Айбынды қазақ ханы - Абылай жайлы

1 Кіріспе :
1.1 Айбынды қазақ ханы . Абылай

2.Негізгі бөлім :
2.1 Ұлы ханның өмірі
2.2 Саясаткер ұлы хан
2.3 Абылай хан мен Екатерина патшайым

3.Қорытынды :
3.1 Ақылгөй бабам . Абылай
4 Қолданылған әдебиеттер:
Тарих – бұл өткен өмір бейнесі. Сол тарих көшін басқа арнаға бұрып ,оның алдыңғы дамуына өзінше серпіліс, өзінше өрнек беретін ұлы тұлғалар баршылық. Оларсыз адамзат тарихын көз алдыға елестету мүмкін емес .Содан болар,әлем тарихынан аздаған хабары бар жандардың ішінде: Александр Македонский,Юлиий Цезарь, Шыңғыс хан, Наполеондар жайлы білмейтін жандар баршылық.
Қазақ ұлтының ұлы тұлғасы, мемлекетіміздің символы, іспеттес аты аңызға айналған, қазақтың ұлы тұлғасы айбынды ханы - Абылай. Абылай туралы бүгінде аз айтылып, аз жазылып жүрген жоқ.Абылайдың мемлекеттік саяси және дипломатиялық қызметіне әр уақытта әр түрлі баға беріліп келді. Егер ол қазақтың дастандарында қысылғанда қол бастаған - батыр, қиналғанда ел бастаған көсем, шаршы топта сөз бастаған шешен, елі үшін еңіреп туған ер. Бүкіл ғұмырын қазақтың бсын қосуға арнаған ақылгөй дана айбынды хан ретінде көтерілсе төңкеріліске дейінгі зерттеулерде оның тұлғасына негізінен осы халықтық шындық тұрғысынан баға берңліп келді .
Абылай тұлғасына сыңаржақ көзқарас орын алып, оның мемлекеттік саяси және дипломатиялық қызметін сынап - мінеу тенденциясы орныға бастады. Тек қазақт елі шын мәніндегі тәуелсіздікке қол жеткізгеннен кейін ғана Абылайдың қазақ тарихындағы айбынды рөліне тиісті баға беріліп, тарих төрінен өзіне лайықты орын алды.
Абылай есімін атағанда исі қазақ аталуының жадына “қазақ халқы” , “бостандық” сияқты қасиетті ұғымдар оралады. Аруақты Абылай бабамыздың есімі, рухы осы ұғымдардың синонимі емес деп ешкім айта алмас. Өйткені Абылай ханның - даңқы асқан батырдың, ақылды да айлалы қолбасшының, жоғары дәрежедегі мемлекет қайраткерінің, көреген дипломаттың бір ғасырға жуық қазақ халқының тағдырымен,оның ата тарихымен сабақтас .Шын мәнінде 18 ғасыр қазақ халқының тарихында Абылай заманы болып өтетіні орынды еді.
Шоқан Уәлиханов өзінің “Абылай”атты мақаласында: “Қазақтың ішінде Абылайдың даңқы өте зор. Абылай заманы оларда қазақтың ерлік заманы болып саналды ”деп жазған еді. Абылай ұлттық сананы оята алатын, ұлттық мақсатты асқар шыңға көтеріп,халықтың бірлігі мен тірлігін қорғай алатын мемлекет қайраткері ретінде танылды .
Абылай хан тұлғасы жалаң, жадағай идеологияландырылған шеңберге сыймайды. Ол өте алып та тұңғиықтай терең тұлға. Оны тудырған оның сол ғажйып қайшылықтарға, қиындықтарға толы заманасы. Ақылымен, ержүректілігімен, табандылығымен ерекше көзге түскен. Абылайдың мемлекеттік саяси және дипломатиялық қызметіне әр кезеңде түрлі баға беріп келді. Кез келген халық тарихындағы оның бостандық іздеп шарқ ұрған кезеңдеріне теріс баға беріліп, сол азаттық туын көтерген ардақты перзенттерінің атына қара күйе жағыла бастады.
1. Әнуәр Тарақ :
“Абылай ойларындағы елдік мүделер, болашақ бағдарлар”
“Ақиқат” 2002 жыл

2. Әнуәр Тарақ:
“Алаштың айбын ардағы – Абылай хан
“Қазақстан” 2003жыл

3. С. Ақтаев :
“Абылай хан менЕкатерина патшайым”
“Азия Транзит” 2002жыл

4. Шоқан Уәлиханов:
“Абылай хан”
“Жұлдыз”2001 жыл

5. Әбусейтова:
“Қазақ хандарының дипломатиясы ”
“Егемен Қазақстан ”1999 жыл

6. Әбуов:
“Қазақстан тарихының ақтандақ беттерінен”

7. В.А Изатаева:
“Қазақстан мемлекетінің тәуелсіздігі мен біртұтастығын нығайтудағы Абылай ханның рөлі”.
        
        Жоспар :
1 Кіріспе :
1.1 Айбынды қазақ ханы - Абылай
2.Негізгі бөлім :
2.1 Ұлы ... ... ... ұлы хан
2.3 Абылай хан мен Екатерина патшайым
3.Қорытынды :
3.1 Ақылгөй бабам – Абылай
4 Қолданылған ... ... ... ... ханы ... – бұл өткен өмір бейнесі. Сол тарих көшін басқа арнаға ... ... ... ... серпіліс, өзінше өрнек беретін ұлы тұлғалар
баршылық. Оларсыз адамзат тарихын көз алдыға елестету ... емес ... ... ... ... бар жандардың ішінде: Александр
Македонский,Юлиий ... ... хан, ... ... білмейтін жандар
баршылық.
Қазақ ұлтының ұлы тұлғасы, мемлекетіміздің символы, іспеттес аты аңызға
айналған, қазақтың ұлы тұлғасы айбынды ханы - ... ... ... ... ... аз жазылып жүрген жоқ.Абылайдың мемлекеттік саяси ... ... әр ... әр түрлі баға беріліп келді. Егер ... ... ... қол ... - ... ... ел
бастаған көсем, шаршы топта сөз бастаған шешен, елі үшін еңіреп туған ер.
Бүкіл ғұмырын қазақтың бсын ... ... ... дана ... хан ретінде
көтерілсе төңкеріліске дейінгі зерттеулерде оның тұлғасына негізінен ... ... ... баға ... келді .
Абылай тұлғасына сыңаржақ көзқарас орын алып, оның мемлекеттік саяси
және дипломатиялық қызметін сынап - ... ... ... ... ... елі шын мәніндегі тәуелсіздікке қол ... ... ... қазақ тарихындағы айбынды рөліне тиісті баға ... ... ... ... орын ... ... атағанда исі қазақ аталуының жадына “қазақ халқы” ,
“бостандық” сияқты ... ... ... ... ... ... рухы осы ұғымдардың синонимі емес деп ешкім айта ... ... ... - даңқы асқан батырдың, ақылды да айлалы қолбасшының, жоғары
дәрежедегі мемлекет қайраткерінің, көреген дипломаттың бір ғасырға ... ... ... ата ... сабақтас .Шын мәнінде 18
ғасыр қазақ халқының тарихында Абылай заманы болып ... ... ... ... ... ... мақаласында: “Қазақтың ішінде
Абылайдың даңқы өте зор. Абылай заманы оларда қазақтың ерлік заманы болып
саналды ”деп жазған еді. ... ... ... оята ... ... ... ... көтеріп,халықтың бірлігі мен тірлігін қорғай алатын мемлекет
қайраткері ретінде танылды .
Абылай хан тұлғасы жалаң, ... ... ... Ол өте алып та ... ... ... Оны тудырған оның сол
ғажйып қайшылықтарға, қиындықтарға толы ... ... ... ... ... ... Абылайдың
мемлекеттік саяси және дипломатиялық қызметіне әр кезеңде түрлі баға беріп
келді. Кез келген ... ... оның ... ... шарқ ... ... баға ... сол азаттық туын көтерген ардақты
перзенттерінің атына қара күйе жағыла ... ... орыс ... ... мақаласында орыс-қазақ тарих
ғылымында ол туралы бірден-бір дұрыс пікірдің қалыптасуына орасан ... ... ... ұлы ғалымы Шоқан Уәлиханов еді. Шоқанның “Орыс
ғалымдары мен әдебиетшілері құрастырған энциклопедиялық сөздік” ... орыс ... 1861 жылы ... шыққан “Абылай”атты
мақаласы орыс және қазақ тарих ғылымында абылайтанудың іргетасы болып
қаланған бәрегей нңбек ... ... баға бере ... Шоқан:
“Оның пайдалы кеңестері мен стратегиялары ой-толғамдары дана ... ... ... шын ... ... ... пен күресті бастан
кешірді. Сондықтан ... оны Ұлы ... ... ... ... деп
есептеген”, - деп жазды. Екі рет тҒтқыннан босап ... орыс пен ... екі ... ... ... тиімді жол тауып, Орта жүзге ғана
емес бүкіл Қазақ хандығына өмір жүргізген Абылайдың даналығы кімді ... ... ... еңбегіне лайықты баға беру үшін оның өмір ... ... ... ... ... ... туралы назар аударған жөн. ... ... ... ұлы ... Қозыбаев, Сүлейменов, Моисеев
т.б көптеген еңбек сіңірді. ... ... хан - ... та ... ... тұлға” десе Р Сүлейменов: “Хан Абылай - қазақ
елінің өткен тарихында елеулі із қалдырған ... ” деп ... ... ... ... ... 18 ... Үмбетей, Тәтіқара сияқты ақын-жыраулар, поэзиясында ғана жырланып
қалмады, кейінгі ғасырлардағы тарихи жырлар мен дастандардың да өзегіне
айналды.
Абай: ... мен ... - ... ... қаһармандары ”.
Олардың істері мадақтауға лайық деп ой тастады.
Кеңестік ... ... ... ... ... кезде ақын – жыраулар поэзиясындағы ... атап ... ... ... және т.б ... ... кездері Абылай жайлы халық-ауыз ... ... ... ... ... ... деректердің молынан жарық көруі жаңа
зерттеуді ... ... мол ... ... екшеп,
Абылай заманына сипаттама жасап, шығармалардағы әдеби шындықтың ... ... ... ... өмірін қайта саралау міндеті тұрды.
Сондай–ақ ел егемендігін алған шақта 1991 жылы ... ... ... Н. ... ... ... хандарымызды
тек һзіміз ғана біліп қоймай, Қазақстанның барлық халқына танытайық”, -деп
Абылай ханды жан-жақты зерттеу ... ... Ұлы ... ... ... ... тараған ханзадалардың құны құлдыраған кез
еді.Бай феодалдар болса жүз елу ... ... ... ... бір
жұрттық емес , бір шабудан қалмайтын. “Байтал түгіл,бас қайғы кез еді ... ... ... ... бұрынғы шекарасын қалпына келтіріп,
өз хандығы кезінде елдің саяси және экономикалық дамуына түбіріл өзгерістер
енгізген.
Орта жүздің сұлтаны ... ... ... ... )1711 жылы
дүниеге келген .Атасы -Түркістан қаласының билеушісі, ... ... ... ... түсіп “қанішер”атанған.Абылайдың он үш жасында ауылын
жау шауып, әке-шеше, туған-туыстарынан айырылған ... ... ... арқасында жаудан жасырынып құтылған. Осы кезден-ақ бойынан ірі
қайраткекрге тән қасиеттер ... ... ... ер ... ... Қашып жүргенде аты жөнін жасырып, “Сабалақ” атанған Абылай
әкесімен ағайындас Орта жүз ханы ... ... ... ... ... мен ... ... Бұқар жырау оның жас ... ... ... шумақтармен бәлдәрген:
Әй, Абылай, Абылай
Сені алғаш көргенде
Тұрымтайдай ұл едің…
…Үйсін Төле ... ... құл ... атың жоқ еді,
“Сабалақ” атпен жүр едің…
15 жасынан жоңғар шапқыншылығына қарсы ... ... ат ... ... ... ... ,ел тыныштықғын, ел бірлігін қамтамасыз етуді
өзіне бір ұлы ... ... ірі ... ... ... және ... арасында қыспақта тұрған елдің ... ... ... ел ... үшін ... арқа сүйеуге тырысты.Қазақ хандығының
билеушісі Абылайдың бар ...... ... спақтап
қалу.Дипломатиялық шаралардың асқан шебері Абылай хан, хан ... ... де, ... ... ... ... Зайсан көлінің шығысына қарай
жатқан тарихи қазақ жерін қайтаруда қыруар еңбек сіңірді. Жоңғария тарихи
сахынадан ... , оның ... ... ... ... – Цин ... ... келісе отырып жаңа шекара белгілейді.
1760 жылы қытайлар ... тауы ... ... ... қахзақ
руларын батысқа қарай ығыстырады. Абылайдың мақсаты – жоңғар шапқыншылығы
кезінде жоңғарлар басып ... ... ... ... ... ... ... Саясаткер - ұлы ... ... ... ... ... елі үшін ең ... жау ... болып қала берді. 1727 жылы Себен - Рабданды жас тоқалы Еділдегі
қалмақ-торғауыттардың ханы Аюкеннің елшілерімен бірігіп ,у ... ... сөз - ... ... ... Қалдан – Сереннің мәлімдемесі. Ресеймен
дұрыс қарым-қатынас орнатып, қазақтарға тақымын батыруға тырысады. Қалдан-
Сереннің ... ... ... ... түсіп, Қытайдың өзімен иық
тіресетіндей ірі мемлекет болған кезі еді. Осы Қалдан-Серен 1740 жылы ... мың ... ... пен Есіл бойында көшіп жүрген керей-уақтың жерінде
отырған Әбілмәмбет ханды шабады. Егер аманат бермесең, сені де құртамын ... ... ... ... Ал ... ... мен ... зеңбіркекшілер сұраған Әбілқайыр: “Әзірше өзімізге де ... ... ... ... ... ... ... Абылай
сұлтан отыз бес жолдасымен Ұлытау маңында саясатта жүргенде қапыда қолға
түседі. Тұтқын Абылый үлкен төзімділік, қайрат - ... ... ... ... биік ... ... байқатады. Жігері құм
болған, Әбілмәмбет хан ... ... ... ... ... ... ... жылы екінші қыркүйекте Орынбор комиссиясының төрағасы И.Неплюев орыс
мемлекетінің қол астындағы қазақтардың ... ... деп хат ... мәртебелі ұлыста ұсталып отырған Абылайды босатсаңыз екен ?”- ... ... ... тату ... хақысы үшін сіздің сұрайды. Осы
сәлемді жеткізу үшін сол жылдың кыркүйегінде Қалдан-Серенге майор К.Миллер
аттанады, бірақ қонтайшы бізді ... ... ... жатыр деген желеумен оны
қабылдамай қояды. Ал, Абылай тұтқында қала береді. Абылай үшін осы бір ... ... ... халқымыздың жадында көп аңыз -әңгіме сақталған. Соның
бірі: “Абылайды Қалдан-Серен Шарыш деген баласын өлтіргні үшін ... ... Оны жаңа ғана ... ... ... ... ,бір ... бергізбей,ыстық күн астына қақтайды. Бір күні ит-қорлыққа ... ... ... ... туған жаман бала қай жерде өлмеген”, деп ханның
бетіне түкіріпті ...
Ұзақ уақыт ... ... ... ... ролі зор ... ... ол тұтқыннан босап шығады. 1743 жылы тамыздың соңында
Орта жүзге барып қайтқан Иван Лапин: “Абылай жоңғарлардан зор ... Атап ... оған ... киіз үй, ... ... ... шатыр,
сауыт және басқа бұйымдар сыйға тартылды”,- деп жазды .
Тұтқынан оралғанан кейін Абылай ағасы ... хан мен ... ... ... . ... ... ... жасамағанына ренжиді,“Менің
орнымда сіз тұтқынға түссеңіз, бір амалын таппай ... еді ”, ... ... ... ... ... көшпенділерді ішкі-сыртқы саясаттарындағы қайшылықтарды
Абылайдың Ұз пайдасна шебер пайдалана ... ... Бұл кез ... ұлы ... Джоржиды өлтіріп, орнына некесңз туылған үлкен
ұлы Лама ... ... ... ... ... таласқан жоңғар хандығының
негізін қалаушылардың бірі қонтайшы Даваци соғыста жеңіліске ұшырап ,өзін
қолдаушы хан мұрагерлерінің бірі ... Орта ... ... барған.
Абылай болса, бұл қайшылықты бақылап отырды. 1752 жылы 12 ... ... ... Лама Доржиды өлтіріп хан тағына ... ... ... ... ... болу жөнінде ұсыныс жасаған. Дегенмен тарихшы
В.Моисеев: “50 – жылдардан бастап қазақ сахарасында Абылайдың дегені ... жел есіп ... ... ... ... дәл ... тұсында мойындай бастады” деп Абылай қайраткерлігін бағалайды.
Абылайдың жасына сайсақ, бұл ... 1756 – 1761 ... таяп ... ... ... ... Жоңғарияны жуасыту жорығының аяқталып, Қытай
әскерлерімен соғысуы, ... ... ... ... ... ... 1757 жылы ... елшілік жіберіп, тәуелсіздік туралы
келісімге қол жеткізуі, 1760 жылдардан бастап қазақтардың жоңғарлардан азат
етілген Тарбағатай, Алтай, Шығыс ... , Іле ... ... ... Дәл осы “50 – ... аяғы мен 60 ... ... ол елдің
тәуелсіздігі үшін күрестің бір орталықтандырылған күшті қазақ мемлекетінің
алдыңғы қатардағы қолдаушысы бола білген”. 1761 жылы 3 ... ... ... қарым-қатынасының барлау үшін ... орыс ... ... ... орыс патшасының хал-ахуалы жайлы хабарды ... шет ... ... ... па, олар ... ма? ... ... бітті? Қытай мен араларыңыз қалай? ”-деп сҒрайды. Бір
қарғанда Абылайдың ... ... не ... бар екен деп ойлаған болар
едік. Ресейдің Пруссиямен ... ... ? Еділ ... ... ... ... бес мың атты єскер алмақшы болғанын естігеннен
кейін туып отыр. Абылай үнемі, ата жауы қай ... ... ... деген ойда
болған.
1745 жылы Қалдан –Серен өледі. Оның мирасқорларының арасында ... тағы үшін ... ... Ғрыс ... Аузы ... ... ... : Қытай мен Ресей қалмақтарға тҰнген ауыр кезеңді пайдаланып,
мұрагерлердің басын біріктірмей біріне бірін айдап салып, ... ... ... ... ... ... кейінгі он үш жылдың ішіне қалың
қалмақты қырып,Жоңғария мемлекетін ... ... ... осы ... ... Абылай да шебер пайдаланып, қазақ хандығының ықпалын,
беделін алады. Абылай қайсыңыздың рақымыз түседі деп ... ... ... ... ... ... ... єсенр жасақтайды. Екі
кҰршіміз: Қытай мен ... ... ... ... мен сес ... Ұте Ғқсас. Ресейдің сыртқы істер коллегиясының қазақтар туралы №
1014 жарлығында: “Бұларды басы артық талаптарын ... ... ... ... ... ... аздап ризашылықта болатындай қалпына
Ғстауға тырысу керек”- делінген. ¤здері үшін ... ... ... ... ... “Мейіріммен, уағызбен, сый-сияпатпен алдарқатып Ғстауға
өмір етіледі” - деген. Єрине, бұл ... ... жағы еді, ... жерінде аз
халықтарды бірімен бірін атыстырып отырады,кейде соғыс күшін қолдануға
дейін барды. 1747 жылы кҰктемде шыққан Сырты ... ... 220 ... ... ... ... болады:”Қалмақтар, Жайық қазақтары,
БашқҒрттар , Мешряктар,Сібір губерниясы жақтағы басқа да Ұзге дінділер мен
орыстар қырғыздарды ... ... ... ... жҰнге салып
салып отырса, бізддің арттыруға жҒмсайды, қазақтың ... ... ... ... үшін ... болмас па еді” , - ... ... да, ал ... 1756 ... ... ... ... барайын
деп отырған атышулы Тевенлевке мынандай тапсырыс ... Орта ... ... ... ... ... ... етудің мүмкіндігі
бар ма, бұл үшін қанша әскер керек және ол ... ... қай ... ... ... ... ... келу”.
Ал, енді Қытай мемлекеті жағынан келіп жатқан хабармен танысайық.
Жоғарыда айтылған 1756 ... ... ... ... Цянь Лун Жоңғар
тағына таласушы Әмірсананы ... ... ... мынандай хат
жібереді: “Қазіргі сенің жеріне алдыңа он мың ... ... екі ... ... ... ... Егер қателігіңді түсінбей қарақшыны жасырсаң
,оны байлап ... ... ... онда ұлы әскеріміздің ішіне басып
кіруіне негіз болады. Ол еліңнің күл – талқанын
шығарып, ... етіп ... ... Әмірсананы ұстап бермейді.
Қытай әскерінің қолбасшысы Фу Де богдыханына ... ... : ... жуық ... ... кездестім. Біздің әскер ерлікпен шайқасты … Бәрін
есептегенде қазақтармен он рет соғыстық” деп баяндаған.
1756 жылдың қыркүйегінде Қытайдың ... ... ... әскер басшылары
қазақтармен соғысып ерлігі үшін, ... ... ең ... құрмет
белгісі –екі көзді тауыс қауырсынмен марпатталады.
Сол жылғы қазан айында Батыс аймақты қалыпқа салушы ... ... ... ... ... адам аяғы баспаған терең
шатқалдарда бізге толсқауыл қойғандары белгілі болды. Екі мыңнан ... ... мың сан ... өзім ... губернаторы Ф.И Симоновқа Селенгінің комендаты ... ... 1757 жылы ... ... ... ... ... аттанымтан
кейін, күздің кұні жиырма мың қытай әскерінен өз ... мың алты ... адам ... Қаза ордасымен екі рет соғысқан, екі жақтан да аз шығын
болмапты”.
1756 жылы қазан жарлығында Қытай богдыханы жазады: ... ... ... жете ... ... Екі көзді тауыс
қауырсынды тағуға рұсат етпейміз”.
3. Абылай хан мен Екатерина патшайым
Абылай көзсіз батыр болмаған. ... ... ... бір ... ... өз көзімен көрген ол Қытай билеушілерімен ... ... қол ... ... ... ... оған арқа ... сҰйледі. Ал
Ресейден еншілер келгенде Ұзнің Қытай ... ... ... ... ,қытайлықтардың: Қазақ елінің елдігін сақтаймыз - дегенуєдесєі
барлығына сендіріп, ... ... ... ... ... арасында Ұзара түсінушілік қалыптаса
бастайды.НҒралы тханның Абылай ханды сыйлағандығы сол – бір ... ... деп ... хан 1778 жылы 28 ... ... ... төмендегі хатты жазады.
“Абулхайр и Абулмамбет ханы скончались, которые предкам моим ... Как они от сего ... ... так чреда ханского достоинство
досталась мне. По ... их, всех ... - ... орд, то ... ... и Меньшей, Ханы и Султаны купно с большими и меньшими
горда Ташкента и провинции ... с ... ... в ... ... в ... Туркестане при гробе мусульманского нашего святого ... то ... ... прочтя молитву, наименовали меня всех трех
киргизких – кайсацких орд ханом , в которое ... ... ... 1748 жылы опат ... ... ... ... айтқанына
қарағанда, ол Ұзінің Ұлы ханның тағына отырған заңды түрде мүрагерімін деп
санағандығы ... ... ... граф ... ... патшаға мєлімдей отырып
Абылайды үш жүздің ханы емес, тек Орта ... ханы етіп ... ... так, не ... ли ... ... ... угодно,
всемилостливейше снисходя на прошение его, Абылай хану ... ...... орды,умалчивая совсем притом о Большой и Меньшей
ордах” … ... ... ... –ІІ , 1778 жылы ... ... Орта жүздің ханы деп жариялап грамотаға қол қойды.
Патшаның мҰрі басылған бұл ... жєне ... ішік пен ... ... ... ... ибаласы Тоғым арқылы беріп жібереді.
Орынборға келсін, иығына шапан жауып, хандық белгілер беріп үлкен лауазым
бекітеміз дегенде, ... ... : ... ... сайлады,сенім білдірді,одан
артық не қҒрмет керек?!” , - ... ой ... ... ... ... ... ... Ұзінің басымдылығын
єдеттегіден артық бағалауы екені ашық жайт. Қазақтардың ... ... ... Орта ... ... ... бір ... қоғам. Алынған
мағлҒматтарға қарағанда, оларға достық ... де ... Ал Кіші ... ... ... ... Ұмір жүріп жатты. Оның патша ағзам 1749 жылы бекіткен
Ұз басшысы НҒралы хан еді. Дєл оның ... хан ... ... ... дей ... ¦лы жєне Кіші ... жайында лєммим деп тіс жармай,
Абылай сҒлтанды қайтадан Орта жүздің ханы етіп бекіту Ғсынысын енгізді. ... ... үш ... ... ... қою орыс мемлектінің есебіне үйлесе
қоймайтын. Грамотаға қоса, Орынбор губернаторы ... ... ... ... : ... ... ... үшін қырғыздардың
ешқашан бір басшылыққа бағынбауы пайдалы деп ... - ... ...... ... байланысты “Литературная газета” газетінде
шыққан ... ... ... и кайсаки” деген мақаласы қазақтарға
қарсы ... еді. Ол: “ ... ... жүзге бҰлініп, басы қосылмаған
ел, қайта Ресей империясы басын біріктіруге тырысты” ,- деген екен. ... бос сҰз! ... ... тҒсында хандықты жою –жоймау мєселесі тҒрған
шақта ІІ Екатерина ...... ... ... деп ақыл береді
: “Ордада хан билігін қалпына келтіруге қажеттілік туса, оларды ... ... ... , ... ... етіп ... , - деген екен. КҰреген
Абылай ... ... бас ... ... шабармандары сонда да
соңынан қалмай, қайткен күнде де ойын іске ... ... Егер ... ... бір ... ... Ұз ... єйгілі жабайы далалық ешқайда барудан бас
тартса, салтанатты жиынға қатысуға іскер ... ... ... Оның ... ... бар ... НҒралы хан сияқты тізерлеп тҒрып ант
беру үшін Абылайды ертіп єкелу тапсырылысы берілді”.
Абылай болса тізе бүкпей Ұтті.
Патша Ұкіметіне аз ... ... ... ... ... ... ... Алексей Иваныч генерал – майор Тевкелевтің біздің ... ... ... де ... Ол : “Қазақ деген еркін Ұмір сүрген халық
,кей кездерде хандарын ... ... Ал ... ... қауіп- қатер тҰнген
кезде бірігіп те кететін кездері болған. Қалың қазақ жҒртының намысына ... ...... тізе ... ... ... ... қҒрыған патша єкімшілігі оның
көзі тірісінде Ота ... ханы етіп ... кҰп ... бірін сайлай
салмақшы болады. Патшаның 1778 жылғы Абылайды хан етіп ... ... ... жатып мынандай жарлық беріледі: Сібір бойының
бастығы генерал ... ... ... ... Рейнсдорфтың
атына жіберілген жарлықта Орта орданың ханы етіп Абылайдың ... ... ... ... ... кҰтерген.
Хан болып бекітілгеннен кейін Ресей үкіметінің ... ... ... ... ... адал ... ететінін жария түрде білу керек. НҒралы
сияқты тізерлеп тҒрып ант беруден Абылай бас тартқан.
1771 жылы ... ... ... ... ... ... бас тартты. 1778
жылы Абылайды хан етіп, ... ... ... ... да ... ... былай Абылай ханның орыс үкіметіне айтқанына кҰніп, ... ... ... ... бірі емес, айбынымен жєне айбындымен досын да,
дҒшпанын да, мысы басып тҒратын Ұлы тҒлға екенін ... ... Орыс ... ... ... ... ... де алдырмай икемді игі ... ... ... ... ... Оның ... қазақтың ханы
болғандығында, не бір ғана жүздің ханы болғанында тҒрған ештеңе жоқ. ...... ... аңсап, егемендікке алғаш жол салып бергендігі.
ҚОРЫТЫНДЫ
3.1. Ақылгөй бабам – Абылай
Тәуелсіз Қазақ ордасының даңқты ... аса ... ... ... ... ... ... Абылай ханның ерлік істері, ел
билігіндегі қарымды қайраткерлік ... сол ... ... мен ... ... ... саяси құжаттармен ғана жетіп қоймады, ... ... ... ... ... мен ... ғасырың болып,
оның жорықтары мен батырларының ерлігі мен каhармандығы өлең-толғаулардың,
тарихи жыр-дастандардың арқауына ... ... ... XVІІ ... ... шығармашылығында
бар болмыс-бітімімен көрініс тауып қоймай, сол кезеңнің тарихи шындықтарын
терең ... ... ... ... ... мен ... дипломатиялық
істері, ел билігіндегі абырой – беделі, тіпті ... ... ... жеке ... ... дейін сипатталуының өзі ерекшелік. „Бұқар
жырау Абылай ханның ақылшы-кеңесшісі ғана емес, бүкіл халықтық ... ... ... Абылайы, ұлт-азаттық қозғалыстың ұйытқысы, жаршысы”
болып өз поэзиясында ... ... ... ... қайраткерлік,
қолбасшылық талантына пайымды көзқарасын білдірген. Бұқар поэзиясының
өміршеңдік рухы, ұлылығы да сол- ... ... жеке ... баға ... ... ... ой ... түйіндеуі,
өмірінің мәнді кезеңдеріне тоқталуы. Сондықтан да, Абылай тұлғасын, заманын
ауыз әдебиетімізде сомдаудың ... ... ... дара ... ... Абылаймен замандас, аралас-құралас болуы, көп
оқиғалардың ортасында жүруі, ең бастысы болған жайлардың шындық ... ... дөп ... ... өзек ... ... ... жырау қамтыған жайларды, оқиғаларды жырлауының мәні зор.
Сонымен XVІІІ ғасыр ақын-жырауларының поэзиясында Абылай ... ... ... ... тынысы қалай көрініс тапты дегенге келсек,
мынадай ерекшеліктерді ... ... ... ... ... заманы тұтастай жырланбаса
да, басты тарихи оқиғалар, ел өміріндегі маңызды мәселелер ... ... ... нақты ай, жылы, күні айтылмаса да, болған
оқиғаның мән-жайы ... ... өзі ... ... ... ... өзіндік ықпал етеді. Үшіншіден, Абылай өмірінің айтулы
кезеңдері, жорықтары, шайқастары , ... ... ел ... ... ... өлең-толғаулар өзегіне айналып қоймай, сол
арқылы Абылайдың заманында қандай тұлға болғанын айқындауға себін тигізеді.
Төртіншіден, Абылайдың жеке ерлік ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекетте көрінуімен бірге, оған
халықтың көзқарасы, бағасы ... ... ... ... сипатталуы негізінде Абылай құрған хандық ... ... рөлі ... ... ... ... шағынан бастап, өмірінің соңына ... ... ... ... ... ... оқиғалардың, болған
жайлардың шындығы айқын танылмаса да, ... ... ... ... ... ... өзі о бастағы шындықтың бірден – бірге айтылуы ... ... оның ... ... ... ... ... нәтижесінде өзгеріске ұшыраумен байланысты. Абылай туралы
аңыздар мол. Тіпті кейбір аңыздардың ... ... ... ... бір ...... өмірінің беймәлім жайларына қанықтыратындығы.
Кейде бір аңыздың бірнеше тарихи тұлғаға қатыстылығы да байқалады. ... ақ бір ... ... ... ... ... оның ... шындыққа
жақындайтынын анықтадық.
Тарихи жырларда, дастандарда Абылайдың балалық шағынан бастап, бүкіл
өмірінің елеулі тұстары жырланды, оның ... ... ... ... ... хан ... ... ішкі-сыртқы саясатын жүргізуі, арман-
аңсары көрініс тапқан. «Тарихи жырлар мен дастандарда ақындар Абылайға ... ... ... және ... ... ... өмірінің, Абылай тұлғасының жаңаша мазмұндық сипатта берілуі, ... ... ... ... ... ... да бұл кезде
ақындардың жазба әдебиет өкілдері болғандығын және тек көне ... ... ... қоймай, тарихи деректерге сүйенгендігін
байқатады. Абылай ХХ ғасырдағы жазба әдебиетте, әсіресе, ... ... жаңа ... ... ... ... жылы Қожа ... Иассауи кесенесін қазу кезінде шыққан ... ... ... бас ... ... ... ... лабораторияның
антропологиялық зерттеуі Абылай ханның жүз теңгеліктегі кескін-келбетінің
85 процент өз бейнесіне ұқсайтындығын анықтады.
Абылай өз дәуірінде, одан ... де ақын - ... ... шексіз
сүіспеншілікпен жырланса, еліміз егемендік алған уақытта ... ... ... ... ... жаңа сипатта ұлтымыздың ұлы тұлғасы
негізінде жарқын шабытпен кеңінен бейнелене бастады. Абылай хан ... ... ... ... ... ... белгісі. Қазақстан
Республикасының Президенті
Қолданылған әдебиеттер:
1. Әнуәр Тарақ :
“Абылай ойларындағы елдік мүделер, болашақ бағдарлар”
“Ақиқат” 2002 жыл
2. Әнуәр Тарақ:
“Алаштың айбын ...... ... ... С. Ақтаев :
“Абылай хан менЕкатерина патшайым”
“Азия Транзит” 2002жыл
4. Шоқан Уәлиханов:
“Абылай хан”
“Жұлдыз”2001 жыл
5. ... ... ... ... Қазақстан ”1999 жыл
6. Әбуов:
“Қазақстан тарихының ақтандақ беттерінен”
7. В.А ... ... ... мен ... ... Абылай
ханның рөлі”.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Айбынды қазақ ханы - Абылай14 бет
Абылай хан7 бет
Абылай (Әбілмансұр) хан өмірі7 бет
Абылай және оның заманы туралы21 бет
Абылай хан туралы13 бет
Абылай хан өмірі21 бет
Абылай хан өмірбаяны4 бет
Абылай хан – XVІІІ ғасырдағы тарихымыздың аса ірі тұлғасы13 бет
Абылай хан(1711-1781) 10 бет
Абылай ханның сыртқы саясаты17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь