Алматы және Астана қалаларының физика географиялық сипаттамасы

КІРІСПЕ 3
1 ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ 4
1.1 Ауа температурасының таралуына әсер ететін негізгі факторлар 4
1.2 Қазақстанның термикалық режимі 7
1.3 Қазігі таңдағы өзекті мәселе . жаһандық жылыну 9
1.4 Қазақстанның температуралық жағдайы жайында жазылған еңбектер
2 АЛМАТЫ ЖӘНЕ АСТАНА ҚАЛАЛАРЫНЫҢ ФИЗИКА ГЕОГРАФИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ 13

2.1 Алматы қаласының климаттық сипаттамасы 13
2.2 Астана қаласының климаттық сипаттамасы 13
3 АЛМАТЫ ЖӘНЕ АСТАНА ҚАЛАЛАРЫНДАҒЫ АУА ТЕМПЕ.
ТУРАСЫНЫҢ ТАРАЛУЫ 15
3.1 Орташа айлық және жылдық ауа темперптурасының жүрісі 15
3.2 Орташа максималды ауа температурасының жүрісі 16

3.3 Орташа минималды ауа температурасының жүрісі 17
3.4 Ауа температурасының абсолютті минимумы 18
3.5 Ауа температурасының абсолютті максимумы 19
3.6 Ауа температурасының аномалиясының қаңтар айындағы жүрісі 19
3.7 Ауа температурасының аномалиясының шілде айындағы жүрісі 20
3.8 Орташа жылдық ауа температурасының аномалиясының жүрісі 20
ҚОРЫТЫНДЫ 22
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 23
Ауа да барлық дене сияқты температурасы болады. Ауа температурасы атмосфераның әр нүктесінде әр түрлі болады және уақыт бойынша өзгеріп отырады. Яғни, ауа температурасы дегеніміз - ауаның жылулық режимін сипаттайтын шама. Биіктеген сайын температура әр қабат сайын және әр түрлі себептермен өзгеріп отырады. Мысалы, 10-15 км–ге дейін ауа температурасы төмендейді, одан 50-60 км аралығында өседі, одан кейінгі биіктіктерде қайтадан төмендейді.
Ауа температурасын, сонымен қатар топырақ температурасын, су температурасын Халықаралық температур шкаласы және Цельсия шкаласы арқылы өлшеу қабылданған. Цельсий шкаласының нөлі мұздың еру температурасына сәйкескеледі, ал 100 градус – судың қайнау температурасына сәйкес келеді.
Қазіргі таңда климаттың өзгеруін қарастыру – климатологияда өте өзекті мәселе. Ол соңғы 100 жыл ішінде климатқа табиғи әсерден басқа, антропогендік әсердің де болуымен байланыстырылады. Климаттың өзгеруіне температура жүрісі де зор ықпалын тигізеді. Жылдан – жылға температураның өсуі жаһандық жылыну проблемасын тудыруда. Сол себепті, осы мәселелерді қарастыру - өте маңызды және төменде берілген курстық жұмыс онымен тығыз байланысты.
Курстық жұмыстың мақсаты - Алматы және Астана қалаларының жылды температура жүрісі ерекшеліктерін анықтау үшін келесі жұмыстар орындалды: Алматы және Астана станцияларының орташа айлық және жылдық ауа температура, орташа максималды ауа температура, орташа минималды ауа температура жүрістерін анықтау. Сонымен қатар, ауа температурасының абсолютті минимумы, максимумдарын анықтау және көпжылдық мәліметтер бойынша тұрғызылған ауа температурасының аномалиясын көрсету.
1) Байшоланов С.С. Қожақметов П.Ж Жалпы метеорология. 1- бөлім. Оқу құралы. - Алматы: Қазақ университеті, 2005. - 187 б.
2) Матвеев Л.Т Курс общей метеорологий. Физика атмосферы.-Л.: Гидрометиздат, 1984.-888 б.
3) Научно- прикладной справочник по климату СССР. Сер. 3: Многолетние данные. Вып. 18. Казахская СССР. Книга 1. -Л.: Гидрометиздат. 1989.-514 б.
4) Будыко М.И. Срвременное изменение климата. – Л.: Гидрометеоиздат, 1977. – 46 с.
5) Винников К.Я. Эмпирический анализ СО2 на современные изменения среднегодовой приземной температуры воздуха северного полушария // Метеорология и гидрология. – 1981. - № 11. – С. 30-43
6) Груза Г.В. Об изменчивости температуры и циркуляционного режимов атмосферы Северного полушария // Метеорология и гидрология. – 1982. -№ 3. – С. 8-20.
7) Мелешко В.П. Антропогенные изменения климата в XXI веке в Северной Евразии // Метеорология и гидрология – 2004. -№7. – С. 5-26.
8) Долгих С.А. О многолетних тенденциях термического режима на территории Республики Казахстан // Гидрометеорология и экология. – 1995 - №3. – С. 68-77.
9) Долгих.С.А., Ильякова Р.М., Сабитаева А.У. Об изменении климата Казахстана в прошедший столетний период // Гидрометеорология и экология. - 2005. - №4. – С. 6-23.
10) Пилифосова О.Н. О тенденциях изменения климата Приаралья и их учет при прогнозе уровня Аральского моря // Труды КазНИГМИ. – 1998. – Вып. 102. – С. 64-71.
11) Тихонова Е.А. О степени аномальности температурных полей летом в Казахстане // Труды КазНИГМИ. – 1987. – Вып. 96. – С. 43-47.
12) Турулина Г.К. Климатические характеристики пятидневок с резким изменением температуры воздуха в Казахстане.// Труды КазНИГМИ. – 1988. – Вып. 100. – С. 45-53.
13) Тюребаева С.И. Изменение приземной температуры воздуха в Казахстане // Труды КазНИИ. – 1987. – Вып.99. – С.46-52.
14) Вилесов Е.Н. Региональные изменения климата в условиях глобального потепления // Гидрометеорология и экология. -2008. - №1. – С. 7-19.
        
        МАЗМҰНЫ
|КІРІСПЕ |3 |
|1 ... ШОЛУ |4 ... Ауа ... ... әсер ... ... факторлар |4 |
|1.2 Қазақстанның термикалық ... |7 ... ... ... ... ...... жылыну |9 ... ... ... жағдайы жайында жазылған еңбектер | |
|2 ... ЖӘНЕ ... ... ... ... ... |13 |
|Алматы қаласының климаттық сипаттамасы |13 ... ... ... ... | |
| |13 |
|3 ... ЖӘНЕ ... ... АУА ТЕМПЕ- |15 ... ... | ... ... ... және жылдық ауа темперптурасының жүрісі |15 ... ... ... ауа температурасының жүрісі |16 ... ... ... ауа ... ... |17 ... Ауа ... абсолютті минимумы |18 ... Ауа ... ... ... |19 ... Ауа ... аномалиясының қаңтар айындағы жүрісі |19 |
| 3.7 Ауа ... ... ... айындағы |20 |
|жүрісі | ... ... ... ауа ... аномалиясының жүрісі |20 ... |22 ... ... ... |23 ... да ... дене ... температурасы болады. Ауа температурасы
атмосфераның әр нүктесінде әр ... ... және ... ... ... ... ауа ... дегеніміз - ауаның жылулық режимін
сипаттайтын шама. Биіктеген сайын температура әр қабат сайын және әр ... ... ... ... 10-15 ... ... ауа температурасы
төмендейді, одан 50-60 км ... ... одан ... ... ... ... ... қатар топырақ температурасын, су
температурасын Халықаралық температур шкаласы және Цельсия ... ... ... Цельсий шкаласының нөлі мұздың еру температурасына
сәйкескеледі, ал 100 градус – судың қайнау температурасына сәйкес ... ... ... ... ... – климатологияда өте өзекті
мәселе. Ол ... 100 жыл ... ... ... әсерден басқа,
антропогендік әсердің де ... ... ... ... ... де зор ... тигізеді. Жылдан – жылға температураның
өсуі жаһандық жылыну проблемасын тудыруда. Сол ... осы ... - өте ... және ... берілген курстық жұмыс онымен тығыз
байланысты.
Курстық жұмыстың мақсаты - Алматы және ... ... ... жүрісі ерекшеліктерін анықтау үшін келесі жұмыстар орындалды:
Алматы және ... ... ... ... және ... ауа
температура, орташа максималды ауа температура, орташа минималды ... ... ... Сонымен қатар, ауа температурасының
абсолютті ... ... ... және ... ... бойынша
тұрғызылған ауа температурасының аномалиясын көрсету.
1 ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ
1.1 Ауа температурасының таралуына әсер ететін негізгі факторлар
Ауа температурасы ауа күйінің ең маңызды ... ... ... ... ... әр ... ... болады және уақыт
бойынша өзгеріп отырады. Биіктеген сайын температура әр қабат сайын және
әртүрлі себептермен ... ... ... ... 10-15 км-ге дейін ауа
температурасы төмендейді, одан 50-60 км ... ... ... ... ... ... сонымен қатар топырақ температурасы, су
температурасын халықаралық ... ... ... ... ... ... қабылданған. Цельсия шкаласының ролі ... ... ... ... ол плюс 100˚ ... қайнау температурасына
сәйкес келеді.
АҚШ-та және тағы басқа ... ... ... ... ... нолі қар мен ... ... температурасына тең. Цельсия
шкаласының 0˚С-сы Фаренгейттің плюс 32˚F, ал 100 ˚С-сы плюс 212 ... ... ... ... және ... ... ... болады.
t ˚C=(519)(tF-32) және t ˚C=(915)(TC+32) яғни, 0˚F шамамен минус 17,8 ˚С-ға
сәйкес ... ... ... ... шкаласы Кельвин
шкаласы қолданылады. Ол шкаланың нолі молекулалар қозғалысының толық тоқтау
температурасына, яғни ең ... ... ... ... ... ... шкаласы бойынша минус 273,15˚С-ға тең. Кельвин шкаласы
бойынша температура тек оң таңбалы болады.
Орташа көпжылдық декадалық және ... ... ... ... ... әдіс ... Қолмен жасалынатын гистограмма әдісі
немесе автоматтандырылған слайн-интерполяция әдісі.
Минималды және ... ... ... анықтау үшін
минималды және максималды термометрлер пайдаланылады.
Абсолютті минималды және абсолютті максималды ... ... ... ... периодына әр айдың немесе жылдың ең жоғарғы
және ең ... ... ... ... мен ... төселме беткейдің режиміне бағынатындықтан
ауа температурасының тәуліктік жүрісі төселме беткейдің температурасының
тәуліктік ... ... Ауа ... (2м ... мәні күн шығар алдында байқалады. Көкжиектен күн көтерілген ... 2-3 ... ... ауа ... тез ... ... оның ... Ауа температурасының максималды мәні талтүстен 2-3 сағат кейін
(14-15 сағ) орнығады. Одан кейін ... ...... ... ... ... мен ... үстінде ауа температурасының максималды мәні
құрлық үстіндегіден 2-3 сағатқа кешірек ... Ірі су ... ауа ... ... ... ... ... Оның
себебі – мұхит үсті ауасында су буының мөлшері жоғары болатындықтан ... ... ... және ... ауаның өзіндік сәулешашуы да жоғары
болады.
Салқын немесе жылы ауа массалары басып кіргенде ауа ... ... ... тербелісі бұзылады, яғни кейде керісінше
күндіз төмендеуі немесе түнде өсуі мүмкін.
Тұрақталған ауа-райында ауа ... ... ... бойында
айқын ажыратылады. Бірақ, ауа температурасының тәуліктік амплитудасы
әрқашанда ... беті ... ... ... ... Ауа ... ... амплитудасы әртүрлі факторларға
бағынышты. Маңызды ... ... ... ... ... сайын ауа температурасының тәуліктік
амплитудасы азаяды. Ең үлкен тәуліктік амплитуда субтропиктік ендіктерде
байқалады. Жыл бойында орташа алғанда ... ... ... 12˚С ... орта ... 8-9˚С, ... ... 3-4˚С,
ал одан жоғары 1-2˚С құрайды.
2) Жыл мезгілі. Қоңыржай белдеуде тәуліктік ... ең кіші ... ең ... жазда орнығады. Көктемде олар күзгі маусымнан біршама
үлкен болады. Ауа температурасының тәуліктік амплитудасы түннің
ұзақтығына да бағынышты. Жоғарғы ендіктерде жазғы түн өте ... ... өте ... ... ... ... ... болады. Полярлық аудандарда жазда тәулік бойы күн батпайтын кезде
амплитуда 1˚C шамасында ... ... түні ... ... ... ... ... ал көктем мен күзде тәуліктік
амплитуда біршама өседі (Диксон аралында 5-6˚С құрайды). Тропиктік
ендіктерде температураның ... ... жыл ... ... жыл бойы ... ... болады.
3) Төселме беткейдің сипаты. Су беті үстіндегі ауа температурасының
тәуліктік амплитуда құрлық үстіндегіден кіші болады. Мұхит және теңіз
үстінде ол 2-3˚С ... ... ... ... ... ... ... дала
мен шөлдерде температураның орташа жылдық тәуліктік амплитудасы 30˚С-ға
дейін жетеді.
4) ... Ауа ... ... ... ... ... азая түседі. Бұлт қабаты күндіз күннен көлеңкелеп температураны
азайтса, түнде жер бетінің сәулешашуын атмосфераға жібермей ... ... ... Жер ... ... ... ... (жыра, шұңқыр, аңғар) ауа күндіз
тұрып қалатындықтан қатты қызады, ал түнде ... ... ауа ... ... ағып ... ... ... жерге қарағанда ойпаң
жерлерде температураның тәуліктік амплитудасы жоғары болады. Дөңес
рельефтердің шыңында ... ... ... ... кіші болады.
6) Теңіз деңгейінен биіктік. Теңіз деңгейінен биіктеген сайын ауа
температурасының тәуліктік амплитудасы азаяды, ал максималды және минималды
мәні байқалатын ... ... ... ... ... ... 1-2˚С құрайтын температураның тәуліктік жүрісі байқалады. Бірақ
ол, бұл биіктікте озонның күн сәулесін жұтуымен байланысты /2/.
Ауа ... ... ... ... ... ... ... жүрісімен анықталады. ... ... ең ... ең ... ... орташа айлық температураларының
айырмашылығы болып табылады. Солтүстік жартышарда құрлықта орташа ... ... ... ... ... байқалады. Мұхиттар мен
құрлық жағалауында экстрималды температуралыр ... ... ... ... ... Су беті үстінде ауа температурасының
жылдық амплитудасы құрлық үстіндегіден біршама кіші болады.
Ендік өскен сайын ауа температурасының ... ... да ... ... мәні ... ... ең үлкен мәні полярлық ендіктерде байқалады.
Теңіз деңгейінен биіктеген сайын жылдық амплитуда азаяды.
Амплитуданың мөлшеріне және ... ... ... ... ауа ... ... жүрісінің төрт түрі
ажыратылады:
1) Экваторлық тип. Экваторлық аймақта жылына температураның екі
максималды мәні ... және ... күн мен ... ... күн ... ... тұрғанда, және екі минимумы қысқы
және жазғы күн тоқырауынан кейін ... Бұл ... ... амплитудасы кішкентай, себебі жыл бойы
келетін жылу аз өзгереді. ... ... ... ... құрлықта 5-10˚С құрайды.
2) Тропиктік тип. Тропиктік ендікте температураның қарапайым
жылдық ... ... ... ... және ... қысқы
күн тоқырауынан кейін орнығады. Жылдық амплитуда экватордан
қашықтаған сайын өсе түседі, әсіресе қыс пен жазда.
Температураның жылдық амплитудасы мұхиттар үстінде ... ... ... ... ... ... ... Бұл белдеуде де температураның максимумы
жазғы және минимумы қысқы күн ... ... ... ... солтүстік жартышары құрлық үстінде
шілдеде, теңіздер үстінде және жағалауда тамызда байқалады.
Ендік өскенде температураның жылдық амплитудасы да ... мен ... ... олар ... алғанда 10-15˚С,
құрлықтар үстінде 30-50˚С болады, ал 60˚ ... 60˚С ... ... тип. Полярлық аудандар да қыс ұзақ және суық, жаз
қысқа да салқын болады. Температураның жылдық ... мен ... ... ... ал ... ... Максимумы тамызда, минимумы қаңтарда байқалады.
Бұл, жоғарыда айтылған ауа температурасының ... ... ... көпжылдық болып табылады, ал жеке жылдары жылы және ... ... ... кіруінің арқасында оларда біршама ауытқу байқалады.
Органикалық және органикалық емес әлемде болып жатқан ... ... ... ... ... санасады. Ауа ... ... ... ... ауа ... ... және ... Қазақстанның термикалық режимі
Қазақстанның термикалық режимі негізінен радиациялық факторлармен
анықталады. Оны ендіктің ұзындығы мен республиканың ... ... ... және ауа райының шұғыл өзгерісімен түсіндіруге болады.
Сонымен қатар, мұндай жағдайда атмосфера ... ... суық ... ауа ... ... ... мен олардың әр маусымда барикалық
жағдаймен бірігіп әрекет етуі ең бастысы ... ... Осы ... ... ... ... алып ... Ауа
температурасының амплитудасының үлкен қарама-қайшылығы, ... ... ... ... ... ... солтүстіктен
оңтүстікке қарай тез өсуі, өз кезегінде барико-циркуляциялық жағдайдың және
жылдың үлкен бөлігінде радиациялық баланстың қалыпты жағдай болып ... суық ... ... жылы ... иелік етеді, өз ... ... ... ... ... Оңтүстік аудандарда жылы
периодтың ұзақтығы он айға ... ... ... қыс ұзақ және ... Кей ... қысы ... дейін барады. Аз да болса кей жылдары Орталық Азиядан жылы ауа
массалары ... ... ... жазы ... кей ... ... 35-40˚С. Көктемнің соңы мен күздің басында үсік болуы
мүмкін.
Оңтүстік аудандарда қыс аязсыз және жұмсақ болады. ... ... ... ... ... минус 30-35˚C-ға жетеді. Арктикалық және Сібір ... ... кей ... ... ... жетуі мүмкін.
Көктемгі үсік сәуірдің соңында, күзгі үсік қыркүйектің ... ... ... аудандарында, таулы аймақтарды қоспағанда,
жаз ұзақ болады. Бұл жерде бөлек ... ауа ... ... Ал ... ... ... ... көтеріледі. Шөл зоналарында
құрғақ және өте ыстық ауа райы болады.
Қазақстанның таулы ... ... ... ... ... ... ... Таулы аудандарда жазық жерге қарағанда ... ... ... Тау ... ... ... ... Тау баурайының экспозициясы және биіктігі, рельефтің
тілімделу сипаты, таудың ұзындығы, ... және ... ... ... ... ... ... температурасы режиміне, сонымен қатар үлкен су объектілері: Каспий
теңізі, Арал теңізі, Балқаш, Жайсан, ... және ... да ... ... ... ... жыл мезгілдердің термикалық әртүрлілігімен
ерекшеленеді. Шөл зоналарында орташа ... ... ... болады.
Қазақстанда оңтүстік бөлігі үшін көктем қысқа, ал күз ұзаққа созылады.
Ауа температурасының ... ... ... ... оның ... оның ... ең жылы және ең салқын айлардың орташа айлық
температурасының айырмашылығы ... ... ... келетін мәлімет
климаттың континентал деңгейін сипаттайды.
Ауа ... ... ... ... ... және рельеф
формасына байланысты болады. Қыстық және жаздық температура айырмашылығы
тауда және жаздық жерлерде бірдей болмайды. Бұны Іле ... ... ... ... болады.
Қазақстанда ауа температурасының жылдық таралу сипаты бойынша 7 түрге
бөлінеді:
Қысы ұзақ, суық және жылы, ылғалды жаз, ауа температурасының жылулық
амплитудасы ... ... Бұл ... ... дала ... байқалады.
Суық қыс және ыстық құрғақ жаз. Жылдық температура амплитудасы 36-38˚С.
Оңтүстік дала ... және ... шөл ... жаз және ... суық қыс. ... амплитудасы 38-40˚С құрайды. Оған
Орталық Қазақстан жатады.
Ыстық, құрғақ ұзақ жаз және ... ... қыс, ... ... ... ... ... жаз және суық қыс. Жылдық амплитудасы 30˚С. Оңтүстік таулы
аймақ және оңтүстік шығыс жатады.
Суық қыс және ... жаз. ... ... 20-25˚С және одан
төмен болады. Таулы және биік таулы ... ... қыс және ... жаз, ... ... 40˚С және одан да жоғары
болады. Оған Оңтүстік ... ... ... ... кіреді.
Әдеттегі ауа температурасының ауытқуы, басқа климат элементтері сияқты
орнықты болады. Бұған тек ... ... ... ... ... әсер етеді. Бұл жағдайда Қазақстан территориясының
солтүстік және оңтүстік шекараларының ашықтығы Орта ... жылы ... және ... суық ... ... ... ... Бұл
жергілікті жердің ауа райының температурасының қарама-қайшылығын туғызады.
Ал осының бәрі ауа ... ... алып ... ... ... амплитудасы, жыл үшін ең төменгі және
ең жоғарғы тәуліктік температура айырмашылығы ... ... ... маңызы бар. Ауа температурасының төменгі ауытқуы Каспий және Арал
теңізінің жағалауында, ... ... ... Ауа ... ... ... ауытқиды. Жоғарғы көрсеткіші Қазақстанның
батыс аудандарында байқалған. Жылдық жүрісінде ... ... ... ... минимум жазда байқалады.
Максимальды температура тауда білінеді, мысалы: 2 км теңіз деңгейінен
жоғары Іле Алатауында максимум 30-35˚С, ... ... 3 км ... 21˚С ... айларында республиканың солтүстігінде ауа температурасының
абсолютті максимумы 40˚С-қа, ал ... ... ... жетеді.
Бетпақдала және Қызылқұмда жазда 45-46˚С-қа дейін барады. Ең ... ... 1944 жылы ... ... ... ... ... көрсеткіші ауа температурасының абсолютті
минимумы болып табылады және мұндай жағдайда қыста қатты аяздар ... ... ... ... ... ... ... Қыста өте қатты аяздардың болуы, жергілікті ... ... ... ... солтүстік-батыс және солтүстік арктика
ауа массаларының келуімен ... ... ... және ... бойынша өзгеріп тұратын
метеорологиялық элемент. ... ... ... ауа ... ... көп ... ... ерекшеленеді және Қазақстанның әр
аудандарында әртүрлі болады.
Қазақстанның оңтүстік және ... ... ... ... солтүстікке
қарағанда айқын көрінеді. Солтүстік аудандарында орташа ауытқуы қысқы және
көктемгі ... ... ... ... ... ... ... Жаз
және күз айлары үшін ауа температурасының айлық орташа ауытқуы солтүстікте
±1˚; ±1,5˚, ... ±0,8˚; ... ... Айта ... жылы ... айлар бірнеше жылдар бойы қайталануы мүмкін, қалыпты аномалия бұл
кезде тұрақты ... ... Бұл ... ... ... ылғалды және құрғақ жылдың айналып келуімен ерешеленеді. Өнімсіз
жылдар 3-4 жыл қайталануы мүмкін, өнім бітік шыққан ... бір рет, ... екі рет қана ... ... ... ... ... өзекті мәселе – жаһандық жылыну
Қазіргі таңдағы ең өзекті ... бірі ...... жылыну болып
табылады. Осы тақырып төңірегінде көптеген ғалымдар өз пікірлерін,
зерттеулерін ... ... ... ... ... ... ... М.И.
/4/, Винников К.Я. /5/, Груза Г.В. /6/, Мелешко В.П. /7/ ... С.А. ... тағы да ... ғалымдар көп сөз қозғаған.
М.И. Будыко /4/ бойынша қазіргі климаттың өзгеруі соңғы жүзжылдыққа
тән. Эмпирикалық мәліметтер көрсеткендей, XIX ... ... ... біздің
жүзжылдығымыздың отызыншы жылдарына дейінгі ... ... ... ... жоғарылауы байқалған. Ол әсіресе, биік ендіктерде
қатты анықталады. Ал 30-шы жылдардың соңында ... ... Бұл ... төмендеуі Арктикада өте маңызды мәселе болды.
Себебі салқын аймақта температураның төмендеуі көптеген ... ... ... ... ... болды. Сонымен қатар, жұмыста климаттың
өзгеруін түсіндіру үшін жоғарыда ... ... ... ... ... ... керек екендігі туралы айтты.
К.Я. Винников /5/ СО2-нің солтүстік ... ... ... ... ... ... талдау жүргізген. Қысқаша тоқтала
кетейік. Көптеген жұмыстар көрсеткендей, климаттың ... ... ... ... ... ... ... қабатының
вариациялық параметрлері және атмосферада антропогендік әсермен көмірқышқыл
газының көбеюі негізгі ... ... ... Осы ... ... бірнеше тексеру жұмыстары ұйымдастырылған болатын. Тексерулер
нәтижелері көрсеткендей, соңғы жүз жыл ... ... ... ... ... өзгеруіне ондағы детерминделген компоненттер
себепкер. Ол атмосфера мөлдірлігінің ауытқуымен және ... ... ... ... ... ... жаһанды жер беті
термикалық режиміне алынған эмпирикалық баға, СО2 атмосферада 2˚С және ... ... ... Қазақстанның темпертуралық жағдайы жайында жазылған еңбектер
Енді Қазақстанның температура ... ... ... ... ... Осы мәселе бойынша Қазақстан ғалымдарының ішінде Долгих
С.А. /8,9/, Пилифосова О.Н. /10/, Тихонова Е.А. /11/, ... Г.К. ... С.И. /13/, ... Е.Н. /14/, ... Э.П. /15/ ... үлесі зор екенін айта кетпеуге болмайды.
С.А. Долгихтың /8/ қалдырған ... ... ... ... ... жүз жыл ішінде Қазақстан территориясының көп
бөлігі үшін маусымдық және орташа ... ауа ... ... тән ... ... Бұл ... 30 ... көктем мезгіліне
қатысты емес. Орташаланған температура тренды әр жүз ... ... ... ... ... ... анықтау қиынырақ болып табылады. Ол өзгерістер
де табиғи және ... ... ... Енді осы ... 30 ... ... территориясы бойынша таралуына тоқталсақ, бұл
уақыт аралығында жылдық ауа температурасының тренді ... ... ... айта кету ... Орташа жылдық температураның сызықтық трендінің
максималды мәні Арал ... ... ... ... және де
0,4-0,5˚С/10 жылға тең болған. Тренд дисперсиясы – 10-20% ... ... және ... ... ... ... 1,2˚С/100 жылға
тең болған. Сәйкесінше, тренд дисперсиясы 10-17 % құраған. Жаз мезгілінде
ауа температурасының ... өсуі ... көп ... ... ... коэффициентінің максимальды мәні (1,0˚С/10 жыл) және
детерминация коэффиценті (30-60%) Арал ... ... ... Бұл осы су ... ... ... ... жазда байқалады. Арал теңізінің деңгейінің төмендеуі ... ... ... болатын. Күзде жылыну аймағын
Қазақстан территориясының оңтүстік және оңтүстік-шығыс бөлігі ... ... өсу ... 0,5 ˚С/10 жыл. ... ... шеткі солтүстік және батыс аймақтарды есептемегенде, ... ... Тек ... ... ... ... температура
төмендеуімен сипатталады. Ол 0,2-0,3 ˚С/10 ... тең. ... ... 30 жылы ... және ... ... өзгеруінің жоғары
жылдамдығымен ерекшеленгенін көреміз.
Сонымен қатар, С.А. Долгих /9/ еңбегінде соңғы ... ... ... ... ... ... нақты мәлімет алған. 110 жыл
ішінде ... ж) ... 11 ... ... ... тренді оң болған. Ауа температурасының өзгеруі 0,08˚С/10 жыл
(Түркістан ... және ... жыл ... метеостанциясы және
ОГМС Алматы) диапазонында тіркелген. Жауын-шашынға келер болсақ, оның
территория бойынша ... өте ... және ... ... ... емес.
Петропавл, Көкпекті, Жайсан, ... ... ... оң, ал Астана, Атбасар, ... ... ... теріс сипатқа ие.
Жоғарыда айтылған Арал теңізінің жағалау климатының өзгеру тенденциясы
және оны Арал теңізінің деңгейін ... ... ... О.Н. ... шолу ... Арал теңізінің қазіргідей ... ... ... екеніне күмән жоқ. 70-жылдардың басында-ақ бұл
теңіздің құрғауына ықпал етуші климаттық факторлардың үлесі 30-40% ... ... ... ... шаруашылық әрекеттерден ғана емес,
сонымен қатар, климаттық жағдайлардың ... ... де ... шаруашылығында маңызды ауа-райын болжау үшін ... ірі ... ... үлкен роль атқарады. Төменгі
температура халық шаруашылығының кейбір даму саласына өте қолайсыз болып
табылады. ... көп ... ... ауа массасының кенеттен еніп келуі
қауіпті ауа-райы жағдайымен бітеді. Жаздағы құмды ... ... ... ... ... ... автокөліктердің жұмыстан шығуы,
жолдардың ... ... ... ...... кенеттен
өзгеруінің салдары. Е.А. Тихонованың /11/ Қазақстанда жаз ... ... ... ... туралы мәліметтерін қарап
көрейік. Ол /11/ ... ... үшін ... ... бойынша
белгілі ретпен орналастырылған 36 станция мәліметтерінен алынған ... ауа ... ... /11/ талдауының нәтижелері көрсеткендей, жаз айларына бір
бескүндіктен екінші бескүндікке дейін ... ... ... ... ... – 58%, ... ... – 55% және де тамыз айына – ... ... ... ... ... 54% және тамыз айы
көрсеткіштерінің 59% кіші аномальдылық класынан үлкен аномальдылық класына
көшеді. Ал шілде айында 55% кіші ... ... ... Е.А. ... /11/ мәліметтерінен ... жаз ... ... ... температурасының
аномальдылығы туралы хабар алдық. Аномальдылық кластарының қайталануы және
бір кластан екінші класқа ауысуы зерттелгеніне көз жеткіздік. Бұл ... ... ... ... ... жұмыстарына жаңа
мүмкіндіктер береді. Ауа-райын болжауда көптеген жұмыстарды жеңілдетіп, ауа-
райының болжамын дәлірек анықтауға да жол ашуы ... ... Сол ... ... әлі де өз қырларын ашып, көптеген зерттеу жолдарынан ... ... ... ... Е.А. ... /11/ мен Г.К.
Турулинаның /12/ бірігіп қарастырған жұмысына көз жүгіртейік. Бұл ... ауа ... ... ... ... сипаттама жасалған.
Желтоқсанда берілген уақыт ішінде 180 жағдайдың 23 (12,8 %) салқын
бескүндік, 39 (21,7%) жылы бескүндік болып ... ... ... ауа
температурасының ауытқуы батыс Қазақстанда (Орал) минус 4,2˚С-тан, Шығыс
Қазақстанда (Семей) минус 12,6˚С-қа дейін. Ал аномалияның ... ... 13,4˚С және ... 24,9˚С ... ... Ауа ... ... жылы бескүндікке қарағанда, салқын бескүндікте көбірек
болған. Орташа квадраттық ауытқу салқын бескүндік үшін 3-4˚С және ... үшін 2-4˚С ... Көп ... ... ... бескүндігі
салқын, ал екінші бескүндігі жылы болған.
Қаңтарда қарастырылған уақыт ішінде 31 салқын бескүндік (17,2%) ... жылы ... (18,9%) ... 30 жыл ішінде 25 салқын және 26 жылы ... ... ... ... суық және жылы ... ... жоқ. ... қарамастан, бірінші және ... ... ал ... және ... жылы ... ... жылы және салқын бескүндіктердің статистикалық
сипаттамалары ... қыс ... ... режимнің
ерекшеліктері туралы түсінік береді. Бұл мәліметтерді ұзақ мерзімді ауа-
райы болжамдарын жасау үшін ... ... ... ... Арал ... орташа айлық
температурасының ауытқуынан Ақтөбе, Астана, ... ... ... айы ... орташа айлық трендтің ауытқуы үлкен. Жаз
айларында трендтердің статистикалық маңызы онша зор ... ... ... тек климатологтарды ғана емес,сонымен қатар
гидролгтарды да қызықтырады. Себебі, су ресурстары мен ... ... ... өзгеруіне тәуелді. Қазіргі уақытта Қазақстандағы су ресурстары
азайып, ал мұздықтары шегініп ... ... ... бұл ... ... ... зерттеулер жасады. Солардың ішінде Е.Н. Вилесовтың /14/,
Э.П. Қожахметованың /15/ және тағы да басқаларының жұмыстарын ... ... ... бойынша, Қызылордада, Мыңжылқы станцияларында ауа
температурасының өсуі байқалған. Сонымен қатар, /15/ зерттеулері ... 30 жыл ... Іле- ... ... ауа ... өзгеруі
статистикалық тұрғыдан маңызды емес, тек орташа жылдық ауа температурасы
мен ақпан айындағы ... ... ауа ... өсуі ... маңызды болып табылады.
2 АЛМАТЫ ЖӘНЕ АСТАНА ҚАЛАЛАРЫНЫҢ ФИЗИКА ГЕОГРАФИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ
2.1 ... ... ... ... сипаттамасы
Алматы қаласы, оның оңтүстік жағында Алматы ГМО ... ... ... ... ... болып келеді, ол жерде
сирек дөңестер мен ойпаттар бар. Қала ... ... ... ... 800 м ... 3-5 км оңтүстік- шығысқа және оңтүстікке қарай
станциядан қатты жоталық таулы аймақ басталады, ары қарай көтеріліп ... ... Жота ... ... - батыс жағынан шығыс, солтүстік -
шығысқа қарай бағытталған ол станция горизонын 7-ден 100 ... - ... ... ... ең биік сызығынан станцияға дейін 30 км.
Жотаның солтүстігіндегі маңызды шыңдары: оңтүстік-шығыста – Мохнатая
Сопка, 15 кмде ... ...... 18 ... ...... Тұйық-су 24 кмде, шығыс, оңтүстік-шығыста – Талғар 35-
кмде, оңтүстікте – Пик Алматы 20 кмде, ... - ... ... 20 ... ... орташа биіктігі 3000 м болса, оның ... ... ... 5000 м ... ... Тау ... үстінде әрқашан қар жатады,
жоғарғы биіктіктерде мұздықтар мен ... бар, олар ... ... ... Ең ... ... Алматинка өзені ол оңтүстікпен
солтүстікке қарай каланың шығыс жағында ... ... ... көп. Қаланың солтүстігінде әртүрлі ... көп ... ... ... жазықтықтар, солтүстік-батыс жақта 30 км жерде Жатын-
құм құмдары орналасқан.
Топырағы – қара, қараңғы күлгін, кейбір жерлерде батпақты болып келеді.
2.2 ... ... ... ... ... қаласы Қазақтың ұсақ шоқысы ауданында, Теңіз құрғақ-далалы
жазығының солтүстік-шығыс аумағында, Есіл ... оң ... ... ... ... жазық сипатты, әлсіз сипатталған
төбелермен (салыстырмалы биіктігі 40-50 метрге дейін) кезектеседі. Ауданда
көлдер (әсіресе ... өте көп, ... ... ... ... ... үлкен тұзды Теңіз көлі орналасқан. Қала ... ... ... ... ... ... 15 километрде ауданы 30 км2 ірі
Майбалық көлі орналасқан. Есіл өзені ... ... ... оңтүстігіне қарай 1-1,5 километрде ... ... ... 25 ... ірі Нұра ... ағып өтеді, ол Теңіз көліне
келіп құяды. Екі өзен де ... ... ... – қара қоңыр, ауыр сазды сортаң. Есіл және Нұра ... ... ... ... жамылғысы – құрғақ далалы
(ақселеу, бозселеу), ...... Кей ... бар. Ағаш ... ... – тек ... және аз ... ғана бар.
Ормандар жоқ, тек жасанды орман алқаптары бар. Олардың жақыны батысқа қарай
2-3 километрде ... ... ... ... ... қолданылады.
Метеорологиялық алаң қаланың батыс бөлігінде, аз төбелі, ашық ауданда,
оңтүстікке әлсіз еңкейген аймақта ... Осы ... 30-50 ... ... ... 1 км2) ... ... көктемде өзендерден еріген
сулар келеді де, жаздың соңына дейін осында тұрақталады.
Жақын құрылыс ... ... 75 ... (биіктігі 7 метрге
дейінгі жеке үй) орналасқан. Басқа бір ... биік емес ... ... ... және батысқа қарай 100-200 ... ... ... ... ашық.
Топырақ – сазды, шөппен жабылған (ақселеу, бозселеу, жусан).
Топырақ қабаттары ... ... ... см – ... тығыз, өсімдік тамырлары бар, ауыр сазды;
25-78 см – ... таза емес ... ... өсімдік тамырлары аз
орналасқан;
78-300 см – сазды, құмдауытты, сортаң.
Грунтты ... 10-15 метр ... ... ... ЖӘНЕ АСТАНА СТАНЦИЯЛАРЫНДАҒЫ АУА ТЕМПЕРАТУРАСЫНЫҢ ЖЫЛДЫҚ ЖҮРІСІ
3.1 Орташа айлық және жылдық ауа температурасы
Ауа температурасының таралу ... ... ... болып келеді. Әр аймақ климатының өзіндік ерекшеліктері бар. ... әр ... ауа ... ... ... станциясы кең байтақ жеріміздің ұсақ шоқысында ... ... ... ... ... ... орналасқан. Бұл екі
станцияның бірі бұрыңғы астанамыз ... ... ... ... ... ... және ... Қазақстан Республикасындағы индустриалды
дамыған қалалар болып саналады. Сол себепті, осы екі ... ... ... өте ... және ... ... және ... ауа температурасы
1 – кестеде қарастырып ... ... ... максималды
температура мәндері берілген.
1 кесте
|Станция |Айлар |
| |1 |
| |1 |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |9 |10 |11 |12 | ... ... |-2,4 |5,6 |10,9 |15,2 |17,6 |16,3 |11,0 |4,6 |-3,3 |-8,8 | ... |-21,8 |-15,6 |-2,4 |5,8 |11,2 |13,4 |10,9 |5,1 |-2,1 |-11,2 ... |
3 – кестеде Астана және Алматы сианцияларының ... ... ... ... ал 3 – ... ... берілген. Суретке
қарасақ, Астана, Алматы станцияларындағы орташа минималды температура
мәндері қыс ... ғана ... ... ... Ал ... екі ... ... орташа минемалды температура мәндерінің
бір – бірінен ерекшеленуі бір қалыпты .
Сурет 3 Орташа минималды ауа температурасы
Қаңтар ... екі ... ... ... ... айырмашылығы –
минус110 С болса, ақпанда – минус 130С, желтоқсанда – минус 100С
айырмашылық болған.
3.4 Ауа ... ... ... 4
станция |1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |9 |10 |11 |12 | |Алматы |-35
(1900) |-38
(1951) ... ... ... ... |7
(1926) |5
(1978) |-3
(1969) |-11
(1928) |-34
(1952) |-32
(1959) | |Астана |-52
(1893) |-49
(1895) |-38
(1930) |-28
(1913) |-11
(1969) |-2
(1971) |2
(1936) |-2
(1929) |-8
(1933) |-25
(1914) ... ... | ... және ... ... ауа температурасының абсалютті минумумдары
4 – кестеде берілген. Кестеден байқағанымыздай, аталған станциялардағы ауа
температурасының абсалютті ... қыс ... ... әр түрлі
жылдарда тіркелген. Астанада 1893 жылы қаңтар айында – ... 520С ... ... 1900 жылы ...... 380С ... Мұндай ерекшелік
екі станцияның физико – географиялық орналасуына және әр ... ... ... Ауа температурасының абсолютті максимумы
Кесте 5
станция |1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |9 |10 |11 |12 | |Алматы |17
(1940) ... ... ... |35
(1984) |39
(1977) |43
(1983) |40
(1944) |36
(1931) |31
(1985) |25
(1979) |19
(1971) | |Астана |6
(1881) |6
(1895) |22
(1944) ... ... ... ... |39
(1929) |34
(1900) |26
(1916) |17
(1955) |4
(1975) | |
5 – кестеде жоғарыдан қарастырылып келе жатқан станциялардың ауа
температураларының ... ... ... ... ... Астана мен Алматыда ауа температурасының максималды мәндері
шілде айларында байқалған. Астанада 1936 жылы 42С, Алматыда 1983 жылы 43С
тіркеген.
3.6 Ауа температурасының ... ... ... ... ... ... қаңтар айында ауа температурасының аномалиясының өсуі
Алматы қаласына қарағанда, Астана қаласында жоғарырақ екенін көреміз.
3.7 Ауа температурасының аномалиясының шілде ... ... ... ... ауа ... ... өсуі ... айында
Алматы және Астана станцияларында бірдей жүретінін көре аламыз.
3.8 Орташа жылдық ауа температурасының аномалиясының жүрісі
6-суретте орташа жылдық ауа температурасының аномалиясының өсуі ... ... ... қарағанда жоғарырақ екені көрсетілген.
Қорытынды
1. Астана станциясы үшін орташа айлық және жылдық ауа ... – 17,2 °С ... ... 20,3 °С (шілде) болса, Алматы
станциясында минимумы – 6,8°С (қаңтар), ал максимумы 23,4°С (шілде).
2. Орташа максималды ауа температурасының минимумдары Астанада ... ... -1,3°С ... ал ... 27,0°С ... Алматыда
29,7°С (шілде) құрайды.
3. Астана үшін орташа минималды ауа ... ... ... ... 13,4°С ... ал ... ... -11С (қаңтар),
максимумы 17,6°С (шілде).
4. Ауа температурасының абсалютті минимумы Алматыда 1951 жылы ... °С ... ... -52°С 1893 жылы қаңтарда тіркелген.
5. Ал ауа температурасының абсалютті максимумы Алматыда 1983 жылы шілде
айында 43°С байқалса, ... ауа ... ... максимумы
1936 жылы шілдеде тіркелген, ол 42°С тең.
6. Қаңтар айында ауа температурасының аномалиясының өсуі Астана
станциясында Алматы станциясына қарағанда жоғарырақ.
7. ... ... ауа ... ... өсуі ... және ... ... Орташа жылдық ауа температурасының аномалиясының өсуі Астана
станциясында, Алматы станциясына қарағанда жоғарырақ.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1) Байшоланов С.С. Қожақметов П.Ж ... ... 1- ... ... - ... ... ... 2005. - 187 б.
2) Матвеев Л.Т Курс общей ... ... ... ... ... ... ... справочник по климату СССР. Сер. 3: Многолетние
данные. Вып. 18. Казахская СССР. Книга 1. -Л.: Гидрометиздат. 1989.-
514 б.
4) Будыко М.И. ... ... ... – Л.: ... – 46 с.
5) Винников К.Я. Эмпирический анализ СО2 на современные изменения
среднегодовой приземной ... ... ... ... ... и ... – 1981. - № 11. – С. 30-43
6) Груза Г.В. Об изменчивости температуры и ... ... ... ... // ... и гидрология. – 1982.
-№ 3. – С. 8-20.
7) Мелешко В.П. Антропогенные изменения климата в XXI веке в Северной
Евразии // Метеорология и ... – 2004. -№7. – С. ... ... С.А. О ... ... ... ... на
территории Республики Казахстан // Гидрометеорология и экология. –
1995 - №3. – С. 68-77.
9) Долгих.С.А., Ильякова Р.М., ... А.У. Об ... ... в ... ... ... // Гидрометеорология и
экология. - 2005. - №4. – С. 6-23.
10) Пилифосова О.Н. О тенденциях изменения ... ... и их ... прогнозе уровня Аральского моря // Труды КазНИГМИ. – 1998. – Вып.
102. – С. 64-71.
11) Тихонова Е.А. О степени ... ... ... ... ... // Труды КазНИГМИ. – 1987. – Вып. 96. – С. ... ... Г.К. ... ... ... с ... температуры воздуха в Казахстане.// Труды КазНИГМИ. –
1988. – Вып. 100. – С. 45-53.
13) Тюребаева С.И. Изменение приземной ... ... в ... ... ... – 1987. – ...... Вилесов Е.Н. Региональные изменения климата в условиях глобального
потепления // Гидрометеорология и экология. -2008. - №1. – С. 7-19.

Пән: География
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Рекреация ұғымы сұрақ-жауап түрінде196 бет
Қазақстанның қалалрындағы атмосфераның ластану деңгейіне динамикалық бақылау3 бет
"Астана-финанс" акционерлiк қоғамы12 бет
1986 жылдан 2002 жылдар аралығындағы салқын кездегі Алматы және Астана қалалары бойынша ауа температурасының термикалық режимі38 бет
Rixos Prezident Astanа қонақ үйі. Ұйымдық құрылымы22 бет
«Астана: жас қала - жастар қаласы»42 бет
«Ата-тек-Астана» шағын бизнес орталығының басқару жүйесін талдау43 бет
Іле өңірінің ортағасырлық қалаларының заттай мәдениеті36 бет
Айналым капиталын басқару тиімділігін талдау (“Астана трэйд интернэшнл” АҚ мысалында)64 бет
Алматы және Астана қалаларының жел режимі18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь