіне қанық болуы керек,немесе
өкіметті басқаруға лайық болу үшін ... мен ... ... ... жасауы,тәлім-тәрбие беру керектігін түсіндіреді.Бұған
қарағанда әл-Фарабидің мұрагерлік патшалық өкіметті басқару түрі ретінде
мойындағаны көрініп ... ... ... ... ел ... надандық көрсететіндер,оның ойынша,ешқандай
патша болуға тиісті емес.Әл-Фарабидің адамзаттық ғылымға мұндай білікті
патша болуға тиісті емес.Әл-Фарабидің адамзаттық ғылымға ... ... ... мен ... басқару мәселесін кіргізуі өмір сүрген
феодалдық,қоғамдық қатынастар үстемдік еткен дәуір ... ... ... бағыт,сөзсіз батыл қадам.
Адамзаттық ғылымды әл-Фарби екі бөлімге бөледі.Оның бір
бөлімінде бақыт ұғымына түсініктеме беріледі.Шын ... пен ... ... ... ашып көрсетіледі.
Адамзаттық ғылымның екінші бөлімінде игі қасиеттерді орнықтыру
мен сақтау,қайырымсыз басқарудың түрлері,олардың сипаты тағы
басқалары,мәселелері сөз болады.Мұнда қайырлы және қайырымсыз қалалардың
қарама-қарсылығын көрсетуге баса ... ... ... ... ... өмір сүрген дәірінің саяси
шындығын көрсетеді,сол кездегі үстемдік еткен саяси құрылымды қатты
сынғаалады,екіншіден-ол оны өзінің ... ... ... ең
жетілген,кемелденген қайырлы қалалар мен мемлекеттер құрылымымен ауыстыру
мәселесін ... ... ... ... ең ... қала тұрғындарының көз қарастары туралы” трактаты.Ғұлама бұл
еңбегінде саясат пен этиканың арасындағы өзара тығыз байланысты ... ... ... ... мақсатын жүзеге асыруда және
бақытқа жетуге қажетті жағдайлар жасауда өз көрінісін табатын “мемлекетті
басқару өнеріне” баса назар аударады.Ол бұл мәселені ... ... ... ... пікірінше,басқару өнерінің басты бір еркшелігі-адамдар
мен әлеуметтік топтардың табиғи үйлесімділігіне,немесе олардың мұң мүддесін
ескеру.
Әл-Фарабидің саяси-философиялық тұғырнамасының аса бір ... ... бұл өзі ғана ... ... көмектесетін ерікті әрекет бұл әдемі әрекет.Оларды тудыратын
адамгершілік пен әдеттер-бұл қайырлы нәрселер.”Бақытқа ... ... ... бұл ... құбыжық,ұсқынсыз әрекеттер.Осыған
орай айта кететін нәрсе,әл-Фараби осы бақыт пен қайырлылық төңірегінде
саясаттану ғылымына ... ... ... түрде қатынасы бар көптеген
мәселелерді көтереді.Соның бірі-қайырлы не,қайырымсыз мемлекет болатындығы
туралы пікірі.Мемлекет,дейді ол,өз тіршілігін ... ... ... ... ... ... қарым-
қатынассыз жеке бір өзі игіліктерге жете алмайды.Әрбір кісі басқалармен
көршілікке және олармен бірігуге мұқтаж.Ал адамдардың бірігуі-мақста
емес,ол тек қана ... ... ... ... ... жету.
Әл-Фарабидің саяси теориясында игіліктерді жаппай баршаға
тарату-мемлекеттік өкімет пен заңдылықтың мақсаты.Ол мемлекетті адамдар
қажетін бірлесіп ... ... ... үшін ... ұйым ... ... тек осы ұйымның қалыптасуын оның даму кезеңдерін ғана
емес,сонымен бірге адамдар игілігіне,қайырымдылығына жетудің қоғамдық
жолдарын зерттеу керек деп есептейді.
Адамзаттық игілікті,ізгіліктерді ... ... ... ... ... ... ... байланысты.Жасампаздық бастамаларға
негізделген мемлекеь қана қайырымды да,қайырлы да.Мұндай мемлекетте адамның
іс-әрекеті ислам қағидалары мен догмалары шеңберімен шектелмейді.Онда
жасампаздық,белсенділік ғылым таным құрметтеледі.Кез-келген қайырымды,игі
нәрсеге ... ... ... мен еркін таңдау арқылы
жетіледі.Адамдар өздерінің мүдделерін біріктірсе ғана қайырымды мемлекет
құрады.
Әл-Фарабидің даналығын мынадан да ... ... ... ... келе оны табиға себептермен,тілмен
түсіндіріледі.Табиғи адамгершілік пен қасиеттер,оның ойынша,белгілі бір
географиялық ортаның ықпалымен қалыптасады.Сондай-ақ оның өмірде ұлы,орташа
және кішігірім қоғамдар бар ... ойы да ... ... ... ... қоғам-жер бетіндегі барша адамдар
қоғамының жиынтығы;орташа қоғам-белгілі бір халықты ғана қамтитын қоғам;ал
кішігірім қоғам-жекелеген халықтың өмір сүріп отырған жерінің азғантай
бөлігін алып жатқан ... бір қала ... ... ... ... белгілі бір көшесінде немесе үйінде тұратын адамдардың
жиынтығы.Бұлар төменгі сатыдағы қоғамды құрайды.Сондықтан ең ұлы игіліктері
мен жоғары кемелденуге жетілудің ең ... ... ... ... емес,ең
алдымен қалалар шеше алады деп есептейді” ғалым.Әл-Фарабидің бұл пікірі
жалпы қайырлы қала идеясы,кездейсоқ айта салған пікір емес.
Ғалым өмір ... орта ... ... ... ... ... орны мен атқаратын ролінің маңыздылығын міне ғалымды омылай
ой түюге және орталық мемлекеттік аппараттың әлсіреуі ... ... ... және ... ... ... ... мемлекет синониміне айналды.Осы тұста Әл-Фараби
қайырымдылықтың қалай жүзеге асатынын ой елегінен өткізеді.Қалада
тұратындарға бақыт әкелетін істерді,өзара көмекті ... етіп ... ... ... ... да солай бақытқа жету үшін адамдар бір-біріне
көмектесу керек.Демек,күллі ... ... жету ... бір-біріне
көмектесетін халық-қайырлы халық.Сол сияқты,бүкіл жер бетіндегі халықтар
бір-біріне көмектесетін болс,онда олар қайырлы болады-дейді.
Әл-Фараби өз заманындағы қоғамның әртүрлі әлеуметтік
топтарының тіршілік-салты мен ... жете ... ... ... ... адамгершілігі жоқ қалаға, айырбас қалаға және адасқан
қалаға қарсы қояды.”Надандық қаласының тұрғындары ешуақытта бақыттың ... ... және оған ... деген мұндай қала тұрғындарының ойына
ешқашан кіріпте шықпайды”
Моральдық жағынан ... мен ... ... ... ... ... қайырымдылық орын тепкен мемлекеттің басшысына
және оның басқару тәсіліне үлкен маңыз берді.”Қалада-дейді ол-белгілі бір
адам басшы болады,ал басқа ... ... ... оған жақынырақ адамдар
әрбіреуінің өзінің жағдайына немесе қабілетіне сай басшысының алдына қойған
мақсатын жүзеге асыруға көмектеседі. Олар ... ... ... ... ... ... сай әрекет ететін басқа адамдар тұрады да
олар екінші басқышты иеленеді.” «Кімде – кім жаратылыснан басқаруға бейім
болса, басқару соның үлесіне тиеді. ... ... қала ... басқалар
жол көрсетпейді, өйткені ол – кемелденудің ең доғарғы деңгейіне жеткен ақыл
– парсат иесі, немесе ол ... ... ... ... ең ... ... кісі» дейді.
Әл – Фараби, әрине, қоғамдағы адамдар арасындағы теңсіздікті көрмеді
емес, көрді. Ол оны сынады да. ... ... ... Фараби
халықтың қоғамдық міндеті және қажетсіну - өздерінің қожаларына ... ... ... Халық тамаққа, киімге және өсіп -өруіне, яғни тек тіршілікті
қамтамасыз етерлік жағдайларға мұқжат. Осы жағынан келгенде қалықты ол
қайырлық орвын тепкен ... ... ... ... ... ... ... сөзбен айқанда, Әл-Фараби қайырлы мемлекеттегі адаидар
қоғамдық жағдайына қарамастан білікті әкімнің көмегімен өздерінің ... ... ... бұл ... ... және ... ... адамдармен
басқарылады. Ондай адам адамның жетілудің , кемелденудің еә жоғарғы
деңгейіне ие болады. Ал ақылды басқарушының болмауын әл – Фараби мемлекет
үшін аса ... ... ... деп ... Осыған байланысты ол
қайырлы қаланың, мемлекет басшысы, немесе әкімінің қандай болуы керек,
оның ... ... ... тиіс ... мәселені де жан – жақты
ойластырады. Оның пікірінше , «әкім өз ... ... он екі ... ұштастыра білу керек : біріншіден, басшы өзі орындауға тиіе
әрекетті жүзеге асыру үшін ең алдымен оның дені сау, дене ... ... ... жөн. Немесе әкім табиғатынан өзіне айтылғанды терең, жан-
жақты түсінетін. естігенін, көргенін, білгенін ұмытпай, ... ... аса ... және ... ... көре білетін ақылды, оқуға және
іблуге құштар, әділеттікті, шындыққа және оны ... ... және оған ... жек ... ... әділеттікті сүйе
білетін адам болуы керек. Ол әділеттік алдына қасарыспайтын, бір ... ... құп. ... қатар ол белгілі бір шешім қабылдағанда
табандылық көрсететін және қорқынышты, күйбенді білмейтін, еш нәрседен
қорықпайтын батыл, ер жүрек адам болса тіпті ... ... ... ... ... жолмен бақытқа, оған жеткізетін қимыл-әрекетке бастай алады.
Жалпы, Фараби ел билеу екі нәрсеге байланысты деп: біріншіден, адамның
өз жаратылысында ел билеуге ... әзір ... ... ... ... қуат алып отыратын жағдайы мен қабілетіне байланысты деп
жазады.
Әл-Фараби ғылыми және философиялық білімдерін бағаламайтын надандық,
ашкөздік, тойымсыздық пен зорлау, үстемдік ететін мемлекет оның ... ... ... және ... ... күштеу арқылы
басқарылады. Олар тек байлықты, өкілетті және рақат көруді ғана ... ... ... мемлекеттерде түрлі келеңсіздерде жол
беріледі, ғылыми және философиялық білімдер ... да ... ... ... ... құрады.
Орта ғасыр дәуірінде алғаш рет қайырымсыз қала, мемлекет туралы айта
келіп, Араб халифатына әлеуметтік жағдайдың теңсіздігін, ... ... ... ... деп ... ... С.Н. Григорян.
Орта ғасырлық қанау мен соғысу дәуірінде де күштеусіз, зорлықсыз ... ... ... жер ... ... ... ... және
достық қатынастары идеалы батыл ұсынды. Әл-фараби мұрасы Шығыс ... ... ... ... атап айтқанда, Шығыстың жарық жұлдызы,
атақты ойшылдары Ибн-Синарың, ... ... ... ... ... ... ... Әл-Фарабидің саяси көзқарастарын сөз қылғанда айтарын, оның
қалдырып ... ... – ұлы ... ... біз өмір ... ... қоғам
дамуы мәселелерімен үндес, оның идеялары қоғамыздың мәселелерін терең, жан-
жақты ойластыруда олардың нақтылы тиімді шешімін табуға және оны ... ... ... ... өркениетті даму тұрғысынан алғанда бұлар
аса маңызды мұра батыл принциптер еркіндігіне шек жоқ. Меніңше, Әл-
Фарабидің ұлылығы да, кемеңгерлігі де ... ... ... ... ... мұраларын жоғалтып алу
тіпті қиын емес, ал оны ... ... ... көп жағдайда қолдан келе
бермейді. Қазақ халқының тарихын ежелгі рухани мәдениетін дүние танымын
танытып , білдіру парызымыз .
Тани ... ...... ... 1000 ... аса ... ,
философиясы, әдебиеті, тарихы бар халықпыз Біз тарихта 18 ... ... ... атпен енсек те ойлау мәдениетіміз, философиямыз тым
әріде жатыр. Біз ... ... ... төл ... ... Ал ... Әл-Фараби мен Жүсіп Баласағұннан бергі рухани сабақтастықты үзіп
19 ғасырдағы қазақ халқы ... ғана ... ... Бұл қалай екі
аралықта ешкімнің болмағаны ма? Қисын бойынша олай болуы мүмкін ... ... ... нәтижесінде 10-19 ғасырлар аралығында қазақ
топырағынан қаншама ғұлама ғалымдар есімі айтыла бастады.Қазақ этно-рухани
жағынан өте көне ... ... бар, ... ... мұрасы бар
халық. «Тарихын қастерлемеген елде қасиет жоқ» деген ертедегі мәтел еске
түседі, және түскен сайын ойының түбінде тұйық сыр жатқаның ... ...... ... ... өмір – ертеңгі тарих. Оның өзі өмір көшінің
үздіксіз тізбегі. Сол ... ... бірі ... ... ... ... ... ұштасады. Өмір қандай ұшан теңіз болса,
тарихтың тармақтары да сондай мол. Сол өмірден әркім қалауын алады.
Тарихқа ... ... оған ... ... баға ... ... ... қазіргі дәуірде халқымыздың өзіндік сана-сезімінің тереңдей өсуіне
жаңа өлшемдер беріп, тарихтың шын ... ... және ... ... түбі бір бөлінбейтін ерекше тұтастығын,
ортақтастығын көрсетеді.
Фараби сынды ұлы ғалымды өзімізге жатқызу, белгілі бір аймақта ... ... ... бір ақ жолы – оны тану, зерттеу, еңбектерін
жарыққа шығару, насихаттау, оқу болып табылады. Жалпы, ... ... ... ... тән ғұламалығымен ойлау қабілетінің кеңдігімен
жалпы адамзатқа туыс Фараби, адамзатты біріктіруге бар өмірін бағыштаған
жан. Ол – 1000 жыл ... ... үшін өмір ... жан, ол үшін ақыл мен
сана, ғылым мен ой, танымпаздыққа шөліркеуден басқа ешкімі де, ештеңесі ... ... ... ... мен ... ... сайрап жатқан ізі бар аса ірі
тұлға. Фарабидің аса бай ғылыми мұраларын зерттеу ісі мың жыл ... ... Бұл ... түрлі ұрпақтан, түрлі ұлттан, түрлі
мамандықтың өкілдері қатысуда.
Фараби есімі дүние жүзі мәдениеті мен ғылымның тарихынан берік орын
алды. ... ... ... ... деп ... Өзінің көзі
тірісінде Фараби осындай ұлы данышпандық атаққа ие болған екен.
Сонымен қорта келгенде Отырар өлкесінен ... ... мен ... мен қара сөз ... ... халқымыздың әдеби, мәдени,
рухани ой мұрасын байытып, ұрпақтар тәрбиелеудегі кешегі жүріп өткен
жолымызды танудағы маңызы күшті. Қорта келгенде диплом жұмысымызда Шығыстың
ғұлама ... ... ... өмір жолы, ғылыми жолы артына қалдырған
тарихи мұралары, оның бүгінгі кездегі маңызы толық қамтылған.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақжан әл-Машанидің Әбу Насыр әл-Фарабидің өмірі мен шығармашылығы жайында зерттеу жұмыстары66 бет
Әбу-Насыр-Әл-Фараби4 бет
Әбу Насыр Әл-Фараби және оның жасампаздығы жайында.8 бет
Аль-фараби және педагогика3 бет
Ақжан Машани «Әл-Фараби және Абай»6 бет
Болон үдерісі аясында әл- Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің әлемдік білім беру жүйесіне интеграциялануы89 бет
Жүсіпбек Аймауытұлы мақалалары мен аудармалары. Ақжан Машани «Әл-Фараби және Абай»14 бет
Махмұд Қашқари,Қожа Ахмет Ясауи, Әбу Насыр Әл-Фараби7 бет
Отырар- Фарабидің Отаны4 бет
Фараби дүниетанымында дін және тәңір мәселесі5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь