Қаржылық есептеме

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

1 БУХГАЛТЕРЛІК ЕСЕПТІҢ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ СТАНДАРТТАРҒА КӨШУ КЕЗЕҢІНДЕГІ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ..8
1.1 Қаржылық есептемені құрудың негіздері мен қағидалары ... ... ... ... ... ... ... ..8
1.2 ҚЕХС форматы және есеп пен есептілікке көшу тәртібі ... ... ... ... ... ... ... ...11
1.3 Қаржылық есептеменің түрлері мен құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..18

2 ҚАРЖЫЛЫҚ ЕСЕПТЕМЕНІ ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
2.1 Қаржылық талдаудың ақпарат көздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
2.2 Бухгалтерлік балансты талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...35
2.3 Қаржылық есептеменің басқа да түрлерін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 43

3 ҚАРЖЫЛЫҚ ЕСЕПТЕМЕНІҢ АУДИТІ ЖӘНЕ ОНЫ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...49
3.1 Қаржылық есептеменің аудит жүргізудегі ақпараттық негізі ... ... ... ... ... ... 49
3.2 Ағымдағы және ұзақ мерзімді активтердің аудиті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..55
3.3 Ұйым мүліктерінің қалыптасу көздерін аудиттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...65
3.4 Қаржылық есептеме аудитін жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 72

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 77

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..80

ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .81
Нарықтық қатынастардың күрделі даму тұсында экономиканы және қаржы саласын тұрақтандыру және сауықтыруға байланысты түбегейлі және өзекті міндеттер шелілуде. Солардың бірі – ішкі ақпараттық жүйе арқылы кәсіпорынды басқаруды жетілдіру болып табылады. Әлемдік қаржы нарықтарындағы және тұтастай алғанда әлемдік экономикадағы 2008 жылдың екінші жартысындағы қолайсыз жағдайлар экономиканы одан әрі дамыту жөнінде ең шешуші шаралар қабылдауды талап етіп отыр.
Тиімді басқару принциптері мен есепті ұйымдастырудың жаңа амал-тәсілдерінің негізі ретінде Қазақстанда іс-әрекет етушіге неғұрлым жақын еуропалық құрылым алынды. Тоқсаныншы жылдың басынан басталған ХХІ ғасырдың есігін ашқан, өрістеп өсіп келе жатқан нарықтық экономика мен халықаралық қатынастар көптеген жаңа бағыттағы экономикалық концепциялар мен ақпараттар жүйесін қазақстандық ұйымдардың шаруашылық өміріне енгізді.
Қазақстанда нарықтық қатынастардың енгізілуімен бірге экономикалық субьектілердің қаржылық қорытынды есебін пайдаланушылардың қажеттіліктерін ол ақпараттардың дұрыстығын дәлелдеу түрінде қамтамасыз етуші тәуелсіз бақылау жүйесі жақсарып келеді.
Қандай да болмасын жаңадан құрылып, қалыптаса бастайтын экономикалық үрдістің түпкі мақсаты – материалдық өндіріс пен халықтың сұранысы мен ұсынысына жауап берерлік және бәсекелестік тұрғыдағы өнімдер өндіріп, қызметтер көрсету болып табылады. Сапалы дәрежеде өнімдер өндіріп, қызметтер көрсетіп, мұның өзін үлкен бәсекелестік жағдайға келтіру үшін әртүрлі көздерден қаржы жұмсалады және жұмсалған қаржыны тиімді басқару қажеттігі туындайды. Экономикалық жүйені тиімді басқару мен шешім қабылдау процесіне қажетті ақпараттар қалыптастырушы қаржылық есеп пен есептілік (есеп беру) жүйесі болып табылады.
Нарықтық экономика ресурстың барлық, яғни материалдық, еңбек және қаржылық түрлерін ұтымды пайдалануды көздейді, олар кәсіпкерлік іс-әрекеттің күтілетін нәтижесін, яғни табысты¬лығын қамтамасыз етуі тиіс.
Экономикамыздың нарықтық жолмен дамуы барысында ұйымдар қызметінің қаржылық мәселелері күшейе түсуде. Осыған сәйкес ұйым басшылығының ерекше көңілі қаржылық есеп пен есептіліктіктің ұйымдастырылуына жоғары мән беріліп отыр. Әсіресе, елімізде халықаралық стандартқа сәйкес ұлттық есеп стандарттарының енгізілуі ел экономикасының дамуына оң әсерін тигізуде. Бұл еліміздің қазіргі даму кезеңінде оның шет ел инвесторларымен қарым-қатынасының нығаюы кезеңінде маңызды болып саналады.
Қаржылық есеп нарықтық қатынастар жағдайында ұйымдарда ерекше маңызды орынға ие. Есепке алу мәліметтері ұйымдардың және олардың құрылымдық бөлімшелерінің қызметін жедел басқару үшін, экономикалық болжамдар мен ағымдағы жоспарларлау үшін, сөйтіп, ел экономикасын дамыту заңдылықтарын зерделеу және зерттеу үшін қолданылады.
1. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ПРЕЗИДЕНТІ Н.Ә.НАЗАРБАЕВТЫҢ ХАЛЫҚҚА ЖОЛДАУЫ
2. Абленов Д.О Қаржылық бақылау және басқарушылық аудит. Алматы [Экономика] 2007ж. Оқу құралы.
3. Альмереков Н.А Шетелдік валюталық қаржылық ағыстар қозғалысы және оның коньюктурасы // Қаз ҰУ – нің хабаршысы.[Экономика] Алматы 2006ж. №5.
4. Өтебаев Б.С Мемлекеттік бюджет және бюдежеттік жүйе. Алматы [Экономика] 2006ж.Оқу құралы.
5. Ілиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С [Қаржы] Алматы 2005ж.Оқу құралы.
6. Найманбаев С.М Салықтық құқық [Жеті жарғы] Алматы 2005ж.
7. Сартаев С.С., Найманбаев С.М [Бюджеттік құқық] Алматы 2006ж.
8. Қ.К. Кеулімжаев, З.Н Әжібаева, Н.А Құдайбергенов, А.Ә Жантаева Қаржылық есеп. Оқу құралы.[Экономика] Алматы 2008ж
9. Ілиясов Қ.Қ, Құлпыбаев С Қаржы. Жоғарғы оқу орындарына арналған оқулық. Алматы 2006ж.
10. Д.Қ Қабдиев, Т.Қ Оралтаев, Ә.Е Ескендіров Экономикалық саясат: лекциялар. [Экономика] Алматы 2007ж.
11. Іскер адамның орысша – қазақша экономикалық түсіндірме сөздігі. Русско – казахский толковый экономический словарь делового человека / жауапты Э. Жакулина. Алматы 2006ж.
12. Халықаралық қаржы есептілігінің стандартының заңы (қосымша материал).
        
        МАЗМҰНЫ
бет
КІРІСПЕ.....................................................................
.................................................5
1 БУХГАЛТЕРЛІК ЕСЕПТІҢ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ СТАНДАРТТАРҒА КӨШУ КЕЗЕҢІНДЕГІ ТЕОРИЯЛЫҚ
АСПЕКТІЛЕРІ………………........8
1.1 ... ... ... ... ... ҚЕХС ... және есеп пен ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... басқа да ... ... ... ... ЖӘНЕ ОНЫ ... ... ... ... ... ... ... және ұзақ ... ... Ұйым ... ... көздерін
аудиттеу...........................................65
3.4 ... ... ... ... ... қатынастардың күрделі даму тұсында экономиканы және қаржы
саласын тұрақтандыру және сауықтыруға байланысты түбегейлі және ... ... ... бірі – ішкі ... жүйе ... ... жетілдіру болып табылады. Әлемдік қаржы ... ... ... ... экономикадағы 2008 жылдың ... ... ... ... одан әрі ... ... ең шешуші шаралар
қабылдауды талап етіп отыр.
Тиімді ... ... мен ... ... жаңа ... ... ... Қазақстанда іс-әрекет етушіге неғұрлым жақын
еуропалық құрылым алынды. ... ... ... басталған ХХІ ғасырдың
есігін ашқан, өрістеп өсіп келе жатқан нарықтық экономика мен халықаралық
қатынастар көптеген жаңа бағыттағы экономикалық концепциялар мен ... ... ... ... ... ... ... қатынастардың енгізілуімен бірге экономикалық
субьектілердің қаржылық қорытынды есебін пайдаланушылардың қажеттіліктерін
ол ақпараттардың дұрыстығын ... ... ... ... ... ... жақсарып келеді.
Қандай да болмасын жаңадан құрылып, қалыптаса бастайтын экономикалық
үрдістің түпкі мақсаты – ... ... пен ... ... ... жауап берерлік және бәсекелестік тұрғыдағы өнімдер өндіріп,
қызметтер көрсету болып табылады. ... ... ... ... ... ... өзін үлкен бәсекелестік жағдайға келтіру үшін
әртүрлі көздерден қаржы жұмсалады және ... ... ... ... ... ... ... тиімді басқару мен шешім қабылдау
процесіне қажетті ақпараттар қалыптастырушы ... есеп пен ... ... ... ... ... ... ресурстың барлық, яғни материалдық, еңбек және
қаржылық түрлерін ұтымды ... ... олар ... ... ... ... яғни табыстылығын қамтамасыз етуі тиіс.
Экономикамыздың нарықтық жолмен дамуы барысында ұйымдар қызметінің
қаржылық мәселелері ... ... ... ... ұйым ... ... ... есеп пен есептіліктіктің ұйымдастырылуына жоғары мән
беріліп отыр. Әсіресе, ... ... ... ... ұлттық есеп
стандарттарының енгізілуі ел экономикасының дамуына оң әсерін тигізуде. Бұл
еліміздің қазіргі даму ... оның шет ел ... ... нығаюы кезеңінде маңызды болып саналады.
Қаржылық есеп нарықтық қатынастар жағдайында ұйымдарда ... ... ие. ... алу ... ... және олардың құрылымдық
бөлімшелерінің қызметін жедел басқару үшін, экономикалық болжамдар ... ... ... ... ел ... дамыту заңдылықтарын
зерделеу және зерттеу үшін қолданылады.
Шаруашылық жүргізудің ... ... ... ... ... нық және ... ... қойылған есеп жүйесінсіз, сондай-
ақ сенімді экономикалық ақпаратсыз ... іс ... ... ... да, ... ... үшін есеп ақпараттық жүйелері маңызды орын
алады.
Қазақстан Республикасындағы нарықтық қатынасқа көшу барысында аймақты,
қатал бақылау-тексеру ерекше орын алатыны шетел ... ... ... қатынас принципімен дамуды қамтамасыз ету үшін сол елде ... ... ету үшін ... рөл ... ... ету үшін өте қатал бақылау-тексеру ... ... ... ғана ... ... ... ... тиімділігі іске
асырылады. Сондықтан да қаржылық есептілікті тиімді ұйымдастырмен қатар,
оның аудит және ... ... ... көптеген себептермен
анықталады. Бұл ... ... өз ... ... ... екіншіден, өз жұмысына өзі сенімді түрде
басқару жүргізуі, ... ... ... ... ... істеуі мен өзінің капиталының тиімділігіне ... ... ... ... ... басқару және ұйымдастыру шешімдерін
қабылдау болып саналады.
Қаржылық ... ... ... ... ... ... дер кезінде баға беріп, оның ... ... ... ... ... ... пайданы неғұрлым жоғарылату үшін ішкі
резервтерді анықтауға толық мүмкіндіктер болады. Ұйымның қаржылық ... ... ... ... ... – алға ... мақсатқа,
жоспарланған көрсеткіштерге қол жеткізуге, ұйымның үздіксіз өндірістік
қызметін, қалыпты қаржы ... ... ... ... ... ... ... нығайтуға мүмкіндік беретіні анық.
Сондықтан, қаржылық қорытыды есеп мазмұнын нарықтық қатынасқа түсуші
жақтар ... ... ... үшін есеп жүйесінің бұл түрі бірегейлік жағдайда
болуы қажет. Осы мәселелер тұрғысынан алғанда бұл бұл жұмыс ғылыми жағынан
жетілдіруді ... ... ... өте ... іздену жұмысы болып
саналатына ешбір күмән жоқ.
Зерттеу жұмысының мақсаты мен міндеті. Зерттеу жұмысының мақсаты ... ... ... ... ... ... ... ұлттық стандарттарға негізделуін зерттеу, оның аудиті мен талдау
жұмыстарын жетілдіруге байланысты ... беру ... ... ... ... алға ... ... қойылып отыр:
- қаржылық есептемені құрудың негіздері мен қағидаларына сипаттама
беру;
- отандық есеп тәжірибесінің халықаралық стандаттарға көшудің ... ... ... ... ... ... аудит жүргізудің маңызын анықтай
отырып, оны жетілдіруге байланысты нақты ұсыныстар беру;
- қаржылық есептемені талдаудың ... ... ... пәні мен объектілері. Ғылыми жұмыстың пәні ... ... ... ... есептілік элементттері
саналады. Ал зерттеу объектісі «Альянс Банк» акционерлік қоғамы.
Іздену жұмысының теориялық және ... ... ... ... ... ... есеп принциптері, қаржылық есеп, аудит,
қаржылық талдау саласындағы отандық және шетелдік ... ... ... және ... ... ... ... мен заң күші бар Жарлықтар, бағдарламалар, ... ... ... ... ... басшылыққа
алынып, зерттеу жүргізілген ... ... есеп ... ... ... және тәжірибелік маңыздылығы. ... ... ... ... ... ... ... оның
аудитін жетілдіруге арналған. Зерттеу ... ... есеп ... тәжірибесінде, сонымен бірге есеп пен аудит мамандарын ... ... ... болады.
1 Бухгалтерлік есептің халықаралық стандарттарға көшу кезеңіндегі
теориялық ... ... ... ... ... мен қағидалары
Нарықтық экономика жағдайында ұйымдар мен кәсіпорындардың қаржылық
есептілік жөніндегі ақпараттық қызметі ұйымның өз ... де, ... ... ... ... пен ... ... қалың тобы үшін де өте
маңызды ... ... Бұл ... ... ... ... айқындап, өмірлік маңызды шешімдер ... ... ... ... ... немесе бұрмалап көрсету секілді келеңсіз
құбылыстармен күресуге және инвестициялар тартуға қолайлы ... ... рөл ... бүгінгі таңда бухгалтерлік есеп пен аудит жүйесін заман талабына
сай жетілдіру ерекше мәңге ие болып отырғаны ... ... ... барынша
сезіне түсуде.
«Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік ... ... ... сәйкес ірі кәсіпкерлік субъектілер мен ... ... ... ... ... қаржы есептілігін ҚЕХС талаптары
бойынша жүргізуі тиіс. Ал барлық шағын және орта ... ... ... ... Олар үшін ... ... және орта
кәсіпкерлікке арналған жобасын негізге ала ... ... ... ... ... ... ... шағын және орта
кәсіпкерлікке жататын кәсіпорындар ... ... өз ... ... болады.
1 Қаржылық есептің ұлттық стандартына сәйкес қаржылық есептілік бұл ... ... ... ... мен ... ... ... ұсынуы
болып табылады. Жалпы қаржы есептiлiгiнiң ... ... ... кезiнде пайдаланушылардың қалың тобы үшiн пайдалы ұйымның қаржы
жағдайы, қызмет нәтижелерi мен ақшалай қаражатының қозғалысы туралы ... ... ... ... есептiлiгi сондай-ақ ұйым басшылығына сенiп
тапсырылған ресурстарды ... ... де ... ... жету үшiн қаржы есептiлiгi ұйымның мынадай ... ... ... ... ... өз ... ... мен
залалдарды қоса, кiрiстер мен шығыстар; өз ... ... ... ... ... ... ақпарат, қаржы есептiлiгiне ескертпелерге басқа ақпаратпен ... ... ... қаражаттарының болашақтағы қозғалысын
және, атап айтқанда, олардың уақытқа бөлінуі айқындығына ... ... ... ... стандартқа сәйкес қаржылық есептілік
мыналарды қамтиды:
- кезеңнің соңындағы ... ... ... есептілік;
- кезең ішіндегі толық табыс жөніндегі есептілік;
- кезең ... үлес ... ... ... ... ішіндегі ақшалай қаражаттардың қозғалысы жөніндегі есептілік;
- есеп саясатының елеулі ... ... ... және басқа
да түсіндірме ескертпелерді қоса, ескертулер;
- кәсіпорын есеп саясатын ретроспективті түрде қолданатын немесе ... ... ... жөнінде ретроспективті түрде қайта есеп
беретін немесе кәсіпорын өз ... ... ... ... ең ... ... ... басындағыдай қаржылық жағдай
жөніндегі есептілік.
Берілетін есептің ... ... ... ... ... инвесторлар. Қызметкерлер сондай-ақ министрліктер,
ведомстволар, қалың көпшілік мүдделі. Қаржылық есепте инвестициялық ... және ... беру ... шешім қабылдауға, болашақтағы ақша ағынын
бағалауға, кәсіпорындардың ресурстары мен міндеттемелерін және оның ... ... ... ... ... ... пен оның ... берілген есеп ақпаратын сол ... ... ... пен ... ... ... ... сондай-ақ субъектілер қызметін ретке келтіріп, салық
салу ... ... ... үшін және ... ... алу мен әр алуан
статистикалық деректердің негізі үшін мәліметтер керек.
Қаржылық есеп негізінде субъектінің қаржылық жағдайының ... ... дер ... ... оның ... ... жағымсыз
құбылыстардың алдын алуға болады, сондай-ақ пайданы молайту үшін ішкі
резервтерді анықтауға, соны ... ... ... ... ... ... Кәсіпорындардағы қаржы қызметінің ойдағыдай барысы алға
қойған мақсатқа, жоспарланған көрсеткіштерге қол жеткізуге қажетті ... ... ... ... ... қаржылық жағдай
қалыпты тұрақтылығын қамтамасыз етеді, ал бұлар ... ... ... ... ... ... есебін пайдаланушылар мүдделерінің
айырмашылықтарына қарамастан, субъектінің өмір сүруінің басты шарты – ... ... ... жеткіліктілігі болып табылады. Сондықтан
капитал иелері мен ... да ... ... ... ... ... ... жағдай ақпарат падаланушыларға ортақ сипат. Осы
талапқа жауап беретін қаржылық есеп жалпы ... есеп деп ... ... ... арналған, бұлар үшін қаржылық есеп ... ... ... ... ... көзі қызметін атқарады. Алайда,
тұтас алғанда есеп беру тұғырнамасы сыртқы ... ... ... және ол ... өз ... субъектінің қарамағына бергендердің
мүдделерін қорғауға бағытталады.
Қаржылық есептілік мәліметтері мынадай ... ... ... ... ... ... ... немесе құрылтайшылық
құжаттарға сәйкесті органдар;
- кәсіпорынның тұрғын жеріндегі салық органдарына;
- жергілікті қаржы органдарына;
- мемлекеттік статистикалық ... ... ... ... кәсіпорынның шаруашылық
қызметін қаржыландыруды шектеу барынша күшейтіледі. Соған байланысты шынайы
және объективті қаржылық есеп берудің ... арта ... ... ... ... ... ... шын мәніндегі мүліктік және
қаржылық жағдайын анықтауға мүмкіндік береді.
Кәсіпорынның қаржы жағдайы – ... ... ... ... ... ... қаржылық тұрақтылығын, баланстың
өтімділігін көрсететін көрсеткіштер жүйесімен сипатталатын кешенді ... беру ... ... ... ... шашыратылған құралдардың
(яғни негізгі және өзге де айналымнан тыс) құнын, ... ... ... ... ... құнын, кәсіпорынның меншікті
қаражаттарының, қарыз қаражаттарының мөлшерін анықтауға мүмкіндік береді.
Қаржылық есеп берудің ... ... ... мен ... арналған қаражат көздерінің артықшылығын немесе көпшілігін
анықтайды. Бұл ... ... ... , ... және өзге ... ... ... анықтауға мүмкіндік туады. Қаржылық есеп
беру кәсіпорынның несиеге қабілеттілігін, яғни оның міндеттемелер ... және өз ... ... ... бағалауға мүмкіндік береді.
Баланстың өтімділігі кәсіпорын өз ... ... ... ... ... есеп беру ... ... неғұрлым
өтімді активтерді, жылдам сатылатын активтерді анықтауға ... ... ... ... есеп берудің деректері бойынша кәсіпорының
мынадай пассивтерін ... ... ... , ... ... ұзақ ... ... және тұрақты пассивтерді анықтауға
болады. Мұның өзі нарық жағдайында, бәсекелес – ... ... ... ... үшін өте ... ... қатынастар жағдайында есеп беру көрсеткіштерінің рөлі
басқару шешімдерін қабылдау, кәсіпорынның нарықтағы ... ... өте ... ... ... ... ... жүрзізуші субъекті
өздерінің қаржылық есептілік жүргізу алдында «ҚР бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... есеп ... ... есеп саясаты – бухгалтерлік есеп ... мен ... ... үшін ... ... ... ... және
ережелері. Нақты талап болмаған кезде ұйым ... ... ... ... ... ... ақпараттарды қаржылық есептілікке беруді
қамтамасыз ... ... ... тиіс және ол мыналардан тұрады:
1) Есептеу қағидаты, яғни операциялар мен өзге де ... ... ... ... ... ... ... немесе олардың эквиваленттері
алынған немесе төленген кезде емес) танылады және есеп ... және олар ... ... ... есептілігіне енгізіледі.
2) Қызметтің үздіксіздігі, яғни қаржылық есептілік әдетте үздіксіз және
кескінсіз болашақта операциялар жүргізетіндей жұмыс ... ... ... ... ұйымның қызмет ауқымдарын таратуға және
мәнді қысқартуға ниеті де, қажеттілігі де жоқ екені ... ... - ... ... ақпараттың негізгі сапасы оның
оңай түсініктілігі болып табылады.
4) Орындылығы, ... ... ... үшін шешім қабылдаған кезде
пайдаланушылардың тұтынулары үшін ... ... ... ... экономикалық шешіміне ықпал еткен кезде, олардың өткен,
осы және болашақтағы ... ... ... ... ... олардың
өткен бағаларын түзетуге көмектесіп орындылық сапасына ие.
5) Мәнділігі, яғни ақпараттың ... оның ... мен ... етеді. Ақпарат егер қаржылық есептіліктің негізінде қабылданған
пайдаланушылардың ... ... оның ... ... ... ықпал ететін болса мәнді болып есептеледі.
6) Сенімділігі, демек ақпарат мәнді қателер мен бір ... ... ... және оны қандай мақсатта елестететіні болмаса оның нені
елестететіні негізінде күтілетіні анық ... ... ... ... арта алатын болса сенімділік сапасына ие болады.
7) Салыстырмалығы, яғни ұқсас операциялар мен басқа да ... ... ... мен ... ... ұйымдар үшін оның болуы бойы
бірізді және әр ... ... үшін ... жүзеге асырылуы тиіс. 
1.2 ҚЕХС форматы және есеп пен есептілікке көшу тәртібі
Әлемдік экономикалық жағдайдағы ... он ... ... ... ... ... алуға және қаржылық есептілікке арналған
ережелерді жасау кезінде ... ... ... ... ... Капитал нарықтары ұлттық шекарадан тыс жерлерде кеңейіп,
ұлттық экономикалардың дамуына байланысты кірігу ... ... ... ... ... олардың даму үрдісін инвесторлардың жоғары
дәрежеде түсінуін, олардың ... ... және ... ... ... ... ... халықаралық стандарттарының
бірыңғай топтамасын қабылдау ... ... және ... ... емес ... ... ... дайындау жөніндегі әкімшілік
шығыстарды қысқарту ... ... ... ... ... ... ... болады.
Капитал рыногының жаһандану бағытына қарай өрістеуіне, ... ... ... ... ... ... есептік бірегейлігі
қамтамасыз етілуі қажет. Мұндай бағыт ұстанған ... ... есеп ... ... есеп стандарттары талабына сай жаңаша
құруды талап етеді. Егер ұйымдарда жүргізілетін бухгалтерлік есеп ... ... ... ... болмаса, онда халықаралық капитал
рыногын құру мен тиімді ... ... ... ... ... ... ... потенциалды инвесторлар қаржылық ақпараттардың
«тұнықтылығын» талап етеді.
Халықаралық ... ... ... ... аса ... ... ... бухгалтерлік есепке алу стандарттары болып табылады ... ... да ... ... мысалы Австралияда, Германияда,
Ұлыбританияда шетел эмитенттері биржалардағы өздерінің есептілігін осы
елдердің ... ... ... ... ... сәйкес ұсына
алады. Басқа мемлекеттерде, мысалы Канадада, Жапония мен АҚШ-та бұған да
жол ... ... ХҚЕС ... ... ... компаниялар оның
осы елдердің ұлттық стандарттарына сәйкес ... ... ... ... ... ... ... елдерде (мысалы
Чехияда, Балтық елдерінде) есептілікті ХҚЕС бойынша барлық ірі ... ... ... 2003 ... ... барлық қаржы ұйымдары, 2005
жылдан бастап акционерлік қоғамдар, ал 2006 ... ... өзге де ... ... ... есептілікті ХҚЕС бойынша дайындауы тиіс.
Қазіргі кездегі бухгалтерлік ... алу ... ... ... ... ұйым ... ... дайындайды. Бухгалтерлік есепте
қалыптастырылатын ақпарат басқарушылық, салықтық статистикалық есептілікті
жасау үшін қолданылады, қажет ... ... осы ... ... ... да ... ... Бухгалтерлік есепке алу жүйесі бір-
бірімен өзара байланыста болатын, есепке алу элементтерінің белгілі бір
тұтастығы немесе ... ... жүйе ... ... ... онда
ұйымның, мемлекеттің, сондай-ақ кез келген басқа да сыртқы, сол ... ... ... ... қамтамасыз ету мақсатында
қызметтің түпкі нәтижелерін дұрыс өлшеуге бағытталған ақпарат қорытылады.
Есептілікті пайдаланушылардың ... ... ... ... нені ... ... ... бір үміт-армандары бар. Бұл үміт-
армандар уақыт өте келе ... және ... ... ... ... ... мен ... туындады. Осы үміт-армандарға
бухгалтерлік есепке алу ... ... ... есепке алудың
регламенті мен стандарттары әсер етті. ... ... ... ... ... ... ... қаржылық есептілікке сүйене отырып
дамыды. Шетелдік пайдаланушылардың үміт-армандары Халықаралық қаржылық
есептілік ... ... мен ... ... ... ... әділ (сенімді) пікірден бухгалтерлік есепке алудың белгілі
бір маңызды ... ... ... ... ... ... орынды тұспалдануы мүмкін. Халықаралық түпмәтінде ең
болмағанда мынадай бес принцип:
- есептеу принципі;
- ... ... ... ... ... мазмұнның нысаннан басымдығы іргеліге жатқызылуы мүмкін және заңнама
мен бухгалтерлік есепке алу стандарттарында көрсетілуі мүмкін.
Әдеттегі іс-тәжірибе осы ... кез ... ... ... алу туралы заңнамасында іске асырудан тұрады. Нақты жағдайларда осы
принциптерді қолдану көбінесе бухгалтерлік есепке алу ... ... ... ... ... ... сәйкес жасалған және ... ... ... ... жүйені білдіретін экономика бірыңғай
есепке ... ... ... ... ол оның ... ... есепке алу, салықтық есепке алу, бухгалтерлік есепке алу
және т.б.) ... ... алу ... ... сәйкес кейіннен жинау,
жүйеге келтіру және қорыту үшін деректер көзі ретінде ғаламдық есепке ... ... және ... ... ... ең ... болып табылады.
Экономикадағы қаржылық есепке алудың ақпараттық функциясы ұйымдар
қызметінің ... ... ... олар ұйымның ішіндегі сол сияқты
одан тысқары жердегі ақпарат пайдаланушылардың мүдделі тобына қажет. ... ... ... нарығын дамыту үшін де ... ... ... ... ... ... ... дейін дамуын айқындайтын
шектеулі ресурстарды бөлу туралы шешімдер қабылданады.
Елбасы «Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша ... 50 ... кіру ... атты өз ... (бұдан әрі – Жолдау) атап
өткендей, Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау ... ... ... ... келе ... қоғамның іргетасы тек қана осы заманғы, бәсекеге
қабілетті және ашық нарық ... бола ... ... ... ... ... 50 елдің қатарына кірудің ... ... ... ... ... ... табылады. Осыған байланысты
мемлекетті дамыту процесінде бухгалтерлік есепке алу мен қаржылық есеп беру
жүйесін ... ... ... ... айналады, өйткені бухгалтерлік
есепке алудың, қаржылық есеп ... және ... ... ... ... үшін ... ... экономикалық ақпаратпен
қамтамасыз ету болып табылады.
Бухгалтерлік есепке алу және аудит саласын ... ... ... ... бухгалтерлік есепке алу, қаржылық есеп беру
және аудит жүйелерінің өздеріне тән функцияларды одан әрі ... ... ... ... үшін ... ... мен ... қамтамасыз
ету болып табылады деп санаймыз.
Бухгалтерлік есепке алудың өзіне тән міндеттерді тиімді орындауы үшін
қаржылық есепке алу ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ бухгалтерлік есепке алу мен қаржылық есеп
беру принциптеріне және негізгі сапалық сипаттамаларға сай болуы тиіс.
Әлемдік ... ... ... ... ... сияқты ақпараттың тиімділігін айқындайтын сапалық
сипаттамалар халықаралық стандарттарды тікелей ... ... ... ... алу мен ... есеп ... ... жүйесін құрудың
негізі ретінде қолданумен қол жеткізетіндігін көрсетеді. ХҚЕС пен ... ... ... ... ... ... іске
жұмсалатын қаржының әр алуандығынан және оның ... ... ... ... шығу ... капиталды тартуға жұмсалатын
шығындарды азайту мүмкіндігі туады. Мұның өзі жаңа бизнес ... жаңа ... ... ... болуына, жұмыссыздықтың төмендеуіне,
халықаралық нарықтарда қазақстандық ... ... ... ... ... елдің экономикалық өсуіне әкеп соғады.
Бухгалтерлік есепке алу саласының өзін-өзі реттейтін элементтерін ретке
келтіру мен жүргізу мақсатында «Бухгалтерлік есепке алу мен ... ... ... ... ... Заң ... ... есепке алу
мен қаржылық есеп беруді реттеудің ... ... ... ... ... әзірлеудің басты міндеті ... ... ... ... ... есепке алу мен қаржылық
есеп беру мәселелері бойынша негізгі ұғымдарды Қазақстан Республикасының
бухгалтерлік есепке алу мен ... есеп беру ... ... ... ... табылады.
Алайда, Қазақстандағы бухгалтерлік есепке алу мен қаржылық есеп ... ... ... ... ... ... ... кешенділігі мен әдістемелік күрделілігіне байланысты шағын
және орта кәсіпкерлік субъектілері үшін қолданылмайтындықтан, ХҚЕС-тің осы
санаттарға ... ... ... ... алу мен ... есеп ... ... сондай-ақ
бухгалтер мен аудитор мамандықтарын дамытуға кәсіби қоғамдық ... ... ... қолдану жөніндегі ақпараттық-әдістемелік материалдардың
(оқулықтардың, кітаптардың) жоқтығынан;
- бухгалтерлер мен ... ... ... кәсіби дайындығы
деңгейінің төмендігінен, сондай-ақ ХҚЕС ... ... ... ... жеткіліксіздігінен;
- кадрларды қайта даярлаудың ретке келтірілген жүйесінің жоқтығынан;
- шаруашылық жүргізуші субъектілердің бухгалтерлік есепке алу ... есеп ... ХҚЕС ... ... ... ... немқұрайды қараудан көрінетін кейбір проблемалар бар.
Сонымен қатар, бухгалтерлік есепке алу мен қаржылық есеп беруді жүргізу
бөлігінде ақпараттық жүйені автоматтандырудың көкейкестілігін атап ... ... ... ... ... ... яғни ұйым
қызметінің түрлі салалары үшін бірыңғай ... ... ... ... біріне айналды. Тәжірибеде көрсеткендей, ақпараттық
жүйелер кең ... ... ... ... оң өзгерістерге қол
жеткізу әлдеқайта жеңіл. ... да ... ... ... ... ... ... және уақтылы әрі тиімді
шешімдер қабылдауға ... ... ... ... ... ... ... асырылмайды.
Бухгалтерлік есепке алу мен қаржылық есеп беру жүйесін дамыту елдің
экономикалық ... ... ... ... байланыста және
шаруашылық тетіктің даму сипаты мен деңгейіне ... ... ... ... алу мен қаржылық есеп беру жүйесін одан әрі
дамытуды ... ... ... есеп пен ... есептілікте
қалыптастырылатын ақпараттың сапасын, ашықтығын және салыстырмалы-лығын
арттыру мақсатында мынадай ... ... ... ... асыру қажет:
- бухгалтерлік есепке алуды, ... ... ... және ... ... ... даярлау және қайта
даярлау;
- шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері үшін бухгалтерлік ... ... ... есеп ... жүргізу тәртібін оңайлату;
- халықаралық тәжірибенің негізінде бухгалтерлік есепке алу мен
қаржылық есеп ... ... ... ... бухгалтерлік есепке алу мен аудитті дамытудың халықаралық процесіне
қатысу.
Шаруашылық тетіктегі өзгерістермен және ... ... ... ... ... ... есепке алудағы өзгерістерді
жеделдету экономикадағы қаржылық ақпараттың сапасын төмендетуге, ХҚЕС-тың
беделін ... ... ... ... ... әкеп ... Осылайша, қолданыстағы заңнамаға сәйкес ХҚЕС-қа көшу барлық
ұйымдарға қатысты, ... бұл ... ... ... ... қажет.
Кешенділігіне және әдістемелік күрделілігіне байланысты ХҚЕС іс ... және орта ... ... үшін ... Бұдан басқа, соңғы
уақытта өзіміз білетін, осы күнге дейін аяқталмаған ... ... ... ... ... жатыр (ХҚЕС-қа тұрақты түрде елеулі
өзгерістер енгізілуде, оған шағын компаниялардың қадағалап отыруына ... ... ... ... ... қаржылық есеп беруді ірі
кәсіпкерлік субъектілері мен көпшілік мүдделі ... ғана ... ... ... ... ... ұйымдар көпшілік мүдделі ұйымдар
болып табылады, оларға мыналар ... ... ... акционерлік қоғамдар (коммерциялық еместерді қоспағанда);
- жер қойнауын пайдаланушы ұйымдар (жалпы таралған ... ... ... ... ... ... ... қатысуы бар ұйымдар (жедел басқару
құқығына негізделген мемлекеттік кәсіпорындарды қоспағанда).
Мемлекет басы мен ҚР Үкіметі ... ... және орта ... ... ... ... ... немесе біржолғы талон бойынша
жұмыс істейтін жеке кәсіпкерлерді міндетті түрде бухгалтерлік есепке алуды
жүргізудің ... ... және ... кәсіпкерлік субъектілерінің
бухгалтерлік есепке алуды жүргізу мен қаржылық есеп ... ... ... ... мақсатында санаттар бойынша бөлуді белгілеу қажет.
Бухгалтерлік есепке алуды және есептілікті реттеу жүйесін дамыту барлық
мүдделі тараптардың мүддесін ескеретін, ... ... ... ... ... ... ететін модельді ... ... Осы ... ...... ... ... мен
кәсіби қауымдастықтың (кәсіби қоғамдық бірлестіктер мен басқа да ... ... ... түрде үйлестіру.
Қазақстанның бухгалтерлік есепке алу саласының негізгі проблемасы –
білікті кадрлардың жетіспеушілігі, қалыптасқан ... ... ... ... білімді жинақтайтын және тарататын
қалыптасқан жүйесі, көпшілік ... ... бар ... ... болмауы.
Қазақстанда кәсіби қауымдастық аталған проблемалардың кейбіреуін шешу
бойынша белгілі бір қадамдар жасауда, бірақ кешенділік, жалпы республикалық
ауқым ... ... ... ... ... ... ... жүйенің өздігінен тез дами қоятындығы екіталай. Содықтан
бұл мәселені шешу үшін бүкіл ... ... ... және одан әрі ... ... тиіс ... ... рөлін күшейтуге назар аудара отырып,
заңнамалық алғышарттар жасау, бұл процесті ... ... ... ... алу мен ... есеп ... қайта ұйымдастыру мынадай
бағыттар бойынша жүзеге асырылуы тиіс:
- қолданыстағы бухгалтерлік есепке алу мен ... есеп ... ... ... ... ... бухгалтерлік есепке алу жүйесін қайта құру шеңберінде мемлекеттік
органдардың іс-қимылын үйлестіру;
- кәсіби қауымдастықтың ... ... алу ... ... бухгалтерлік есепке алу мен қаржылық есеп беру мәселелері бойынша
уәкілетті ... ... ... және ... ... жөніндегі ұйымдарды аккредиттеу жүйесін енгізу.
Кәсіби қауымдастықтың бухгалтерлік есепке алу мен қаржылық есеп беру
жүйесін реттеудегі ... ... үшін ... ... ... негізінде әрекет ететін арнайы органды (Консультативтік
органды) құру ұсынылып отыр. Консультативтік органның құрамы ... ... емес ... ... жеке кәсіпкерліктің,
мемлекеттің қатысуы бар ұйымдардың субъектілерін және ғылым қайраткерлерін
қоса алғанда, кәсіби қауымдастықтың ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
Компаниялар қызметі жөніндегі және қорытынды есеп ... ... және ... ... ... ... да ... есеп стандарттары талабымен тығыз байланыста болған ... ... ... өздерінің салған капиталының қалай және қандай
тиімділік дәрежесінде жүмсалғандығын біліп, бақылап отырады.
Өз экономикасын ... ... және ... ... ... жүргізетін жержүзілік экономикалық қауымдасқа қатысушы барлық
компаниялар мен корпорациялар өздеріне тән ... ... ... есеп ... мен ... ... сай жүргізіп
келеді.
Бухгалтерлік есеп стандарттары беделі жағынан жоғары деңгейдегі ресми
құжат. Осы құжатты ары ... ... ... деңгейде қолдану
мәселелеріне бухгалтерлік кәсіп ... ... ... ... мен ... ... пайдаланушы кәсіби мамандар, сондай-ақ
қоғамдық ұйымдар тартылған. Кейінгі жылдары ... ... ... ... ... есеп жүйесін халықаралық деңгейде бір ізге салу
мәселелеріне аударылып ... өзі ... ... ... ... ... ... бағытта қызмет атқаруына байланысты қаралған. Алайда әр
елдер өз ... ... ... ... ... жүйесін
қабылдаудың жолдарын таңдап алу мүмкіндігі болады. Бухгалтерлік қорытынды
есеп экономикалық ақпараттар қалыптастырудағы ... ... ... ... ... байланысты жалпы есеп ... ... ... ... ... ... ... қалыптасатындығын
естен шығармау керек.
Әр елдің бухгалтерлік есеп жүргізу ерекшеліктері әр түрлі жағдайда және
әр түрлі мақсатқа сай ұйымдастырылатынына, сонымен қатар есеп ... ... ... ... ... ... ... бухгалтерлер білуі керек. Сондықтан іске асырылатын
мақсаттардың әр түрлі жағдайда орындалуы әр ... әр ... ... Есеп ... пайдаланушылар үшін көптеген белгісіздік
факторлар да болуы мүмкін. Осы ... ... есеп ... ... ... ... қанағаттануын қамтамасыз етудің жақсы
бағыты ... ... ... керек. Бұл үшін ресурстардың тиімді
орналасуы, табыс алу мен ... ... ... ... ... бәсекелестік процеспен байланыста болатындығы, бірлескен
ұтымдылықтың қалыптасуы, т.с.с. сұрақтарға ... ... ... ... ... ... ... халықаралық стандарттар
жүйесін еліміздің есеп тәжірибесіне қолданудың көптеген мәселелері әлі ... өз ... ... ... ... ... есеп ... мен ретке келтіру жақтарындағы көптеген мәселелер қосымша зерттеуді
қажет етеді.
Халықаралық бухгалтерлік есеп принциптерін негізге алып ... ... ... ... жекелеген сұранысын
қанағаттандыруға және ішкі есеп жасаудың біртұтастығын қамтамасыз ... ... ... ... есеп ... қаржылық есептің негізін құраушы
халықаралық деңгейдегі ресми құжаттар мазмұнында ... Әр ... есеп ... есеп ... мен ... ... ... қамтамасыз ете отырып, сыртқа (эспорт) немесе сырттан
(импортқа) қалыптасуы мүмкін.
Қазақстанның халықаралық стандарттарға бағдарлануы әлемдік тәжірибені
зерттеуге және оны ... ... ... мен ... ... тығыз экономикалық байланыстар, шетел
компанияларының ... ... ... ... ... алу ... ... алғанда, жаңадан қарауға мәжбүрлейді. Есепке
алу тәжірибесі түрлі елдерде ... ... та оның ... ... және
философиясы ортақ және бұл Қазақстанның есепке алу практикасына оң тәжірибе
енгізу мақсатында бухгалтерлік есепке ... және ... ... мен жаңа ... ... қажеттілігін растайды.
Халықаралық зерттеу көзқарасы жағынан ХҚЕС және ХАС қолданудың ... ... ... және ... басқа
санаттарына қазіргі заман бизнесінің осы немесе өзге операциясын дұрыс
бағалауға және тиісінше оң және ... ... ... ... ... бүгінгі күні қаржы жүйесінде бухгалтерлік есепті реформалау
қаржылық есептілікте ... ... ... ... және ... ... етуге мүмкіндік береді. Бұдан басқа,
бухгалтерлік есептегі жаңалық экономиканың айқындығына және ... ... ... ... ... ... Экономиканың ашықтығы
туралы жалпы ішкі ... ... ... ... басқа статистикалық
қатынастар бойынша сөз етіп қана қоймайды, сол сияқты осы ... ... ... ... оны ... ... осы деректердің сапасының соншалықты жоғары екендігі бойынша да сөз
етеді.
ХҚЕС-на ... көп ... ... ... мен ... ... шетелдік ұйымдармен бәсекеге түсуге мүмкіндік береді.
Осының бәрі елдің экономикалық ... ... ... ... және нәтижесінде Қазақстан Республикасы
азаматтарының өсіп-өркендеуіне, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... жасайды.
1.3 Қаржылық есептеменің түрлері және құрамы
Қаржылық есептің ұлттық ... ... ... ...... ... ... қаржы-шаруашылық қызметіне сипаттама беретін
белгілі бір ... ... ... ... ... Ұлттық комиссиясының 2006 жылдың 12 қарашасындағы №2
Қаулысына сәйкес барлық ұйымдар меншік ... мен ... ... ... ... ... стандаттарына көше бастады.
Кәсіпорынның қаржылық есеп беруінде оның мүлік және ... ... ... жиынтық деректер, сондай-ақ ұйымның шаруашылық қызметінің
соңғы нәтижелері көрсетіледі.
Нарықтық қатынастардың күрделену тұсында ... ... ... ... барынша күшейе түседі. ... ... және ... ... есеп берудің маңызы арта түседі, өйткені
оның көрсеткіштеріне жасалған талдау шаруашылық субъектісінің шын мәніндегі
мүліктік және ... ... ... ... ... қаржылық жағдайы – қолда бар ресурстардың орналасуын,
пайдаланылуын, оның ... ... ... ... ... сипатталатын кешенді түсінік. ... ... ... ... ... ... құнын, салынған салымдардың құнын, меншікті
және қарыз қаражаттарының мөлшерін анықтауға ... ... ... ... ... ... ... арқылы тиімді басқару
шешімдерін қабылдауға, кәсіпорынның нарықтағы ... ... ... өте ... ... есеп және ... есеп беру ... Заңына сәйкес
ұйымның қаржылық есептілігі мына элементтерден тұарды:
- бухгалтерлік баланс;
- пайда және зиян жөніндегі есеп;
- ... ... ... жөніндегі есеп;
- ақша қозғалысы туралы есеп;
-түсініктеме хаттама.
№ 1 Қаржылық есептің халықаралық стандартына сәйкес қаржылық есептілік
ашық, жариялылық және ... ... ... ... есеп ... ... ... ақпараттарды жақсы қолдана
білу мен бұларды ұсыну жөніндегі әдіснамалық ... ... дер ... ... мен ... ... ... стратегиясы
жөнінде шешім қабылдау үшін қажет деп танылған. ... ... ... ... мен ... ... Өткен уакытта нақтылы
орын алған ақпараттарға сай алдағы кезеңдер үшін стратегиялық ... ... жөн. ... ... ... ... ... қажетті уақытта және дер ... да ... ... Егер акпараттар қажеті уакытта және дер
кезінде пайдаланушыларға ары ... және ... ... үшін ... ... берілмесе, онда ақпараттар мағынасыз болады.
Жауапкершілік деп - ... есеп ... ... ... ... ... ... жақтардың және
үкімет органдарының сұранысына, жауап беруі керек. Жауапкершілікке түскен
тұлғалар өз әрекеттеріне, орындалған ... ... және осы ... асырылынатын экономикалық саясаттың жақсы қалыптасуына, сондай-ақ
кабылданған шешімдердің нәтижелігіне жауапты болып табылады.
Сыртқы пайдаланушылар ... үшін ... ... қорsтынды есеп
мәліметтерін алдын-ала ойланған мақсатта бұрмалауға, жалған есеп беруге,
есеп ақпараттарын ... ... пен ... қаржылық есептілік жөніндегі ақпараттарды
өзара байланыстырушы және бекітуші ... ... Өз ... категориясы жауапкершілік категориясының деңгейін, ... ... ... ... ... ... категориясын
сипаттайды. Өзара байланыстағы ашықтық, жариялылық және ... ... есеп ... ... ... ... етеді. Айтылған категориялардың барлығы да жоғары дәрежеде шешім
кабылдаудың сапасын және ... ... ... ... ... ... ... жағдайын жақсартуға және қаржылық
тәукекелділікті басқаруға арналған.
Қаржылық қорытынды есеп жекелеген есеп ... ... ... ... ... ... топтарға жинақтаудан
туындайтын ұйымның қаржылық жағдайын ... ... ... ... есеп объектілері қаржылық қорытынды ... ... ... ... өлшеп бағалаушы негізгі элементтеріне
активтер, меншікті капитал және міндеттемелер жатады.
Ұйымдардың экономикалык тиімділігін сипаттаушы элементтерге таза ... ... - ... ал түскен таза пайданы өлшеу - ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі. Қаржылық
қорытынды есепті дайындау барысында осы ... ... ... ... ... экономикалық шешім қабылдауына ыңғайлы болуы
үшін арнайы үлгідегі бухгалтерлік балансқа сабақтастық жолдармен орналасуы
керек.
Капитал нарығына ... үшін ... ... және ашық дайындалған
қаржылық қорытынды есеп арқылы өз ... ... аса ... ... бағалауы керек.
Бухгалтерлік баланс ұйымдардың қаржылық жағдайын белгілі бір кезеңге
карай жинақтап ... ... деп - ... қызметіндегі активтер,
меншікті капитал және міндеттемелер өрісінде болған өзгеріс ... ... ... ... бір мерзімге топтастырып, ақшалай
өлшеммен өлшеуді айтады.
Ұйымдардың қаржы жағдайы қойылған мақсаттарға қарай әр ... ... ... ... ... ... арқылы ұйымдардың каржы-
шаруашылық қызметін бағалап, талдау ... ... ... ... ... активтері әр түрлі ресурстар мен қаражат
көздерінен ... ... ... шын ... ... ... онда бұл ... пайдамен жұмыс істегендігін көрсетеді.
Құнсыздануға (инфляцияға) байланысты ұйымның активтері көбейіп кеткен
жағдайда түскен ... - таза ... ... Мұны ... пайда деп таныған жөн. Егер ұйым ақысыз (құнын төлемей) түбінде
кайтарылмайтын активтерді басқалардан алған ... ... ... ... ... ... тек қана ... көбеюуін білдіреді.
Ұйымның құрылуын, қаржылық жағдайын, үздіксіз қызмет атқаруын, жойылып
кетуін ... ... ... ... ену ... ... отырып,
бухгалтерлік баланс үшке бөлінеді:
1) кіріспе баланс;
2) аралық баланс;
3) жойылуға байланысты баланс.
Кіріспе баланс ұйымдар мен ... т.б. ... ... жарғысы
тіркелгеннен соң, меншік иелерінің салған қаражатын және басқа да қаржы
салымшыларының, несиелендірушілердің ... ... ... жарғылық
қор мен активтерді қалыптастырудан басталады.
Аралық баланс белгілі бір тапсырмаға ... ... ... ... жасалынады. Мысалға, капиталдың шенберлі айналысы фазаларына, активті
қаражаттар козғалысына талдау жасау жұмысын және ... ... ұйым ... толық тексеру жұмысын жүргізу үшін жасалынатын
балансты аралық баланс деп атайды,
Жойылуға байланысты ... - ұйым ... ... өз ... жағдайда арнайы комиссияның қатысуымен ұйымды жою мақсатында
баланс жасалынады. Жою ... екі ... ... ... ... осы
ұйымның жабылуына байланысты жасалса, екінші ... ... ... ... үшін жасалынады.
Заңды тұлға болып танылған ұйымдардың барлығы да бухгалтерлік баланс
жасауға ... Егер ... ... ... енген еншілес ұйымдар
құрылған жағдайда, негізгі ұйым басшыларының ... ... ... да ... ... ... өз қызметін алғашкы кезеңнен бастап жүргізуі үшін бұлардың
бастапқы капиталы болуы ... ... ... ұйым ... қосқан үлестік жарнасынан тұрады. Құрылтайшылардың қосқан
жарнасы - жарғылық капитал деп аталынады. ... ... ... ... ... және ... емес ... тұрады.
Материалды және материалды емес қаражаттар ақшалай ... ... және ... ... капитал түрінде көрсетіліп,
ұйым жарғысында жарияланады. ... ... ... ... бір қаржылық көзін кұрайды. Мұның мөлшері меншікті капитал түрінде
кұрылтайшылық құжатқа жазылып жарияланады.
Басқаша ... ... ... ... ... ... ... алдындағы берешегі болып есептелінеді.
Қандай да болмасын заңды ұйымдар тек қана өз меншігіндегі қалыптасқан
активтер сомасымен шектеліп кана қоймай, ... ... ... ... басқалардан қарыз сомалар мен ссуда алуға толық кұқылы. Сырт
көздерден алынған ... - ... ... ... ... ... ... келтірілген көздер негізгі екі үлкен топқа: ұзақ ... ... ... ... ұйымдар меншігінде бір жылдан артық мерзімде қолданылатын
немесе пайдаланылатын, ал екінші топта бір жыл ішінде өндірілетін ... ... ... ... бір жыл ... ... ... сомасы көрсетіледі.
Әр түрлі көздерден алынған қаржылық қаражаттар екі үлкен ... ұзақ ... және ... активтерге салынады. Өндірістік
процесте бір жылдан, артық уақыт пайдаланылатын активтерді ұзақ ... бір жыл ... ... және ... ... ... ... активтер деп атайды.
Баланстың жекелеген тараулары мен баптары ... ... ... ... шетелдердің есеп тәжірбиесінде ... ... ... ... ... төмендетілген дәрежеде, ал пассивтер
бұларды жабу (міндеттемелер) уақытының жоғарылатылған ... ... Есеп ... ... ... ... баланстың
екі үлгісі: көлденең және тігінен жасалынған үлгі ... ... ... ... баланстың сол жағында, пассивтер оң ... ... ... ... ... ... мен ... сабақтастықпен әуелі активтерді сипаттаушы баптарға, бұдан соң
пассивтерді сипаттаушы баптар ... ... ... баланстық үлгінің
көлденеңдігі мет тігінендігі, мұны қолданушы тұлғалардың тыңдауында немесе
есеп саясатында ... және зиян ... ... Қорытынды есептін бұл түрі калыпты
жағдайда ... ... ... ... таза ... ... ... қосылатын қосымша кұндық бағалар өзгерісінің есебін жүргізуге
арналған. Сыртқы пайдаланушылар үшін ... және ... ... есеп ... ... ... және зиян ... қорытынды есеп сату (есептеу) принципіне сай
жасалынады. Ұйымның ақша қаражатының қозғалысы және осы ... ... ... ... ... бұл ... көрсетілмейді. Пайда
және зиян ақша қаражатының көбеюі немесе азаюына тікелей ... Ақша ... ... көбеюі немесе азаюы ... есеп ... ... ... ... болады. Табыстар
немесе шығындар сомасының өзгерісі «Капитал» немесе «Бөлінбеген таза пайда»
есебіне арналған бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... және ... қызметтерді
сатудан түскен табыстарды есепке алу жөніндегі мәліметтер ... ... сату ... ... ... ... тіркеледі.
Келісім - шарттағы қойылған жағдайларға тән ұйым ... ... ... ... ... ... орындап, тұтынушыларға орындалған
жұмыстар және ... ... ... ... ... табыс
сомасы ақшаның түсуі немесе түспеуіне карамастан ... ... ... ... ... ен манызды факторларына жатады.
Таза пайданың көбеюі және осыған байланысты ұйымның, капитал көлемінің
көбейіп ... ... ... ... ... ... ... әдістемелік ұсынысына сәйкес табыс категориясы қаржылық нәтиженің
қалған қорытынды сомасымен танылады. Яғни түскен ... деп ... ... пен
осы кезенде жұмсалған шығындардың айырмасын айтамыз.
Табыстарды тану ... ... ... ... танылады.
Қазакстан Республикасы Қаржы министрлігінің бухгалтерлік есеп және аудит
әдіснамасы департаменті ұсынған анықтамасы ... ... ... ... және негізгі негізгі емес қызметтердің нәтижесінде пайда болуы
мүмкін делінген.
Негізгі қызметтен түсетін табыстар - есептелінген ... кұн ... және ... ... ... сомасын, міндетті төлемдерді, сондай-
ақ қайтарылған дайын өнімдер, тауарлар ... сату және баға ... ... ... ... ... ... кызметтер) сатып
алушыларға сатқаннан түскен табыстар ... ... емес ... ... табыстар айналымнан тыс активтерді,
құнды ... және ... ... ... ... ... ... кұнды қағаздарды қайта бағалаудан қалыптасады.
Негізгі қызмет өрісіндегі қаржылық нәтиже (табыс немес ... ... ... ... ... ... ... түскен табыс және
негізгі емес қызметтен табыс (зиян) сомасын қосу ... ... ... ... ... ... түскен таза табыс есептеу
жолымен, негізгі қызметтен түскен табыс ... ... пен ... ... ... шығару арқылы анықталады.
Төтенше жағдайлардан түскен табыс (шеккен зиян) табыс ... ... ... ... ... нәтижесін қорытындылау немесе
қалдықтау арқылы анықталады.
Төтенше табыстарға әлдеқандай жағдайлардын салдарынан ... ... жол ... су ... ... ... ... Сонымен қатар мұндай
табыстарға сақтандыру сомасын алу мақсатында орнына келтіруге жатпайтын,
әрі қарай пайдалануға ... ... ... ... нәтижесінде
алынған материалдардың кұны жатады.
Таза пайда (шеккен зиян) есепті жыл ішінде ұйымның меншігінде қалған
пайд сомасы.
Қазақстандық ... ... ... егер ... ... ... есебін жасау барысында өткен есептік ... ... ... онда ... ... түзетіп реттеудің
сомалары ағымдағы жылдың табысын немесе шеккен зияның ... ... Егер ... ... ... ... ... қорытынды
есебіне едәуір әсер ететін болса (таза пайданы немесе шеккен ... ... онда осы ... жасалынған қаржылық қорытынды есеп
анық және шын ... ... ... жағынан әдәуір жоғары дәрежеде
жіберілген қателер бөлінбеген таза пайданың қалдығын өзгерту жолымен есепті
жылдың таза ... ... ... ... қосылып есептелінеді.
Қаржылық есептілікті дайындау мен тапсыру процесіне бухгалтерлік баланс
сияқты «Пайда және ... ... ... ... элементтерінің бірі
болып саналады.
«Өнімдерді сатудан түскен табыс» бабында ... есеп ... ... ... керсетілетен дайын өнімдерді (тауарлар,
жұмыстар, кызметтер) т.с.с. сатудан түскен. ... ... ... осы ұйым және ... алушылары (тапсырыс берушілер) ... ... ... ... ... ... келісім-шартта
көрсетілген баға арқылы анықталады. Егер баға келісім-шартта көрсетілмесе
және бағаны көрсетудің мүмкіндігі болмаса, онда осы ... ... ... ... ... өнімдер мен тауарлар т.б. сатуда қолданылған бағамен
салыстыру арқылы қолданылынуы ... ... ... ... ... ... шартқа сай ұйымның койған бағаны кеміту, бағаны қосу ... ... ... ... ... ... ақша бірлігі) сомасына
эквивалентті ... есеп ... ... ... ... ... қосымша немесе үстеме қосып арқылы да анықталады.
«Сатылған өнімдердің өзіндік кұны» бабында өнімдер өндіруге, жұмыстар
орындауға, ... ... ... ... жұмсалған шығындар
көрсетіледі. Өзіндік құнды қалыптастырудың ... ... ... ... ... ... ... анықталады. Егер ұйым
дайындалған өнімдер есебін алдын ала қабылдаған нормативтік өзіндік кұндағы
бағамен жүргізсе, онда ... және ... ... кұн айырымы пайда
және зиян жөніндегі қорытынды есепте жеке жолға жазылады.
«Жалпы табыс» бабы ... ... және ... кұн ... ... болып табылады.
«Жалпы және әкімшілік шығындар» бабында тікелей өндірістік ... емес ... ... байланысты жалпы шаруашылық
шығындарының есебі жүргізіледі. Мұндай ... ... ... ... ... еңбек ақы сомаы, оларға сыйақы,
жәрдем ақыны есептеу шығындары, ... ... ... ... ұстау үшін төленген тұрмыстық қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... ... алынған айыппұл,
тұрақсыздықтар, әлеуметтік салық шығындары, міндеттемелерді ... ... ... ... ... құндылықтардың
нормадан артық жойылу шығындары, негізгі кұралдарды ағымдагы ... үшін ... ... ... ... ... ... бабында алынған қарыздар, эмитеттелген
құнды қағаздар, вексельдерді сенімді басқаруға және ... ... ... ... алу бойынша сыйақы төлеу шығындары қарастырылған.
«Салық салынуға дейінгі табыс» бабында жоғарыда келтірілген табыстар
мен шығындар айырымын ... ... ... ... салығы» бабында ҚР Салық Кодексі және ... ... ... ... ... табыс салығының сомасы
көрсетіледі.
«Таза пайда» бабында салық салынуға дейінгі және таза пайдаға салынған
салық ... ... ... ... ... ... ... бабында ұйымдағы бөлінбеген пайда
немесе жабылмаған зиян сомасының қолда бары көрсетіледі.
Халықаралық қаржылық есеп стандарттары талабына сай қаржылық есептілік
кұрамына ... ... ... ... ... ... болып
табылады.
Ұйымның қаржы есептілігін пайдаланушылар компанияның ақша қаражаттары
мен ақша баламаларын ... ... және ... ... Бұл ... ... ... қарамастан және ақша
қаражаттарының компания ... ... ... не ... бұл ... ... жағдайында болуы мүмкін. Ұйымдар, олардың
негізгі кіріс келтіретін қызметінің айырмашылығына қарамастан, шын ... ... ... ақша ... ... ... болады. Олар ақша
қаражаттарына өздерінің операцияларын ... ... өтеу ... ... ... қамтамасыз ету үшін мұқтаж болады.
Тиісінше, осы ... ... ақша ... қозғалысы туралы есеп
беруін талап етеді.
Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп оны ... ... ... ... ... ... ... береді, онда өзгеріп
отыратын жағдайлар мен ... ... үшін ... таза активтеріндегі өзгерістерді, оның қаржы құрылымын
(өтімділігі мен ... ... қоса ... және ... мен ... ... деңгейі мен мерзімдеріне әсер ету қабілетін
бағалауға мүмкіндік береді. Ақша қаражаттарының ... ... ... ақша ... мен баламаларын молайту ... ... ... ... және ... әр ... компаниялардағы ақша
қаражаттарының болашақтағы түсімдері мен төлемдерінің дисконтталған құнын
бағалауға және салыстыруға арналған үлгілерді әзірлеуге ... ... ... әр ... ... ... ... туралы
есептіліктің салыстырмалығын ұлғайтады, бұл бірдей операциялар мен ... ... әр ... ... ... келтірілетін әсерін жояды.
Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы тарихи ақпарат ақша қаражаттарының
болашақ ағындарының ... ... және ... ... жиі ... Ол ... ақша қаражаттарының болашақ
ағындарының бұрынғы бағалауларының дәлме-дәлдігін тексеру кезінде ... пен ақша ... таза ... және ... ... ... ... зерттеу кезінде пайдалы болады.  
Ақша қаражаттарына компанияның ... және ... ... ... ... ... – алдын ала белгілі ақша қаражаттары
сомасына тез ... және ... құны ... ... ... қысқа
мерзімді, жоғары өтімді салымдар.
Ақша қаражаттарының қозғалысы – ақша қаражаттары мен ... ... және ... ...... ... ... негізгі қызметі және
инвестициялық және  қаржы қызметінен айырмашылығы бар ... ... ... – ақша ... баламаларына жатпайтын ұзақ
мерзімді активтер мен басқа да инвестицияларды сатып алу және сату.
Қаржы қызметі – компанияның меншік капиталы мен ... ... мен ... ... әкеп ... қызмет.
Ақша қаражаттарының баламалары инвестициялар және басқа да мақсаттардан
гөрі, ең алдымен қысқа мерзімді міндеттемелерді ... ... ... ... ... жіктелетін ақша қаражаттарының ... ... оңай ... ... және құн өзгерісінің шамалы ... ... ... әдетте инвестиция ақша қаражаттарының баламасы
ретінде, оның қысқа мерзімі, айталық, үш ай немесе сатып алу ... ... аз өтеу ... ... кезде ғана жіктеледі. Меншік ... ... егер ... ... ақша қаражаттарының
баламалары болып табылмағанда ғана, мысалы, ... өтеу ... ... ... ... ... ... акциялары болған және сатып алудың
нақты күні ... ... ақша ... ... ... ... әдетте қаржы қызметі ретінде қарастырылады. Алайда,
кейбір елдерде талап ету бойынша өтелетін банктік овердрафттар ... ... ... ... ... ... ... Мұндай
жағдайларда банктік овердрафттар ақша қаражаттары мен баламаларының
құрамдас бөліктері ретінде ... ... шот ... ... ... теріс сипатына жиі ретте ... ... ... ... өзіне тән белгісі болып табылады. Ақша ... ... ақша ... ... ақша қаражаттары
баламаларының құрамында ... ... ... ... ... ... бөліктер операциялық, инвестициялық қызмет пен қаржы қызметінің
бөлігі емес, ... ақша ... ... және реттеудің
бөлігі болып табылады. Ақша ... ... және ... ... ... ... ақша қаражаттарын инвестициялау жатады.
Ақша қаражаттарының ... ... есеп ... ... ... қозғалысы туралы деректерді оларды операциялық,
инвестициялық ... ... ... қызметі бойынша жіктей отырып білдіруі
тиіс. Компания ... ... ... ... ... ... ақша ... қозғалысы туралы деректерді өзінің қызметінің
сипатына неғұрлым сәйкес келетіндей береді. ... ... ... ... осы ... компанияның қаржы жағдайына әсер етуін, оның
ақша қаражаттары мен ақша қаражаттарының баламаларының сомасын ... ... ... ... ... Бұл ... ... бірге
қызмет түрлері арасындағы өзара байланысты бағалау үшін де пайдаланылады.
Операциялық қызметтен түсетін ақша қаражаттарының түсімдерінің ... ... ... ... кредиттерді өтеу, операциялық
мүмкіндіктерді ... ... ... және ... ... ... жаңа ... жүзеге асыруға жеткілікті
болатын ақша ... ... ... ететін дәрежедегі басты
индикатор болып табылады. Операциялық қызметтен түсетін ақша қаражаттарының
бастапқы операциялық ... мен ... ... ... бөлігі
туралы ақпарат басқа ақпаратпен үйлесе отырып операциялық қызметтен түсетін
ақша ... ... ... ... үшін ... ... қызметтен түсетін ақша қаражаттарының қозғалысы компанияның
кіріс келтіретін негізгі қызметіне тікелей байланысты. Сөйтіп, ... таза ... және ... айқындауға кіретін операциялар мен басқа да
оқиғалардың нәтижесі болып табылады. Операциялық қызметтен түсетін ... ... ... ... ... ... ... сатудан және қызмет ... ... ... ... ... ... ... қаламақылар, комиссиялық
сыйақылар және басқа да табыс;
- тауарлар мен қызмет көрсетулері үшін жеткізушілерге берілетін ақшалай
төлемдер
- ... және ... ... ... ... ... төлемдер;
сақтандыру компаниясының сақтандыру сыйлықтары мен талап арыздары, жылдық
жарналар және ... да ... ... ... ақшалай түсімдері
мен төлемдері;
- егер бұлар тек ... ... ... ... ... ақшалай төлемдер немесе пайдаға салынатын салық
төлемі немесе пайдаға салынатын салық үшін өтемақы;
- коммерциялық немесе ... ... ... ... ... түсімдер мен төлемдер.
Компанияның коммерциялық немесе сауда мақсатында бағалы қағаздары ... ... ... бұл ... олар ... ... сату үшін сатып
алынған босалқы ретінде қарастырылуы мүмкін. ... ... ... ... қағаздарын сатып алуға және сатуға байланысты туындайтын ақша
қаражаттарының қозғалысы операциялық қызмет ретінде ... ... ... ... ... ақша ... мен кредиттер де әдетте
операциялық қызмет ... ... ... олар ... компаниясының
кіріс келтіретін негізгі қызметіне жатады.
Инвестициялық қызметтен түсетін ақша қаражаттарының ... ... жеке ... зор ... бар, ... ол ... кіріс пен ақша
қаражаттарын молайтуға арналған ... ... ... ... ... ... айғақтайды. Инвестициялық қызметтен
түсетін ақша қаражаттары мысалдары ... ... ... ... ... ... емес және басқа да ұзақ ... ... ... ... ... ... Оларға капиталдандырылған
әзірлеу шығындарына және меншікті өндірістің негізгі ... ... ... негізгі құралдар, материалдық емес және басқа да ұзақ мерзімді
активтер сатудан алынған ақшалай түсімдер;
- ... ... ... немесе борыш құралдарын және бірлескен
қызметке қатысу үлестерін сатып алуға арналған ақшалай ... ... ... ... қарастырылатын осы құралдар үшін және
коммерциялық немесе сауда мақсатына арналған төлемдерден басқалары);
- басқа ... ... ... ... құралдарын және бірлескен
қызметке қатысу үлестерін сатудан ... ... ... ... баламалары ретінде қарастырылатын осы құралдар үшін ... ... ... ... ... ақшалай түсімдерден
басқалары);
- басқа тараптарға берілген аванстық ... ... мен ... компаниялары берген аванстық төлемдер мен кредиттерден басқалары);
- басқа тараптарға ... ... мен ... ... ... ... ... институттарының аванстық төлемдері мен
кредиттерінен басқалары);       
-  келісім-шарттар коммерциялық немесе ... ... үшін ... ... қаржы қызметі ретінде жіктелетін жағдайларды қоспағанда,
мерзімді келісім-шарттар, опциондар мен своптар бойынша ақшалай төлемдер;
- келісім-шарттар ... ... ... мақсаты үшін жасалған
немесе түсімдер қаржы қызметі ретінде жіктелетін жағдайларды қоспағанда,
мерзімді келісім-шарттар, опциондар мен ... ... ... ... ... ақша қаражаттарының қозғалысы туралы ақпаратты жеке
ашудың зор ... бар, ... бұл ... компанияға капитал беретін
инвесторлардың ақша қаражаттарының болашақ түсімдеріне ... ... үшін ... ... қызметінен түсетін ақша қаражаттары қозғалысының
мысалдары мыналар болып табылады:
- акциялар эмиссиясынан немесе басқа да үлестік құралдардан ... ... ... ... сатып алу немесе өтеу үшін ... ... ... ... ... облигациялардан, заемдардан, вексельдерден,
қамтамасыз етілген облигациялардан, кепілдік және басқа да ... ... ұзақ ... кредиттерден ақшалай түсімдер;
- кредиттік сомаларды ақшалай өтеу;
- қаржылық жалдау бойынша берешекті азайту үшін ... ... ... ... ... ... операциялар нәтижесінде пайда
болатын қозғалысы ұйымның қолданыстағы валютасында ақша ... ... ... ... ... ... және ... валюталар
арасындағы айырбастау бағамының шетелдік ... ... ... ... ... ... ... ақша қаражатының қозғалысы ... ... ақша ... осы ... пайда болған
күндегі қолданыстағы және шетелдік валюталар ... ... ... қайта есептелуге тиіс.
Валюталардың айырбас бағамдары өзгерулерінің нәтижесінде туындаған іске
асырылмаған пайда мен залал ақша қаражаттарының қозғалысы болып табылмайды.
Алайда қолда бар және ... ... ... ... ақша қаражаттары
мен олардың баламаларына валюталардың айырбас ... ... ... басында және аяғында ақша қаражаттары мен ... ... үшін ақша ... ... ... ... ... сома операциялық, инвестициялық және қаржы қызметінен түсетін ақша
қаражаттары қозғалысынан бөлек беріледі және ... егер олар бар ... ... ... ... ... бағамдары бойынша ақша
қаражаттарының түсімдері мен төлемдері туралы ... ... ... ... жатады.
Халықаралық есеп жүргізу тәжірбиесінде ақша қозғалысы есебін жасауда
екі - тікелей және ... әдіс ... Бұл ... қолдану арқылы
дайындалып тапсырылатын ақша қозғалысы жөніндегі ақпараттар мазмұнын
сипаттауға болады.
2 ... ... ... ... ... ... ... қатынастары жағдайында кәсіпорынның қаржылық жағдайын
талдаудың ... өте зор. Бұл ... ... ие ... олардың меншік иелері, жұмысшылар, коммерциялық серіктестер
және де басқа ... ... ... ... нәтижелері үшін толық жауапкершілікте болуымен байланысты.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау жөніндегі сұрақтарды қарастырмас
бұрын, «Қаржылық жағдай» немесе "Қаржылық ... ... не, ... ... ... Н.А Русак «... кәсіпорынның қаржылық жағдайы қаржы
ресурстарын жасау, тарату және ... ... ... ... ... өндірістік, коммерциялық және басқа да қызмет түрлері
үшін ... ... ... ... ... және ... сай, ... тарату, пайдаланумен, сондай-ақ басқа шаруашылық
субъектілерімен қаржылық қарым-қатынаста болуымен, міндеттемелерді төлеу
қабілеттілігі және ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі оның қаржылық жағдайының
жақсылығын көрсетеді» деп ... ... ... мен М.А. ... ... ... жағдайы «...
қаржы ... ... ... және олардың пайдалануымен
көрсетіледі» деп жазады.
М.Н. ... А.И. ... және В.П. ... өздерінің еңбектерінде
«... қаржылық жағдай - бұл қаржы ресурстарының қолда барын, үлестіріліп
таратылуы және ... ... ... ... деп атап
көрсетеді.
Профессор И.Т. Балабанов «Шаруашылық субъектісінің қаржылық жағдайы -
бұл оның қаржы бәсекелестік қабілеттілігінің ... ... ... ... ... қаржы ресурстары мен ... ... ... және ... да шаруашылық субъектілерінің
алдында өз міндеттемелерін орындау мүмкіндігі» деп жазады.
С.А. Стуков осы ұғым ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайы - бұл ... ... оның ... мен өмір сүру ... кешенді түрде
бағалау».
Жоғарыда берілген анықтамалар қарастырылып ... ... ... ... ... бірақ олардың әрқайсысында бұл ұғымды дәлірек
анықтауға мүмкіндік беретін ұтымды ... бар. ... ... ... жағдайы қатаң бәсекелі нарықтық экономика жағдайында
кәсіпорынның сенімді ... ... және ... ... ... ... ... берілген ғалымдар мен тәжірибешілердің ой-пікірлерін ... біз ... ... ... ... түсіндіргіміз келеді, яғни
«... кәсіпорынның қаржылық жағдайы оның белгілі бір кезеңдегі ... және ... ... ... ... сондай-ақ
қарыз міндеттемелерін уақтылы өтеуі үшін қажетті қаржы ... ... ... енді ... ... ... ... келетін болсақ,
бұл тұжырымдама жөнінідеде отандық және ... ... ... ... жүр. Соның ішінде бір авторлар қаржылық
тұрақтылықты «... кәсіпорынның өз ... ... ... ... ... ... ... ететін қаржының
жеткілікті болуы» деп түсіндіреді.
Енді біреулер ... ... ... ... ... жабатын, сондай-ақ өтелмеген дебиторлық және ... жол ... және ... ... ... ... қаржылық тұрақты болып табылады» деп жазады.
Бұл ұғымды А.Д. Шеремет пен Р.С. ... ... ... ... тұрақтылық - бұл әрдайым төлем қабілеттілігін
кепілдендіретін кәсіпорынның белгілі бір ... ... ... мен М.А. ... ... ... қалыптасқан
табыстың шығыннан артуының өзіне тән айнасы - қаржылық тұрақтылық болып
табылады. Ол ақша ... ... ... ... тиімді қолдану
арқылы өндіру мен өнімді өткізу процесінің үздіксіздігін қамтамасыз ететін,
сондай-ақ қәсіпорынды ... және ... ... ... ... қаржылық-ресурстық жағдайын сипаттайды.
Қаржылық тұрақтылық кәсіпорынның жалпы тұрақтылығының негізгі бөлігі болып
табылады» деп көрсетеді.
В.Г. ... мен М.В. ... бұл ... ... ... ... ... - табыстың шығыннан тұрақты дәрежеде
артуы. Ол ақша қаражаттарын еркін пайдалануды қамтамасыз етеді және ... ... ... өндіру мен сату процесінің үздіксіз болуына жағдай
жасайды. Сондықтан да ... ... ... өндірістік-шаруашылық
қызмет процесінде қалыптасады және кәсіпорынның ... ... ... болып табылады».
Сонымен жоғарыда айтылған ғалым дар мен тәжірибешілердің ой-пікірлерін
қорыта отырып, біз қаржылық ... бұл – ... ... артуын қамтамасыз ететін ақша ағымының ... және ол ... ... ... қызмет) өткізуден түсетін табыстың тұрақтылығын
талап ете отырып, оның мөлшері мемлекетпен, ... ... ... және тағы ... да ... есеп ... жеткілікті дәрежеде болуы тиіс. Сонымен қатар кәсіпорынның одан әрі
дамуы үшін барлық есеп айырысулар мен ... ... ... осы ... ... ... оның ... жаңартуға, әлеуметтік климатты жақсартуға және басқаларға мүмкіндік
беретіңдей дәрежеде табыс қалуы қажет» деп санаймыз.
Нарық жағдайында қаржылық ... ... оның ... жөнінде
көптеген параматрлерді сырттан ... ... ... ... Ол, ең ... ... ... қарқынды өзгеріп
отыратын нарықтық коньюнктура жағдайында өзінің хал-жағдайын нығайтуға
ұмтылатын ... ... ... ... ... мен
тактикасын жасауға қызмет етеді. Қаржылық ... ... ... өз ... сондықтан нормативтер туралы ... ... ... ... ... ... ... ішкі талдауының құрамдас бөлігі болып табылады. Бухгалтерлік
есеп ... ... ... ... ... ... талдау сипатына ие
болады, яғни бұл кәсіпорынның қызметі туралы ... ... ... есеп ... ... осы кәсіпорынның мүдделі
контрагенттерінің – меншік иесі ... ... ... ... ... ... талдауы. Қаржылық жағдайды ішкі талдау
әдістемесі, ... ... үшін тек ... әріптестерін бағалау
мақсатында ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... ... алғандағы өзін-өзі бағалау үшін де
қажет.
Тереңдетіліп нақтыланған талдау экспресс-талдаудың бөлек ... ... және ... Оның мақсаты – шаруашылық
субъектісінің ... ... ... оның ... есепті кезеңдегі қызметінің
нәтижесі, сондай-ақ кәсіпорынның болашақтағы даму ... ... баға беру ... ... ... орай нақтылау дәрежесі аудитордың
өзінің ықыласына байланысты.
Қорыта айтқанда, кәсіпорынның қаржы жағдайын талдауда аудитордың түрлі
әдістер мен тәсілдерді ... еркі бар. ... ... ... ... жүргізудің дәйектілігіне байланысты дұрыс әдісті таңдай отырып,
аудитор қаржылық жағдайға терең, жан-жақты әрі ... ... ... сондай-ақ объективті және анық баға береді, қаржылық тұрақтылықтың
нығаюы мен кәсіпорынның ... өсуі ... ... ... ... ... маңызды факторларынын бірі - бұл қаржы
ресурстарының құрамы мен құрлымы, ... ... ... ... дұрыс таңдалып алынуы. Кәсіпорынның өз қаржы ресурсы, ... таза ... ... көп болса соншалықты ол өзін жайлы ... ... ... тек таза ... ... ғана ... ... қатар оны
тарату құрылымы, әсіресе өндірісті ... ... ... де ... болып табылады,
Сонымен, қаржылық жағдай кәсіпорынның бәсекелестік ... ... ... ... ... анықтайды, кәсіпорынның өзінің
және оның серіктестерінің қаржылық және басқа ... ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайының объективті дұрыс бағасын алудың
ең жақсы тәсілі бұл - талдау, ол кәсіпорынның даму бағытын бақылауға, ... ... ... ... баға ... мүмкіндік береді және
осындай ... ... ... ... кәсіпорынның өзінің
өндірістік кәсіпкерлік қызметі арасында байланыстырушы қызметін атқарады.
Нарықтық экономика жағдайында кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайға баға беру және оның есеп беру ... ... мен ... қалыптасу көздері арасындағы
сәйкестікті, оларды ... ... және ... ... ... ... ... оның өсу (кемуін) және
ағымдағы ... ... ... ... және ... ... ... кәсіпорын активтері және оның міндеттемелерінің| құрылымын зерттеу;
- ағымдағы активтердің айналымдылық ... ... ... дебиторлық
борыш және қорлар есебі;
- баланстың өтімділігін, ... ... ... төлеу ... ... және ... ... ... ... ... кәсіпорын табысының салыстырмалы көрсеткіштерін, ... ... ... әсер ... ... есептеп шығару;
- кәсіпорынның іскерлік белсенділігін анықтау;
- кәсіпорынның қаржылық ... ... және оның ... ... ... қызмет жағдайы мен қаржылық ... ... ... ... ... ... және айғақталынған
мәліметтер жүйесі қажет болады. Бұл мәліметтер, әрине ұйымның қаржылық
есептілігінен алынады.
Кәсіпорынның қаржылық ... бұл оның ... ... ... ... кешенді түрде сипаттайтын барлық көрсеткіштер жүйесін
айтамыз. Есеп беру ... ... - есеп ... ... ... ... бойынша кәсіпорынның қызметін қорытындылайды; ол талдау жасаудың,
күнделікті және алдағы уақыттарға жоспарлаудың ақпарат көзі болады.
Кәсіпорын қызметіндегі нақты ... ... да дәл ... ... ... ... байланысты болуы, бухгалтерлік есеп беру мен
статистикалық жедел есеп ... ... ... ... ... және
басқа ережелердің сақталуы есеп беруге ... ... ... ... ... және ... ... бағалауын бұрмалап беру, басқа да
әдейі бұрмаланып көрсетілген есеп деректерін беру ... ке ... ... ... ... ретінде қаралады, ал бұған жазықты
басшылар мен бас ... ... ... заңдарға сәйкес жауапты
болады. ... ... ... есеп деректерінің инвесторлар мен
акционерлерге түсінікті болуы есеп беруге қойылатын ... ... ... Есеп ... ... ... ... тиіс.
Кәсіпорындардың беретін есебі жедел-статистикалық және ... ... ... есеп беру ... ... ... қызметінің жекелеген жақтарын бухгалтерлік және ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың өндірістік және қаржылық қызметін бастапқы
бастапқы құжаттармен және есепке алу ... ... ... ... ... алып сипаттайды.
Қаржылық есептіліктің негізгі элементтеріне біз диссератциялық
жұмысымыздың бірінші бөлімінде ... ... ... өткен болатынбыз.
Дегенмен де, қаржылық талдаудың негізгі ... ... ... ... ... және зиян ... есебі, ақша қаражаттарының
қозғалысы есебі және меншікті капиталдың өзгерісі туралы есеп жатады. Енді
осы ... есеп ... ... ... ... бері ... жөн
көріп отырмыз.
Бухгалтерлік баланс - кәсіпорынның жылдық есеп беруінің негізгі үлгісі.
Баланс ... ... ... алу ... ... синтетикалық
шоттары бойынша толтырылған айналымдар мен қалдықтарды талдау есебінің
деректерімен салыстыру қажет. ... ... ... ... ... тыс ... синтетикалық шоттары бойынша толтырылған
қалдықтары, ал пассивінде ... ... мен ... ... ... сияқты қаржылық есептілікті дайындауда пайда және
зиян туралы есеп аса маңызды элементтерінің бірі ... ... және зиян ... ... өнімді (жұмыстар мен қызметтерді)
өткізуден кіріс, өткізілген өнімнің өзіндік құны, жалпы табыс, жалпы ... ... ... ... дейінгі табыстар, төтенше жағдайлардан
кіріс немесе зиян, таза табыс (зиян), бөлінбеген пайда немесе жабылмаған
зиян ... ... ... есеп беру ... ақша ... ... есеп ... Бұл есеп берудің негізгі мақсаты ішкі және сыртқы ақша
қозғалысы ... ... ... ... табылады. Ұйымның ағымдағы инвестиция
және қаржылық қызметі белгілі бір есеп беру кезеңіндегі оның ... ... ... ... әсер етеді және осы кезеңдегі қаржы
құралдарының өзгерісін түсінуге ... ... ... ... ... ... ... қаржылық және
инвестициялық қызметтері бойынша ақшаның түсімі және шығысы, сондай-ақ
есепті мерзімнің соңында осы ... ... ақша ... көрсетіледі.
Меншікті капиталдағы өзгерістер туралы есеп беру ұйымның меншікті
капиталының қозғалысы мен жағдайы туралы, жарияланған ... ... ... төленген капитал өзгерістері туралы, сонымен ... ... және ... және ... ... бөлінбеген таза табыстың
(зиянның) құрылуы туралы көрсеткіштерді ... ... ... ... ... бұл ... игілігіндегі капиталды орналастыру
жөніндегі мәліметтен тұрады. Әрбір орналастырылған капитал түріне баланстың
жеке баптары сәйкес келеді. Осы ... ... ... ... өзгеріс болғанын, қай бөлігі кәсіпорынның жылжымайтын
мүлігін түзетінін (құрайтынын), қандай ... ... ... ... ... және ... сферасындағыларды белгілеуге болады.
Баланс активінің негізгі ... ... ... ... ... яғни нақтылай ақшаға айналу жылдамдылығы. Осы белгісі бойынша
барлық баланс ... ұзақ ... ... ... ... және
ағымдағы активтер (айналым) болып бөлінеді.
Кәсіпорынның баланс активтерін ... ... және ... ... ... және ... талдаудан бастаған жөн. Сондықтан, біз
зерттеу жұмысы жүргізіліп отырған «Альянс ... ... ... ... ... ... мен ... төмендегі кестенің негізінде
талдау жүргізіп ... ...... ... ... ұзақ ... ... құрамы мен
құрылымы
жыл соңы
|Өндіріс |2007 ж |2008 ж ... (+, -) ... | | | |
| |мың ... ... ... ... ... |үлесі,|
| | |% | |% | | |
| | | | | | |% ... ... ... ... |
| | | | | |7 | ... ... |0,02 |139000,4 |0,02 |-24000,8 |-15,0 |
|активтер | | | | | | ... ... ... ... |
| | | | | |4 | ...... ... ... ... ... ... жасалынды|
Зерттеу жүргізілген «Альянс Банк» акцинерлік ... ұзақ ... ... ... үлес ... ... ... алып отыр. Жалпы
ұйым мұнай өнімдерін ... және оны жер ... ... ... да ... ... ... құралдарының үлес салмағы жоғары
болу ... ... ... ... Зерттеу жүргізіліп отырған
серітестікте негізгі құралдардың құны 2008 ... ... 2007 ... ... мың ... ... 9,07 ... төмендеп
отырғанын байқадық, ал материалдық емес активтерге келетін ... ... құны 24000,6 мың ... не болмаса 15,0 пайызға төмендеп отыр. Соның
нәтижесінде қоғамның ұзақ мерзімді ... ... құны 2008 ... 2007 ... қарағанда 102851000,3 мың теңгеге, яғни 9,07 ... ... Бұл ... ... үшін жағымды көрсеткіш болып саналмайды,
бірақ тек бұл кестенің ... ... ... ... жағдайына
бірден баға беру қиын. Сондықтан, біз енді ... ... ... талдау жасауымыз қажет.
Кәсіпорынның ағымдағы активтері оның қаржылық жағдайына айтарлықтай
деңгейде тәуелді болып келеді. ... ... ... ... ... ... куәлендіреді. Соған байланысты ... ... ... ... ... мен ... ... 2
кесте арқылы талдау жүргіземіз.
2 кесте – «Альянс Банк» АО-нің ... ... ... және ... |2007 ж |2008 ж ... (+, -) ... | | | |
| |мың ... |үлесі,|мың теңге |үлесі,|мың теңге ... | |% | |% | |, |
| | | | | | |% ... ... |2,02 ... |3,93 ... |-42,4|
| | | | | | |5 ... ... ... ... |52,38 ... | | | | | |2 ... | | | | | | ... |8,35 ... |38,34 ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... |95903000,5 |4,49 |33816000,9 |5,35 |-62086000,6 ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... ... | | | | | |4 ...... ... қаржылық есептілік мәліметтері негізінде жасалынды |
Жоғарыда берілген 2 кестенің мәліметтерін талдай отырып, біз зерттеу
жүргізілген «Альянс ... ... ... ағымдағы активтерінің жалпы
құны 2008 жылы 2007 жылмен салыстырғанда 1506696000,7 мың теңгеге немесе
70,44 пайызға ... ... ... ... ақша қаражаттарының
сомасы 42,45 пайызға, қысқа мерзімді дебиторлық қарыздары 81,82 пайызға,
ағымдағы салықтық ... ... 64,7 ... ... ал ... ... құны 35,6 пайызға жоғарылап отыр. Осы аталған
ағымдағы активтердің ... ... ... мен ... ... төмендеуі кәсіпорын үшін жағымды көрсеткіш болып саналады.
Себебі, зерттеу жұмысы ... ... ... түскен дебиторлық қарыздар
сомасы барынша өтеліп, олар алдын-ала төлеп ... ... ... ... ... қатыныстардың дамуы және ... ... ... ... ... кеңейте түседі. Белгілі жобаға
капитал сала ... ... ... ... орнын толтыруды ғана емес,
сонымен қатар одан пайда алуды да ... ... ... ... ... ... мен инвестициялық қызметте мақсатқа
сәйкес ... ... ... және ... ... ... ... тиімділігін бағалауға бағытталуы тиіс. Біз зерттеу
жұмысы жүргізіп отырған қоғамға ... ... ... соған
байланысты олардың ұзақ мерзімді инвестициялық салымдары жоқ.
Кәсіпорынның өндірістік нәтижелеріне және қаржылық жағдайына өндірістік
қорлардың сапасы үлкен ... ... ... көптеп жиналуы
кәсіпорынның белсенділігі төмендеуіне, айналым капиталы айналымдылығы-ның
бәсеңдеуіне, нәтижесінде кәсіпорынның қаржылық жағдайы нашарлауына ... ... ... ... көбейеді, өтімділікке байланысты ... ... ... шикізат және материалдар көлемі мен ... ... ... Кері ... ... да, ... қызметінің
соңғы нәтижесіне әсері тигізбей қоймайды. Дегенмен, өндірістік қорлардың
жетіспеуі (шикізат, ... ... ... ... ... ... да жағымсыз әсер етуі мүмкін, соның ішінде жылдам ... ... мен ... деген бағаны жоғарылатады, пайданың
мөлшері азаяды. ... да ... ... ... ... қамтамаыз ету үшін қажетті ... ... ... ... Ол үшін ... қорлардың динамикасын зерттеп, жоспарлы
қажеттіліктің нақты қалдықпен сәйкестігін анықтап алу керек.
Кез келген іс-әрекет ету аясында ... ақша ... ... ... ... яғни сол қаражатқа өнімді өндіру және сатуға қажетті
ресурстар алынады. Капитал айналым шеңберінің үш сатысынан өтеді: дайындық,
өндірістік және ... ... ... ... қажетті негізгі қорлар мен өндірістік
запастарды ... ... ... ... бір ... өндіріске запастар түрінде
түссе, екінші бөлігі еңбек ақыға, салық төлеуге, ... ... және ... да шығындарды жабуға жұмсалады. Бұл саты дайын өнім
өндірумен ... ... ... өнім сатылып, кәсіпорынға алғашқы сомадан алынатын
пайда ... ... сома ... ... ... ... тезірек айналса, соғұрлым кәсіпорын көп ... ... бір ... ішінде жұмсалған капитал мөлшерінде өнім өндіріп
пайда табады дегенді білдіреді. ... ... ... ... ... ... айналымын тежеп, қосымша қаржы ... ... және ... ... жағдайының нашарлауына әкеліп
соқтытарады.
Айналымдылықтың жеделдетілуі қосымша ... ... ... ... ... ... ... пайда сомасы да артады. Егер ... мен сату ... ... ... айналысының тездетілуі қаржылық
нәтижелердің нашарлауын тудырады, яғни ... «жеп ... ... сөз.
Капитал – бұл пайда табу мақсатымен өз ... ... ... үшін
шаруашылық жүргізуші субъектінің қолында бар қаражаттары. ... ... және ... ... қалыптасады.
Қаржыландырудың негізгі көзі меншікті капитал ... ... ... ... капитал, резервтік капитал, қосымша төленбеген капитал,
бөлінбеген пайда және басқа да түсімдер кіреді.
Жауапкершілігі шектелген серіктестіктер үшін ... ... ... иелерінің үлесі сомалар, ал жалға алынған кәсіпорындар үшін – оның
қызметкерлері салымдарының сомасы саналады. ... ... ... және ... емес ... түрінде де болуы мүмкін.
Қосымша төленбеген капитал ... ... ... ... ... ... артық бағада сатылуы нәтижесінде қалыптасады. ... ... ... ... ... және ... ... сату есебінен құрылады. Пайда есебінен жинақтау ... ... ... ... қор ... ... бөлінбеген пайданың қалдығы болуы да
мүмкін. ... ... ... ... ... Мақсатты бағытталған
және арнайы қаржыландыру қаражаттары – бұл қайтарымсыз түрде ... ... және ... ... ... ... бюджеттік ассигнациялар.
Тартылған капитал – бұл банк ... ... ... ... коммерциялық қағаздар және т.б. Тартылған капитал ұзақ
және ... ... ... ... ... ... ... сатып алуға, өндірістік және
өндірістік емес сипаттағы объектілерді салуға, ... ... ... төлеуге, салықтарды төлеуге, несиелер бойынша пайыздарды
жабуға, дивидендтерді төлеуге ... Яғни ... ұзақ ... де, ... ... де салынуы мүмкін. Ұзақ мерзімді
активтер әдетте меншікті ... мен ... ұзақ ... ... ... ... ... Ағымдағы активтер меншікті және
тартылған қаражаттар есебінен ... ... ... ... ... ... ... болып мыналар саналады:
- меншікті және тартылған капитал құрамында қандай өзгерістерін
анықтау;
- айналымдағы ұзақ және ... ... ... қаражаттардың үлесін
анықтау.
Демек, зерттеу жұмысы жүргізілген АО «Альянс Банк» капитал ... мен ... ... 3 ... арқылы талдау жүргізуге болады.
3 кесте – «Альянс ... ... ... ... ... мен ... соңы
|Көрсеткіштер |2007 ж |2008 ж ... (+ -) |
| ... мың ... |сомасы, мың |үлес |сомасы, мың |үлес |
| |тг ... ... ... | |ы, % | |ғы,% | |% ... ... ... ... ... | | | | |1 | ... ... | | | | | | ... меншікті |170537000,0 |5,21 |161245000,3 |9,7 |-9291000,7 |-5,45 ... | | | | | | |
| ... |94,79 ... ... ... ... | | | | |4 | ... | | | | | | ... |- |0,05 |- |0,1 |- |+0,05 ... | | | | | | ... |- |0,95 |- |0,9 |- |-0,05 ... | | | | | | ... |- |0,05 |- |0,1 |- |+0,05 ... | | | | | | ... және |- |18,2 |- |9,3 |- |-8,9 ... | | | | | | ... ара | | | | | | ... | | | | | | ...... ұйымның есеп мәліметтері негізінде жасалынды |
Зерттеу ... ... ... ... Банк» акцинерлік қоғамның
капитал көздерінің құрымы мен ... және оның ... ... нәтіижесінде, біз қарастырылып отырған шаруашылық субъектісі
бойынша баланс валютасының жалпы сомасында қарыз соңғы екі ... да ... ... ... ... анықтап отырмыз. Егер 2007 жылы қарыз
капиталы жалпы ... ... 94,79 ... алған болса, ал 2008 жылы
оның үлес салмағы 90,3 пайызды ... ... ... біз ... ... ... тәуелсіздік
коэфициенті төменгі көрсеткішті беріп, ұйымның тартылған ... ... ... ... айта ... ... ... соңғы жылдары
ағымдағы және ұзақ мерзімді міндеттемелері барынша жоғарылап, ... ... құны ... мың ... ... 5,45 пайызға
төмендегенін аңғарып отырмыз.
Бұл жерден біз, зерттеу жүргізген кәсіпорынның ... ... ... екенін анықтап отырмыз. Оның дәлелі ретінде ұйымның қаржылық
есептілік ... ... ... ... 3-кестенің
қорытындысын келтіріп отырмыз.
Енді біз меншікті капиталдың ... мен оның ... ... жасап,
оның оның өзгеру себептеріне баға беруіміз қажет. Төмендегі 4-кестенің
негізінде зерттеу объектісі ... ... ... Банк» акцинерлік
қоғамның меншікті капитал құрамы мен оның өзгерісіне зерттеу жасап, оның
қорытындысын ... ... ... – «Альянс Банк» АО-нің меншікті капитал құрамы мен құрылымы
жыл соңы
|Капитал |2007 ж |2008 ж ... (+, -) ... | | | |
| |мың ... ... ... |үлесі, %|мың теңге |үлесі, |
| | |% | | | |% ... ... |23,96 ... |23,34 |- |- ... | | | | | | ... ... | | | | | |
|- ... |0,058 ... |0,062 |- |- ... |40767000,9 |23,9 |40767000,9 |25,28 |- |- |
|- ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |76,04 ... |76,66 ... |-7,16 ... (зиян) | | | | | | ... ... | | | | | |
|- ... |27463000,5 |16,1 |8180000,8 |5,07 |-19282000,7|70,21 |
|жылдың ... |59,94 ... |69,59 ... |9,77 |
|- ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |100 |161245000,3 |100 |-9291000,7 |-5,45 |
|Ескерту – ... ... ... есептілік мәліметтері негізінде жасалынды |
«Альянс Банк» акцинерлік қоғамның меншікті ... ... ... ... ... оытырып, біз бұл серіктестіктің жалпы меншікті
капитал көлемі 2008 жылы 2007 ... ... 5,45 ... ... ... ... құрылған кезде қалыптасқан жарғылық
қоры өзгеріссіз қалып отыр. Ал, ұйымның бөлінбеген пайдасына ... онда ... ... екі ... да ... ... қызметін
пайдамен аяқтап отырғанын көрсетеді. Дегенмен де, 2008 жылы алған ... 2007 ... ... ... мың ... немесе 7,16 пайызға
дейін төмендеп отыр.
Бұл кестеден, біз қоғам үшін өз қызметтерінен түсетін ... ... ... ... ... ... ... өсіру үшін,
барынша қызмет ауқымын ұлғайтып, өндірістік технологияны жандандыру ... ... ... ... капиталды сырттан тарту
қалыпты құбылыс болып саналады. Ол кәсіпорынның қаржылық жағдайын уақытша
жақсартуға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... уақыты өтіп кеткен кредиторлық берешектер деңгейі
жоғары болатын болса, олар бойынша айыппұл төленіп, ... ... кері ... ... ... ... Сондықтан, талдау кезінде
тартылған қарыздардың құрамын, алыну ... ... ... берешектердің
пайда болу себептерін зерттеу қажет.
Ұйымның тартылған ... ... және ұзақ ... қалыптасады. Ағымдағы міндеттемелерге 1 жылға дейін банк
несиелері мен басқа ұйымдардың ... ... мен ... ... ... қоры мен ... сақтандыру қорларына,
еңбек ақы бойынша қарыздар мен басқа да 1 жылға дейінгі тез ... ... ... ұзақ мерзімді қарыздарға 1 жылдан жоғары банк несиелері мен қаржылық
жалдау ақылар мен мерзімі асып кеткен кредиторлық борыштар жатады.
5 кесте – ... ... ... қарыз капиталының құрамы мен құрылымы
жыл соңы
|Капитал |2007 ж |2008 ж ... (+, -) ... | | | |
| |мың ... ... |мың ... |үлесі,|мың теңге |үлесі,|
| | |% | |% | | |
| | | | | | |% ... ... |69,67 ... |57,42 |-1298988000,|-60,1 |
|міндеттемелер | | | | |6 | ... ... | | | | | | |
|- ... |1820232000 |58,68 |378217000,6 |25,19 |-1442014000,|-79,22|
|міндеттемелер |4071000,9 |0,13 ... |0,06 |4 ... ... ... |0,016 |- |- ... |-100 ... |336484000,5 |10,85 |483201000,5 |32,17 ... |+43,6 |
|- ... да | | | | ... | ... | | | | | | ... | | | | | | |
|- ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... |30,33 ... |42,58 ... | | | | | | ... ... | | | | | | |
|- ... ... |29,83 |629616000,1 |41,92 |-295731000,3|-31,95|
|міндеттемелер |10937000,7 |0,35 |- |- ... |-100 |
|- ұзақ | | | | | | ... ... |0,15 ... |0,66 ... |+122 |
|кредиторлық | | | | | | ... | | | | | | |
|- ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... |3102008000 |100 |1501751000,6 |100 |-1600256000,|-51,58|
| | | | | |4 | ...... ... ... есептілік мәліметтері негізінде жасалынды|
Жоғарыда берілген 5-кестінің мәліметтеріне сүйене отырып, біз зерттеу
жасалған ұйымның тартылған ... ... өсу ... мен ... ... Ұйым ... ... міндеттемелердің сомасы есепті жылы
өткен жылмен ... ... мың ... яғни 51,58 ... көріп отырмыз. Соның ішінде ағымдағы ... ... мың ... ... ал ұзақ ... ... мың ... дейін азайып отыр. Жалпы ұйымның тартылған
қаражаттарының ішінде қысқа мерзімді міндеттемелері ... үлес ... ... оның ... үлес салмағы 63,54 % -ды құрайды.
Балансты талдауды біз әріқарай баланс валютасының ... ... яғни ... ... ... ағымдағы және ұзақ
мерзімді активтерінің, меншікті капитал мен тартылған қаржаттардың үлес
салмағын ... ... ... ... ... баға бере ... зерттеу жүргізілген «Альянс Банк» акционерлік қоғамы бойынша баланс
активі мен олардың ... ... ... мен құрылымына жоғарыда
талдау жүргізілген бес кестенің негізінде ұйымның баланс ... ... ... ... ... ... – «Альянс Банк» АО-нің баланс валютасының өзгерісін талдау
жыл соңы
|Өндіріс |2007 ж |2008 ж ... (+, -) ... | | | |
| |мың ... |үлесі,|мың теңге |үлесі,|мың теңге |үлесі,|
| | |% | |% | | |
| | | | | | |% ... ... ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... мерзімді |1133797000,1|36,65 |1030945000,7|62,0 |-102851000,4 |-9,07 |
|активтер, | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |5,21 ... |9,7 |-9291000,7 |-5,45 |
|барлығы | | | | | | ... ... |94,79 ... |90,3 ... | | | | | | ... | | | | | | ... |3272545000,0|100 |1662996000,9|100 ... | | | | | | ...... ... ... ... мәліметтері негізінде жасалынды|
Зерттеу жұмысы жүргізілген «Альянс ... ... ... ... ... ... ... біз кәсіпорынның баланс жиынтығы
есепті жылы өткен жылмен салыстырғанда 1609548000,1 мың ... ... ... ... анықтап отырмыз. Соның ішінде, баланс актив және
пассив бөліміндегі барлық баптары да ... ... ... ... оның кредиторлар алдында төлеуге ... ... яғни ... ... ... Бұл кәсіпорын үшін жағымды
көрсеткіш болып саналады. Ал ... ... ... ... ... ... ұйымның қаржылық тұрақсыздығын, яғни қаржылық-
шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... баптарының өзгерісін, олардың құрамы мен ... ... ... ... ... бөлімшесінде ұйымның баланс
өтімділігін, төлем қабілеттілігін және қаржылық тұрақтылығын талдауға
көшеміз.
2.3 Қаржылық ... ... да ... ... ... тұрақтылығын сипаттайтын көрсеткіштің бірі төлем
қабілеттілік, яғни уақыты келгенде міндеттемелерді өтей алу ... ... ... - ... ... қаржылық жағдайы, оның
беріктілігі. Кәсіпорынның төлем қабілеттілігі ішкі және ... ... ... ... мемлекет алдында ... ... және ... ... ... ... қабілеттілік коммерциялық келісім-шарттарды іске асыру жағдайларына
және негізгі нысанға тікелей әсер етеді, сонымен қатар несие және ... ... де ... ... талдау тек кәсіпорындарды бағалау
мақсаты мен ... ... ... ... үшін ғана ... ... қатар
сыртқы инвесторлар үшін де өте маңызды болып саналады.
Сыртқы инвесторлардың ұйымның ... ... ... ағымдағы
активтердің өтімділігі арқылы сипатталады. Баланстың өтімділігі дегеніміз –
субъектінің өз активтерін қолма-қол ақшаға айналдыра алуы және өзінің ... жаба ... ... айтқанда – бұл ... ... ... ... ... ақшаға айналдыру мерзімі өтеу
мерзімі келген міндеттемесін жабу мерзіміне сай ... Ол ... ... көлемінің қысқа мерзімді қарыздық міндеттемеге сай келу
деңгейімен сипатталады.
Баланс өтімділігіне қарағанда ... ... ... ... ... ... төлем қаражаттарының тек ішкі көздерден ғана
жабылуын қарастырады. Бірақ кәсіпорынның ... ... ... ... егер ол ... ... сай имиджі болса және инвестициялық
қызықтырушылық ... ... ... ... тез және ... ... ... жоғалтуда өз
активтерін ақша қаражаттарына айналдырып алуымен анықталады. Ол сонымен
қатар кассада қалған қалдық ақша ... ... ... ... ... және ағымдағы активтердің тез іске ... ... ... ... пен ... ... өте жақын, бірақ екіншісі
икемдірек. Төлем қабілеттілік баланс өтімділігіне тәуелді. ... ... ... ... ... және олардың болшағын да сипаттайды.
Кәсіпорын нақты бір ... ... ... ... мүмкін, бірақ болашақта
жағымсыз жағдайға ұшырауы да мүмкін.
Демек, баланс өтімділігі - ... ... ... ... ... ... бере ... Егер кәсіпорынның төлем қабілеттілігі төмен болса,
бұл қаржылық жағдайының әлсіздігінен және өз қызметінің көптеген сұрақтарын
шеше ... ... ... ... қабілетінің жақсаруы
айналым активтерін және ағымдағы ... ... ... ... ... ... ... қаражаттарының оптимизациясын және қысқа
мерзімді міндеттеменің минимизациясын сипаттайды. ... ... және ... бағалау үшін келесі негізгі әдістерді қолдануға
болады: баланстың ... ... ... қаржылық
коэффициенттерін есептеу және бағалау; ақша ... ... ... ... ... ... өтімділігі арқылы
көрінеді. Баланс өтімділігін бағалаудың негізгі мақсаты ... өз ... жабу ... ... ... ... ақша қаражаттарының міндеттемелерді жабу ... ... ... ... ... ... анықтау үшін активтер және пассивтер топтарын өзара
салыстырады. Абсолютті өтімділік шарты келесідей:
Абсолютті баланс өтімділігінің ... ... ... ... ... орындалуы табылады. Төртінші теңсіздік теңестіруші сипатқа ие.
Оның орындалуы кәсіпорынның жекеменшік ... ... бар ... ... және ... ... активтеріне жатпайды.
Бірінші топ (А1) абсолютті өтімді активтерді еңгізеді; оларға қолма-қол
ақшалар және қысқа мерзімді қаржылық салымдар жатады.
Екінші топқа (А2) тез іске ... ... ... ... өнім, жиелген
тауарлар және дебиторлық берешек. Бұл топтың ағымдағы ... ... ... ... ... ... ... банктағы
төлем құжатайналымдарының жеделдігінен, өнімге деген сұраныстан, оның
бәсеке қабілеттілігінен, тұтынушылардың ... ... ... ... ... запастарын және аяқталмаған өндірісті дайын өнімге, содан кейін
оны ақшаға айналдыру үшін көп уақыт кетеді. Сол үшін олар жай іске ... (А3) ... ... жатады.
Төртінші топ (А4) – бұл өткізілуі қиын активтер, бүған негізгі
құралдар, ... емес ... ұзақ ... қаржы салымдар,
аяқталмаған құрылыс жатады.
Кәсіпорынның міндеттемелері де сәйкесінше төрт топқа бөлінеді:
П1 – жедел міндеттемелер (кредиторлық ... және ... ... банк ... – орта ... міндеттемелері (банктің қысқа мерзімді несиелері);
П3 – займдар және банктің ұзақ ... ...... (акционерлік) капитал.
Теория жүзінде активтер тобының біріндегі қаражат тапшылығы екінші бір
топтағы артықшылықпен толықтырылады. Бірақ ... ... ... ... өтімділікті активтердің орнын баса алмайды. ... ... ... ... көрсетілген таңбаға қарама-
қарсы болса, онда баланс ... ... ... А1-ді ... А1+А2-ні П2-мен салыстыру ... ... ... қабілетті деп
саналатындығын куәландыратын кәсіпорынның ағымдағы өтімділігін анықтауға
мүмкіндік береді. А3-ті П3-пен ... ұзақ ... ... ... негізі саналатын болашақ өтімділікті бейнелейді.
Баланс өтімділігін ... ... таза ... ... ... ... аудару керек. Таза айналым капиталы (таза ... ... ... мен «Қысқа мерзімді міндеттемелер»
бөлімдерінің қорытынды нәтижелерінің айырмасына тең. Осы ... ... ... деңгейінің өсімін бейнелейді.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын сапалы түрде ... үшін ... ... ... ... ... көрсеткіштерді де
анықтаған абзал. Мұндай есептеудің мақсаты – ... бар ... ... мерзімді міндеттемелерді жаба алу ... ... ... Айналым активтері оларды өткізу кезінде
әртүрлі өтімділік ... ие ... ақша ... ... ... саналады, одан кейін өтімділік дәрежесінің кемуі бойынша қысқа
мерзімді қаржылық ... ... ... ... ... ... қаражаттарды есептеу тәртібіне жатқызылуына байланысты
ерекшеленетін әртүрлі көрсеткіштерді ... ... және ... ... үшін ... ... жұмысы жүргізілген «Альянс Банк» АО-нің активтерінің
өтімділігі мен төлем қабілеттілігіне баға беру үшін ... ... ... ... жөн ... отырмыз.
Зерттеу жүргізілген «Альянс Банк» АО-нің активтерінің өтімділігі мен ... ... ... ... ... отырып, біз
алдыменен, ұйымның жалпы ... ... яғни ... ... ... сомасы төленуге тиісті міндеттемелер сомасына жеткіліксіз
екенін ... ... (7 ... ...... ... АО-нің активтерінің өтімділігі мен төлем
қабілеттілігін ... ... ... ... |2007 ж |2008 ж ... |
| | | | |(+, -) |
|1 ... ... коэффициенті |0,69 |0,42 |-0,27 |
|2 ... ... ... |0,02 |0,03 |+0,01 |
|3 ... ... ... |0,86 |0,41 |-0,45 |
|4 ... ... ... |0,99 |0,73 |-0,26 |
|5 ... ... ... ... |0,083 |0,38 |+0,3 |
|6 ... ... ... |1,24 |1,1 |-0,14 |
|7 ... ... ... |0,1 |0,3 |+0,2 |
| ... етілу коэффициенті | | | |
|8 ... ... ... |5,4 |+3,55 |
| ... | | | ...... ... ... ... ... ... жасалынды|
Яғни, өтімділік коэффициентінің негізгі тұрақты шамасы 0,9 кем болмауы
тиіс, ал біздің кәсіпорын ... ол ... 2007 жылы 0,69 ... ... жылы ол 0,27 ге ... ... 0,42 тең ... отыр. Ал ұйымның
абсолютті өтімділік коэффициенті, яғни нақты ақша қаржаттары мен ... ... ... ... ... ... ... болып
отыр.
Жедел өтімділік коэффициенті, яғни кәсіпорынның ақша қаражаттары мен
дебиторлық алашақтары 2007 жылы жоғары көрсеткішті бергенімен, ... ... ... күрт ... ... ... өтімділігі нашарлай түскенін
анықтап отырмыз.
Зерттеу ... ... ... ... коэффициенті де жақсы
көрсеткішті сипаттап отырған жоқ. Егер ұйымның ... ... 2 ден кем ... Онда біз сол ... ... өтіміділігін
жақсы деп айта аламыз. Ал біздің кәсіпорын бойынша ол ... 2007 ... тең ... ал 2008 жылы ол ... 0,73 тең болып отыр.
Төлем қабілеттілігі бұл барлық қысқа мерзімді міндеттемелер бойынша
қарыздарды өтеу және өнім өндіру ... ... ... үшін ... ... отырған коғамның тауарлық-материалдық қорларының ағымдағы
активтер құрамындағы үлесі айтарлытай ... ... ... жоқ. Ұйымның
меншікті айналым қаражаттарымен қамтамасыз ... ... ... ... отыр және ол ... жылы өткен жылмен салыстырғанда 0,2-ге
жоғарылап отыр. Сонымен ... ... ... міндеттемелерінің
табыстылық коэффициенті де есепті жылы өткен жылмен салыстырғанда жоғарылап
отырғанын ... ... ... ... ... ... бұл ... талдау болып саналады. Кәсіпорынның табыстылық көрсеткіштері
абсолютті және салыстырмалы көрсеткіштер жатады.
Зерттеу ... ... ... табыстылық көрсеткіштерін
төмендегі 8-кестінің мәліметтері негізінде талдау жүргіземіз.
8 ...... ... ... ... ... ... соңы
|№ |Көрсеткіштер |2007 ж |2008 ж ... (+, -) |
|1 ... ... түсім |4011772000,4 |4660485000,5 |+648713000,1 |
|2 ... ... ... ... |+522608000,4 |
| |өзіндік құны | | | |
|3 ... ... ... ... |+126104000,7 |
|4 |Кезең шығындары |709844000,0 ... ... |
|5 ... ... табыс |-57851000,9 |-10667000,8 |-47184000,1 |
| ... | | | |
|6 ... да ... ... ... ... |
| |кіріс | | | |
|7 ... ... ... ... ... |-15310000,0 |
| ... | | | |
|8 ... ... ... |4500000,0 |+3972000,5 |
| ... ... ... | | | |
|9 ... салудан кейінгі |27463000,6 |8181000,0 ... |
| ... ... (зиян) | | | ...... ... қаржылық есептілік мәліметтері негізінде жасалынды |
Зерттеп ... ... ... ... абсолютті
көрсеткіштерін талдай отырып, біз бұл ... ... және ... ... ... нәтижесін жағымды көрсеткішпен, яғни таза пайдамен
аяқтағанын анықтап отырмыз. Бірақ, ... ... 2008 жылы ... ... 2007 жылмен салыстырғанда 19282000,6 мың теңгеге немесе ... ... ... ... ... ... есепті жылы өнімді
өткізуден түскен табысы өткен жылмен салыстырғанда 648713000,1 мың теңгеге
жоғарылағанымен, негізгі емес қызметтерден ... ... ... 62494000,0
мың теңгеге төмендеп отыр. Соның нәтижесі ұйымның есепті жылы алған таза
табыс мөлшерін өткен ... ... ... отыр.
Кәсіпорынның қаржы жағдайын талдауда маңызды тапсырмалардың бірі оның
қаржы тұрақтылығын сипаттайтын көрсеткіштермен танысу болып ... ... ... ... ... және қарыз ... ... ... ... ... зерттеу жұмысы жүргізілген «Альянс Банк» акционерлік қоғамның
балансы мен оның ... ... ... ... отырып, біз бұл кәсіпорын
негізінде тартылған ... ... ... ... ... ... жылы төленуге тиісті міндеттемелерінің жалпы сомасы өткен
жылмен саылстырғанда едәуір ... ... бұл ... біз ... деп айта ... Оған біз ... жасаған 7-кестенің мәліметтері
дәлел болып отыр.
Ал жалпы ұйым өзінің қаржылық-шаруашылық қызметін соңғы екі ... ... ... ... бұл ... ... ... оның негізгі құралдарын
жаңартуға немесе өндірістік қуаттылықты күшейтуге, қала ... ... ... ... ... ... Оның ... ретінде 4-
кесте арқылы меншікті капитал қозғалысына жүргізілген талдаудың нәтижесін
келтіруге болады, яғни «Альянс Банк» акцинерлік қоғамның алғашқы ... яғни ... қоры ... жылы ... ... ... ... жұмысын қорыта отырып, біз қарастырып отырған кәсіпорын
үшін өзінің меншігіндегі өндірістік ... мен ... және ақша ... ... ... ... яғни
өндірістің қайтарымды жақтарына жұмылдырып, негізгі қызметтен алынған таза
пайданы болашақта өндірістің қуаттылығын ... жаңа ... ... ... ... одан ... ... күшін
ынталандыруға, кадрларды қайта даярлауға жұмсауы қажет деп ... ... ... аудиті және оны жетілдіру жолдары
3.1 Қаржылық есептеменің аудит жүргізудегі ақпараттық негізі
Нарықтық қатынастардың даму жағдайында ұйымдардың ... ... ... ... және жедел бақылаумен қатар бір-бірімен тығыз
байланысты ... және ішкі ... де ... орны ... ... ... ұйымдардағы қаржылық есептің жүргізілу тәртіптерін сараптай ... ... ... ... болуын қамтамасыз етуге болады. Сонымен
қатар ... ... ... ... ... ... ... оңтайлы басқарушылық шешімдерді іріктеу мен ... ... ... әзірлейді, ұйымның қаржылық жағдайын тұрақтандыруға,
қызмет ... ... және ... ... ... ... етеді.
Қазақстан Республикасының “Аудиторлық қызметі туралы” Заңында аудитке
мынадай ... ... ... ... Республикасының заңында
белгіленген талаптарға сәйкес қаржылық есептіліктің дұрыс және объективті
жасалғаны туралы тәуелсіз ... ... ... ... ... есептілігін тексеру болып табылады ”.
Экономика ғылымдарының докторы, профессор С.Д. Тәжібаев ... ... ... ... ... тәуелсіз қаржылық бақылау болып
саналатын аудиттің рөлі арта ... - деп атап ... Ол ... ... ... қызмет пен оның инфрақұрылымы Қазақстан Республикасының
экономикалық ... ... ... ... ... ... тәуелсіз қаржылық бақылау жүйесін дамытуды және барлық ... ... ... тиімділігін жоғарылатуды қамтамасыз ету
қажет деп тұжырымдайды.
Біз де бұл ғалымның тұжырымдарына қосыла отырып, тәуелсіз аудит арқылы
ұйымның қаржылық-шаруашылық қызметтерінің ... ... қана ... ... оның ... және ... ... сапалылығын
бақылай отырып, оларды жетілдіру бойынша ұсыныстар енгізу ... ... ... алғанда аудиттің көмегімен бухгалтерлік құжаттардың барын
және ... ... ... ... ... ... әкімшілік
тәртіптерінің орындалуын тексеруге және ұйымның барлық активтеріне түгендеу
өткізуге болады. ... ... ... ... ... ... қанағаттандыра отырып, жоғары сапалы қызмет көрсету
болып табылады. Мұндай мақсатқа жету үшін ... ... ... ... ... ... ала ... халықаралық
стандарттар талаптарының орындалуын қамтамасыз ету қажет.
Аудитор көрсеткен қызметтердің жоғары ... ... ... ... ... ... ... өсуіне маңызды ықпал етеді.
Сондықтан аудиторлық фирмалар немесе ... ... ... ... ... ... көрсетілген негізгі
қызметтермен қатар төмендегі міндеттерді де орындауы тиіс:
- шаруашылық операциялары бойынша ... ... ... ... және ... заңдылығын тексере отырып, ұйымның қаржылық-шаруашылық
қызмет туралы қорытынды есептеменің дұрыстығын қамтамасыз ету;
- ұйымның басқару жүйесіне ... ... ... ... ... баға ... ... шаруашылық қызметін, яғни жабдықтау, өндіріс, сату
үрдістерімен қатар ... ... ... ... арқылы оларды
жүзеге асыру кезінде мүмкін ... ... жою ... ... ұйымның өндірістік қызметі бойынша жіберілген кемшіліктерді көрсетіп,
оларды жою және болашақта болдырмау туралы ұсыныстар бере отырып, өндіріс
тиімділігін ... ... ... ... жобаларды тексеру және оларға
баға беру;
- ұйымның бухгалтерлік есебі мен қаржы ... ... ... есеп ... сәйкес ұйымдастыру және жүргізу бойынша
кеңес берумен қатар, ұтымды өндірістік жоспарларды құруға көмектесу.
Осыдан шығатын ... ... ... яғни ... басты міндеті
ретінде субъектілердің қаржылық-шаруашылық қызметі туралы ... ... есеп ... мен стандарттарына сәйкес
жасалуын тексеру және оларды қолдану бойынша әдістемелік ұсыныстар ... ... ... ... ... шешім қабылданнан кейін аудиттің
мақсаты мен жүргізу ауқымы анықталады. Жүргізілетін аудиттің тиімділігін
және ... ... ету үшін ... ... жоғары мамандар
арқылы орындау қажет. Егер аудиттің ауқымы өте жоғары болса, онда ... ... ... ... қызметкерлер, сонымен бірге заң және
салық сұрақтары бойынша кеңесшілер мен басқа да мамандар ... ... ұйым мен ... ... арасындағы қарым-қатынас келісім-
шарт негізінде анықталады. Кез келген келісім-шарт жасасу алдыменен өзара
келісудің нәтижесінде жүзеге асады. Егер аудит ... үшін ... - ... болған жағдайда екі жақ бір-біріне жұмыс жағдайын көрсетіп жазбаша
құжат тапсыруға тиісті. Аудитор ұйымның жұмыс жағдайымен келіскен ... ... ... ... ... жүргізуге байланысты
негізгі ұйымдастыру мәселелерін де анықтап алуға болады. Ол үшін ... ұйым ... ... ... ... ... жөнінде ұсынысы мен
қажетті қызмет түрлерін көрсетіп ресми түрде келісім хат ... ... ... ... ... ... ... мерзімі, оның қажеттілігі,
шешімін табуға ... ... мен ... үшін төлемнің көлемі көрсетіледі.
Аудиторлық фирма ... ... ... ... ... жүргізуге келісім
білдірсе, аудиторлық қызмет көрсету жөнінде келісімшарт жасасады. Бұл
келісім-шартта ... ... ... қызметтің көлемі; екі
жақтың құқықтары мен міндеттері және жауапкершілігі; төлемнің көлемі мен
оның төлену ... екі ... ... ... ... да ... қызмет көрсететін аудитор немесе аудиторлық фирма өз жұмысын
тексерілетін ... ... және ішкі ... байланысты
шаруашылық қызметіне әсер етуші сыртқы және ішкі факторларды; ұйымның
басқару ... ... ... қызмет бағытын; меншікті және тартылған
капитал құрылымын; ұйымның пайдасының ... ... ... бөлімшелерін; ішкі бақылау ... ... ... ... ... ... ... қажет. Бұл мәліметтермен жеткілікті түрде танысу үшін аудитор
ұйымның ішкі және ... ... ... ... қамтамасыз
етілуі тиіс.
Ішкі ақпарат көздеріне күнделікті жүргізілетін жедел есептер, алғашқы
құжаттар, машина-жазбалар, есеп регистрлері, Бас ... ... ... және зиян ... ... ақша ... туралы есеп, менш ікті
капитал қозғалысы туралы есеп, келісім-шарттар мен ... ... ... бизнес жоспары, заңды ұйым ... ... ... мен ... ... ... ішкі бақылау мен
аудит қорытындылары және т.б. жатады.
Сыртқы ақпарат көздері ретінде мемлекеттік сататистика ... ... мен ... көрсетуші банктерден, ... мен ... ... ... ... және ... ақпараттар саналады.
Ұйымның қаржылық-шаруашылық қызметіне жүргізілген аудиттің халықаралық
стандарттарының талаптарына сай орындалуы алдыменен ... ... ... ... – бұл аудитті неғұрлым жан-жақты
орындауға, сонымен қатар маңызды ... ... алу ... ... ... ... Жоспарлау – бұл кез келген тексеруде
қайталанатын аудиторлық шаралардың тізімін жасау ғана ... ... ... ... де ... ... ... аудитор ұйым қызметкерлері өз міндеттерін қалай орындайтынын
анықтау үшін ... кез ... ... ... ... ... ... бар және оның қорытындысы бақылау парақтарымен ... ... ... аудитор немесе адиторлық фирма тексеру барысында ... ... ... мен ... ... ... ... алады.
Аудит Қазақстан Республикасы заңында белгіленген талаптарға ... есеп ... ... мен ... ... пікір білдіру
мақсатында завды түлғалардың қаржылық қорытынды есебін тексереді.
Аудиторлық ... мәні ... есеп ... ... ... тексеру, түрлі қызметтер мен кеңес беру,бухгалтерлік
есеп жүргізу мен қалпына келтіру, ұйымның активтері мен ... ... ... ... ... ... ... жүргізу бойынша тұтынушыларға қызметтер ұсынатын
аудиторлық фирмалардың ... ... ... ... ... ... ... - аудиторға қаржылық қорытынды
есепті кұрудың белгіленген концептуалдық ... ... ... ... бойынша қаржылық қорытынды есептің ... ... беру ... ... ... ... ... анықтамасына
қарамастан, аудит мақсаты дегенде аудитордың алдына түтынушы ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар, банктер,
сақтандыру компаниялары, көлік және коммерциялық ұйымдар мүлікті пайдалану,
жұмыстар мен қызмет көрсетулерді орындау, ... ... ... мен ... ... ... ... сан алуан келісім-
шарттық (келісімді) қатынастарға ... ... ... ... мәмілеге
қатысушылар арасындағы осы қатынастардың нақтылығын тексеру нәтижесінде тек
тәуелсіз аудитор ғана дәлелдей алады.
Жеке және ұжымдық меншік иелері-акционерлер, салымшылар (пай ... ... ... өз ... ... ... ... және шаруашылық операциялардың заңға сәйкес орындалғанына және
бухгалтерлік жазбалармен ... және ... ... дұрыс
көрсетілгеніне өз бетімен көз жеткізу мүмкіңцігінен айрылған. Ұйым ... оның ... ... тәуелсіз аудиторлық тексеру мемлекетке де
экономика, қар-жыландыру, несие беру, инвестициялау және ... ... ... ... ... үшін кажет, жекелеген кәсіпорындар,
ұлттық экономика салалары мен ... ... ... ... ... ... қаржылық есептеме нақтылығын дәлелдеу үшін
республиканың мемлекеттік органдары, ... мен ... ... және ... ... ... ... жақтардың мүдделеріне қол жеткізуде болып
табылады. Атап айтқанда:
- экономикалық субъектілердің (фирмалар, акционерлік қоғамдар);
- салық қызметі ... ... ... есеп ... әр түрлі пайдаланушылардың;
- аудиторлардың меншік иесі мен мемлекеттің ... ... ... есеп және қорытынды есеп беруді қамтамасыз ету
мақсатында.
Ішкі пайдаланушыларға (кәсіпорынның өзінің акционерлеріне, ... ... ... ... ... қабылдау үшін қателер
мен бұрмалаушылықар жоқ объективті ... ... ... ... ... да ... ... жағдайына қызығушылық
білдіреді (банктер - несие берушілер, ... ... ... қатар
қоғам).
Аудитке деген қажеттілік меншік құқығы мен ... ... ... ... ... ... осындай аудитты жүргізуге деген заң талаптары жоқ
кезде де ... есеп беру ... тән ... ... болады.
Меншік иелену құқығына негізгі өзгерістер енгізу процессі, егер ... ... екі жеке ... ... ... жаңа объектісін құру
үшін өз бизнесін біріктірген кездегідей деген ескерту болмаған аудиторлық
қорытындыны сақтаса ғана қамтамасыз етілуі мүмкін. ... ... ... беру ... өтініш тексерілген есеп берулермен дәлелделінуі
мүмкін.
Аудитке кәсіпорын қызметін жан-жақты ... ... ... ... ... ... және оның ... тиімділігін жоғарылату
жөніндегі конструктивті ұсыныстар дайындауға ... ... ... ... ... ... үшін ... күшті моралдық
ынталандыру болып ... ... ... мен есеп берулер тәуелсіз
адамдармен талдалынады деп түсіну қызметкерлерді есепті мұқият және ... ... ... ... қаржы-шаруашылық қызметі туралы
есептемені құруға мәжбүр етеді.
Тексеруді жүзеге асыра отырып тәуелсіз аудиторлар екі негізгі ... ... ... ... мен ... дәлелдеуге арналған
дәлелдемелерді жинау және бағалау;
қаржылық есеп беру ... ... ... ... ... ... сапалы халықаралық стандарттардың талаптарына сай жүргізу үшін,
алдын – ала атқарылатын іс - әрекеттердің ... ... ... ... ... ... ... нақты жолдарын қарастыру арқылы
келудің маңызы зор. Ол үшін клиенттің өтініші бойынша аудитор ... ... ... ... ... ... білдіретін клиентке
жолдаған хатының негізінде екі жақты жасасқан шарттан кейін аудитордың
алғашқы атқаратын іс - ... ... ... жан- ... ... ... етіп жоспар жасау. ... ... ... ... ... қарастыру үшін алдын –ала аудиттің ауқымын, нақты атқарылатын іс -
әрекетттердің тізімінің барынша толық қамтылуын қамтамасыз ... ... ... мен ... ... кіріседі.
Жоспар жасаудың мақсаты - аудит жүргізудің тиімділігін ... ... ... атқарылатын іс - әрекеттерді жан – ... ... ... ... ... ... ... тексеру әдістерін белгілеуге, әлеуетті мәселелерді анықтауға және
аудитті ... дер ... ... ... ... ... ... –ақ аудитке қатысатын, аудиторлардың құрамын ... ... ... ... ... ... ... мен көмекшілердің
және сарапшылардың арасында, олардың әрқайсысының біліктілік деңгейіне
қарай атқаратын жұмыстарын нақты ... және ... ... ... ... көлемі аудит жүргізілетін шаруашылықтардың көлеміне,
аудитттің күрделілік дәрежесіне, аудитордың жұмыс өтіміне, ... және ... ... ... салаларына қарай технологиялық
үрдістері мен бизнесінің ерекшеліктерін меңгеруіне (түсінуіне) байланысты
түрлендіріледі.
Жоспарлаудың маңызды элементтері, клиенттің ... ... ... ... оны білу ... табылады. Клиенттің бизнесін білу аудиторға ... ... ... әсер етуі мүмкін оқиғаларды, ... ... ... ... ... аудиттің жоспарын және ... жеке ... ... ... ... ... ... ұйымның
қызметкерлерінің жұмыстарымен үйлестіре отырып, жүргізу үшін, ұйымның
тексеру комиетімен, ... және бас ... ... ... болады. Сонда да болса аудиттің жалпы жоспары мен ... ... ... айдитордың дербес қабылдаған шешіміне
тікелей байланысты болғандықтан, соңғы шешім қабылдау аудиторға ... ... ... ... және онда ... құжаттарының негізін де
аудиттің күтілген ауқымын және аудит жүргізудің сипаттамасын ... ... ... жалпы жоспарын нақты құжаттары бойынша әзірлеу
күрделі мәселе болғанымен, аудиттің ... ... ... ... алу үшін оның нысаны және ... ... ... ... ... ... – ақ аудитордың қолданған әдістерімен
технологиясына байланысты өзгеріп отырады.
Аудитті жоспарлаған кезде аудитор қаржылық емес ақпараттардың ... ішкі ... ... ... ... назарынан тыс
қалдырмауы керек.
Аудиттің халықаралық стандарттарының талаптары бойынша аудиттің жалпы
жоспарын жүзеге асыру үшін, жоспарланған ... ... ... уақытын және көлемін анықтап, аудиттің ... ... және ... ... ... қажет етеді.
Аудит сыртқы және ішкі аудит деп бөлінеді.
Аудиттің міндеттері оның ... ... ... ... ... кезінде ақпараттар базалары кеңейіп, аналитикалық іс ... ... ... байланысты олардың саны ұлғая түседі.
Демек, ішкі аудиттің мақсаты мен ... ... мен ... ... ... сәйкес айқындалады.
Ішкі аудиттің мақсаты, ұйымның қаржы – шаруашылық қызметінде орын алған
операциялардың дұрыстығына, шындығына, ... ... ... ... дер ... ... ... жүйесіне хабарлауды қамтамасыз
ету. Оларды ... ... ... ... ... ... оны
жеделдетуге ықпал ету нәтижесінде бақылау ... ... ... ... ету.
Ішкі аудит мақсатына жету үшін алдына мынадай міндеттер қойды:
- ұйымның және оның ... ... ...... ...... бақылау жасауды жүзеге асыру;
- ұйымның қаржы – экономикалық ... ... ... және ... ... ... өзінің қызметінің бағыты бойынша Қазақстан ... ... ... заңының бірінші бабында қаралған қызмет
(тексеру, бақылау, қалпына келтіру, дайындау, оқыту және ... беру ... ... және ішкі аудиттің объектісі, тексеру әдістері бірдей болғанымен
аудит объектісін ... ... ... ... қорытындысын тапсыруда, олардың мазмұны мен ... ... бар ... ... ... ... аудиттен басты ерекшелігі, ол ұйымның ішкі бақылау
бөлімінің қатарына жатып, ұйым басшысының қол астында қызмет ... ... ... Ішкі аудиттің тағы бір ... ... ... ... ... да, ... ... да жүзеге асырып, ұйымның
бөлімшелерінде тәуелсіз тексеру жүргізіп ұйымның ... ... ... қай түрінің болса да мақсатына жетуі, ... ... ... ... үшін ақпарат көздерінің түрлерінің, олардың
жеткіліктілігінің маңызы зор. ... ... ... ... ... – тапсыру актісі жасалып, ... ... ... ... ... ... болуы, олармен қамтамасыз етілуі
басты рөл ... ... ... ... әрі ... ... ... мен міндеттерін пайдалана отырып әртүрлі көздерден ... ... ... ... ... ішкі және сыртқы болып
бөлінеді.
Ішкі көздерден алынатын ақпарат ... ... ... ... ... жедел есеп; Бас кітап; есеп регистрлері;
бастапқы құжаттар; машина жазбалар; тестер; келісім – ... ... есеп ... ... ...... ... әділет бөлімінде
тіркелген құжаттары; бұрынғы аудиттің ... және т.б. ... ... ... ақпарат көздеріне: статистикалық агенттік;
жабдықтаушылар; банктер; бұқаралық ақпарат құралдары; бұрын аудит жүргізген
аудиторлар; ... ... ... органдар және т.б.
жатады.
3.2 Ағымдағы және ұзақ мерзімді активтердің аудиті
Бухгалтерлік баланс активтерді (осы ... ... мен ... ... ... ... экоиомикалық маңызына қарай белгілі бір
уақытта жинақтап отыратын қатаң үлгідегі құжат болып саналады. ... ... ... ... ... бола ... ... маңызды объектісі болып саналады. Сондықтан қаржылық
есептілікті аудиттеу алдыменен баланстың активтері мен ... ... ... ... ... ақша ... ... берешектері, тауарлық-
материалдық құндылықтары, материалдық емес активтері және негізгі ... ... осы ... баланс активтерінің аудитін ... жөн ... ... ... бойынша операциалардың аудиті негізінде үш ... ... ... ... ақшаны түгендеу; олардың толық және уақтылы
кіріске алынуын тексеру; ақшаны ... ... ... ... жалған құжатсыз тікелей ұрлау ісі кассаны тексергенде кассадағы
барды түгендеу жолымен анықталады. Кейде ол шын мәнінде кассир, не ... ... ... ... ... ысырапты жасыратын лауазымды қызмет
адамының қолхатымен бүркемеленеді. Сондай-ақ, қылмыстың ең ... ... ... ... қымқырудың бүркемеленбегендері де болуы мүмкін.
Ақшаның кем шығуы бөгде адамдардың ... бұзу ... ... ... ... ұрлауы салдарынан ғана болмауы мүмкін, ол басқа заңсыз операцияларды
уақытша заңсыз қарызға ала тұрумен де ... ... ... Мұндай
бұрмалаулар мен қызметті теріс ... ... ... ... ... ... ... және ішкі бақылаудың нашарлығының ... ... ... ... ... ... ... соманы тікелей шығыстарға
есептен шығармаумен немесе ... ... ... байланысты.
Есепшоттан алынған ақшаны ... ... ... ... өте жиі
кездеседі.
Аудитор банктен чек бойынша алынған ақшаны кіріске алудың толықтығы ... чек ... ... ... ... ... және ... кассалық ордерлермен салыстыру ... ... ... ... ... ... қолма-қол ақшаны кіріске
алудың түгелдігін тек қана чек ... ... ... ... Мұны сондай-ақ банк көшірмелері бойынша(өолма-қол ақшаны алуға
тиісті код бойынша) да ... ... Егер ... ... өшіру ,
түзеу іздері бар болса, сондай-ақ қалдықтар ... ... ... есеп ... көшірмелер елып, ткесерілетін ұйымның бухгалтериясындағы
жазбаларды көшірме мәліметтерімен салыстыру керек. Қатаң есептегі құжат деп
саналатын банктегі шоттан ... ... ... ... ... ... ... мазмұнына байланысты болатын кассир мен ... ... ... ... ... болмайды.Кассалық операцияларды жүргізу
тәртібіне сәйкес ұйымда қолма-қол ... ... ұйым ... ... бұған уәкілетті адам мен бухгалтер қол ... ... ... ... ғана ... Көрсетілген қызметті өтеу, борыштың орнын
жабу, материалдарға, пәтер ақысын ... және ... ... ... ... ... ақшаны кіріске алмау қызметкерлердің және басқа
адамдарды өтелмеген берешегін талдау мен тексеру ... ... ... ... соманы иемдену нәтижесінде ешқандай ... ... ... ... ... қалуы мүмкін. Мұндай
адамдар мен есепті ... ... ... мен ... бұл ... ... ... бере алады.Сондай-ақ, кірістік құжаттарды тіркеуді тексеру мен
тіркелген құжаттары төленген құжаттармен салыстыру да ... ... ... ... табылады. Кірістік ордер бойынша алынған ақшаны
иемденудің жеңілдететін жағдайлар тұрғысынан ... ... ... ... төленгенге дейін тіркеудің болмауы немесе толық
еместігін, уақытылы салыстырмау екендігімен ... ... ... ... ... ... бір ... берілетін кассалық ордерлерді тіркеу
журналында кіріс және ... ... ... ... ... ... ... қайтаруды бақылау жазбалардың анық сенімділігін
арттырады және қызметті ... ... ... ұйымдардын алынған ақшаны иемденуді болдырмау ең алдымен, барлық
мүмкін жағдайларда колма – қол ... есеп ... ісін ... ... көрсеткендей, бұл ережені бұрмалау қызметті теріс ... ... ... ... ... ол міндетті түрде
тексерілуге тиісті. Сонымен бірге, ... ... ... – қол ақша ... ... ... ... салыстырған жөн.
Басқа ұйымдардан ақшалай сома алуға арналған сенімхаттарды тіркеуді
және сенімхаттарды іс жүзінде ... ... ... ... бір жолы ... ... ... есептен шығару жөніндегі кассалық ... ... ... ... ... ... ... есептерге
тіркелетін құжаттар бойынша тексеріледі. Тексеру іс тәжірибесі көптеген
ұйымдарда кассалық құжаттар сапасыз жасалатынын, көбіне ... және ... ... ақша ... ... кассадан ақша алған жауапты
адамдардың қойылған қолдары және басқа да міндетті ... ... ... Мұндай құжаттардың күші жоқ деп, ал олар бойынша
операциялар – ... деп ... Егер ... жайттар анықталса, аудитор
шұғыл шаралар қолдану мақсатымен ұйым басшысын және бас бухгалтерді ... ... ... ... ... ... ... анықтау керек: бұл ұйымда кіріс
және шығыс ордерлерді тіркеу ... ... ... ... ме, барлық
кассалық құжаттар журналда тіркелген бе, кассалық ордерлерде ... ... жоқ па, ... ... түсуі мен жұмсалуы туралы
операциялардың барлығы нөмірленуге, жіппен ... ... ... ... ... саны ұйым ... мен бас ... қойылған
қолдарымен куәләндырылуға тиісті кассалық кітапта ... ба? ... күні ... сол ... ... ... ... кітапта
есептеуге және келесі күнге ақша ... ... ... Ол ... жазуларды екі парақта бір мезетте көшірме қағазы арқылы жүргізуге
тиіс. Кітаптың бір парағы жыртылмалы, оны ... күн ... ... ... және ... операциялар бойынша санақ ретінде тапсыруы тиіс.
Ақшалай қаражат аудитінде банктік операцияларын ... көп ... ... етеді. Қолданылып жүрген заңнамаларға сәйкес ұйымдар өзнің
ақшалай қаражатын қызмет ... банк ... ... ... мекемелерімен есеп айырысу ағымдағы, корреспонденттік жинақ шоттарында
ақша сақтауға, қысқа мерзімді және ұзақ ... ... ... ... және ... рәсімдеумен шоттарда жаңылыс жазулар жөніндегі талап –
тілекпен байланысы ... ... ... банк мекемелері арқылы
есеп айырысулар есептесудің қолма – қол ақшасыз түрі ... ... ... ... банк құждаттарының мәнділігі бойынша зерттеп
білумен үйлесуі тиіс. Сонымен бірге аудитор ... ... ... ... ... ... ма, мысалы, тексерілетін ұйым мен
ешқандай ... ... жоқ, ... ... ... өтеу ... ... тауарсыз есеп айырысулар бойынша төлеу; кіріске алынған және
төленген материалдық ... ... мен ... ... ... ... сондай – ақ қаржылық жағдайы мен қаржыландыру көзі ... ... ... ... ... ... – қол ... есеп
айырысу үшін банктен алынған чек кітапшалары есепте дұрыс көрсетілген бе
және ... ... ма; олар есеп ... ... ... ... беріле
ме, есеп беретін адамдар чек кітапшаларын қолдану туралы есеп жасай ... мен ... есеп ... ... ... ... бойынша
айналымдар мен сальдо есебіне сәйкесе ме және т.с.с.
Аудитор жабдықтаушыға борышты өтеу үшін ақша ... ... мен ... тексеруге тиісті. Ұйымдар, мәселен, сауда
ұйымына сатып алынған азық – түлік тауарларына ақша аударуы мүмкін, ал ... ... ... ... құжатта көрсетілген ассортименттен басқасы
түскен оқиғалар ... ... ... ...... және жөндеу
жұмыстары үшін, сондай – ақ делдалдарды «құтқару» мақсатымен жеткізіп
берілмеген техника үшін ақша ... ... да аз ... Сондықтан
банктегі ақшалай қаражат шоттары бойынша ... ... ... ... ... ... ... бойынша өзара байланысқан
бастапқы құжаттарды мұқият тексеріп өткізу ... ... жол – ... ... және шетелдік валютадағы қаражаттың
ұйымның ағымдағы шоттарына немесе басқа ... ... қосу үшін ... ... ... ... пошта бөлімшесінің кассасына салынған,
бірақ белгілеуі бойынша әлі есепке алынбаған ... ... ... ... оқып ... керек. 1020 «Жолдағы ақша» шоты бойынша ... үшін банк ... ... бөлімшесінің түбіртектері банк
инкассаторларына тапсыруға ... ... ... ... негіз
болып саналады.
Жолдағы ақша аудиті мен бухгалтерлік есепте 1020 «Жолдағы ақша» ... ... ... ... – ақ ... ... ... дұрыстығы және бастапқы құжаттардың 3 журнал – ордерде және ... осы шот ... ... ... ... ... жүргізуші кәсіпорынның қаржылық есептілік мәліметтерін
тексеру кезінде аудиттің ... ... ... ... ... ... ... есебін тексеру болып саналады.
Тауарлы-материалдық қорлардың сақталу орындары бойынша нақты қолда
барының есеп мәліметтеріне сәйкестігін тексерген кезде, ... ... ... ... ... ... сақталу орны бойынша
жаппай тексеруге ... ... ... ... (мысалы, өте қымбат
тұратын және сирек кездесетін) және ... ... ... ... ... Қоймаларда материалды құндылықтардың сақталу тәртібіне,
сақталу орындарының, қорлардың және ... ... ... ... ... ... ... етеді. Сондықтан қолда бар
материалды құндылықтардың сақталуына тексеруді аудитор қойма шаруашылығын
зерделеуден және ... ... ... ... түгендеу жүргізуден бастаған
жөн.
Аудитор қойма шаруашылығына зер салып зерттеген кезде, ... және ... ... ... назар аударуы қажет,
сонымен қатар бақылау-өткізу бекеттерінің жұмысының ... ... және ... да ... сақтандыру дыбыс беретін құралдарының
орнатылғандығына,материалды құндылықтарды ... ... және ... орындалғандығына, материалды-жауапкершілікті тұлғаларды
іріктеу және ... ... ... ... ... қолда
бар ұзақ уақыт жатып қалған және бүлінген материалдар туралы жасалған
шартқа, кіріс және ... ... ... ... және ... ... ... назар аударуға тиісті. Қоймаларды және
материалдық құндылықтардың ... ... ... ... ... ... үшін жарамдылығын анықтау мақсаттарында бағалардың сақталу тәртібін
және ... ... ... дыбыс беретін белгілерінің, ... ... да ... ... және т.б қолда барлығын тексеру
қажет.
Материалдық құндылықтардың сақталуын қамтамасыз етудің маңызды шарты
дұрыс ұйымдастырылған күзет ... ... ... ... ... ... және ... ішкі бақылауды кенеттен тексеруден
бастап, күзет ... ... ... ... ... ... толтыру және тіркеу, олардың ... ... және ... да ... ... ... ... кезде
бір рұқсат қағазымен материалды құндылықтарды екі рет әкету, қол қоюға
құқық берілмеген ... қолы ... ... ... ... ... ауызша рұқсатпен әкету және т.б сияқты әр түрлі
бұрмалаушылықтар, тәртіп бұзулар кездеседі.
Материалдардың қозғалыстарының және ... ... ... есеп ... ... ... ... нөмірге
жеке карточка ашылады, сондықтан мұндай есепті сұрыптық есеп деп ... ... ... ... ... ... электронды есептеу техникаларында ашып,
оған қоймасын, нөмірін, материалдардың аталуын, ... ... ... ... ... ... нөмірін, есептік бағасын және
шектеуді жазады. ... ... ... ... ... ... ... шығыс және қалдық бағаларын толтырады. Операциялардың
жасалған жұлдызына (күніне) қоймашы ... ... ... ... ... ету накладнойлардың және т.б) негізінде жазуларын
жүргізеді.
Осының арқасында қоймадағы материалдық қорлардың жағдайы ... ... ... болады. Егер материалдардың қалдықтары ... ... ... ... төмен болса, ол туралы қойма меңгерушісі жабдықтау
бөліміне хабарлауға міндетті.
Бастапқы құжаттарының мәліметтерін ... есеп ... ... ... ... береді. Шектеп жұмсау карталарын
қолдау тәртібіне ... ... ... ... ... ... ... тапсыруға тізімдеме толтырып, онда өткізілген құжаттардың
аталуын және нөмірі ... ... ... алу және шығысқа шығарудың бастапқы
құжаттары материалдар есебін ұйымдастыруға, өндірістік ... ... ... ... ... көрсеткішті жинақтауда маңызды рөл
атқарады. Тікелей бастапқы құжаттары арқылы ... ... ... ... пайдалануына алдын ала, ағымдағы және
күнделікті бақылауды жүзеге асырады.
Материалдардың қозғалысының ... ... ... ... ... ... жасаған тұлғаның қолы және ... ... ... ... ... Материалдық ресурстар қозғалысының
құжаттарының толтырылу тәртібінің сақталуын бақылау шаруашылықтың ... және ... ... ... ... жасалған қорытынды есептің құрамындағы материалдар қорларға
аудиторлық тексеру жүргізген кезінде, ... ... ... ықпал еткен өндірістік ... ... ... ... 1300 «Қорлар» бөлімшесінің шоттары ... ... ... ... ... анықтау қажет.
Әрбір шот бойынша және жалпы 1300 «Қорлар» бөлімшесі ... ... ... да ... ... туралы осы мәліметтерінің
дұрыстығын, аналитикалық және синтетикалық есеп мәліметтерімен сәйкестігін
әрбір материалды ... ... ... ... жасалатын айналым
немесе қалдық ведомостары бойынша, Бас кітап және баланс бойынша тексеріп,
қажет болған жағдайда тексерудегі шаруашылық ... ... ... жеке ... ... ... Шаруашылық
өзінің материалдық қорларын жабдықтаушылардан келісім-шарт бойынша несиеге
немесе есеп беруге тиісті тұлғалар ... ... ... ... ... өз ... дайындау тозығы жеткен немесе басқа да
есептермен шығысқа шығарылған ... ... ... ... ... ... алу ... арқылы толықтырылып, жаңартылып отырады.
Шығысқа шығарылған материалды құндылықардың дұрыстығын тексерген кезде
негізгі ақпарат көздерінің қызметін шектеп-жұмсау карталары, ... және ... да ... ... ... материалдардың қозғалысының есебінің ведомосты, қоймалық есеп
карточкалары, айналым және қабылдау ведомосты және ... да есеп ... ... ... ұйымдағы тауарлық-материалдық құндылық-тардың
есеп саясатында және бухгалтерлік есеп заңдалығында көрсетілген бағалау
әдістеріне ... ... ... және ... көрсетілген материалдар
қалдығын алғашқы құжаттармен салыстырып, ... ... ... ... ... ... ... бұл дебиторлық берешектер
есебі болып саналады.
Дебиторлық берешек (қарыздар) – бұл ... ... ... ... ... ... ... қарыздары. Дебиторлық ... ... және ... ... ... және жеке ... пайда болады. Есептеу әдісін қолданып, қолма-қол емес есеп айырысу
операциялары кезінде ... ... ... ... ... ... табылады.
Аудитор дебиторлық берешектерді тексеруге кіріскен кезде тексеру
барысында қаралатын және ... ... ... ... ... ... аудиторлық тексерудің бағдарламасын жасап, тексеру
барысында анықталған факторларға байланысты ... мен ... ... алып ... ... ... ... аудиторлық бағдарламасы мынандай мәселелерді қамтуға тиісті:
- баланстың көрсеткіштерін Бас кітаптағы, есеп регистрларындағы және
машинажазбалардағы мәліметтерімен салыстырып тексереді;
- ... және ... ... дұрыс жүргізілгендігін
тексереді;
- субъектідегі дебиторлық берешектердің жағдайын олармен ... ... ... ... тексереді;
- күдікті қарыздар резервтерінің құрылу тәртіптерін және олардың дұрыс
қолданылуын тексереді;
- сатып ... және ... ... есеп ... ... операцияларының дұрыс жүзеге асырылады;
- еншілес (тәуелді) серіктестіктердің, бірлесіп ... ... ... ... ... есеп ... ... есеп шоттарында дұрыс көрсетілгендігін тексеруді;
- шағым-талап ету тәртіптерінің уақтылы сақталып, олардың қозғалысын
бақылаудың дұрыс ұйымдастырылғандығын ... ... ... ... ... ... ... есеп
айырысуды ретке келтіру және дебиторлық берешекті төмендетуге
байланысты ұсыныстар ... ... ... есеп ... тексере отырып, аудитор
олардың баланста дұрыс көрсетілгендігін, жылдың басындағы және аяғындағы
қалдықтарының баланстың ... ... ... және ... активтер»
бөлімдеріне дұрыс топталып көрсетілгендігін тексереді. «Ұзақ мерзімді
активтер» бөлімінде есеп ... ... ... 12 ... ... ... ... берешекті көрсетсе, ол «Ағымдағы активтер» бөлімінде –
12 айдың ішінде төлемі күтілетін дебиторлық берешекті көрсетеді.
«Ұзақ мерзімді активтер» бөліміне тексеру жүргізген ... де ... ету ... ... ... және уақтылы өндірілмеген сомаларға
назар аударуға тиіс.
Баланста «Ұзақ ... ... ... ... ... баптар бойынша көрсетіледі;
- алынуға тиісті шоттар;
- алынған вексельдер;
- негізгі серіктестіктер мен ... ... ... ішкі
топтардың операциялары бойынша берешегі;
- акционерлік қоғамның лауазымды тұлғаларының берешегі;
- басқа да дебиторлық берешектер.
Ағымдағы ... ... ... сол ... ... оған ... ... төлемдер» бабы қосылады.
Аудитор баланстың сәйкес баптарындағы борыштардың қалдықтарының дұрыс
көрсетілгендігін анықтау үшін №11 журнал-ордердегі, басқа да ... ... және есеп ... ... ... көрсететін
шоттарындағы мәліметтері бойынша, ... ... ... тексеру кезеңінің басындағы әрбір есеп айырысу ... ... ... ... есеп айырысудың әрбір түрін тексереді.
Дебиторлық берешектердің жағдайын тексеруді дебиторлармен ... ... ... ... бастау керек. Әдетте,
субъектінің ішінде дебиторлармен есеп айырысуды ... ... сай ... ... ... ескерсек, бұл жұмысты
аудитордың өзі ұйымдастырғаны тиімді. Сатып алушылармен есеп беруге тиісті
тұлғалармен, жұмыскерлерімен және ... да ... есеп ... ... құжаттар бойынша шоттарында көрсетілген сомаларының
негізділігін мұқият тексеріп анықтауды талап ... ... және ... ... ... берешектердің пайда болу мерзімін,
себебін және оған ... ... ... ... ... ... берешектерін мойнына алған есеп ауысуларды актілерінің немесе
хаттамаларының бар екендігін); талап ету ... өтіп ... ... ... ... үшін ... ... қолданылғандығын анықтайды.
Қарама-қарсы тексеру жүргізу ... ... ... ... сауда және жабдықтау ұйымдарына жүргізілетіндігі ескерілуі тиіс.
Есеп айырысуларды түгендеудің ... акт ... ... жүргізілген шоттардың аттарын, дебиторлық берешектердің ... ету ... ... ... ... өндіру мүмкін емес, үмітін
үзген қарыздарын көрсетеді. Бұндай ... ... ... ... ... ... ... дебиторлардың аталуы, мекен-жайы,
қарыз сомасы, не үшін қарыз болғандығы, қай ... ... ... ... көрсетіліп анықтама тіркелуге тиісті. Анықтамада
талап ету мерзімін ... ... ... берешектері бойынша есеп
айырысуларды түгендеудің материалдарына талдау жасау ... ... өзі ... анықталған ауытқуларды, сәйкессіздіктер,
түсініксіздіктер бойынша, аудиторға есеп айырысуларды өте мұқият тексеруге,
ойын ... ... ... ... баланс активінің маңызды көрсеткіші бұл ұзақ мерзімді активтер,
соның ішінде ұйымның негізгі құралдары мен материалдық емес активтері болып
саналады.
Негізгі ... ... ... - ... ... ... орындары
бойынша ішкі және сырытқы қозғлыстрының құнына, пайдалы ... ... ... өзгерістерінің дер кезінде бухгалтерлік есепте дұрыс
көрсетілгендігін және оларды ... ... ... ... ... табылады. Аудиттер алдына қойған мақсатына жету ... ... ... ... ... ... алуға тиіс.
Негізгі құралдардың сақтау, есепке алу және ... ... ... ... ... ... ... қолда барлығына және сақталуына бақылаудың
қамтамасыз етілгендігін;
- еңбек құралдарының негізгі құралдарға дұрыс ... ... ... қатынасы және өндіріс үрдісін қатысу сипаты ... ... ... ... ... ... есепте негізгі құралдардың кіріс және шығыс опрацияларның дұрыс
көрсетліп құжатталғандығын;
- есепте негізгі құралдарға ... және ... ... есптеліп
құжатталғандығын;
- негізгі құралдардың дұрыс және тиімді пайдаланғанын;
- бухгалтерлік есеп пен ... ... ... ... бар негізі
құралдардың және олардың қозғалысы ... ... ... ... болып табылады.
Аудитордың тексеру бағыдарламасы бухгалтерлік есеп ... ... ... - ... ... сәйкестігін анықтауға анықтауға
сондай - ақ қаржылық қорытынды есеп ... ... ... ... ... құралған әрбір тармақтардың ауқымын
кеңейтіп, қаралатын мәселелерді толық қамтитын және ішкі ... ... ... үшін ... іс-тәжирбиесіне сүйене отырып
тест жасауы керек. Тесттің мақсаты шаруашылықтың басшыларынан, мамандарынан
және басқа да мүдделі жақтарнан ... ... анық ... ... үшін ... және ... жасалу тиіс. Тест жүйесі ішкі бақылау
жүйесінің жағдайы туралы қажетті ақпараттар алу үшін өте ... әдіс ... ... ... ... ... ... техникалық турып
талдап, бухгалтерлік есеп және ... ... ... тест ... нәтижесінде алынған жауаптардың дұрыстығын
анықтап, ішкі бақылау жүйесіне баға беру болып ... ... ... ... ... ... тиімді және
ұтымды өткізу үшін біз аудит бағдарламасын ұсынып отырмыз (А ... ... ... ... ... ... кіріске
алуды жүзеге асыратын тұрақты жұмыс істейтін ... құру ... және ... ... ... танысқаннан кейін, негізгі
құралдардың кіріске алыну көздерін анықтау ... ... ... ... пайдалануына кіріске алынған негізгі ... және ... ... ... аудит жүргізгенде мынандай
мәселелерге ерекше назар аударуы тиіс:
- ... ... ... ... ... ... жен ... құрылғыларды салу, жаңа жабдықтарды сатып алу және оны ... ... және жеке ... жаңа және ... ... ... ... нысандарының сатып алу ерекшеліктерінің сақталғандығына;
- тауарлы - материалды құндылықтарға айырбастау ... ... ... ... ... және жеке тұлғалардан төлем ақысыз тегін алынған жаңа және
бұрын пайдалануда болған ... ... ... ... ... қосқан үлесі ретінде алынған
негізгі қүралдарға;
- түгендеу кезінде анықталған есепте жоқ (артық) негізгі ... ұзақ ... ... алу ... ... ... құралдарға.
Негізгі құралдарға аудиторлық тексеру жүргізу кезінде олардың
бухгалтерлік есепте және ... ... ... ... қажет.
Негізгі құралдарды аудиторлық тексеруді негізгі құралдар-қозғалыстарын
және техникалық ... ... ... (тозу, жарамдылық,
шығысқа шығару, ... ... және ... ... тыңдаумен аяқтау қажет.
Негізгі құралдардың тиімді пайдаланылғандығын қорытындайтын ... ... ... ... Аудитор бұл ... қор ... ... кешенді шаралар
жасалып және оның жүзеге асырылғандығын ... ... ... ... құралдарды пайдаланудың тәртібін бұзушылыққа және сыздыққа ... ... ... үшін ... ... ... мүліктерін
және басқа да мүліктерді шаруашылықтың жұмыскерлеріне заңсыз жеке басына
пайдалануға берілген жағдайдың орын алмағандығын ... ... ... ... ... ... ... тұлғалардан төлем ақы
алынғандығын анықтау керек.
Аудитор ... ... ... ... ... тиімділігін
экстенсивті жолмен де, интенсивті (екпінді) жолмен де көтеру ... ... ... ... аударуға міндетті.
Ұзақ мерзімді активтерді аудиттеудің соңғы ... бұл ... емес ... аудиттеу болып саналады. Материалдық емес
активтерді аудиттеудің мақсаты ... ... ... алынуын,
қозғалысын және есептен шығарылуының дұрыстығы мен заңдылығын тексеру ... Ал ... ... ... ... саналады:
- материалдық емес активтердің нақты барын және қозғалысын есепке алуды
тексеру;
- материалдық емес активтердің мойындалуы мен дұрыс бағалауын анықтау;
- материалдық емес ... ... мен ... ... мен ... ... ... емес активтердің тиімді пайдалануына талдау жүргізу және
олар бойынша ұсыныстар беру.
Материалдық емес активтерді аудиттеу ... ... ... ... емес ... ... – тапсыру актісі», «Материалдық емес
активтерді есепке ... ... ... ... емес активтерді
есепке алу тізімдемесі», бухгалтерлік баланс табылады.
Аудитор материалдық емес ... ... ... ... ... ... ... мәселелердің мазмұнын ашатындай іс-
әрекеттерді жүзеге асыру мақсатында бағдарлама жасап, тексеру барысында
түзетулер мен ... ... ... ... ... ... есебінің аудиторлық бағдарламасы мынандай басты мәселелерді
- баланстың көрсеткіштерін Бас ... ... ... материалдық емес активтердің синтетикалық және аналитикалық есебінің
дұрыс жүргізілгендігін тексеруді;
- материалдық емес активтердің ... ... ... ... ... ... ... есеп беру күніне, тиісті
материалдық емес активтермен қамтамасыз етілуін тексеруді;
- келіп түскен материалдық емес ... ... ... ... және ... ... жүзеге асырылғандығын тексеруді;
- материалдық емсе активтерге байланысты ... ... ... ... ... ... материалдық емес активтерге бағалау әдістерін анықтауды;
- материалдық емес ... ... мен ... ... ... ... Ұйым мүліктерінің қалыптасу көздерін аудиттеу
Ұйым мүліктерінің қалыптасу көздеріне меншікті капитал (жарғылық қор,
резервтік қор, пайда және зиян), қысқа және ұзақ ... ... қор ... ... ... оның ... қатысушылардың
салымының жиынтығы болып табылады. Жарғылық ... ... ... ... ... ... нысанына байланысты болады.
Жарғылық қорды аудиттеу кезінде бірінші кезекте ... ... ... қор ... ... акті ... сай
болуы;
- жарғылық қор көлемінің өзгеру ықтималдылығы;
- қаржылық есепте жарғылық қордың көлеміне ықпал ететін операцияларды
көрсетудің және ... ... ... қорды аудиттеу кезінде тексеру төмендегідей тәртіппен, ... ... ... ... ... Бас ... мәліметтеріне сәйкестігін тексеру;
- жарғылық қор қозғалысының синтетикалық және аналитикалық ... ... ... ... ... қалыптастырудың дұрыстығын тексеру;
- құрылтайшылардың жарнасын кіріске ... ... ... ... жарғылық қор өзгерісінің негізділігін және оны құрылтайшы құжаттарға
енгізудің мерзімділігін тексеру;
- кәсіпорынның жарғылық қорға жарна ретінде ... ... ... да мүліктік құқықтарын тексеру;
- қолданыстағы заңнамамен салыстырғандағы ... қор ... ... жою жөніндегі ұсыныстарды дайындау және негіздеу.
Ұйым мүліктерінің қалыптасу көздерін тексеру кезінде резервтік қордың
жасақталу заңдылығын да ... өте ... ... ... қор – іс жүзінде заңмен ... ... ... ... мен ... орнын жабу үшін жасақталған қор көзі
болып ... ... ... ... қор ... ... ... кепіл бола алатын, мүдделі жақтардың қызығушылығын сақтауға негіз
болатын каптиталдың жинақталуы (қорлануы) болып табылады.
Резервтік қорды аудиттеу кезінде оның ... ... ... оның ... ... қалыптастыру мөлшерлемесі, оның жұмсалу бағыты
және баланстағы сомасы қатаң тексеруге ... ... тағы бір ... ...... ... ол ... құралдар мен ұзақ мерзімді инвестицияларды қайта
бағалау ... ... ... ... ұлғайған сомасы болып
табылады.
Сондықтан, аудитор қосымша төленбеген капиталды тексеру кезінде ұйымның
қандай активтері қайта ... ... және ... ... немесе төмендегенін басты назарға алуы қажет.
Меншікті капиталдың элементтерінің бірі ол – ұйымның пайдасы және ... ... ... ... 24 маусым 2002жылғы №329
«Бухгалтерлік есеп туралы» заң күші бар ... және ... ... есеп ... ... комиссиясының 12 қараша
1996 жылы ... № 2 ... ... – бұл активтердің көбеюі, не
міндеттемелердің азаюы», ал ... - бұл ... ... ... не ... ... ... айқындалған. Шығыс шығармай,
бәрімізге белгілі, сәйкесінше табыс табу ... ... Өз ... ... кәсіпорынның өркен жаюы және әлеуметтік мәселелерін ... ... ... ... кез ... ұйымның алға қоятын ең басты
мақсаты табыс алу ... ... аян. ... ... ... ... ... есептеу әдісімен анықтайтын болғандықтан, яғни
өткізу сәті болып ... ... ... есеп ... шотына төлемдердің
түскен күні емес, өнімдерді жөнелткен және ... ... ... ұсыну
күні саналады. Өткізу көлемі мен өткізуден түскен түсім сәйкес келеді.
Бәрімізге белгілі, өнімді ... ... ... ... ... ... Оның ... қаржы - шаруашылық қызметінің ... және ... ... тәуелді. Сондықтан өнімдерді
өткізумен және ... ... ... ... ... өткізу процесі субьекті басшылығының назарында болады. ... ... ... ... ... оның негізінде
өндірістік процесті ұйымдастыру негізіне жатқызылған номенклатура бойынша
жоспар жасалынады. ... ... ... тапсырыс берушілермен де,
материалдарды жеткізушілермен де ... ... ... ... ... және ... ... есеп айырысу формасы ... ... ... ... және өткізудің дұрыстығын тексеру кезінде
анықтауы керек:
- қызмет көрсету жөнінде ... шарт ... және ... ... ... ... құжаттарының дұрыс рәсімделгенін;
- көрсетілген қызметке қойылған бағаның дұрыстығын;
- көрсетілген қызметтер үщін ... ... ... тапсырмасын ұсынудың
уақытында жүргізілгендігін;
- қызметтер көрсетудің аналитикалық және синтетикалық есебін жүргізудің
дұрыстығын;
- қызмет көрсету бойынша ... ... ... ... «Негізгі қызметтен түскен табыс» бөлімшесі шоттардағы жазудың ... және ... мен ... ... есеп ... формасындағы
жазулармен сәйкестігін.
Жалпы табыс өнімдерді көрсетуден болған қаржылық нәтижені көрсетеді
және негізгі қызмет процесінде өнімді ... ... ... пен ... ... ... ... айырма ретінде анықталады. Өнімдерді
(қызмет) өткізуден түскен ... ... ... анықтағаннан кейін,
аудитор «өткізілген өнімдердің (қызметтердің)өзіндік құны» бабын ... бұл ... ... ... ... ... құны емес, тек өндірістік
өзіндік құны ғана көрсетіледі.
Негізгі қызметтен түскен табыстық ... ... ... жалпы және
әкімшілік шығындарын, проценттерді төлеу және өткізу бойынша ... ... ... ... ... ұйымның кезең шығындарын
құрайды.
Өндіріс шығындарынан бұл шығындардың айырмашылығы олар өнім ... әрі ... ... өнім ... ... ... ... шығындар ретінде анықталады. Осыдан келіп, оларды
уақыт кезеңі бойынша есептеген дұрыс екендігі айқындалады.
Ұйым ол белгілі бір кезең ... ... ... да, ... ... ... ... жұмсайды.
Кезең шығындары - бұл табыстар мен ... ... есеп ... ал өндірістік щығындар ең ... ... ... қалдығының құрамына енгізіледі, баланста активтің бір бөлігі
ретінде көрсетіледі, содан кейін барып табыстар мен ... ... ... ... ... ... пайда болған есепті кезеңінде көшіріледі, ... ... ... ... ... ... Бұл ... айтқанда, ұйымның баға саясатында негізделген шешімдер қабылдау
үшін өте ... және ... ... - бұл ... ... және басқару
мен байланысты шығындар.
Пайыздарды төлеу бойынша шығындарға: банк ... ... ... ... ... ... проценттерді төлеу;
мүлікті жалға алу бойынша проценттерді ... ... ... пайыздарды төлеу бойынша ... ... ... ... ... ... ... дұрыстығын,
сондай-ақ Бас кітап пен №14 ... ... 7310 ... бойынша
шығындар» шотының кредиті бойынша мәліметтерінің сәйкестігін тексеру ... ... ... ... - ... құндылықтарды өткізумен
байланысты шығындарды тексеруге баса назар ... ... ... осы ... ... ... бухгалтерлік жазулардың
дұрыстығын және Бас кітап пен 7110 «Өнімдерді сату және қызметтерді көрсету
бойынша шығындар» шотының ... ... №14 ... ... ... ... ... құнына енетін шығындар ... ... ... ... ... ... Алғашқы құжаттар міндетті
реквизиттерді қамтуы тиіс.Бұл ... ... ... кестелерді,
журнал - ордерлерді, Бас кітапты толтырудың базасы ретінде қызмет ... ... ... нәтижелерін тексеру барысында «Негізгі емес
қызметтен түскен табыс» бабына назар аударуы тиіс. Ол ... және ... ... ... емес ... табыстардың жиынтығын
құрайды:
Ұйымның негізгі және ... емес ... ... ... ... ... салынғанға дейінгі әдеттегі қызметтен түскен табыстарды
немесе жиынтық ... ... ... ... ... ... ... және басқадай бюджетке міндетті төлемдер ... күші бар ... ... салық салуға жатқызылады. Сол себепті ұйымда
аудитор табыс салығы бойынша жүргізілген есептеулердің дұрыстығын ... ... ... салығы бойынша шығындар» шотының мәліметтерін №14
журнал-ордердегі осы шоттың кредиті бойынша салыстыруы тиіс.
Табыстардың қорытындылауышы көрсеткіші - таза табыс немесе ззиян ... Ол ... ... ... табыстармен төтенше оқиғалардың
табыстары сомасының ... ... ... ... жиі ... ... түсіндіріледі.
Ұйымның таза табысына төтенше жағдайлар мен тоқтаған ... ... ... ақ ... ... ... ... болған
залалдар кері әсерін тигізеді.
Тоқтатылған операциялар ретінде заңды тұлғаның жеке ... ... сату ... тарату түсіндіріледі. Әрбір төтенше жағдайлардың мәні
мен саласы түсіндірме жазуда ашып ... ... ... ... бойынша тоқтатылған операцияның мәні; салалық ... ... ... ... ... әдісі; тоқтатылған операциядан
залал ашылып көрсетілуі тиіс.
Аудитор таза ... ... ... ... оның бухгалтерлік есепте
анықталу әдістемесі салық есебінен ерекшеленетін ... ... ... салық салынғанға дейінгі табыс салық есебінде анықталатын салық
салынатын табыспен сәйкес келмейді.
Ұйым мүліктерінің ... ... ... ... ... болып табылады.
Ұйымның міндеттемелері ағымдағы және ұзақ ... ... ... ... ... отырып аудитор ең алдымен бас кітаптың
3010«Банктердің қарыздары», 3020 ... ... ... ... ... ұйымдардың ... №4 ... ... және ... баланста көрсетілген есепті кезеңнің
басына және аяғына қалдықтың сәйкестігін анықтау керек. Сондықтан аудитор
өзінің ... ... есеп пен ... ... ... ... есептің 3010, 3020 шоттары жоғарыда көрсетілген бөліктерде
ғана ... ... ... ... ... ... түрлері бойынша; уақытында
өтелмеген несиелер бойынша; ... ... мен ... өтеу ... ... ... қажет. Бұл шоттар бойынша мәліметтер банк
көшірмесімен бекітілуі керек.
Несиелер сәйкесінше ... ... ... бар ... бір ... ... қажеттілігінен біріншіден, ұйымның
басқармасының кепілінің ... кеш ... және ... ... мақсатқа қолдануын тексеру қажет. Аудитор олардың толық
және уақытында өтелуіне ерекше назар аударуы қажет. Ол үшін ... ... ... ... ... мерзімі бұзылғанда оның
себептерін анықтау қажет.
Кәсіпорыннан ... ... ... тексере отырып, аудитор
аяқталмаған қарыз қаражаттардың ... ... ... Ал бұл ... ... ... ... нәтижелерімен
бекітілуі тиіс. Сол уақытта аудитор басқа ... ... ... және ... және ... ... ... мен толықтығын
тексереді. Ағымдағы міндеттемелердің аудитін маңызды процедурасы болып
несие үшін процентін ... ... ... ... ... ... мен қысқа мерзімді ... ... ... ... ... аудитор төмендегілерді бақылау қажет:
- несие қандай мақсатқа жұмсалған, бұл ... ... алу ... ... келе ... ... әкімшілігі несиені қамтамасыз етуге немесе кепілдігінің
құрамына нені немесе қандай ... ... ... ... үшін проценттік төлем, өнімнің (жұмыс, қызмет) өзіндік құнына
дұрыс ... ... ... және дер ... қайтарылып өтелгенін;
- жасалған шартқа сәйкес несие үшін проценттің дұрыс төленгендігін ;
- басқа ұйымнан алынған ... ... ... ... қатар оларды дер кезінде өтеу тәртібі сақталғандығын.
Бухгалтерлік баланстағы «Ағымдағы міндеттемелер» ... ... ... ... ... бабы ... Оны ... отырып,
аудитор ұзақ мерзімді несиенің аналитикалық есебінің деректері бойынша
сомалар негізділігін және ... өтеу ... ... ... ... назарын кредиторлық борышты тексергенде көп көңіл бөлуі ... ... ... ... ... ... бабы да ... борыш – жабдықтаушылармен есеп айырысу кезінде ... ... ... ... кәсіпорынның ақшалай айналысында уақытша
пайдалану. Кредиторлық борыштың есепті жылдың ... және ... ... ... баптар бойынша сипатталынады: ... ... мен ... алынған аванстар; салық бойынша борыштар;
төленуге тиісті дивидендтер; ... және ... ... ішкі ... ... ... басқадай кредиторлық борыштар.
Кредиторлық борыштардың нақтылығын тексеру ... ... ... бірі ... ... ... ... мен операцияларды нақты
ақшамен өтеу бұрмалаушылыққа талан-таражға салуға және қаржылық қортынды
есеп мәліметтерін бұрмалауға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... білуі қажет. Мұндай операциялардың өте
елеулі көлемде сатып алу операцияларын жүзеге ... ... жиі ... Сатып алу дайындау кезінде жіберілген тәртіп бұзушылықтар жай ... ... ... өсу ... ... өте ... болуы мүмкін.
Кредиторлық борышты тексергенде аудитордың негізгі ... ... ... ... тәртібінің ережесінің сақталуын тексеру;
- несиелік борыштардың сомаларын ... ... ... мен шындығын тексеру.
Кредиторлық борыштың жағдайын тексеруді ең алдымен кредиторлармен
(жабдықтаушылар мен ... және т.б) есеп ... ... ... ... ... ... пайда болу ... және ... ... ... мен ... есеп ... ... бағдарлама
бойынша тексеру жүргізіледі:
- тауарлық-материалдық құндылықтарды сатып алуға құжаттарды дайындаудың
дұрыстығы мен нақтылығын тексеру;
- тауарлық-материалдық құндылықтардың саны мен ... ... ... ... ... және уақыттылығын, негізділігін
тексеру;
- көрсетілген қызметтер мен ... ... ... ТМҚ ... және ... ... жабдықтаушылар мен мердігерлер борыштарының заңдылығын ... ... ... ... мен ... есеп ... дұрыстығын тексеру;
- жасалған корреспонденциялық шоттардың дұрыстығын тексеру.
Кредиторлық борыштардың аудитінің ... ... ... ... есеп ... операциялары болып табылады. Бюджетпен есеп айырысу
аудитін жүзеге асыру ... ... ... ... сұрақтар болып мыналар
саналады:
- салық алынатын базаның ... және ... ... ... және ... ... қойылымдарды дұрыс қолдану, сондай-ақ
төлемдерді есептеген кезде арифметикалық сандарының дұрыстығын тексеру;.
- салық төлеу ... ... ... ... ... ... ... заңдылығы мен негізділігін айқындау;
- бюджетке төленетін төлемдердің нақтылығын және уақттылығын тексеру;
- салықтық төлемдерді есептеу және олардың төленуі ... ... ... ... ... анықтау.
- төлемдердің түрлері бойынша салық органдарына берген қорытынды есеп
формаларының дұрыс ... және ... ... ... есеп ... ... ... және синтетикалық есепті
жүргізу дұрыстығын айғақтау.
Кредиторлық борыштарды бойынша тексеру жұмысын аяқтай ... ... ... ... ... ... Ол үшін келісім –шарттармен
толыққанды ... ... ... ... және ... ... ... нақтылығын тексеру қажет. Кредиторлық борыштар
жөніндегі заңдар мен нормативті құжаттардың талаптары дұрыс орындалмаса
немесе ... ... ... ... ... ... ... басшысына
жазбаша түрде хабарлама жасап, оларды болшақта болдырмау және жою жөнінде
кеңес береді.
3.4 Қаржылық есептеме аудитін жетілдіру ... ... ... ... экономикалық субъектінің қаржы-
шаруашылық қызметін реттейтін заңның сақталуын ... ... ... ... ... және ... кдржылық жағдай
туралы ақпаратпен жабдықгауды сапалы тексеруді ... ... ... ... ... қорытьшды есеп беру мәліметтері аудиторлық
қорытындымен дәлелденбеген ... ... аз ... ие болу үшін ... ... ... ұзақ серіктік қатынастар қажет болады.
Сапалы тексеруді қамтамасыз ету үшін ... ... ... және жалпы ... ... ... ... ету, ... әдебиет түріндегі толық
ақпараттық база қажет.
Аудиттің маңызды міндеттерінің бірі өз ... ... кез ... ... ... рентабельділігін қамтамасыз ету болып
табылады. Аудиторлық жұмыс ... ... аса ... бөлу ... талап етеді. Әрине, оған осы кәсіп мәртебесіне сай ... ... ... ... қатар үлкен табыс пен ... ... көп ... ұмтылу кезінде аудиторлар клиенттерді таңдамай
ала алмайды. Бұл жерде ... ... ... ... түсірмес үшін
клиенттерді дұрыс таңдау қажет.
Сонымен қатар аудиторлық қызмет көрсетуді ... ... ... ... ... де ... ... міндеті
болып табылады. Қазір Қазақстандағы, әсіресе, үлкен қалалардағы аудиторлық
фирмалар саны күрт өсуде. Бұл ... ... ... ... әкелетін дұрыс
құбылыс. Аудиторлық қызмет көрсетудің сан алуандығы аудиторлардың қызметтің
белгілі бір саласында мамандануына әкеледі.
Нарықтық қатынаста ... ... ...... қызметін
бақылауда ғана емес сонымен қатар қоғамның алдында алатын орны зор ... ... ... орны ... мақсаты мен міндеттерін оның пәні мен
объектісін ... ... ... ... ... мен ... байланысты. Аудиттің пәні мен объектісін, мақсаты мен ... ... ... ... зор.
Аудиттің халықаралық стандартында «Қаржы есептері аудитінің мақсаты
қаржылық есеп жасаудың белгіленген тұжырымдық негіздеріне ... ... ... ... ... ... әзірленгендігі жөнінде қорытынды
жасау болып табылады» деп ... ... Яғни ... ...... ... ... барынша тиімділікке, ең
жоғары кәсіби ... ... ... ... ... шарты аудиторлық
қызметтің негізгі төрт қағидасын (тәуелсіздік, объективтілік, кәсіби
біліктілік және ... ... ... ала ... ... ... ... орындауды талап етеді. Демек аудиторлық
қызметтің қоғамның және клиенттің алдындағы ... ... ... мен ... оның мақсатымен ... ... ... қызметтің мақсатына жетуінің нәтижесінде: клиенттің
коммерциялық қызметінің жақсаруына, ... ... ... ... ... және ... беделін өсіруге, клиенттердің шеңберін
кеңейтуге қолайлы жағдай туғызып табысын арттырады. ... ... ... ... ... өз ... ... мәндеттерді
қояды:
- ұйымның қаржылық қорытынды есебінің дұрыстығын қамтамасыз етіп, оның
тұтынушыларға ақпараттар қауіптілігін, қатерлілігін, ... ... ... ... ... ... ... негізді база жасау үшін жеткілікті мөлшерде
қажетті ақпараттар жинау;
- ұйымның жалпы қызметіне немесе оның белгілі бір ... жан – ... ... ... ... ... және ... қызметінің жарғысына сәйкестігін және бизнес – ... ... ... ... реттеп отыратын заң ... есеп ... ... ... есеп жасаудың талаптарының
сақталуын және мемлекеттік органдармен меншік иелерінің, шаруашылық
жүргізуші ұйымның ... ... ... ақпараттармен қамтамасыз етілуін
бақылау;
- шаруашылық операцияларының ... ... ... анықтайтын
бастапқы құжаттарын тексеру. Бұндай жағдайларда шаруашылық операцияларының
күшіндегі заңдармен ішкі заң жүйелерінің нормативтеріне ... ... ... Бизнес – жоспарда, баланста, қаржы нәтижесі туралы
қорытынды ... ... да ішкі ... қорытынды есепте тексерілген
құжаттар, ағымдағы есеп мәліметтері, көрсеткіштер ... ... ... жауап беретін, сараптау жүйесінің негізгі құрамдас бөлігі болып
табылатын ақпараттар қызметін атқарады;
- клиенттерге ... ... және ... ... ... ... экономика талаптарына ... ... ... ... және ... ... ... –ақ
клиенттерді толғандырып қызықтыратын басқа да сұрақтар ... ... ... ... ... ең ... ... мүддесін қорғайтындықтан, оның меншігі
нығайып еселенуіне ықпал ету;
- аудитор шаруашылық жүргізуші ұйымның ... ... ... жою туралы, ұйымның меншігінің өсуіне қолайлы жағдай туғызатын
ұсыныс, пікірлерін ... ... ... ... ... аудиттің барлық міндеттерін
қамтиды деген ойдан аулақпыз. Бұл ... тек қана ... ... қатарларына жататындығын естен шығармау керек.
Аталған аудиттің міндеттерінен туындайтын қорытынды, аудиттің басты
міндеті бухгалтерлік (қаржылық) ... ... ... ... ... мен стандарттардың талаптарына сәйкестігін анықтап, ол
туралы тапсырыс берушіге өзінің ұсыныс пікірін айту болып ... ... ... ... ... және ... ерекшеліктері, әрбір құрылымдық бөлімшелердің қаржылық-
шаруашылық қызметтері туралы мәліметтердің ... ... ... және ... шаруашылық қызметтері туралы объективтік және
тәуелсіз ақпараттармен үнемі қамтамасыз етудің қажеттілігі ұйымдарда ішкі
аудитті ұйымдастыруға ... ... ... ... ... ... Банк» акционерлік қоғамның ішкі аудит
бөлімі жұмыс жасайды. Ішкі ...... ... мүддесін
қорғай отырып, ішкі құжаттар арқылы бухгалтерлік есептің жүргізілу тәртібін
бақылайтын және олардың есеп саясаты мен ... ... ... ішкі ... жүйелерінің тұрақтылығын қамтамасыз ететін, ... ... ... ... баға ... ... ... аудит басқару шешімдерін қабылдауда қолданылатын қаржылық
ақпараттардың дұрыстығын дәлелдеу үшін қажет”, - деп ... ... ... ... ішкі ... ... басқару жүйесінің құрамдас
бөлігі болып саналады. Демек, ақпараттардың дұрыстығы әрдайым ішкі тәуелсіз
аудиторлармен расталуды ... ... ... ... ... ... және маңызды элементінің бірі
болып есептеледі. Ішкі аудитке деген қажеттілік ірі ұйымдардың басшылары
барлық ... ... ... күнделікті бақылау жүргізбеуіне
байланысты туындап отыр. Ішкі аудит осы қызметтер туралы ... ... ... ... ... ... ... артықшылығы – оның шығыны сыртқы аудиттке
қарағанда әлдеқайда төмен, яғни ішкі ... ... ... ... ... ішкі аудит қызметтерін талап етілген уақытта ... ... ... ... ішкі ... басқару құрылымын, салалық
еркшеліктерін жете меңгереді; тексеруге құрылымдық ... ... ... шақыруға мүмкіндігі бар; заңдылықтардың тұрақты
сақталуына кепіл бере алады. Егер сыртқы аудит шаруашылық субъектілерінде
өткен шақтағы операциялардың дұрыстығы мен ... ... ал ... ... ... ... ... шаруашылық операцияларын алдын ала,
ағымдағы және кейінгі бақылау жұмыстарын жүргізуге болады.
Ішкі аудитор ... ... ... байланысты
орындалатын операциялардың дұрыстығына, заңдылығы мен шындығына бақылау
жүргізіп, ... ... ... ... алға ... орындалуын тексеріп, басқару аппараттары дұрыс шешімдер
қабылдау үшін толық ақпараттармен қамтамасыз етеді.
«Ішкі аудиторлардың тәуелсіздігі сыртқы аудиторларға қарағанда ... ... ... ... ... мәртебесімен, яғни
атқаратын қызметтерімен, бағыныштылығымен, ... ... Ал, ... ... үшін ... ұйымның немесе оның
басшылығы алдында қандай да бір ... ... ... болмайтындығымен ерекшеленеді».
Ішкі аудит бөлімінің жүзеге асырған қызметтерінің тиімді болуы ең
алдыменен ... ... ... ... олардың
тәуелсіздігіне байланысты десек артық айтқандық емес. Себебі ішкі ... деп біз ... ... ... ... ... аудиторлардың немесе аудит бөлімінің нақты айқындалған құқықтары
мен өкілеттілігін түсінеміз. Ішкі ... ... ... кімнің жұмысын
тексерсе де, оларға қызметі жағынан да, әкімшілік ... да ... ... ... ішкі аудитор ұйымның ішінде бақылауды жүзеге
асыратын болғандықтан тәжірибеде оның тәуелсіздігі ... ... ... ішкі ... бөлімі ұйымның есеп бөлімінен немесе ... ... ... тек қана ... ... ... органына бағынышты
болуы керек.
Сонымен ішкі аудит алдына қойған мақсаттарға қол жеткізу үшін ұйымның,
сондай-ақ оның ... ... ... ... ... арқылы өндірістің тиімділігін анықтап, болашақ даму ... ... ... ... ... ... негізгі қызметтерін
дер кезінде орындап отыруы қажет.
Экономикалық қатынастардың қарқынды даму ... ... ... ... орын алуы және ... ... ... олардың есеп саясаты мен бақылау жүйелерінің дұрыс ... ... ... ... қандай өрісінде болмасын ішкі
аудит жүйесінің атқаратын қызметтер өрісін кеңітпей, шаруашылық үрдісінде
кездесетін кемшіліктер мен қарама-қайшылықтарды жою ... ... ... күні ұйым басшыларын мазалайтын негізгі мәселенің бірі – бұл
өндіріс ... ... әрі ... ... ... ... ету ... Міне, осы мәселерді шешу мақсатында ішкі аудиттің
маңызы мен қажеттілгі айқындала түседі.
Ресей ғалымдары А.Д. Шеремет және В.П. Суйц “Ішкі ... ... ... ... бақылау, экономикалық талдау, қаржылық жоспарлау,
маркетингтік зерттеу, басқарушылық кеңес ... ... ... ... да ... ... ... есеп айырысуды жетілдіру, басқару
шешімдерін қабылдау үшін ақпараттардың дұрыстығын бағалау, сонымен бірге
ұйымның ... ... ... мен сақталуына бақылауды ... ... ... - деп ... ішкі ... ... ... қызметтерін
бақылау, экономикалық талдау, сараптау жүргізу, бухгалтерлік ... мен ... ... ... қаржылық стратегияны өңдеу,
маркетингтік зерттеу, ... ... ... ... және ... да
қаржылық міндеттемелер бойынша есеп айырысуды жетілдіру, басқару ... ... ... нақтылығы мен дұрыстығын растау, зиянды
қызметтердің алдын алу, ... ... ... жоғарылатудың
резервтерін шығару және оларды тәжірибеде нақты ... ... ... ... ішкі ... институты ішкі аудитке мынадай анықтама беріп
отыр: “Ішкі аудит – бұл ... ... үшін оның ... ... ... тәуелсіз қызмет түрі”. Ішкі ... ...... ... ... ... атқару үшін кеңес беру.
Ресей аудиторлары В.П. Суйц және Ж.В. ... ... ішкі ... берген анықтамасын ішкі аудиторлардың тәуелсіздігі, ұйым
қызметінің тиімділігін тексеру және бағалау, сонымен ... ұйым ... ... ... ... ... ... қарастырылғанын
ескерте отырып, олар «... ішкі аудит есептілік, ... және ... ... қызметтерімен байланысты міндеттерді шешу үшін құрамында
мамандандырылған мүшелері бар ... ішкі ... ... ... ұйым ... ... ... әрі жалпы мақсаттардың
орындалуына мүмкіндік береді» деп түсіндіреді.
Бұл авторлардың пікірлеріне ... ... ішкі ... ... қаржылық-
шаруашылық қызметтеріне бақылау, талдау, маркетингтік зерттеу, басқару
шешімдерін қабылдау үшін ... ... мен ... ... ... ... ұйымның экономикалық өсу жолдарын көрсететін
тәуелсіз ішкі бақылау бөлімі деген тұжырым жасаймыз.
С. Жақыпбеков «Ішкі ... ... ... ... ... ... бола
отырып, оның басшысының тапсырмасымен және тікелей бақылауымен қызмет
істейтінін ... ... ішкі ... ... ... иесінің
активтерінің сақталуына бақылау және мүліктік мүдделерін қорғау ғана емес,
сонымен қатар менеджмент ... мен ... ... жүргізуге болатынын»
анықтап отыр. Бұл автордың пікірін толықтыра отырып, ішкі аудит қызметіне
өндіріс процесіне ... ... ... ... ... ... құжаттардың нақты барын және олардың дұрыс рәсімделуін
тексеріп, шаруашылық ... ... ... ... жою және ... тиімді ұйымдастыру бойынша ... ... ... ... ... жағдайында кәсіпорынның шаруашылық
қызметін қаржыландыруды шектеу барынша күшейе түседі. Соған байланысты
шынайы және ... ... есеп ... ... да ... ... оның көрсеткіштерінің негізінде жасалған талдау
кәсіпорынның шын ... ... және ... ... ... беретіні анық.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайы – ресурстардың қолда ... ... және ... ... қаржылық тұрақтылығын,
баланстың өтімділігін көрсететін көрсеткіштер ... ... ... ... ... Есеп беру кәсіпорын мүліктерінің жалпы
құнын, тартылған ... ... ... ... мен ... құралдарының деңгейін, кәсіпорынның меншікті қаражаттары мен қарыз
қаражаттарының мөлшерін анықтауға мүмкіндік береді.
Қаржылық есеп ... ... ... ... мен ... арналған қаражат көздерінің артықшылығын немесе көпшілігін
анықтайды. Бұл орайда кәсіпорынның меншікті, кредиторлық және өзге ... ... ... ... ... туады. Қаржылық есеп
беру кәсіпорынның несиеге қабілеттілігін, яғни оның ... ... және өз ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Баланстың өтімділігі кәсіпорын өз ... ... ... ... Қаржылық есеп беру мынадай активтерді: неғұрлым
өтімді активтерді, жылдам сатылатын активтерді ... ... ... ... ... есеп ... деректері бойынша кәсіпорының
мынадай пассивтерін :неғұрлым жедел пассивтерді, қысқа және ұзақ мерзімді
міндеттемелер мен ... ... ... ... ... өзі ... ... – кәсіпорындардың ортасында жұмыс ... үшін өте ... ... ... ... есеп беру көрсеткіштерінің рөлі
басқару шешімдерін қабылдау, кәсіпорынның нарықтағы ... ... өте ... ... ... ... шаруашылық жүрзізуші субъекті
өздерінің қаржылық есептілік жүргізу алдында «ҚР бухгалтерлік есеп ... ... ... заңында көрсетілгендей есеп саясатын жасау
қажет.
Жүргізілген ғылыми жұмыстың ... біз ... ... ... мен ... механизмдерін жетілдіруге байланысты
төмендегідей ұсыныстар жасап отырмыз:
1. Ұйымның қаржылық есептілігі ... ... ... ... есептеу; қызметтің үздіксіздігі; есептің түсініктілігі;
орындылығы; мәнділігі; сенімділігі; салыстырмалығы. Сонымен қатар ... ... ... ... ... және ... ... жүргізілуі тиіс.
2. Бухгалтерлік есепке алу мен қаржылық есеп беру жүйесін одан әрі
дамытуды ... ... ... есеп пен ... ... ... ... ашықтығын және салыстырмалы-лығын
арттыру мақсатында ... ... ... ... ... асыру қажет:
- бухгалтерлік ... ... ... ... ... және ... айналысатын мамандарды даярлау және ... ... және орта ... ... үшін ... ... алу
мен қаржылық есеп беруді жүргізу тәртібін оңайлату;
- халықаралық тәжірибенің негізінде бухгалтерлік ... алу ... есеп ... ... ... ... ... есепке алу мен аудитті дамытудың халықаралық процесіне
қатысу.
3. «ҚР-ның бухгалтерлік есеп және ... есеп беру ... ... ... ... ... мына ... тұрады: бухгалтерлік
баланс; пайда және зиян ... ... ... ... қозғалысы
жөніндегі есеп; ақша қозғалысы туралы ... ... ... ... ... есептілік элементтері бойынша аудит
жүргізудің ерекшеліктері мен оны ... ... ... ... ... біз ... ... ұйымда ішкі аудит жұмысын
жандандыруды және оның ... ... алға ... отырмыз. Себебі,
ұйымның мүліктері мен олардың қалыптасу көздерінің дұрыс пайдалануы, есепте
дұрыс мойындалуы, ... және ... ... бойынша операцияларға
күнделікті бақылаудың нәтижесінде, олардың дұрыс есебін ... ... деп ... ... ... ... біз кәсіпорынның қаржылық жағдайы
қатаң бәсекелі нарықтық экономика жағдайында ... ... ... және болашағына кепіл беретін жағымды көрсеткіштер жүйесі
екенін анықтадық. Сонымен қатар, ... ... ... Банк»
акционерлік қоғамның қаржылық ... ... ... ... ... ... ... Яғни, бұл кәсіпорын
негізінде ... ... ... ... ... анықтадық.
Ұйымның есепті жылы төленуге тиісті ... ... ... өткен
жылмен саылстырғанда едәуір төмендегенімен, бірақ бұл ... біз ... деп айта ... Оған біз ... ... ... мәліметтері
дәлел болып отыр.
Ал жалпы ұйым өзінің қаржылық-шаруашылық қызметін соңғы екі жылда да
пайдамен аяқтаған. Бірақ бұл алынған ... ... оның ... ... немесе өндірістік қуаттылықты күшейтуге, қала берді тауарлық-
материалдық қорлардың орнын толтыруға жұмсалынбаған. Оның ... ... ... ... ... ... ... жүргізілген талдаудың нәтижесін
келтіруге болады, яғни ... ... ... ... ... шығарылған
капиталы, яғни жарғылық қоры есепті жылы өзгеріссіз қалып отыр.
Сонымен, талдау жұмысын қорыта отырып, біз қарастырып ... ... ... ... ... ... мен ... және ақша қаражаттарын тиімді ... ... ... ... ... ... ... қызметтен алынған таза
пайданы болашақта өндірістің қуаттылығын күшейтуге, жаңа құрылғылар мен
инновациялық ... ... одан ... ... ... ... ... даярлауға жұмсауы қажет деп санаймыз.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ПРЕЗИДЕНТІ ... ... ... ... Д.О ... бақылау және басқарушылық аудит. Алматы
[Экономика] 2007ж. Оқу ... ... Н.А ... ... қаржылық ағыстар қозғалысы және оның
коньюктурасы // Қаз ҰУ – нің хабаршысы.[Экономика] Алматы 2006ж. №5.
4. Өтебаев Б.С ... ... және ... ... ... ... ... Ілиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С [Қаржы] Алматы 2005ж.Оқу құралы.
6. Найманбаев С.М Салықтық құқық [Жеті жарғы] ... ... ... С.С., ... С.М ... ... ... 2006ж.
8. Қ.К. Кеулімжаев, З.Н Әжібаева, Н.А Құдайбергенов, А.Ә Жантаева Қаржылық
есеп. Оқу құралы.[Экономика] Алматы 2008ж
9. Ілиясов Қ.Қ, ... С ... ... оқу ... ... ... ... Д.Қ Қабдиев, Т.Қ Оралтаев, Ә.Е ... ... ... [Экономика] Алматы 2007ж.
11. Іскер адамның орысша – қазақша экономикалық түсіндірме сөздігі. Русско
– казахский толковый ... ... ... ... / жауапты Э.
Жакулина. Алматы 2006ж.
12. Халықаралық қаржы ... ... заңы ... ... ... |
|П4|
|Ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... ... қиын активтер |
|А3|
|Жай іске асушы активтер |
|А2|
|Орташа іске асушы ... ... ... ... іске ... активтер |
|(ақша қаражаттары + қысқа|
|мерзімді қаржылық |
|салымдар) ... ... ... мен міндеттемелерді өтімділік |
|деңгейімен сарыстыру |

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 99 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қаржылық есептеме аудитінің процесі7 бет
Қаржылық есептемелер23 бет
Қаржылық есептемені құру87 бет
Қаржылық есеп беру және оларды құрастыру принциптері55 бет
Қаржылық есеп беруді жасау. Қаржылық есеп берудің аудиті31 бет
Басқарушлық және қаржылық есептіліктер айырмашылықтары5 бет
Бухгалтерлік есеп - қаржылық бақылаудың ақпарат көзі17 бет
Бухгалтерлік есепке алу және қаржылық есеп беру туралы15 бет
Бухгалтерлік және қаржылық есеп20 бет
Компанияны басқарудағы қаржылық есептілік9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь