Кәсіпорынның жұмыс күшімен қамтамасыз етілуі

Мазмұны

I. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1. Жұмыспен қамтудың бұрынғы және қазіргі теориясы ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.1. Еңбек рыногы және тұрғындарды жұмыспен қамтудың мемлекеттік саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7

2. Жұмысшылар мен қызметкерлердің құрамы және жұмыс уақытын пайдалану есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11
2.1. Жұмыс істелінген уақыт есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14

3. Жұмыс күші факторының маңызы мен мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
3.1. Қазақстандағы еңбек нарығы және оның жұмыс істеуі ... ... ... ... ... .16
3.2. Жұмыс атқарушының бағалылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18
3.3.Өндіріс саласының негізгі факторлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19

ІІ. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24

ІІІ. Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
Елімізде өтіп жатқан нарықтық қатынастар тек экономиканы дамыту үшін ғана емес, бүкіл қоғамдың өмір үшін де орасан зор маңызы бар екендігін республикамыадың тәуелсіздігінің 10 жыл ішінде атқарылған жұмыстар көз жеткізе дәлелдейді. Реформа қалыптасқан экономикалық қатынастарға елеулі өзгерістер енгізді және сайып келгенде әрбір еңбекшінің мүддесін қамтиды. Сондықтан бұған дейін ынта-ықыластың уақыт өткен сайын әлсіремейтіндігінің қайта арта түсетіндігін өмір көрсетіп отыр.
Нарықтық экономика жағдайында экономикалық қызметтің барлық экономикадағы негізгі буыны – бұл кәсіпорын. Міне, сондықтан да, бұл деңгейде қоғамға қажетті өнім өндіріліп, қызмет көрсетілуі тиіс. Бұған жағдайлар да бар. Өйткені кәсіпорында ең білікті кадрлар жинақталады. Мұнда ресурстарды үнемдеп жұмсау, жоғары өнімді техникалар мен технологияларды қолдану мәселелері кең түрде шешіледі. Кәсіпорындарда өндірісті және өнімдерді сатуға кететін шығындарды мейлінше азайтуға қол жетеді. Сол сияқты бизнес-жоспарлар әзірленеді, маркетинг қолданылады, тиімді басқару жүйесі – менеджмент іске асырылады.
Мұның барлығы терең экономикалық білімді қажет етеді. Қазіргі нарықтық жағдайда тек мынадай ғана кәсіпорын өміршең бола алады, егер де ол нарық талабын аса сауаттылықпен және компоненттілікпен анықтайтын, сұраныс, талабын қанағаттандыратын өнімдерді өндіруді ұйымдастыратын және білікті қызметкерлерге жоғары табыспен ең соңында, көп пайданы табуды қамтамасыз ете алатын болса.
Келешекте өндірісті жүргізуге маманданған экономистер үшін кәсіпорынның экономикалық негізін терең білгендері қажет-ақ.
Экономика – бұл тауарлар мен қызмет көрсетулер, өндіру, бөлу, сату және пайдалану жөніндегі қоғамды ғылым, яғни адам қызметінің саласы болып, адамдарды қажеттілігін қанағаттандыруға қызмет етеді және барлық экономикалық ғылымдардың жалпы объектісі болып табылады. Шаруашылық өміріндегі көкейтесті, ең маңызды процестерді танып білу және реттеу бағытында көптеген экономикалық ғылымдардың ішінде теориялық жөн қолданбалы экономнканы бөлуге болады. Осыларды жиынтығын қысқаша «Қазақстандағы экономика», ал батыста - «Экономикс» деп атайды.
-3-
Теориялық және қолданбалы экономиканың негізі болып саналатындар:
• экономикалық дамуды зерттеу;
• жалпы халық шаруашылығы саласының жұмыс істеуін және жекелеген кәсіпрындарды (фирмаларды) зерттеу;
• экономикалық саясаттың негізгі принңиптерін алдын ала әзірлеу.
Нарықтық экономика жағдайында кәсіпорын шаруашылықты жүргізудегі негізгі объективті буынға айналады. Мәселе мынада, рыноктық сұранысты еске ала отырып, кәсіпорын тек өнім өндіріп қана қоймай, сонымен қатар халықты жұмыспен қамту, жаңадан жұмыс орындарын ашу, еңбекақыларын есептеу т.б. жұмыстарды іске асырған жөн.
Өндіріс, кәсіпорынның барлық жұмыс қызметін сипаттау және түсіндіру - «Кәсіпорын экономикасы» пәнін зерделеу болып табылады. Өндірістік қызметтердың заңдылығын түсіну негізінде нақтылы өндірістік мақсаттарды іске асыруда шаруашылық әдістерін әзірлеуге мүмкіндік туады.
Кәсіпорын экономикасының даму негізіне қоғамдық өндірістің дамуына объективті экономикалық заңдар жатады. Кез келген ұйымдастырушылық деңгейде экономиканы басқару – бұл экономикалық заңдардың талабына сай өндірістің қызмет етуі.
Қазіргі кезде кәсіпорынның мәртебесі, оны құрудың тәртібі мол жойылуы, мүлікті пайдалану, шаруашылық жүргізу, экономикалық және әлеуметтік қызметтер, кәсіпорынның мемлекеттік және жергілікті өзін-өзі басқару органдарымен қатынасы негізінде ұлттық заңдармен реттеледі.
«Кәсіпорын экономикасы» бағамын зерделеуде, оның негізгі міндетін тұжырымдау қажет. Олар анықталатын екі ережемен еріксіз қабылданады және оның мәні мынада:
• кәсіпорын меншік нысанына және салалық құрамында болуына қарамастан бірінші буыны халық шаруашылығының экономикалық негізі болып табылады, ақырғы соңында кәсіпорынның тиімді жұмыс істеу деңгейі жалпы халық шаруашылығының даму деңгейі мен халықтың әлауқатының деңгейіне байланысты болады;
• нарықтық экономикаға өту бұрыннан әрекет еткен шаруашылық тетігін жан-жақты қарастыруды, оның құрылымына жаңа нысандар енгізуді, атап айтқанда, кәсіпкерлік, бәсеке, бизнес-жоспар, еңбек мотивациясы, салық салу, т.б. қажет етеді [1].
III. Қолданылған әдебиеттер.
1. Назарбаев Н.Ә. Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы мен дамуының стратегиясы. – Алматы, 1992.
2. Бабақұлы Б. Тәуелсіздік, нарық, экономика. – Алматы, 1996.
3. Жатқанбаев Е.Б. Аралас экономика негіздері. – Алматы, 1996.
4. Кеулімжаев Қ.К. т.б., Қаржылық есеп. –Алматы, 2001.

5. Куликов А. Экономикалық теория негіздері. Шымкент, 1994.

6. Қалдыбаев О., Темірбаев А. Кәсіпорын экономикасы. – Алматы, 1997.

7. Қазақстан Республикасының еңбек туралы Заңы. – Алматы, 2000.

8. Қалдыбаев О, Теміров Е. Нарықтық экономиканың анықтамалығы. – Алматы, 1993.

9. Қазақстандағы шағын кәсіпорындар. – Алматы, 1999.

10. Мамыров Н.К. Менеджмент және нарық. – Алматы, 1998.

11. Мамыров Н.К., Тілецужанова М.А. Микроэкономика. – Алматы, 2003.

12. Медешев Б. Нарықтық экономика теориясына кіріспе. – Алматы, 1995.

13. Мейірбеков А.Қ., Әлімбетов Қ.Ә. Кәсіпорын экономикасы. – Алматы, 2003.

14. Оразалин К.Ж. Кәсіпорын экономикасы. – 2007.

15. Сергеев В.И. Кәсіпорын экономикасы. – М., 1997.

16. Шеденов Ө.Қ. , және т.б. Жалпы экономикалық теория. – Алматы-Ақтөбе, 2002.

17. Шуляк Н.Н. Кәсіпорын қаражаты. – Москва, 2000.

18. Экономикалық теория. Оқу құралы. – Алматы: «Қазақ университеті», 1999.

19. Экономикалық реформалар. – Алматы «Экономика», 1999.

20. ҚР кәсіпорынының экономикалық өсуі. Ғылыми еңбектер жинағы. – Алматы: «Экономика», 2000.
        
        Қазақстан Республикасының
Білім және ғылым министрлігі
КӘСІПОРЫННЫҢ ЖҰМЫС КҮШІМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТІЛУІ
Пәннің аты:
Мамандық:
Оқытушы:
Курстық жұмысты қорғау
2010 ж. ____________ болды
баға ... ... ... қамтудың бұрынғы және ... ... ... және ... жұмыспен қамтудың
мемлекеттік
саясаты.....................................................................
.........................................7
2. Жұмысшылар мен қызметкерлердің ... және ... ... ... ... уақыт
есебі...............................................................14
3. Жұмыс күші ... ... ... Қазақстандағы еңбек нарығы және оның ... ... ... ... негізгі
факторлары................................................19
ІІ.
Қорытынды...................................................................
..................................24
ІІІ. ... ... өтіп ... нарықтық қатынастар тек экономиканы дамыту үшін
ғана емес, бүкіл қоғамдың өмір үшін де орасан зор ... бар ... ... 10 жыл ... атқарылған жұмыстар көз
жеткізе дәлелдейді. Реформа ... ... ... елеулі
өзгерістер енгізді және сайып келгенде әрбір еңбекшінің мүддесін қамтиды.
Сондықтан бұған дейін ынта-ықыластың ... ... ... ... арта ... өмір ... отыр.
Нарықтық экономика жағдайында экономикалық қызметтің барлық
экономикадағы ... ... – бұл ... ... сондықтан да, бұл
деңгейде қоғамға қажетті өнім ... ... ... тиіс. Бұған
жағдайлар да бар. Өйткені кәсіпорында ең білікті кадрлар жинақталады. ... ... ... ... ... ... мен ... мәселелері кең түрде шешіледі. ... ... ... ... ... ... мейлінше азайтуға қол жетеді. Сол
сияқты бизнес-жоспарлар әзірленеді, маркетинг ... ... ...... іске ... ... терең экономикалық білімді қажет етеді. Қазіргі
нарықтық жағдайда тек ... ғана ... ... бола ... егер де ... талабын аса сауаттылықпен және компоненттілікпен анықтайтын, сұраныс,
талабын қанағаттандыратын өнімдерді өндіруді ұйымдастыратын және ... ... ... ең соңында, көп пайданы табуды қамтамасыз
ете ... ... ... жүргізуге маманданған экономистер ... ... ... ... ... ... – бұл ... мен қызмет көрсетулер, өндіру, бөлу, сату
және пайдалану жөніндегі ... ... яғни адам ... ... ... ... ... қызмет етеді және ... ... ... объектісі болып табылады. Шаруашылық
өміріндегі көкейтесті, ең ... ... ... білу және ... көптеген экономикалық ғылымдардың ішінде теориялық жөн қолданбалы
экономнканы бөлуге ... ... ... ... ... ал ... - ... деп атайды.
-3-
Теориялық және қолданбалы экономиканың негізі болып саналатындар:
• экономикалық дамуды зерттеу;
• жалпы халық шаруашылығы саласының ... ... және ... (фирмаларды) зерттеу;
• экономикалық саясаттың негізгі принңиптерін алдын ала әзірлеу.
Нарықтық ... ... ... ... ... ... ... айналады. Мәселе мынада, рыноктық
сұранысты еске ала отырып, ... тек өнім ... қана ... ... ... жұмыспен қамту, жаңадан жұмыс орындарын ашу, еңбекақыларын
есептеу т.б. жұмыстарды іске асырған ... ... ... ... ... ... және түсіндіру -
«Кәсіпорын экономикасы» пәнін зерделеу болып ... ... ... ... ... ... өндірістік мақсаттарды
іске асыруда шаруашылық әдістерін әзірлеуге ... ... ... даму негізіне қоғамдық өндірістің дамуына
объективті экономикалық заңдар жатады. Кез келген ұйымдастырушылық деңгейде
экономиканы басқару – бұл ... ... ... сай ... ... кезде кәсіпорынның мәртебесі, оны құрудың тәртібі ... ... ... ... ... экономикалық және
әлеуметтік қызметтер, кәсіпорынның мемлекеттік және жергілікті өзін-өзі
басқару органдарымен қатынасы ... ... ... ... ... ... зерделеуде, оның негізгі міндетін
тұжырымдау қажет. Олар ... екі ... ... ... ... мәні ... ... меншік нысанына және салалық құрамында болуына қарамастан
бірінші буыны халық шаруашылығының экономикалық негізі болып ... ... ... ... ... ... деңгейі жалпы халық
шаруашылығының даму деңгейі мен халықтың әлауқатының деңгейіне байланысты
болады;
... ... өту ... ... еткен шаруашылық тетігін
жан-жақты қарастыруды, оның құрылымына жаңа ... ... ... ... ... ... ... мотивациясы, салық
салу, т.б. қажет етеді [1].
-4-
1. ... ... ... және ... теориясы.
Жұмыссыздық – экономикалық теорияның бұрынғы және қазіргі ... ... ... ... ... ... ... өкілдері әртүрлі
түсіндіреді. Мысалы, мальтузиандық ... ... ... болуын
тұрғындардың тым артып кетуімен түсіндіреді. Кейнстік теория бұл ... ... ... ... ... ... теориясы –жұмыссыздық жалақы деңгейінің жоғарылауымен
туындайтынын ... яғни ол ... ... ... Еркін кәсіпкерлік
теориясы қазіргі өкілдері – «монетаристер» - осы көзқарасты құптайды.
К.Маркстың қорлану теориясы мен ... ... ... болуын біріншіден – капиталдың қорлануымен, ... ... ... ... айтады.
Ағылшын экономисі Джон Кейнстің баяндауынша, жұмыссыздық бұл тауарға
сұранымның ... ... ... мен ... ... ... деп түсіндіреді. Төлем сұранымының жеткіліксіздігін
ол адамдардың қор жинауға ... және ... ... ... ... Оның ... толық жұмыстылықпен
қамтамасыз етуге болады, ол үшін адамдардың қор жинауға бейімділігін ... және ... ... құру үшін ... ... ... қаржыны
қарастырған дұрыс.
Жұмыссыздықтың түрлері мен себептері. Жұмыссыздықтың мынандай түрлері
бар:
1. Жасырын жұмыссыздық – ... және ... ... ... ... ... ... олардың жұмыстарын аз жұмыс
күшімен атқаруға болады.
2. Фрикциондық жұмыссыздық – адамдар бір ... ... ... ... ... ... ... іздеумен ауысуын айтамыз.
3. Маусымдық жұмыссыздық – жұмыс күшінің тек маусымдық кезеңде жұмыс
жасауы: бұл ... ауыл ... ... саласында кездеседі, әсіресе
қайта өңдеу өнеркәсібінде т.б.
4. Құрылымдық жұмыссыздық – ... ... ... ... жеке ... ... кері пропорционалды болуынан және ескі саланы
жабу мен жаңа саланы дамытудың нәтижесі ретінде қараймыз.
-5-
5. Технологиялық жұмыссыздық – ... ... ... біліктілікті өзгертуді немесе басқа мамандықты игеруді талап
етеді.
6. Циклдық ...... ... туындайды, яғни
экономикалық циклдың осы фазасымен байланысты.
Өнеркәсібі дамыған ... ... ... ... ... авторлары олардың жекелеген түрлерін тудыратын нақты факторларын
қарастырады. ... ... ... ... статистика бойынша
комиссиясының жүргізген зерттеуі жұмыссыздықтың 70 түрін атаған. Олардың
әрқайсысының өзінің ... ... бар. ... ... ... ... екі топқа жіктеп қарайды. Жұмыссыздықтың
бірінші тобына – «жиынтық ... ... ... ... ... ... ... Жұмыссыздықтың екінші
тобына – «жиынтық сұраным өзгерісімен байланысты емес: ... ... және ... ... ... ... жұмыссыздықтың болуы – қоғам үшін ең ауыр ... ... ... ... ... ... ... адамды
жұмыссыз деп есептегенде, ол тек жұмыстан айырылып қана қоймай, өзінің
абыройын да ... ... ... ... ... ... бағалап, тек ең жақыны туысқаны қайтыс болғанда алатын стресс
деңгейінде қаралады. ... ... ... төмендегідей формуламен
анықталады:
мұндағы - ЖБ – жұмыссыздық деңгейі;
ЖС – жұмыссыздар саны;
ЖК – жұмыс ... ... ... ... зиян ... ... өсуіне ықпал
жасайды, сондықтан еңбекке қабілетті адамдардың бар ... өнім ... ... ... олар ... ... ... ақы алады, осыдан барып мемлекеттік бюджеттің шығыс бөлігі
өсе түседі. Кез ... ... ... байланысты болатын
экономикалық зиянды анықтау үшін, әлемдік практикада Оукен заңы қолданылады
[4].
-6-
1.1. Еңбек рыногы және ... ... ... ... ... ... – бұл ... ерекше түрі, онда жұмыс күші тауарын сату
және сатып алу жүзеге асады. Осы жерде оның күны мен ... ... ... ... – экономика ... ... ... ... ... ... мен ... жұмыссыздықтың сала
бойынша, кәсіби-біліктілік, демографиялық және басқада көрсеткіштерінің
құрылымын байқатады. Осы ... ... ... ... ... ... ... құрылымда екі тенденция байқалады: ... ... ... тез ... және ... ... саясында артуы. Себебі бұл сала барынша ұлғая түсті және ол
қоғамдық ... ... ... ... ... ... осы ... дейін еңбек нарығы болған жоқ.
Рыноқтық экономикаға көшу осындай нарықтың болуын қарастырады. Еңбек рыногы
– бұл жұмыс күшін ... ... сату – ... алу туралы экономикалық
қатынастардың жүйесі. Еңбектің тікелей әсер етуінің ... ... ... дәрежесі көтеріледі, әрбір жұмыс орынының бағасы
өседі, жұмысксрге және оның еңбегіне ... ... ... рыногында өте
қабілетті және іскер жұмыскерлерге қатаң әрі ... ... ... ... қабілетсіздерді, жалқау, әлсіздерді ешқашан алмайды. Ол
еңбектің жоғары шапшаңдығын қамтамасыз етіп, іскерлік пен ... ... ... ... еңбек рыногы нақты
еңбек нарығынан өзгешелеу. Мұнда әзірше жұмыс күшін еркін сату жүзеге аспай
тұр және оның ... ... ... және ... факторлармен
шектелуде: әлі де болса паспорттық құжаттық режим сақталуда, ... ... ... ... тоқтататын нақты тұрған жай нарығы болмай тұр.
Мысалы, көмір және тау-кен өндіру, ... ... ... ... ... ... мұнда әйелдер еңбегін ... ... ... ... ... ... жұмыссыздардың үштен екісін әйелдер
құрайды.
Егер жұмыс ... - ... ... онда оның құны ... ... Қазіргі кезде оның құны қандай және қалай анықталады [1].
-7-
Қазіргі кезде біздің ... ... ... ... адамның еңбегі төмен бағалануда. Мысалы, бір сағаттық ... ... – 30, ... – 28, Австралияда – 22, Францияда – 15
доллар құрайды. Біздің ... ... ... ... ... ... қызметкердің бір сағат еңбегі 0,10 доллар ... ... ... ... ... ... ... сұраныс өседі,
сондықтан оның ақысын көбейту қажеттілігі ... ... ... ... енді ғана ... ... ... механизмге өтуі қарастырылуда. Қазіргі кезде
жұмыспен қамту қатынастары ... ... ... ... Оның ... ... жағдайында жұмыспен қамту қатынастары тоталитарлық
орталықтан жоспарланған еді. Бұрынғы өміршілдік қоғам ... ... ... және ... ... ... қамтылуын шеше алмады. Ал енді
тиімді жұмыстылық (еңбекпен қамту) ... ... ... ... ... ... ... ең жетілмегені болып
табылады. Өзінің жұмыс күшін ұсынатын ... ... ... ... бар ... жоқтығы туралы мәліметтермен толық ақпараттанбаған.
Олар ... ... ... бос ... ... ... ... Ал басқа аймақта жұмыс орнының болуы туралы тіпті ... ... ... ... ... заңы жұмыс атқарады. Оның мәнісі
мынада: өзінің экономикалық жағдайын жақсарту үшін ... ... ... ол ... ... ... қажет етеді және бүкіл өмір бойы еңбек
еткен кезеңде қызмет сапасы түрін өзгерткені абзал.
Мысалы, американдықтар ... ... ... ... жұмыс орнын
орташа 7,5 рет ауыстырады. Жапонияда жұмысшының белгілі бір бөлігі өмір
бойы жалдамалы ... ... ...... 2,6 рет ... Еуропада бұл көрсеткіш Жапонияға қарағанда жоғары, бірақ АҚШ-нан
төмен. Дамыған елдердегі ... ... ... конъюктурасына қарай,
жұмыскерлердің үштен екісін үнемі оқуға итермелейді. ... ... ... ... ... бір ... ... [1].
-8-
Швецияда еңбекке байланысты арнайы заң қабылданған. Заң ... ... ... жұмыс уақытының есебінен кез келген курста оқуға ... ... ... жоғалтпайды. Сондықтан да жұмыскердің оқуы мен
білім дәрежесі жоғары бағанады. Бұл процесс – ... ... ... үшін ... ... ... ... осындай орташа мерзім
кезінде мамандық та ... ... ... шаурашылығында
айналысатындардың үштен бір бөлігі басқа жұмысқа ауысады.
Республикада алдағы жылдары тіркелетін жұмыссыздар саны бірнеше
мыңға ... ... ... Бұл процеске мемлекет дайындалғаны жөн ... ... ... ... оны ... ... ... еңбекпен қамтудың мемлекеттік ... ... ... ... ... ... экономикалық тетіктер жүйесін
ендіреді. Осы жағдайда мемлекет ... ... ... ... ... әсіресе, жұмыссыздарға жәрдем төлеу, біліктілікті
арттыру мен жаңа жмыс орнын құру және әлеуметтік саясат және ... ... ... ... ... туралы"
жұмыссыздығы үшін олардың, негізгі жалақысының 50%-нан төмен емес мөлшерде
кепілдікпен ақы ... Ол ... ... ... ... көру ... төмен болмауы қажет. Салыстыру үшін жұмыссыздық бойынша
ақы мөлшерін келтірейік: АҚШ-да жалақының 50%-ын ... ... жас ... мен ... ... ... 3-12
айдың жалақысының - 60-80% құрайды, Францияда – 1-2,5 жылдағы жалақының 42%-
ын ... ... ... 40 ... ... ал 3 жыл бойы ... ақы
төленеді. Ұлыбританияда 52 апта бойы 28,5 фунт стерлинг төлейді. Жұмыс
істейтіндердің жалақысынан ... сол ... ... ... ... ... ... дамыған көптеген елдерде еңбек нарығындағы
әртүрлі категориядағы ... ... ... ... ... ... Осы ... жастар арасындағы жұмыссыздықпен күресу үшін
арнайы бағдарлама жасалып, ол ... ... Бұл ... ... ... үшін жұмыс орынын құру шараларына ... ... ... ... ... ... ... кәсіби
дайындықта жұмсалатын шығындарды өз мойнына алады. Қазақстан Республикасы
Президентінің 1996-шы жылы 6 қазанда "Мемлекеттік жастар саясатын ... ... ... ... онда осы ... ... көзделген.
Жұмыссыздық мәселесін шешуде ... ... ... ... жұмыспен қамту орталығы) алады. Еңбнк биржасы – бұл тұрақты
негізде қызмет жасайтын мекеме, мұнда еңбекті жалдау ... ... ... ... ... ... ... асады. Бұрынғы КСРО-да ең
соңғы еңбек биржасы 1930-шы жылы жабылып, жұмыссмздықтың, көзі ... ... ... ... ... ... ... пайда болу қажеттілігін алға тартуда. Қазақстанда тұрғындарды
жаппай жұмыспен қамту орталығы 1991-ші жылы 1 ... ... ... ... ... ... ... биржалар орны өсіп келеді. Соңғы ... ... ... ... ... ... ... болып, жұмыспен
қамту саясатын жасап әрі оны өмірге ендірді. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... еңбек нарығындағы сұраным мен
ұсынымды зерттей білу, жұмыссыздар санын есепке алу, бос ... ... ... ... және ... ... келетін адамдарға ақпарат
беру, жұмыс іздеген мамандарды оқыту ұйымдастыру және жаңа ... ... ... кәсіби бағдар жұмысын жүргізу, адамдарды жұмысқа
орналастыру кезінде делдалдық іс атқару және жұмыссыздарға жәрдем ақы ... ... ... және ... ... ... отырып биржа арқылы
еңбек нарығына әсер етеді. Еңбек биржасы берген ... ... ... ... ... ... ... олар кімді аламын десе де таңдау еркіне
құқылы және өзінің кадрлар бөлімі арқылы ... ... ... ... тұрғындарды жұмыспен қамтудың ... ... ... рыногындағы жағдайды ескере отырып,
жұмыссыздарды ... ... ... қарастырылған, жастар, әйелдер,
мүгедектерді жұмыспен ... ... ... көзделген. Кәсіпорындарда
оларды жұмысқа алудың үлесі (квотасы) белгіленген [6].
-10-
2. Жұмысшылар мен қызметкерлердің ... және ... ... ... ... есеп ... көп салалы қызмет атқаратын ... ... мен ... ... ... ... ... емес қызмет атқаратындар – деп екі топқа бөледі.
Ал өнеркәсіп орындарында қызмет істеушілер ... екі ... ... өндірістік жұмысшьшары мен қызметкерлері.
2. Өнеркәсіптік шаруашылық субъектісінің балансыңдағы өндіріске
жатпайтын ұйымдардың жұмысшы қызметкерлері.
Атқаратын қызметтеріне ... ... мен ... ... ... жұмысшылары мен қызметкерлері ... ... ... ... ... ... ... қызметкерлер тобы басшылар, мамандар және тағы
басқа да ... ... ...... ректор, президент меңгеруші және тағы
басқалар ... ...... техникалық қызметтегі адамдар және
тағы басқалары жатады.
Басқа да қызметкерлер қатарына – ... ... есеп ... жұмысын жүргізетін, шаруашылық қызметтерін атқаратын бухгалтерлер,
менеджерлер, агрономдар, механиктер және тағы басқалары жатады.
Бухгалтерлік есепте жұмысшы қызметкерлердің саны мен ... ... ... ... алуға тура келеді. Шаруашылық субъектісіндегі қызмет
атқаратын адамдардың жалпы саны олардың "тізімдегі саны" – деп аталады.
Жұмысшылар мен қызметкерлердің ... саны – ... ... яғни ... субъектіге қызметке жаңа адамды алуға немесе
кейбір қызметкерлерді ... ... ... ... ... есебі жұмысшылар мен қызметкерлердің құрамы мен жұмыс уақыты
есебінен тұрады.
Жұмысшылар мен қызметкерлердің құрамының есебі – ... ... ... яғни ... ... мамандар бөлімінде
(кадрлар бөлімі) жүргізіледі.
-11-
Мамандар бөлімінде алғашқы мынадай есеп ... ... ... алу жайлы бұйрық (өкім) үлгілі түрі Т-1;
2. Басқа жұмысқа ауысу жайлы бұйрық (өкім) үлгілі түрі Т-5;
3. Демалыс берілуі ... ... ... үлгілі Т-6;
4. Жұмыстан шығарылу жайлы бұйрық (өкім) үлгілі түрі Т-8.
Бірінші рет жұмысқа орналасқан жұмысшылар мен ... ... ... ... еңбек кітапшасын толтырады.
Еңбек кітапшасы – мамандар бөлімінде сақталынып оған жұмысшылар ... ... ... ... ... мақтаулары мен сыйлықтары,
сондай-ақ ескертулері, сөгістері және тағыда басқа деректер жазылады.
Жұмысқа алу жайлы хат ... ... мен ... ... төл ... ... жазулар жазылып және оған үлгілі түрі
Т-2 жеке карточкасы ашылады. Ол карточкада жұмысшылар мен ... ... ... ... ... ... ... дүниеге келген күні, айы
және дүниеге келген жылы, мекен-жайы және тағы ... ... ... ... әрбір қызметке алынған адамға, яғни
жұмысшылар мен ... ... ... ... Бұл ... ... бойынша есеп айырысу құжаттарында көрсетіледі. ... ... ... ... шаруашылық субъектісінің жұмысшылар мен
қызметкерлерінің тізімдегі орташа ... ... үшін ... ... ... ... ... жүргізу қажет. Ол үшін жұмысшылар
мен қызметкерлердің тізімдегі саны әрбір жұмыс күні ... ... ... ... алу, ... қызметке ауысу бұйрықтары негізінде
анықталып отырады. Жұмысшылар мен қызметкерлер-дің күнделікті ... ... ... ... ... есебінде табелінің деректеріне
сәйкес келуі тиіс. Демалыс немесе мейрам күні, сондай-ақ басқа да жұмыс
істемейтін күндері екі ... одан да көп ... ... жұмыскерлердің
тізімдегі саны ол күндердің әрқайсысына ... ... ... ... ... ... ... алдыңғы жұмыс күніндегі тізімдегі
санына теңеліп алынады.
Жұмысшылар мен ... ... ... ... ... ... саны осы жылдағы барлық айлардағы олардың тізімінің ... ... 12-ге ... ... ... ... толық жыл бойы жұмыс істемеген болса,
онда жұмыскерлердің тізімдік орташа саны жұмыс ... ... ... ... 12-ге бөлу арқылы табылады.
Ескерту: Жұмысшылар мен қызметкерлердің шаруашылық субъектісі ... ... ... ... және ... да ... ... үшін "орташа еңбекақы" және басқа да орташа шамаларды есептеп
шығаруға қолданатын жұмысшылар мен ... саны ... ... ... табу үшін ... мен ... ... санынан жұмысшылар мен қызметкерлердің кейбір категорияларына
жататын адамдардың санын алып ... ... ... ... мен
қызметкерлердің қатарына жататындар:
1. Жүкті (екі қабат) және босануға ... ... ... бала ... ... ... Заңда қаралған жасқа дейін баланы қарауға демалыс алған әйелдер
(ер адамдар).
3. Оқу демалысындағы ... ... ... ... ... ... мен ... соңдай-ақ жоғары және арнаулы оқу
орындарына түсуге емтихан тапсыру үшін ... ... ... мен ... Әкімшіліктің ынтасы бойынша еңбекақысы
сақталмай демалысқа кеткен жұмысшылар мен қызметкерлер және басқалар.
4. ... ... табу үшін ... ... ... мен
қызметкерлер санын анықтауға, олардың қатарынан нақтылы жұмыс ... ... ... күніне немесе аптасына толық жұмыс істемейтін
жұмысшылар мен қызметкерлер ... Алды мен ... ... адам/күні
табылады. Ол үшін жұмысшылар мен ... ... ... ... ... жұмыс күнінің ұзақтығына бөлінеді.
6. Орташа ... ... үшін ... ... жұмысшы
қызметкерлердің құрамына (қатарына) үйде ... ... ... ... ... ... саны сол жұмысшы мен қызметкерге есептелген
айлық еңбекақыны, сол шаруашылық субъектісінде негізгі қызметті атқаратын
жұмысшылар мен ... сол ... ... ... бөлу ... [7].
-13-
2.1. Жұмыс істелінген уақыт есебі.
Жұмыс істелінген уақыт көрсеткіші, ... мен ... ... ... ... қарай есептеуге, оларға өндірілген
өнімнің өнімділігін есептеуге және ... мен ... ... ... барысын анықтауға, сонымен қатар ... ... ... ... ... жұмыс күнінің балансын
жасауға ... ... ... уақыт есебі жұмысшылар ... ... ... олардың жұмыс істегені, жұмыстың тоқтап
қалуы және жұмысқа келмеген жұмысшылар мен ... ... ... алфавит бойынша реттік нөмір санына қарай жүргізіледі. Жалпы
табельдер жұмыс істеген уақыты ... ... мен ... есептеуге арналған.
Үлгілі түрі № 12 табель – еңбекақы жайлы есептік мәліметтерді
есептегіш ... ... ... түрі № 13 ... – тек қана ... істеген уақытты есептеп
санауға арналған.
Үлгілі түрі № 14 табель – тұрақты ... ... ... ... істеген уақытын есептеуге арналған.
Бұл табельдер кәсіпорын, ұйым, мекеме яғни ... ... ... өкілдері бойынша жұмысшылар мен ... ... ... ... ... ... белгіленген шартты
белгілерді қою арқылы толтырылады. Жұмысшылар мен ... ... ... ... ... ... осы ... қосымша тіркелінеді.
Жұмысшы-қызметкерлердің демалысқа шығуы, іс-сапарында болуы, ... ... және тағы ... ... ... тиісті белгіленген
әріптік белгімен көрсетіледі.
Мысалы:
• іс-сапарындағы жұмысшы қызметкерлер үшін - ... ... ... ... үшін - ... ... ... ... жұмысшылар үшін - с
тағы да басқа белгілер қолданылады.
Табельде жұмысшылар мен қызметкерлердің тек қана жұмысқа ... ... ... ... ... қана ... ... жұмысқа
кешіккенін, мерзімінен тыс жұмыс істеген ... ... ... ... және тағы басқа себептерді есептеу үшін ... ... ... күші ... ... мен мәні.
Өндірістің құрылуы әр уақытта кәсіпорындарда ... ... ... байланысты. Экономикалық теорияда «Жұмыс күші» - бұл
адамның дене және ой қабілеттігінің жиынтығы, оның жұмысқа ... ... ... ... ... жағдайында «еңбекке қабілеттілігі»
жұмыс күшін тауарға айналдырады. ... бұл ... ... ... Оның ... қарағандағы айырмашылығы сол, біріншіден, ол ... ... көп ... ... оны ... ... кез ... өндірісті
жүзеге асыруға болмайды, үшіншіден, ол ... және ... ... ... алғанда шаруашылық жүргізудің экономикасының тиімділігіне
байланысты болады.
Сондықтан, кәсіпорын үшін оның ... ... ... қарағанда қалай болса солай қарауға болмайды, себебі, қалай және
қандай жағдайда оның жұмыс күшіне ... ... ... және
тауарлар өндіру, қызмет көрсету процесі қалай пайдаланылады.
Әрбір кәсіпорында кадр саясаты әзірленіп, ол іске ... ... мына ... ... қол жеткізуге бағытталғаны жөн.
• жұмысқа қабілетті және кінәратсыз ұжым құру;
• кәсіпорынның білікті қызметкерлерінің деңгейін арттыру;
• жынысы және ... ... ... ... ... ... ... қолынан іс келетін, өзгеретін мән-жайға оралымды әсер ... ... ... ... озық тәжірибелерді өндіріске енгізу және
істің есебін ... ... ... ... етуші буынды құру.
Өндірістік процеске қатысуына байланысты кәсіпорынның жеке құрамы екі
санатқа ... ... ... және
бейөнеркәсіптік.
Өнеркәсіптік-өндірістік қызметкерлерге ... ... ... оған қызмет көрсетушілер.
Бейөнеркәсіптік қызметкерлерге – өндіріспен және оған ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның
қарамағындағы тұрғын үй – коммуналдық шаруашылықтардың, ... ... ... ... ... өнеркәсіптік-өндірістік қызметкерлер олардың орындайтын
бернелеріне байланысты мына төмендегі санаттарға ... ... ... қызметкерлер.
Жұмысшыларға жататындар: кәсіпорындарда тікелей материалдық құндылық
немесе өндірістік және көлік ... ... ... ... ... және көмекші болып бөлінеді.
-15-
Негізгісіне жататындар: ... ... ... айналысатын
жұмысшылар, көмекші өндіріске қызмет көрсететіндер.
Мамандарға жататындар: бухгалтерлер, экономистер, техниктер,
механиктер, ... ... ... ... ... және ... ... жабдықтау агенттері, машинисткалар, хатшы-
машинисткалар, кассирлер, іс-қағаздарын ... ... және ... – бұл ... басшы қызмет атқаратын қызметкерлер
(директорлар, бас мамандар және т.б.) ... ... ... ... және оның ... ... күші болашақ тауар ретінде өзін еңбек рыногына өткізеді, өзінің
әлеуметтік-экономикалық қатынастар болып саналатын жалдауға беретін жұмыс
күші ... және ... ... мен ... күші ... ... ... еңбекақы мөлшері және жұмыспен ... ... ... ... – бұл еңбекақы алу ... ... ... және ... мұқтаждықты қанағаттандыруға байланысты адамдардың іс-
әрекеттері. Еңбек нарығының мөлшері қалай ... ... ... ... даму ... арқылы анықталады. Кез келген ... ... ... кез ... өзге ... ... ... өзгешелігінің өзгеше
белгісі ол жалдау және жұмыс ... ... ... ... ... ... беретіндердің еркіндігі, сонымен ... ... ... кепілділікті қамтамасыз ету пайда болады.
Жұмыс күші ... ... және ... бойынша ол ... ... ... ... ... ... ... деңгейі және еңбек нарығының басқа да сипаттамасы біршама баяу
өзгереді, өндірістің ... ... ... ... ... ... ... алуан түрлілігі байқалады.
Институционалдық бос жұмыс орындары ... ... ... ... ... ... айтуға болады.
Еңбек нарқы кез келген тауарлы нарық сияқты сұраныс пен ұсынысқа
негізделген. Сұраныс – бұл ... ... ... ... бос жұмыс
орындары мен жұмыстың орындалуында бой көтереді, ал ұсыныс қамтылмаған
жұмыс күшінің немесе ... ... ... ... ... пен ... қызметкерлер арасында осы немесе басқа да ... ... ... және ... орындау, сол сияқты жұмыс
берушілердің арасында керекті жұмыс күштерін ... ... ... ... сапалық құрамы жағынан бәсекелестік күрес арқылы іске асады.
Қазірге кезде Қазақстанның ... әлі де ... аса ... кезеңді бастан кешіруде, бұл сөзсіз ... ... кері ... ... ... дер ... ... төлеу және тағы
басқалар өте шиеленіскен жағдайда болып отыр. Міне, сондықтан да ... ... ... ... одан әрі жетілдіруді қажет етеді.
Еңбек нарқының негізгі мақсаты – еңбек ресурстарын жұмыспен ... ... ... Еңбекке жарамды адамдарды жұмыспен қамтамасыз ету аса
күрделі әрі мемлекеттік маңызды мәселе. Себебі, алға ... ... және ... ... ... туындаған оның
ерекшеліктерін бейнелейтін сана ... ... ... ... әрбір елдің
нақтылы даму кезеңдерінің деңгейіне сай ... ... ... үнемді
және нәтижелі пайдаланып, оларды шаруашылық ... және ... ... ... үлесімділігіне жеті. Қорыта айтқанда, республикамызда
еңбек нарқын қалыптастырудың және ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың бағытын өзгерту немесе мүлде
тарату, нарықтық жағдайға байланысты ... ... ... ... ... ... ... және басқа да әлеуметгік-
экономикалық процестер салдарынан халықтың ... ... ... ... етілмей отырғаны белгілі.
Қазіргі нарықтық экономика жағдайындағы ... ... ... Біріншіден, болып жатқан технологиялық жағдайлар мен компьютерлендіру
жұмысшы күші мен ... ... ... ... ... орны ғана емес,
жұмыс күшінде лайықты, орынды пайдаланып, қолдануға мүмкіндік ... ... ... ... мен халықты жұмыспен қамтудың
арасындағы тікелей байланыссыз-ақ, өсуді көрсетеді.
Дегенмен, жұмыссыздықтың ауыр жүгімен қатар бағаның босатылуы ... ... пен ... пайда болуы жұмыссыздықтың бірте-бірте азая
бастауына себепкер ... ... ... атқаруының бағалылығы
Қызметті атқару бағасы – бұл қызметкердің іс-әрекетінің қорытындысы.
Ол басшының өз қарамағындағы бағынышты қызметкерлерінің ресми және ... ... ... ... атқаруды бағалаудың көптеген
мақсаттары бар, олардың ішінде:
• қызметті атқаруды жақсарту;
... ... үшін ... ... ... ... мүмкіндік туғызу;
• сараланған еңбекақының негізі болуының қажеттілігіне көшу;
• қорытынды субъектілігін барынша азайту үшін ... ... ... және ... ... ... ... хабарлау;
• қызмет атқарудың алдағы бейнесін ... ... ... ... ... бағытталған кейбір жеке тұлғалар мен жалпы
топтарды ... ... ... ... жаңа стандарттарды және атқару мақсатын қалыптастырудың негізін
қаматамасыз ету.
Атқаруды бағалаудың басты әдістері мыналар болып табылады:
... ... өз ... ... ... ... ... балдық бағалау (бес балдық немесе цифрсыз; жаман, ортадан төмен,
орта, жоғарыдан төмен, өте жақсы);
... өз ... ... жұмыс сапасын көруге
мүмкіндік беретін жүйенің күшті және әлсіз жағы;
... ... ... ... кезеңінде өзінің
жетістіктері мен кемшіліктерін айтады [8].
-18-
3.3. Өндіріс саласының негізгі факторлары.
Кәсіпорын ... ... ... ... ... еңбек заты
және мамандар жатады.
Еңбек – негізгі материалдық және рухани байлық көзі, ал ... ...... басты өндіргіш күші. Еңбек ететін адамдар – бұлар
әртүрлі қабілеттегі, ... және ... ... ... ...... біраз бөлігі, еңбекке жарамды,
күш жігері мол, білімді және халық шаруашылығында ... ... ... ... айтады.
Халықтың еңбекке жарамдылығы деген ұғым өндірістің шешуші факторы
ретіндегі жұмыс күшін ... ... ... ... күш-қуат және
интеллектік қабілеттердің жиынтығын білдіреді. Оның үстіне жұмыс ... ... ... көлемдегі және сападағы ... ... ... білімі мен қабілетін құрайды.
Белгілі уақыттағы еңбек ресурстарының тізімдегі құрамы – мамандардың
және жұмысшылардың санын құрайды. Тізімдегі ... 1) ... 2) ... етіп ... қабылданған – тұрақты, уақытша және маусымдық жұмысшылар
саны кіреді.
Тізімдегі құрамға – барлық жұмысқа келген, сонымен бірге демалыстағы,
іс-сапардағы, ауруына ... ... келе ... өндіріс саласындағы
қызмет атқарып жүрген адамдар ... ... ... ... ... ... ... апта, ай, тоқсан, жыл аралықтарындағы көрсеткішпен анықталады.
Орта тізімдегі санды – бір ай ішіндегі істеген жұмысшылар санын, ... ... ... ... мейрам күндерін қоса) қосындыны ай ішіндегі
күндерге бөлу арқылы анықтайды. Осы тәсілмен сол ... ... ... тізімдегі жұмысшылар санын шығарады.
Өндіріс саласында істейтін жұмысшыларды өздерінің өндіріс жұмысына
қатысуына байланысты екі топқа бөлуге болады:
а) өнеркәсіп-өндіріс ... ... ... ... ... ... емес мекемелерде (негізгі емес) болып бөлінеді.
Өнеркәсіп-өндіріс саласындағы ... ... ... ... ... екі топқа бөлінеді:
-19-
а) жұмысшылар және
б) қызметкерлер болып
Жұмысшылар негізгі және көмекші болып бөлінеді. Кәсіпорында бұлардың
ара қатынасы талдау ... ... ... ... дұрыс жүргізуде және жоспардағы
белгіленген жұмыс ... ... ... әрбір жұмысшының еңбек етіп отырған
саласындағы жұмысын анықтау мақсатымен еңбегі мөлшерленуі тиіс.
Еңбекті мөлшерлеу – ... ... ... бір ... ... ... ... жоғары деңгейін анықтау (белгіленген сағат,
алмасу уақыт бірлігінде жоғары көрсеткіште өнім өндіру).
Еңбекті мөлшерлеу тәжірибе статистикалық және ... ... ... ... ... ішінде талдау әдісі прогрессивті деуге болады, ... ... ... ... ... ... ... Ал тәжірибе – статистикалық әдісте, кәсіпорындағы қалыптасқан
мәлімет бойынша жоспардағы ... мен ... ... ... арқылы жургізіледі.
Талдау әдісі – жан-жақты бірнеше операцияларды талдаудан ... ... ... ... зерттеуде өндіріс құрамындағы ... ... ... ... ... әсер ететін барлық факторларды зерттеу арқылы;
• операция құрамын жаңалаудағы ... ... және оның ... белгілеу арқылы;
• жұмыс орнын жақсарту шараларын жасау арқылы;
• жұмысты орындауға уақыт ... ... ... ... ... ... ... арқылы.
Талдау әдісінде жіктелген талдау, есептеу әдісін қолдануы мүмкін.
Мұнда күні бұрын дайындалған мөлшерлерді ... ... ... ... ... ... арқылы, жұмысшылардың жұмыс уақытын
хронометраж, ... ... ... қолдану арқылы жұмыс уақытын
жоғалтуын зерттеуге болады. ... ... ... ... адам-минут
уақытымен белгіленеді.
-20-
Сонымен, өнім бірлігінде ... ... ... ... ... ... және ... машинамен атқаратын жұмыстардағы шығын
элементтерін төмендегі формуламен анықтаймыз:
tмөл = tнег = tқос = tжод = tдқ = tүз = ... tмөл – ... ...... уақыт;
tқос – қосымша уақыт;
tжод – жұмыс орнын дайындау уақыты;
tдқ – дайындық қорытынды уақыты;
tүз – үзіліс, демалу т.б. ... ... ...... ... ... уақыт (техникалық т.б. үрдістердің
әсерінен).
Еңбек ... ... ... ... ... ... мол. Еңбек өнімділігі дегеніміз – кәсіпорында ... ... мен ... ... ... бір жұмыс уақытында саны мен
сапасы жоғары өнімді өндіру деңгейін ... ... ... ... ... ... кеткен еңбек шығынын еңбек
үрдісінің қорытындысы мен салыстыру арқылы анықтайды.
Еңбектің көп саладағы ... ... ... шығындарын екі топқа
бөлуге болады:
а) Жанды еңбек шығыны – нақты өнімді ... мен ... ... ... жұмыс уақыты;
б) Мүліктенген немесе затқа айналған шығын ... ... ... Бұл ... ... еңбекте өнеркәсіп өндірісіндегі өндіріс
құралдарын ... ... ... ... ягни ... ... т.б. өнеркәсіп салаларындағы өнім өндіруде қолданылатын
құралдарға кеткен, өткен ... ... ... орай еңбек өнімділігі жанды еңбек өнімділігі және қоғамдағы
еңбек өнімділігі болып бөлінеді.
Қоғамдағы еңбек өнімділігі барлық ... ... ... мен ... шығындарын қосып есепке алса, жанды еңбек шығыны тек кәсіпорындағы
өнімге кеткен шығынды қамтиды [14].
-21-
Сонымен, ... ... ... өнеркәсіптің әрбір өндіріс
бұйымдарындағы – ... ... ... салаға дейінгі еңбек
өнімділігінің тиімділігін сипаттайды. Тек жанды еңбек – ... ... ... ... шығыны – өндірістің бастапқы кезеңінде жанды
еңбектеніп, жанды еңбектің материалды жағдайын ... ... ... ... өнімділігіне қатыспайды.
Қоғамдық еңбек өнімділігінде ғана ... ... ... ... және затқа айналған жалпы еңбек шығындары
бірге есептелінеді.
Еңбек шығынын ... ... ... ... ... ... құнын арзандатуға болады. Өнім өндіруде еңбек шығыны азайған сайын,
өнімнің өзіндік құны арзандап, кәсіпорынның пайдалылығы өседі.
Еңбек өнімділігі – бір жұмысшының ... бір ... ... ... ... жыл) істеген мезгілінде өндірілген өнім саны немесе өнімді
өндіру бірлігіне жұмсалған еңбек ... ... ... ... ...... ... кеткен уақыт
бірлігінде, екінші жағдайда – еңбек сиымдылығы – ... ... ... ... ... ... анықталады:
мұнда Еө – еңбек өнімділігі;
Өк – өндірілген өнім көлемі;
Е – өнімді ендіруге жұмсалған еңбек шығыны;
немесе ,
мұнда Ес – ... ... ... ...... ... жұмсалған еңбек
мөлшерінің, өндірілген өнім көлеміне қатынасын айтамыз. ... ... ... өндіруге байланысты технологиялық еңбек сиымдылығы, өндірісте
қызмет ету ... ... ... еңбек сиымдылығы және ... ... ... ... ... ... ... негізгісіне тоқталсақ:
Өндірістегі еңбек сиымдылығы (ӨЕ.С) негізгі және ... ... ... қамтиды, оны мына формуламен анықтауға
болады:
ӨЕ.С = ТЕХ. Е.С. + ... ӨЕ.С – ... ... ...... ... ... оған барлық негізгі
жұмысшылардың кесімді және мерзімді еңбек шығындары жатады.
ЕҚЫЗ – өндірісте қызмет ететін көмекші жұмысшылардың еңбек ... ... ... ... ... ... өнеркәсіп –
өндіріс қызметкерлерінің еңбек шығындары, оны мына формуламен анықтайды:
ТЕ.С. = ТЕХ. Е.С. + ЕҚЫЗ + ... ТБАС – ... ... маманданған инженерлік-техникалық жұмыс
істеушілер, қызметкерлер, кіші қызмет етуші қызметшілер.
Сонымен, өнім бірлігіндегі толық еңбек сиымдылығы ...... ... ... барлық жанды еңбек шығынының сомасы. Ол адам-
сағатпен өлшенеді.
Бұл ... ... ... ... техникамен жабдықталуына
сәйкес, әртүрлі деңгейдегі өлшем болуына байланысты ... ... ... ... ... ... бұл әдіс ... еңбек өнімділігін өлшеу болмаса, өндірісте сирек қолданылады.
Еңбек өнімділігін арттыруда ең бастапқы мәселе – ірі ... ... ... ету, ... ... ... ... білімін көтеру, мәдени-техникалық
деңгейін ... ... ... ... және оны ... ... ... мемлекеттік экономика жағдайында кәсіпкерлік қызметке құқ
тек қана мемлекетте болды. ... ... ... ... үшін ... мемлекетке ғана емес, сонымен бірге әрбір кәсіпорынға, әрбір жеке
адамға ... ... бұл ... ... ... тұтынушылар
қажеттіліктері мен ҒТП-ке ең жедел, анық қарауын қамтамасыз етеді.
Кәсіпкерлік ... құру – ... ... ... ... ... ... бірі. Барлық деңгейдегі кәсіпкерлік құрылым халықты
барынша ... ... ... ... және ... өмір ... Қазақстан Республикасының одан әрі әлеуметтік-экономикалық дамуы
үшін қажетті. Әлеуметтік ... ... ... ... қабілетті.
Нарық жағдайында кәсіпкерлік қызмет көп нышанда болады, оларды мына
түрде бөлуге болады:
• масштабы ... ... орта және ірі ... кәсіпкерліктің субъектілері бойынша;
Кәсіпкерліктің субьеқтілері экономикалық қызметтің әр ... жеке ... ... шарт ... және де ортақ
экономикалық мүдделерімен біріккен адамдар тобы яғни ... ... ... ... қоғамдар, холдингтер мен осы
тәрізділер, және де мемлекеттік кәсіпкерлік бола алады.
Өтпелі кезеңде ... ... даму ... көп ... ... ... ... аталған қызмет Қазақстан Республикасының әлеуметтік-
экономикалық саясатының стратегиялық ... жету үшін – ... ... ... ... ... ... Йозефа Аоиза Шумпетердің (1883-1950
жылдар) пікірі бойынша кәсіпкерлік жаңа игілікті ... ... осы ... ... жаңа ... ... өндірістің жаңа әдісін ендіруге, жаңа
өткізу нарығын игеруге, шикізат немесе жартылай ... ... ... сәйкес келетін қайта құруды жүргізуге бағытталған.
Кәсіпкерлік шаруашылық жүргізудің әдісі, бұл ... және ... ... ... ... экономикалық ойлаудың ерекше типі. Еркін
кәсіпкерлік – ... ... ... бұл ... ... ... ... кәсіпкерлік қажетке негізделген бастама.
-24-
Осы тәрізді ... ... ... ... ... және ... прогресс. Қазақстан Республикасын –
жаңа индустральды мемлекет қалыптастыруға ... ... ... дамытудың басты сәті рынок экономикасында бәсекелестік
ортаны құру үшін ғана емес, сонымен бірге еркін кәсіпкерлік үшін жол ... ... алу мен ... ... ... ... ... ғалымы, экономисі Альфред Маршалл атап көрсеткендей
нарық ... ... ...... пен өндірістің
еркіндігі". ... ......... ... күші – ... ... және ой қабілеттілігінің жиынтығы,
оның еңбекке деген қабілеттілігі. Нарықтық қатынастар ... ... ... ... ... айналдырады.
Жақсы іріктелініп алынған кәсіпорынның еңбек ұжымы – кәсіпкерліктің
негізгі міндеттерінің бірі. Бұл ... ... ... ойын ... және ... іске ... қабілетті пікірлес және серіктес команда
болуы тиіс. Тек ол ғана кәсіпкерлік қызметінің табысына және ... ... ... факторының ықпіалы кәсіпорын жұмысының икемділігін арттырудағы
негізгі аспектілеріне мыналар жатады: кадрларды ... және ... ... және ... ... қызметкер құрамының тұрақтылығы және
икемділігі; қызметкерлер еңбегін ... және ... ... жағдайда кәсіпорындарда еңбек ресурстарына деген көзқарастар
өзгереді. Жұмыскер өндіріс процесінде бір ғана ... ... ал ... ... түпкілікті қамқорлыктың мақсаты мен көзіне ... ... кадр ... ... болғаны жөн. Оның
негізгі бағыттары мыналарды қамту қажет ... ... саны және ... ... ... ... нысандарды тарту, кадрларды
пайдалануды жақсарту жөнінде шаралар әзірлеу.
Егер де бұрын ... ... ... ... және ... ... ... қамқорлық жасалынған болса, ал қазіргі кезде
аса маңызды әлеуметтік проблема – ең ... ... ... ... ... орналастыру [20].
-25-
III. Қолданылған әдебиеттер.
1. Назарбаев Н.Ә. Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде ... ... ...... ... ... Б. Тәуелсіздік, нарық, экономика. – Алматы, 1996.
3. Жатқанбаев Е.Б. Аралас экономика негіздері. – Алматы, 1996.
4. ... Қ.К. т.б., ... ... ... 2001.
5. Куликов А. ... ... ... ... ... Қалдыбаев О., Темірбаев А. Кәсіпорын экономикасы. – Алматы, 1997.
7. ... ... ... ... ...... 2000.
8. Қалдыбаев О, Теміров Е. Нарықтық экономиканың анықтамалығы. – Алматы,
1993.
9. ... ... ... – Алматы, 1999.
10. Мамыров Н.К. Менеджмент және нарық. – Алматы, 1998.
11. Мамыров Н.К., ... М.А. ...... ... Медешев Б. Нарықтық экономика теориясына кіріспе. – Алматы, 1995.
13. Мейірбеков А.Қ., Әлімбетов Қ.Ә. ... ...... ... Оразалин К.Ж. Кәсіпорын экономикасы. – 2007.
15. Сергеев В.И. Кәсіпорын экономикасы. – М., 1997.
16. Шеденов Ө.Қ. , және т.б. ... ... ...... ... Н.Н. ... қаражаты. – Москва, 2000.
18. Экономикалық теория. Оқу ...... ... ... ... ...... «Экономика», 1999.
20. ҚР кәсіпорынының ... ... ... ... ... ... «Экономика», 2000.
-26-

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпкерлікке қолдау көрсету82 бет
Нарықтық инфрақұрылым пәні, мақсаттары және міндеттері5 бет
Отбасы түрлері және құрылымы6 бет
Шқо әлеуметтік-экономикалық дамуы16 бет
Еліміздегі сақтандыру ісінің құқықтық қамтамасыз етілуін жетілдіру бойынша ұсыныстар86 бет
Кәсіпорын шығындары аудитінің міндеттері, мақсаттары және ақпараттық қамтамасыз етілуі10 бет
Негізгі қор және кәсіпорынның онымен қамтамасыз етілуі25 бет
Негізгі қор және кәсіпорынның онымен қамтамасыз етілуі туралы4 бет
Халықаралық ядролық қауіпсіздікті қамтамасыз етілуіндегі қоғамдық-саяси ұйымдардың алатын орны теоретикалық-әдіснамалық мәселелері103 бет
Шағын және орта кәсіпорындар және оларды ақпараттық қамтамасыз етілуі29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь