Газет мақалалары тақырыптарының синтаксистік құрылымы

КІРІСПЕ
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
Газет мақалалары тақырыптарын зерттеудің теориялық негіздері
1.1 Газет мақала тақырыптары, олардың зерттелуі
1.2 Газет тақырыптарын зерттеудің аспектілері
1.3 Газет мәтінінің тақырыбы және сөйлеу әрекеті
1.4 Газет мәтіні тақырыптарының қызметі
Газет тақырыптарының құрылымдық.мағыналық сипаты
2.1 «Жеке сөз» типті тақырыптар
2.2 «Түйдекті тіркес» типті тақырыптар
2.3 «Сөз тіркес» типті тақырыптар
2.3.1 «Қиыса байланысқан сөз тіркес» типті тақырыптар
2.3.2 «Матаса байланысқан сөз тіркес» типті тақырыптар
2.3.3 «Меңгеріле байланысқан сөз тіркес» типті тақырыптар
2.3.4 «Қабыса байланысқан сөз тіркесі» типті тақырыптар
2.4 «Сөйлем» типті тақырыптар
2.4.1 «Есімді сөйлем» типті тақырыптар
2.4.2 «Етістікті сөйлем» типті тақырыптар
2.4.3 «Хабарлы сөйлем» типті тақырыптар
2.4.4 «Сұраулы сөйлем» типті тақырыптар
2.4.5 «Бұйрықты сөйлем» типті тақырыптар
2.4.6 «Лепті сөйлем» типті тақырыптар
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Диссертациялық жұмыс қазақ газеті бетіндегі тақырыптардың ерекшеліктерін зерттеуге арналады. Бұқаралық ақпарат кұралының кұрамдас бөлігі болып табылатын газет беттеріндегі тақырыптар әдеби тілдің функционалдық түрінің бірі ретінде арнайы зерттеу нысаны бола алатыны сөзсіз. Тіл білімінде соңғы жылдары бұқаралық ақпарат құралдарының тілін ғылыми тұрғыда қарастыруға ерекше көңіл бөлініп келеді. Әсіресе, мерзімді басылымдар тілі тіл білімінің әртүрлі деңгейлерінің нысаны болып, жан-жақты зерттелуде.
Зерттеудің өзектілігі. Ғылым мен техниканың қарқынды дамуымен байланысты қазіргі кезде адамдар тығыз ақпараттық кеңістікте өмір сүруде. Бұқаралық ақпарат кұралдарының, соның ішінде радио, теледидар мен интернеттің дамуына қарамастан, қазіргі қоғам өмірінде газеттің алар орны ерекше. Әрбір оқырман газет бетін ашқанда, ең алдымен, мәтін тақырыптарымен танысатыны анық. Қазіргі таңда лингвистика ғылымының даму деңгейі бұқаралық ақпарат құралдарының негізгі өзегі – газет мақалалары тақырыптары құбылысына тілдік тұрғыдан талдау жасап, теориялық негізде баға беруге мүмкіндік береді. Ерекше тілдік бірлік болып табылатын газет мақалалары тақырыптарының қолданылу ерекшеліктері, құрылымдық сипаты қазақ тіл білімінде зерттеу нысаны болған емес.
Жалпы тіл білімінде тақырыптар арнайы ерекше тілдік бірлік ретінде жиырмасыншы ғасырдың елуінші жылдарынан бері зерттеле бастады. Бұл зерттеу еңбектерде тақырыптардың номинациялық құрамы, олардың сөз таптарына қатысы, грамматикалық тұлғалары, экспрессияның берілу тәсілдері, синтаксистік ерекшеліктері, функционалдық типологиясы мен семантикасына жасалған талдаулар қарастырылған.
Соңғы кездегі газет басылымдарының молаюына байланысты олардағы тақырыптардың да аясы кеңейген, сонымен бірге коммуникацияға негізделген газет мақалалары тақырыптарының құрылымдық сипаты да сан алуан.
Тақырыптардың құрылымдық, семантикалық зерттелуі қазақ тіл біліміндегі алғашқы зерттеу болып табылады.
Зерттеу жұмысының нысаны – ерекше тілдік бірлік болып табылатын газет беттеріндегі тақырыптар.
Зерттеу пәні – газет мақалалары тақырыптарының синтаксистік ерекшеліктері, соның ішінде «жеке сөз», «түйдекті тіркес» және «сөз тіркесі» типті (байланысу формалары мен тәсілдері), «сөйлем» типті тақырыптардың құрылымдық өзгешеліктері.
Зерттеудің мақсаты – баспасөз бетіндегі мақала тақырыптарына құрылымдық, семантикалық, функционалды тұрғыдан талдау жасау.
Алға қойған мақсаттардан төмендегідей зерттеу міндеттері туындайды:
- газет беттеріндегі тақырыптардың зерттелуіне шолу жасау;
1 Бахарев Н.Е. Структурно-функциональное развитие заголовков (на материале из газет-журналов за 1903-1907, 1935-1939, 1965 годов): автореф. дис. канд. филол.наук: 10.02.01. – Алматы, 1971. – 25 с.
2 Ихсангалиева Г.К. Функционально-прагматический анализ заголовков: автореф. дис. канд. филол. наук: 10.02.19. – Алматы, 2000. – 26 с.
3 Жақсыбаева Ф.З. Газет мәтіндерінің прагматикалық функциясы (қазақ тілінде шығатын газет материалдары бойынша): филол. ғыл. канд. дис.: 10.02.02. – Алматы, 2000. – 153 б.
4 Есенова Қ.Ө. Қазіргі қазақ медиа-мәтінінің прагматикасы (қазақ баспасөз материалдары негізінде): филол. д-ры ғыл. дис. – Алматы, 2007. – 345 б.
5 Қожабекова Р.Т. Баспасөз бетіндегі тақырыптардың фразеологиялық ерекшеліктері: филол. ғыл. канд. дис.: 10.02.02. – Алматы, 2002. – 140 б.
6 Галкина-Федорук Е.М Об экспрессивности и эмоциональности в языке // Стати по языкознанию: Сб.ст. – М., 1958. – С. 343-345.
7 Лазарева Э.А. Заглавие художественного текста. – Свердловск, 1989. – 261с.
8 Белошапкова В.А. Выражение побуждения к совместному действию // Русский язык за рубежом. – 1994. – №4. – С. 21-27.
9 Бенвенист Э. Общая лингвистика: Пер. с франц. – М.: Прогресс. – 1974. – 447 с.
10 Балақаев М., Сайрамбаев Т. Қазіргі қазақ тілі (Сөз тіркесі мен жай сөйлем синтаксисі). – Алматы, 2004. – 235 б.
11 Сайрамбаев Т. Қазақ тіліндегі күрделі сөз тіркестері. – Алматы: Мектеп, 1981. – 197 б.
12 Ермекова Т. Компоненттер құрылысының құрмалас сөйлемнің грамматикалық-семантикалық сипатына қатысы: филол. ғыл. д-ры дис.: 10.02.02. – Алматы, 2007. – 269 б.
13 Сағындықұлы Б. Қазақ тілі лексикасы дамуының этимологиялық негіздері. – Алматы: Қазақ университеті, 2001. – 110 б.

ДИССЕРТАЦИЯ ТАҚЫРЫБЫ БОЙЫНША ЖАРИЯЛАНҒАН МАҚАЛАЛАР ТІЗІМІ

1 Газет мақалалары тақырыптарының функционалдық-прагматикалық аспектісі // Тілтаным. – 2008. – №4.
2 Газет мәтіндерінің синтаксистік құрылымы // ҚазҰУ хабаршы. Филология сериясы. – 2008. – №8.
3 Когнитивтік теориясының кейбір мәселелері туралы // Тіл және жаһандану: бүгіні мен болашағы: халықаралық ғыл.-теор. конф. материалдары. – Алматы, 2008. – 50-52 бб.
4 Қазақ тілінің жоғары оқу орындарында қолдану аясы және бүгіні мен келешегі // ҚазҰУ хабаршысы. Филология сериясы. – 2009. – №5.
5 Газет бетіндегі тақырыптардыңдың берілуі // Түркі әлемі: Тіл. Қоғам. Мәдениет: халықаралық ғыл.-теор. конф. материалдары. – Алматы, 2009.
6 Газет мақалалары тақырыптарының синтаксистік ерекшеліктері // ҚазҰУ хабаршысы. Филология сериясы. №4 (120). – Алматы, 2009.
7 Газет мәтініндегі тақырыптардың синтаксисі // Ұлт тағылым. – 2009. – №1.
8 Газет мақалалары тақырыптары жасалу жолдарының синтаксисі // Қазақ тілі және мәдени кеңестік: республикалық ғыл.-теор. конф. материалдары. – Алматы, 2009.
        
        ӘОЖ 811.512.122'373.46
Қолжазба құқығында
АШИРОВА АНАР ТИШИБАЕВНА
Газет мақалалары тақырыптарының синтаксистік құрылымы
10.02.02 – қазақ тілі
Филология ... ... ... дәрежесін алу үшін дайындалған
диссертацияның
авторефераты
Қазақстан Республикасы
Алматы, 2009
Жұмыс әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық ... ... ... ... ... ... ... Т. Сайрамбаев
Ресми оппоненттер: ... ... Т. ... ... доцент Ф. Жақсыбаева
Жетекші ұйым: А. ... ... ... 2009 жылы 14 ... күні ... ... ... атындағы
Қазақ ұлттық университетінің 10.02.02 – қазақ тілі және 10.02.06 – ... ... ... ... ... ... ғылыми
дәрежесін беру жөніндегі Д 14А.01.23 диссертациялық кеңесінің мәжілісінде
қорғалады.
Мекен-жайы: 050040, Алматы қаласы, әл-Фараби ... 71, ... ... әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің ғылыми
кітапханасында ... ... 2009 жылы 12 ... ... кеңестің
ғалым хатшысы, филология
ғылымдарының ... ... ... ... ... Диссертациялық жұмыс қазақ газеті бетіндегі
тақырыптардың ерекшеліктерін зерттеуге арналады. Бұқаралық ... ... ... ... табылатын газет беттеріндегі тақырыптар
әдеби тілдің функционалдық ... бірі ... ... ... нысаны бола
алатыны сөзсіз. Тіл білімінде соңғы жылдары бұқаралық ақпарат құралдарының
тілін ғылыми тұрғыда ... ... ... ... ... ... ... тілі тіл білімінің әртүрлі деңгейлерінің нысаны болып,
жан-жақты зерттелуде.
Зерттеудің өзектілігі. Ғылым мен ... ... ... ... кезде адамдар тығыз ақпараттық кеңістікте өмір сүруде.
Бұқаралық ақпарат кұралдарының, ... ... ... ... ... ... ... қазіргі қоғам өмірінде газеттің алар орны
ерекше. Әрбір оқырман газет бетін ашқанда, ең ... ... ... ... ... таңда лингвистика ғылымының даму деңгейі бұқаралық
ақпарат құралдарының негізгі өзегі – газет ... ... ... ... ... жасап, теориялық негізде баға беруге
мүмкіндік береді. Ерекше ... ... ... ... ... ... қолданылу ерекшеліктері, құрылымдық сипаты қазақ тіл
білімінде ... ... ... ... тіл ... ... ... ерекше тілдік бірлік ретінде
жиырмасыншы ғасырдың елуінші жылдарынан бері зерттеле бастады. Бұл зерттеу
еңбектерде ... ... ... ... сөз ... ... тұлғалары, экспрессияның берілу тәсілдері, синтаксистік
ерекшеліктері, ... ... мен ... ... ... ... газет басылымдарының молаюына байланысты ... да аясы ... ... ... ... ... ... тақырыптарының құрылымдық сипаты да сан алуан.
Тақырыптардың құрылымдық, семантикалық зерттелуі қазақ тіл біліміндегі
алғашқы зерттеу ... ... ... ...... тілдік бірлік болып табылатын газет
беттеріндегі тақырыптар.
Зерттеу пәні – газет мақалалары ... ... ... ... ... ... «түйдекті тіркес» және «сөз
тіркесі» типті (байланысу формалары мен ... ... ... ... ... мақсаты – баспасөз ... ... ... ... ... ... талдау жасау.
Алға қойған мақсаттардан төмендегідей зерттеу міндеттері туындайды:
- газет беттеріндегі тақырыптардың зерттелуіне шолу жасау;
- бұқаралық ақпарат құралдарының негізгі ... ... ... ... тақырыптардың лингвистикалық табиғатын анықтау;
- газет мәтіні тақырыптарының сөйлеу ... ... ... ... газет мәтіні тақырыптарының негізгі қызметтерін саралау;
- баспасөз бетінде атау ... ... ... жеке сөз, ... сөз тіркестері, сөйлемдердің тақырыптану үрдісін ашып көрсету;
- тақырыптардың баспасөз ... ... ... мен
синтаксистік қызметін айқындау;
- газет атауына негіз болатын жеке сөз, түйдекті тіркес, сөз ... ... ... ерекшелігі негізінде газет
бетіндегі тақырыптардың семантикасына тигізетін ... ... ... – алға ... ... мен ... ... талап етеді, соның негізінде ... ... ... ... ... алу ... дереккөздері. Соңғы он жылда жарық көріп тұрған, қалың
оқырманға танымал ... ... ... «Ана ... ... «Жас ... ... «Алматы ақшамы», «Айқын» беттерінен
жинақталып алынған ... ... жиі ... ... ... ... саны – бес мың, ... диссертациялық
зерттеуді талдауға мыңнан аса тілдік бірлік алынды.
Зерттеу жұмысының әдіснамалық негізі. Қазақ тіл білімінің ... А. ... Қ. ... С. Аманжолов, Н. Сауранбаев,
М. Балақаев, Қ. Есенов, Т. ... М. ... Р. ... ... т.б. ... еңбектеріндегі ғылыми-теориялық көзқарастар,
пайымдаулар мен қағидаттар негізге алынды. Тіл білімі теориясында бұқаралық
ақпарат құралдарының ... ... және ... бетіндегі мақала
тақырыптарын зерттеген ғалымдар еңбектері мен монографиялық ... ... А.С. ... В.М. ... ... ... ... тіл
білімінде баспасөз тарихы және оның қалыптасу кезендерін, ... тілі ... ... ... зерттеген Қазақ тіл білімі ғалымдары С.М. Исаев,
Б.А. Әбілқасымов, Б.Қ. ... Н.В. ... Г.Қ. ... Жақсыбаева, Қ. Есенова және т.б. зерттеу ... ... ... жұмысының ғылыми жаңалығы. Зерттеу жұмысының нәтижесінде
мынадай мәселелер ғылыми жаңалық ретінде шешімін тапты:
... тіл ... мен ... тіл біліміндегі газет мақалалары
тақырыптарына арналған еңбектерге ... ... ... ... ... лебіздің ерекше сөйлеу актісіне
айналатыны анықталды;
... ... ... тақырыптарының әмбебап және факультативті
қызметтері сараланды;
– қазақ тіл білімінде алғаш рет баспасөз ... ... ... ... ... ... газет мәтіні тақырыптарының баспасөз бетіндегі қолданылу ерекшелігі
мен қызметі семантикалық, құрылымдық тұрғыдан талданды;
– газет атауына негіз болатын жеке сөз, ... ... сөз ... ... ... ... негізінде газет
бетіндегі тақырыптардың семантикасына тигізетін ... ... ... ... маңызы. Қазіргі қазақ тіліндегі газет
басылымдарындағы тақырыптардың қызметі мен ... ... ... ... мен ... ... ... табиғатын
жете тануға, қазақ баспасөз тілінің теориясына өзіндік деңгейде ... Осы ... ... ... ... ... ... сөз
тіркесі саласында, байланысу түрлеріне, сөз тіркесі мен сөйлем құрылымына
арналған арнайы курс етіп өтуге де ... ... ... мәні. Диссертацияның негізгі материалдары
мен теориялық тұжырымдары жоғарғы оқу орындарында морфология, синтаксис
салаларынан оқулықтар мен оқу ... ... ... семинар
курстарында пайдалануға болады. Сонымен қатар журналистика тарихы ... ... ... ... ... ... ... зерттеулерге жол ашады.
Қорғауға ұсынылатын тұжырымдар:
– газет беттеріндегі синтаксистік ... ... ... сөз ... ... ... меңгеру, қабысу байланысу
формаларының ерекшелігі бар;
– баспасөз бетіндегі газет мақалаларының тақырыптары – ... ... ... ... олар ... ақпарат құралдарының құрамдас
бөлігі бола ... ... ... ... ... ... қоғамдық сана мен өзгерістерді бейнелейтін ерекше құбылыс;
– газет мақалаларының тақырыбы бағытындағы лебіз – бұл сөйлеу актісі,
өйткені ол ... ... ... ... ... ... ... қажетті коммуникациялық белгі болып табылады.
Сонымен, тақырып – бұл ерекше құрылым, онда лебіз ... ... ... ... баспасөз бетінде қолданылу ... бар. ... ... ... ... ... ... мәтінмен бір
тұтастықта жұмсалады, олардың өзіндік ... ... ... ... тақырыптарының түрлері мен типтері сан жағынан,
құрылым жағынан алғанда жазбаша және ауызша сөйлеудегі сөйлемдерден еш ... және ... ... ... ... ... ... сипатына сәйкес: «жеке сөз», «түйдекті тіркес», «сөз тіркесі»,
«сөйлем» типті тақырыптар деп бөлінді.
Жұмыстың сарапталуы мен талқылануы. Республикалық ғылыми ... ... ... зерттеу жұмысы бойынша 8 мақала жарық көрді.
Диссертациялық ... ... ... әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың
қазақ филологиясы кафедрасында өткен лингвистикалық семинарда баяндалды
және ... 2009 ... 24 ... (№ 14 ... ... кафедра
мәжілісінде талқыланып, мақұлданды.
Зерттеу жұмысының құрылымы: Диссертация ... екі ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі берілді.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
Зерттеу жұмысы қазақ тіліндегі газет мәтіндерінің ... ... ... ... ... ... «Газет мақалалары тақырыптарын ... ... атты ... ... 4 ... тұрады.
1.1 Газет мақала тақырыптары, олардың зерттелуі
Баспасөз тілі бұқаралық ақпараттық мәліметті жеткізетін белгілі бір
өзіндік ерекшелігі бар бұқаралық ... ... ... ... ... ... ... дамуы экстралингвистикалық сипаттағы
факторлармен анықталады. Құрылымдық-мағыналық жағынан газет тақырыптарын
тақырыптың негізгі идеясымен, мәтіннің өн ... ішкі ... ... ... ... ... ... болады. Мақала
авторлары газет мәтінін жаза отырып, ең алдымен, ... ... бар, ... ... басшылыққа
алып, оны жаңа, соны ақпараттармен толықтырады.
Тақырыптардың ерекшеліктеріне орыс тіл ... ... ... ... ... байқалады. Бұл қызығушылық қоғамда болған
өзгерістермен ... Ал ... ... өте ... ... соның ішінде газет тақырыптарында анық көрініс табады. Орыс тіл
біліміндегі алғашқы зерттеулер Г.О. ... ... ... ... «Язык революционной эпохи» еңбектерінде байқала
бастады. Аталмыш ... ... ... орыс тіл ... жүйелі
зерттеле басталуына негіз болды. Ал кейінгі Б.И. Фоминыхтың «Синтаксическая
структура заглавий, С.П. Суворовтың ... ... ... З.Д. ... ... ... ... атты зерттеу
мақалалары – газет тақырыптарын синхронды тұрғыдан ... ... ... ... орыс тіл ... ... ... түйінді көрінісі ретінде Н.Е. Бахаревтің диссертациясын [1] атауға
болады. Онда газет тақырыптарының ... және ... ... ... ... өте ... уақыт аралығын, яғни ХХ ... ... ... ... ... кезеңді бақылауға алған (1903-
1970 жж.). Автор осы уақыт кезеңдерін таңдап алуын жетпіс жыл аралығындағы
газет ... ... ... нақты көрсетуге ... ... ... зерттеуші ғалымдар М.С. Стам,
И.С. Фоменко, А.Э. Лазерова, Л.А. ... Д.И. ... ... ... Қазақ тіл ... ... ... мен ... тақырыптары жөніндегі зерттеулерге елеулі ... ... С.М. ... Б.А. ... ... Ж.Б. Райымбекова, Б.К. ... ... ... газет тілін зерттеуге арналған құнды дүниелер болып
табылады.
«Газет беттеріндегі тақырыптардың ... ... ... ... тіл ... ... тың да ... тақырыптардың бірі. Тақырып
категориясын зерттеу тіл білімінде біраз уақыттан бері қарастырылып келеді.
Ең алғаш бұл ... ... орыс тіл ... әр ... зерттелді.
Отандық ғылым саласында да тақырыпты ... ... ... ... ... ... ... Г.К. Ихсангалиева газет пен теледидар
бағдарламаларының тақырыптарына функционалды-прагматикалық талдау жасаса
[2], Ф.З. ... [3], Қ. ... ... ... [4], Р.Т.
Қожабекова баспасөз ... ... ... ... ... ... тақырыптарын зерттеудің аспектілері
Газет беттеріндегі тақырыптарға ... көп ... ... ... кезде жалпы тіл білімінде газет мәтінінің тақырыптары
құрылымдық, семантикалық, функционалдық және ... ... ... ... ... ... тұрғыдан талдау жасау
дәстүрлі зерттеуге жатады. Тақырыптарды сөйлем қатарына ... ... әлі ... ... ... ... ... (предикативтілік,
модалділік, интонация жағынан тиянақтылығы, белгілі бір ... ... ... ... бұл мәселеге әр түрлі көзқарастар
қалыптасқан. Е.М. ... «... все ... как ... так и глагольного пишутся для ... ... ... ... Следовательно, это единица коммуникации, поэтому нет оснований
именное название не считать за предложение» деп тұжырымдайды, яғни ғалымның
пікірінше, есімді және ... ... ... ... оқырманға
белгілі бір ақпаратты жеткізу болса, онда ол ... ... ... ... олар ... деп ... тиіс [6, 126 б.].
Тақырыптардың синтаксистік модельдері бір сөзді-тақырып, сөз тіркесті-
тақырып және сөйлем-тақырып деп жіктеледі. Н.А. ... ... екі ... ... қарастырады. Тақырыптың тема-ремалық сипаты ... ... ... ... ол белгілі бір орында
тұрып, бір мезгілде әрі атау болады, әрі лебіз, сөйленім ... ... ... ... ... лебіз ретінде предикациясы бар
сөйлем құрылымына қарай ұмтылады, ал номинативті бірлік ... ... ... тұлға мен мазмұн арасындағы қарама-қайшылық оның
синтаксистік ... мен ... ... ... ... ... ... сыртқы қызметі басым болса, онда етістікті
конструкция жасалады, ал егер тақырыптардың құрылымында ішкі ... ... онда ... ... пайда болады.
Н.А. Кожинаның тұжырымдауынша, тақырып сөйлем емес. Тақырыптағы кез
келген тілдік ... ... ... ... ... тақырып құрылымына қарай сөйлеммен омонимдес болып келеді.
Сол себепті етістікті тақырыптарда ... ... ... ... ... ... ... де, ал есімді
тақырыптарды ... ... сөз ... салыстырғанда
предикативтілік мән басым болып келеді.
Тақырыптарды прагматикалық ... ... ... ... ... ... ... әрекетін оқырманның коммуникативтік біліктілігін,
адресатқа сөйлеушінің ойы мен ... ... ... жол ... ... қалыптастыруды басты компонент ретінде өзекті
мәселеге айналдырды. Осылайша, прагматика нақты коммуникация ... ... ... Ноздринаның пікірінше, тақырыптың прагматикасы оқырманға мәтін
туралы біраз ақпарат бере отырып, оған (ментальды, ... ... ... ... оқып шығуға қызығушылық тудырып, жаңа ақпаратты белгілі
бір арнадан ... ... ... ... коммуникативтік
мақсатын нәтижелі орындауы үшін ақпарат сипаты бойынша да, ... ... ... ... ... ... айтқанда, ол көпшілік адресатқа түсінікті
болуға тиіс. Оның ... пен ... ... ... және сөйлеу
әрекеті өз мақсатына жете алмайды, ал бұл ... ... ... тіл ... Қ. ... ... тақырыпшаларындағы прагматикалық
ерекшелігі туралы айта келіп, төмендегіше қорытынды жасайды: ... ... ... ... ... ... ... қызметтермен
қатар оның прагматикалық әлеуетін қарастыруға барынша күш салады [3,
315 б.].
Э.А. Лазарева өзінің зерттеу ... ... ... ... бірліктер ретінде қарастырады. Бұл өлшем құрылымдық және
прагматикалық өлшемдермен ... ... ие. ... ... ие ... ... үшін қызығушылық тудыруы, көбінесе, автордың
қазақ ... ... қор мен ... құрамдағы мүмкіндіктерді қалай
қолданатындығымен анықталады. Тақырыптарда ... ... ... сөздер, стилистикалық реңкке ие лексикалық бірліктердің
қолданылуы орынды [7, 61 ... ... ... ... ... ... ... айқындалған
эмоционалды және экспрессивті элементтермен байланысты адаммен, сөйлеу
жағдаятымен ... ... ие ... ... газет тақырыптарындағы ... ... ... принципі негізінде жүзеге асырылады. Қазіргі қоғам
өмірінде қақтығыстар, қарама-қарсылықтар мен ... ... ... ... ... қарама-қайшылық тудыратын оппозициялық пікірлерге
толы. Қайталанатын, көшіріп алынған ақпараттың мәні төменгі тақырыптарға
қарағанда олар ... ... ... ... Бұл ... ... формаға ие болып, бағалауыштық, экспрессивтік, жарнамалық
реңкке ие ... ... ... белгілі бір мақсатта қабылдауға
бағдарлай отырып, ақпарат ... ... ... ... ... сипатын атап өтпеуге
болмайды. Енді ол ақпаратқа, көркемділікке толы бола бастады. Ал газетті
оқырман тақырыптары ... ... ...... ... ... Газет мәтінінің тақырыбы және сөйлеу әрекеті
Тақырыпты ойлап тапқан журналист әрқашан сөйлеу әрекетінің бір ... ... ... күні тіл – бұл ... жиынтығы емес, жеке тұлғалар
түрліше баға беретін таңдаулар жиынтығы екендігі белгілі. Бұл жағынан
алғанда ... ... ... ... ... Дәл осы сөйлеу
актісі мәтінді шектей алмайды. Сөйлеу актісінің типтік міндеті оның ... ойын ... ... санасы мен ойына әсер етуі болып
табылады. Мұның барлығы сөйлеу ... ... ... ... Бұл ... ... ... сәттілік шарты ұғымымен
байланысты. Алайда сөйлеу актілерінің теориясында сөз ... ... ... ... ... ... ... де мүмкін,
сондықтан оларды өзгермейтін эталон ретінде қарастыруға болмайды.
Лингвистикалық әдебиеттерде ... ... ... ... мәселелерінен үш терминді кездестіруге болады: сөйлем,
лебіз және сөйлеу ... В.А. ... ... ... ... және ... тәуелсіз, өзара байланысты жүйелер кешені
екендігін бірнеше рет айтып өткен болатын. Сөйлемді ... үш ... ... ... және коммуникативтік. Осыған сүйене отырып, ол
коммуникативтік жағынан қарастырғанда, ... ... ... ... ... ... ... байланысты лебіз ретінде сөйлем интонациялық
көрініске ие ауызша сөйлеудің жеке ... ... ... [8, 705 б.].
Лебіз күрделі құрылым болып табылады. Газет мәтінінің тақырыптары
бағытында лебіз санадан тыс, ... ... ... ... қабылдауын
алдын-ала анықтайды. Э. Бенвенист лебізді тілді қолданудың жеке ... ... Ол ... деп ... ... жеке акті ... оны тілге қатысты меншіктеу процесі ретінде қарауға болады.
Сөйлеуші тілдің формалды аппаратын меншіктеп алып ... ... ... статусын көрсетеді. Лебіздің кез келген актісі біреуге
эксплицитті немесе имплицитті ... ... ол ... ... көрсетеді» [9, 121 б.].
Газет мәтінінің тақырыптары бағытындағы лебіз журналист немесе редактор
жасаған мақсатты ... ... ... ... Ол ... ... нормативтік мәртебесіне ие болады және нақты ... ... ... белгілі мақсатта белгілі адресатқа қатысты субъекті
арқылы жүзеге асатын сөйлеу ... ... ... ... ... ... қоғамдық-коммуникативтік құрылыммен сипатталған,
ақпараттың өзегін, фокусын ... ... ... әлеуметтік
сипатынан тұрады. Газет тақырыбын тілдесудің әлеуметтік-тарихи және мәдени
аясында жүзеге асатын коммуникативтік акт ретінде сөйлеу ... деп ... ... ... лебіз – бұл сөйлеу актісі, өйткені ... ... ... ... ... мәтін мазмұнымен сәйкес
келе отырып, мәтіннің ... ... ... бір ақпаратты, нақтылай
айтсақ, мәтін мазмұнын жеткізеді. Тақырып қарым-қатынасқа негізделген және
оқырманға бағытталған қажетті ... ... ... ... тақырып – бұл ерекше құрылым, онда лебіз сөйлеу актісі ретінде
қызмет ... ... ... лебіз ерекше сөйлеу актісіне айналады,
өйткені ол интонациялық ... ... ... бір ... ... ... бар, ... жағдаятпен тікелей байланысты
прагматикалық ... ... ... ... өнімі.
1.4 Газет мәтіні тақырыптарының қызметі
Газет тақырыптарының қызметі мәселесін тілшілер әртүрлі жолмен шешуге
тырысады. ... ... ... ... ... ... ... қызметіне баса назар аударылған болатын. Қазіргі зерттеушілер
кейінгі кезде ... ... өмір сүру және ... ... ... ... ... мұндай қызметтерді
айқындап көрсетпейді.
А.В. Швец еңбегінде газет тақырыптарының номинативтік, ақпараттық,
жарнамалық және ... ... ... Мәселені шешудің басқа
жолдары да бар. Э.А. ... ... ... ... ... 1) ... 2) ... 3) ақпараттық;
4) интегративтік.
Графикалық-айқындау қызметі тілдік емес құралдар ... ... ... қызметте тақырып мәтінді атай отырып, оның атауы
қызметін атқарады. Ақпараттық қызметте тақырып ... ... ... ... Интегративтік қызметте тақырып мәтін бір бүтін ретінде
таныту қызметін атқарады да, мәтінді ... ... ... ... ... алғаш танысу кезінде ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Газет басылымдарындағы
кез ... ... ... ... тақырыбын
қалыптастырады. Номинативтік қызметте тақырып мәтінді атай отырып, ... ... ... ... ... кез ... ... ұқсас жеке ... ... ... ... ... ... ... мәтіннің атау қызметін атқарады, бұл
тұрғыдан ол өзінің синтаксистік құрылымына тәуелсіз ... ... ... қатар мысал ретінде келтірілген тақырыптар
ақпараттық және жарнамалық ... ... ... ... тығыз байланысты болады. Тақырыптардың
ақпараттық қызметі оның осы ерекшелігінен анық байқалады. Олар тек ... қана ... ... ... мақала, баспа, кітап туралы белгілі ... ... ... ... атқара отырып тақырып оқырманды
мәтінге тартады. Ғылыми әдебиеттерде ақпараттық ... ... ... ... ... бар. Атап айтар болсақ, С.И. ... ... ... ... ... ... ... себепті екеуін бір ... ... ... деп
қарастыру орынды. Н.П. Пешкова ақпараттық қызметтің конституттық ... ... ... ... Ақпараттық қызметтер түгел хабарламаның
жинақталған нұсқасы ретінде ... ... ... ... ... ... ... тақырыпты анық түрде жеткізіп
отыратындықтан газет тақырыбының маңызды қызметтерінің бірі болып табылады.
Ғалымдар ... ... ... ... беттеріндегі тақырыптар
қызметінен басқа тағы бір қызметін көрсетеді, ол – жарнамалық. Мұндай кезде
тақырып тек ... атын ... ... ғана білдіріп қоймайды, сонымен
бірге арнайы тілдік ... ... ... Э.А. ... қызықтырып қана қоймай, әуестік пен таңданыс тудыратын – эмоцияға
толы болуы ... ... ... ... ... ... Жарнамалық
тақырып жеке тұлғаның психикалық дайындығын қалыптастырады, сөйтіп
оқырманды мақсатты ... ... ... ... ... аудартады» [7, 71
б.].
Газет тақырыптарының жарнамалық қызметін ... ... ... ... лексикалық бірліктер мен ерекше синтаксистік ... ... ... Көбінесе, журналистер «айқайлап тұрған» тақырыптарды
қолдануға тырысады. Мұндай құрылымдар оқырманға ... әсер ... ... ... ... ... түсіретін қармақ іспеттес ... ... ... ақпараттық мәні төмен немесе түсініксіз болып
келетінін оқырман саналы түрде қабылдай алмауы мүмкін. Олар ... ... ол ... ... ... ... Баспашылар мұндай
типтегі тақырыптарды «сары басылым» қолданатын ... ... айла деп ... ... тақырыптарды жиі қолдану газет
шығарушыларға қазіргі қазақ газеттерінің бағасын көтеруге жол ашады.
Тақырып ... ... ... отырып, газет
мәтінінің эмоционалды әсер ету мүмкіндігін ... ... ... үшін оның ... ... ... автор ұсынып отырған
белгілі бір саяси тұжырымдарға сендіріп көз жеткізуімен анықталады.
Газет басылымы мәтінін оқып шыққаннан кейін оқырман ... ... ... ... ... анықтайды, егер мәтін мазмұнымен немесе
мәнерлі композициялық сөйлеу құрылымымен өзіне оқырман назарын ... ол ... ... ... ... ... ... қабылдаудың барлық
кезеңдерінде: оқығанға дейін, оқып отырған ... ... ... ... ... де ... қызмет атқарады. Қабылдаудың әр ... ... ... ... ... ... ... шығуы
мүмкін.
Бірқатар авторлар, нақтырақ айтсақ, В.С. ... Л.Д. ... ... ... ... ... отырып, тақырыптың негізгі
мынандай қызметтерін көрсетеді:
1. Графикалық-айқындауыштық (әр түрлі графикалық құралдар ... ... ... ... ... атау ... атқарады).
3. Ақпараттық (сөйлеу нысаны туралы оқырманды хабардар етеді).
4. Жарнамалық (оқырманның қызығушылығын оятады). Жарнамалық ... ... ... ... және қызығушылығын ояту қызметтерін атауға
болады.
5. Бағалауыштық-экспрессивтік немесе ... ... ... қатынасын көрсетіп, оқырманға белгілі ... әсер ... ... ... бір ... ... ... Композициялық (тарауларға бөлінген мәтін қабылдауды жеңілдетеді,
бөлімдер арасындағы байланысты ... ... ... үміт ... ... ... болжайды).
9. Көрсетілген қызметтерден басқа тақырыптардың оқырман ... ... ... ... атап ... орынды. Осы
қызмет негізінде оқырмандар мәдени жан-жақтылықтың белгілі бір ... ... ... ... графикалық-айқындауыштық,
жарнамалық, бағалауыштық-экспрессивтік, ... ... ... құбылыстың табиғатын нақты әрі жарқын бейнелейтін
прагматикалық қызмет аясында қарастыру ... Егер ... ... ... ... ... ... онда жіктеме мынандай
сипатта көрініс табады: әмбебап қызметтер: ... ... ... факультативті қызмет: танымдық-ағартушылық.
«Газет тақырыптарының құрылымдық-мағыналық сипаты» деп аталатын екінші
бөлімде газет мәтіндері тақырыптарының жасалу жолдары, құрылымдық ... ... сөз» ... тақырыптар
«Жеке сөз» типті тақырыптар газет бетіндегі басқа типті сөйлемдерге
қарағанда аз. Олар мәтінді атаудағы бірегей коммуникативті ... ... ... ... ... ... мәні ... коммуникативтік
мақсатында өзінің алға қойған міндеттерімен бірге логика-грамматикалық
деңгейде арта ... ... ... (Ана ... 2007), Сөзтаным (Ана
тілі, 2006), Кереку (Ана тілі, 2005), Наршоқы (Ана ... ... сөз» ... ... зат ... ... түрі де, жалпы түрі
де қолданыла береді: Наршоқы (Ана тілі, 2007), Қаржаубай ... ... 2006), ... ... әдебиеті, 2005) т.б.
Мұндай типті газет тақырыптарының мәні мақала атауынан кейін берілетін
түсіндірмеде ашылады. Алайда журналист аудиториямен ... ... ... ... коммуникативті байланысқа түсу үшін осындай шағын
мәтін берсе керек.
2.2 «Түйдекті тіркес» типті тақырыптар
Түйдекті ... ... ... рет ... тіл біліміне енгізген
профессор М. Балақаев ... ... ... ... ... ... етістіктер тобы: оқып жатып, оқып келе жатыр; есім мен
көмекші етістіктер: ... ... ... ... ... ... тобы: бірін-
бірі, өзімен-өзі, бау-бақша; күрделі есімдер тобы: біраздан ... ... ... ... ... ... кеңес, таяқ жеу [10, 30-32 бб.].
Т. Сайрамбаевтың «Қазақ тіліндегі күрделі сөз тіркестері» атты еңбегі
1981 жылы ... ... [11]. ... ... ... сөз тіркесінің
құрылысы, күрделі сөз ... ... ... ... ... сөз тіркесі құрамын толық мағыналы
сөздердің де, көмекші сөздердің де күрделендіре ... ... ... ... ... ... Олар жеке сөз сияқты
сөзтіркесінің (сөйлемнің) құрылыс материалы болып ... ... жеке атау ... ... ... беттеріндегі тақырыптар
түйдекті тіркестер жеке қолданысы аз, көбіне сөз тіркесі ... ... ... ... ... (Ана ... Тағы да Миттал туралы
(Айқын). Төлейтін салығыңыз 4378,99 теңге шамасында (Алматы ... ... Біз үшеу едік ... ... ... ... жүк емес
(Қазақ әдебиеті). Университет базар емес (Ана ... Ажар ... ... ... Бәрі де ел ... үшін ... ... Дәулеттің
жүлдесі үшін (Айқын).
2.3 «Сөз тіркес» типті тақырыптар
2.3.1 «Қиыса байланысқан сөз тіркес» типті тақырыптар
Газет бетіндегі тақырыптар үнемі бір сөзден бола ... Ол ... ... ... ... ... бір ... түрінде де, сөз тіркесі түрінде де беріліп отырады. Жинастырған
тілдік деректерден байқағанымыз, қиыса байланысқан сөз ... ... ... жасалу жолдары, сыңарлары әртүрлі сөз ... ... ... сөз тіркестерінің де сөздердің өзара тіркесу
қабілетіне қарай есімді және етістікті деп бөлінеді. ... ... ... ... мол. Оның ... ... ойымызша, олардың
атаулық қызметімен байланысты болса, екіншіден, ақпараттық ... деп ... ... ... ... Алты сотық асырайды (Ана тілі, ... ... (Ана ... 2005), ... ... қалды (Ана тілі,
2006). Берілген газет бетіндегі тақырыптардағы ... ... ... ... ... және ... өткен шақ (асырайды) тұлғасында тұр.
Жедел өткен шақ формасындағы қиыса ... сөз ... ... ... ... арада өткен нәтижесі айтылып тұр.
2. Есімді қиыса байланысу. Зат есімнен ... ... ... сөз
тіркестерінің екінші сыңары зат есімдерден де келеді. Олар атау тұлғасында,
тәуелдік формасында және септік жалғауларында келе алады.
Атау тұлғасында: Астана – ... (Ана ... ... ... І ... ... – тірегім (Ана тілі, 2006).
Тәуелдік жалғаудың үшінші жағында: Астана – елдің жүрегі (Ана ... Жаңа ... – ел ... (Ана ... ... ... Сыр ... Жетісу өңірінде (Ана тілі, 2005).
Сын есімнен жасалады: Араб әліпбиі тиімді (Ана ... ... ... ... Жаңа ... – 7564 (Ана ... ... жасалады: Біз кімбіз? (Қазақ әдебиеті, 2007).
Көмекші етістіктен жасалады: Оқулық ... емес (Ана ... ... дін емес (Ана ... ... айту – бет жыртысу емес (Ана тілі,
2008).
Газет беттеріндегі тақырыптық тақырыптар да қиыса байланысу ... ... ... ... беттеріндегі тақырыптарда қиыса
байланысудағы бастауыш мүше көбіне зат есімдер, олар тәуелдік және ... ... Ал ... мен ... басқа сөз
таптары аз.
2.3.2 «Матаса байланысқан сөз тіркес» типті тақырыптар
Газет бетіндегі ... ... ... ... көп ... емес.
Зат есім: Кейіпкердің қазасы (Әдебиет айдыны, 2008), Алаштың ардағы
(Қазақ әдебиеті, 2007), Алаштың асылдары (Қазақ ... ... ... көзі ... ... 2006).
Газет бетіндегі тақырыптардан жалпы есімдер мен жалқы есімдерді
кездестіруге болады. Мысалы: Жалпы ... ... ... (Жас ... ... ... ... үйірі (Қазақ әдебиеті, 2004), Мыңаралдың
мақтанышы (Қазақ әдебиеті, 2003), т.б.
2.3.3 «Меңгеріле байланысқан сөз тіркес» типті тақырыптар
Газет бетіндегі ... ... ... ... ... ... ... ал, меңгеріле байланысқан есімді сөз
тіркестерін кездестіруге болады.
Меңгеріле байланысқан есімді сөз тіркесінің түрлері
Газет ... ... ... ... ... сөз
тіркестері көп кездеспейді және барлық есімдер бірдей ... сөз ... ... бола ... Есімдердің ішінде көбінесе бастауыштың
күйін, халін білдіретін сөздер есімді сөз ... ... ... жиі
кездеседі. Олар мынадай есімдер:
1. Зат есімдер. Меңгеру амалы арқылы құрылатын зат ... ... ... ... аяда ... Бұл сөз ... компонент барыс септік формасында меңгеріліп, зат пен заттың
арасындағы қатыстық байланысты білдіреді. Мысалы: ... ... ... 2003), ... Ақтөбеге (Жас Алаш, 2004) т.б.
2. Сын есімдер. Газет бетіндегі ... сын есім сөз ... ... ... Мысалы: Адамдарға сенгішпін (Жас Алаш, 2004),
Атымен жаңа (Жас ... 2003) ... Сан ... ... ... (Жас Алаш, 2004) т.б.
Газет беттеріндегі тақырыптарда кездесетін меңгеріле байланысқан есімді
сөз ... ... ... ... ... ... бөлінеді: 1. барыс
жалғаулы сөз ... 2. ... ... сөз ... 3. ... сөз ... ... сөз тіркестері: Демократияға қадам (Ана тілі, 2005),
Достыққа дәнекер (Ана тілі, 2005), Ұлылыққа тағзым (Қазақ әдебиеті, ... ... сөз ... ... ... (Ана ... 2007).
Шығыс жалғаулы сөз тіркестері: Ақ жолдан айнымай... (Ана ... ... ... (Ана ... ... ... ... сөз тіркестерінің табыс, көмектес жалғаулы
түрі газет беттеріндегі ... ... ... етістікті сөз тіркестері
Газет бетіндегі тақырыптарда меңгеріле байланысқан етістікті сөз
тіркестері көп ... Ал ... ... тілдік
материалдардан көп ... ... ... ... ... ... ... жалғаулы тіркестер де бірен-саран ... ... ... ... ... 2003), ... танысу (Ана тілі, 2004),
Елордамен мақтанамын (Ана тілі, 2005), ... шолу (Ана ... 2005), ... «Қабыса байланысқан сөз тіркесі» типті тақырыптар
Газет бетіндегі тақырыптардан да қабыса байланысқан есімді сөз ... ... сөз ... ... болады. Соның ішінде есімді сөз ... ... Оның ... есім сөз ... атау беруге жақындығы.
Төменде біз қабыса байланысқан есімді сөз тіркестерін бағыныңқы сыңары сөз
табына ... ... ... зат ... сөз тіркестері:
Зат есім. Бұлақ өлең (Қазақ әдебиеті, 2003), Сөз ... ... 2004), ... ... ... Қазақстан, 2004), т.б.
Сын есім. Қара пышақ (Қазақ әдебиеті, 2005), Қара бала (Жас ... ... ... (Қазақ әдебиеті, 2003), Кілең сұлу (Қазақ әдебиеті,
2003), т.б.
Қатыстық сын есімдер мен зат ... ... сөз ... де әр
түрлі мағыналық қатынасты білдіреді. Мұнда ... сын ... ... ... ... сол сөз анықтауыштық сапаның ... ... ... ... ... ... 204), Күн ... Қазақстан (Ана
тілі, 2007).
Сан есімдер. Газет тақырыптарының ... ... таза сан ... ... ... сөз тіркестері кездеседі. Жалпы зат бар ... саны ... Сан ... де ... затқа қатысты
делінгенімен, олар кез келген зат ... ... ... ... ... ... ... есімді сөз тіркестерінің бағыныңқы сыңары
қызметінде құрамы жағынан дара және ... түрі ... ... кезде сан
есімдердің ішінде тек есептік және реттік сан есімдері ғана ... ... сан ... ... нақты санын білдіреді: Екі кітап (Жас Алаш,
2004), Жеті сұрақ (Егемен Қазақстан, 2004);
- Реттік сан ... ... ... ... білдіреді: Үшінші мәселе (Қазақ
әдебиеті, 2003), Екінші раунд (Жас Алаш, 2004), т.б.
Сілтеу ... ... ... ... ... ... ... сөз тіркесін құрауда тек сілтеу есімдіктері қолданылады.
Мысалы: Бұл мектеп (Ана ... 2001), Осы ... ... Қазақстан, 2000)
т.б.
Есімше. Газет беттеріндегі тақырыптардағы есімшелі қабысуда да -ған/-
ген ... ... ғана ... ... жер ... ... 2003),
Іске асқан өтірік (Ана тілі, 2004).
Есім сөз таптарының ... зат ... ... ... есім сөз
тіркесіндегі қызметі басқалармен салыстырғанда белсенді. Ал сын есімнің
бағыныңқы сыңары ретінде ... көп ... Ал ... жеті
мағыналық тобы ішінен ... ... ғана ... ... ... ... ... әр сөз табына қабыса байланысқан есім сөз
тіркесі бағыныңқы немесе басыңқы ... ... өз ... ... бар
екендігін топшылауға болады.
2.4 «Сөйлем» типті тақырыптар
2.4.1 «Есімді сөйлем» типті тақырыптар
Газет ... да ... ... жасалу жолдарын
жоғарыдағыдай жіктеуге болады. Газет бетіндегі ... ... ... ... ... ... әр түрлі тұлғада жұмсалады.
Зат есімді сөйлемдер. Түбір тұлғалы зат есімді баяндауыштар арқылы
жасалады: Математиктердің мақтанышына ... ... ... Қара ... ... ... ... әдебиеті).
Зат есімдердің тәуелденіп келуі арқылы жасалады: Қытай сөздерін дұрыс
жазу жолы (Ана тілі). ... ... қилы ... (Ана ... ... ... зат есім ... жасалады. Зат есімдер жалпы
қолданыста септік жалғауларында, барыс, жатыс, шығыс, көмектес келе ... ... ... біз ... ... ... көрсеткендей,
жатыс септік жалғанған зат есімдер мол ұшырайды. ... ... ... 17,6
пайызы Жетісуда (Айқын). Айтматов Алматы университетінде ... ... ... ... ... ... әсерінің
басымдылығы соншалық, етістіктің түсірілуі білінбейді әрі қажет етілмейді
де. Бұл ... ... ... ... ... Бұл ... ... «Тiл бiлiмiнде толымды, толымсыз және ықшамдалған (кейде эллипсис
сөйлемдер деп те атайды) ... ... ... қиындықтар туындап
отырғаны рас. Өйткенi бұл сөйлемдер ... және ... ... ... де бiр ... ... – тiлдiк үнемдеу
заңдылығының – нәтижесiнде туындаған», – дей келе [12, 97 б.], ... ... ... ... ... байқауымызша, үнемдеу құбылысы
тілдің бүкіл жүйесін – ... да, ... да, ... ... де ... Алайда бұл заңдылық тіл ... әр ... ... жүр. ... ол ... ... ... деп аталса, лексикада «метонимия», морфологияда – ... ... ...... «толымсыз сөйлемдер» деп
аталады», – дей келіп, осы ... ... ... ... «үнемдеу
заңы» деп атауды ұсынады [1, 95 б.].
Мұндай ... ... көп ... ... және ... сөз ... анықтауға мүмкіндік береді. Ол олардың ... ... ... ... мағынасының құрылымы негізінде
айқындалады. Бұл тақырыптардың, біздіңше, ... ... ... төмендегідей бірнеше себебі бар:
– тақырыптардағы жаңалық күшін арттыруға ұмтылу;
– тілдік бірліктердің үнемделуі;
... ... ... әрі тез есте ... ... мүшелерді түсіріп айту жазба тілде де, ... ... де ... ... ... ... деп айта аламыз. Шәкен
Шекспир елінде (Қазақ әдебиеті). Назарбаев – ... Араб ... ... Қарағандыда (Айқын). Елбасы Финляндияда (Айқын).
Сонымен, жатыс септікті зат ... ... түрі ... ... ... ... ... ауызекі сөйлеу тіліне тән. Бұл
тілдік үнемдеу заңдылығы газет бетіндегі ... ... анық ... ... Оның себебі, біздің пайымдауымызша,
журналистердің ... ... ... ... да ... ... болса керек.
Сын есімді сөйлемдер. Сын есімдер газет бетіндегі тақырыптарда да
баяндауыш ... ... ... ... ... сын есім арқылы жасалады: Ұстаздыққа орын көп (Ана тілі).
Америкада ... ... ... көп (Ана ... ... ... ... (Ана тілі). Қай елде тұрмыс тәуір? (Айқын). Қазақ ... ... ... ... ... ... (Ана ... Малшаруашылығы
мемлекеттік қолдауға зәру (Айқын). Газет бетіндегі тақырыптарда көп, зәру
сөздері жиірек кездеседі.
Сын есімнің ... ... ... ... жасалады: Жәрмеңкеде
заңгерлерден шопырлар бағалырақ (Айқын). «Ортаңда ... ... ... ... ... ... сын есім арқылы жасалады. Қатыстық сын есімдердің ішінде
сөйлемнің ... ... ... -ты, -ті, -ды, -ді, -сыз, ... ... қатысады. Баспасөз әділдікті айтуға міндетті (Қазақ
әдебиеті). ... ... көшу ... (Ана ... ... ... шексіз
(Айқын).
Сан есімді сөйлемдер. «Есімді сөйлем» типті тақырыптардың баяндауышы
ретінде аз жұмсалатын сөз табы – сан есімдер. ... Елге ... екеу ... Үш ... үні, үш асылдың бірі (Айқын).
Есімдікті сөйлемдер. Автокөлік өндірісінің келешегі қандай? (Айқын).
Талдысайлықтарды ... ... кім? ... Қазақтың әнін бұзған
кім? (Қазақ әдебиеті).
Бөлшектелген есімді құрылымды тақырыптар. Бөлшектелген сөйлем деп тема
лебізін көрсететін және зат есім мен оның ... ... ... ... ... – рема ... құралған екі сыңарлы синтаксистік
құрылымнан тұрады. Біз ... ... ... ... ... қарастырдық. Өйткені бөлшекте (сегментте) есімдер қолданылады.
Бөлшектелген құрылымдар ... ... ... ... үшін
жұмсалады. А.В. Швецтің айтуынша, мұндай құрылымдар ауызекі сөйлеу тілінің
жазба тілге ... ... ... ... бұл ... ... дәуірдегі
тілдің жалпы даму процестерімен байланысты, сонымен бірге олар ... ... әрі ... ... ... ... мұндай құрылымдар ХХ ғасырдың 60-жылдары барынша кең
тарады. Оның қолданысымен бірге құрылымдық түрлері ... А.В. ... ... ... ... ... ... Соның алғашқы екеуі
мына сызба бойынша жасалады: кім не айтты.
1. Бірінші түрінде төл сөз арқылы жасалады: Нарком сказал: «Добро!».
2. ... ... ... ... аталып, ондағы басты оқиға негізгі
бөлімде беріледі: Турция: Президент избран.
3. Үшінші түрінде бұйрықтық, сақтандыру мәнінде ... ... ... ... ... ... қызметіндегі бөлшектелген құрылымдар
екі жақта қарастырылды: құрылымдық тұрғыдан; функционалдық тұрғыдан.
Құрылымдық жағынан бөлшектелген сөйлем бөлшек ... пен ... ... часть) тұрады: Франкфурт: аспан астындағы әуежай? (Қазақ
әдебиеті). Бұл ... ... ... сөзі атау ... тұрса,
негізгі бөлімде қалаға қатысты оқиға сипатталған. Мұндай бөлшектелген
құрылымдарды қолдану ... ... ... ... тақырыптарды функционалдық тұрғыдан қарастырайық: олар
5 топқа бөлінеді.
1. ... ... ... ... ... ал ... бөлімде
мәтін арналған тақырып туралы оқырман түсінігін ... ... ... Тың: не ... не ... (Қазақ әдебиеті).
Бөлшектелген құрылым
бөлшек ... ... не ... ... ... ... тақырыбы баяндалады, ал негізгі бөлім басылымның
қысқаша мазмұны немесе басылымның негізгі ойынан ... ... ... ... (Ана ... ... қоғам: Бай мен кедей
(Ана тілі).
Бөлшектелген құрылым
Бөлшек ... ... ... Бай мен ... Бөлшекте басылым тақырыбы хабарланады, ал негізгі бөлімде басылымға
деген автордың комментарийі беріледі.
Мысалы: Қазақстан-Ресей: Бұрынғы «іні» мен ... ... ... таразысында ? (Қазақ әдебиеті).
Бөлшектелген құрылым
Бөлшек ... ... ... ... ... ... уақыт таразысында ?
4. Бөлшектелген бөлімде автор беріледі, ал негізгі бөлімде автордың
сөзі беріледі.
Мысалы: Мырзатай ... ... ... ... ... ... Болат Атабаев: «Пешенеме жазылғаны – ақын ... ... ... ... ... іске ... болу керек? (Қазақ
әдебиеті).
Бөлшектелген құрылым
Бөлшек ... ... ... ... іске ... ... ... пен негізгі бөлімде материалға комментарий беріледі.
Мысалы: Оқулықтағы жыр: Оқиғада жоқ сұрақ. Бұл ... ... ... ... ... ... жыр: ... жоқ ... Бұл қалай?
2.4.2 «Етістікті сөйлем» типті тақырыптар
Газет тақырыптарын зерттеу барысында етістікті сөйлемдердің ... осы ... ... сөйлемдердің баяндауышы осы шақта тұрып
сөйлемді тиянақтайды, мұндай ... ... ... құрылымы мен
коммуникативті мақсаты болады. Тақырыптардың осы ... ... дәл ... ... ... көрсетеді: Ақтөбе ақсап тұр (Ана тілі). Жарнамаға
Пайғамбарды ... отыр ... ... ... ... ... осы шақ ... әрекеттің өзектендірілген түрін көрсету үшін
қолданылған. Бұл тақырыптардағы ... ... ... ... уақытпен
дәл келіп жатады, кейде дәлме-дәл келмейтін кездері де болады.
Етістіктің ауыспалы осы ... ... ... ... алдағы
уақытта болатынын білдіреді. Арман мен үміт адамдарды алға жетелейді (Қазақ
әдебиеті). Мәселелер халықпен бірігіп ... ... ... ... арқылы: Жекеше түрі І жақ: ... ... ... (Ана тілі), Қазақтың барлық жақсылығымен ... ... түрі І жақ: ... дауыл тұрғызамыз (Қазақ әдебиеті), Өз жерім
деп айта ... (Ана ... Сол ... да ... (Ана тілі).
Етістіктің жедел өткен шақ формасы. Етістікті сөйлемдер баяндауышы
өткен шақ формасында келіп, әрекеттің ... ... ... Жедел
өткен шақ формасы іс-әрекеттің таяу ... ... ... Терминдер
тәржімасы талқыланды (Ана тілі). Айтыс жауынгерлік ... ... ... ... ... келді (Ана тілі). Ұлттық құндылықтарды түгендеді
(Алматы ақшамы). Тіл фестивалі басталды. ... ... ... ... нақты деректермен жетуімен құнды.
Етістіктің келер шағы. «Жемқор» ... ... ... (Ана тілі).
Биыл Шар-Өскемен желісі аяқталмақ (Айқын). «Еларна» енді ... па? (Ана ... рай ... Жаңа ... ... ... кешіргей... (Қазақ
әдебиеті). Тіліміздің түбіне термин жетпегей (Ана тілі).
2.4.3 «Хабарлы сөйлем» типті тақырыптар
Хабарлы сөйлемнің газет ... атау ... ... ... көрсетейік:
Екі негізді хабарлы сөйлемді тақырыптар: Қазір Ғани Есенгелді ұлы
президенттің «қалауымен» ... ... (Жас ... ... ... ... Тас ... жол (Ана тілі).
Хабарлы сөйлемнің болымды және болымсыз парадигмасы сөйлемнің тұлғалық
ерекшелігі арқылы көрінеді.
Мысалы: ... ... ... ... ... ... атындағы
қор ұйымдастырды (Жас Алаш).
Болымсыз хабарлы сөйлем: Қазақстан құрамасының хоккейшілері 2010
жылы ... ... ... ... (Жас ... ... ... сөйлемдердің парадигматикалық қатар ... ... ... мен жақтық формасына қатысты келеді.
Хабарлы сөйлемнің баяндауышының қай сөз табынан ... ... және ... ... ... ... өзара парадигма түзеді. Мысалы:
Етістікті хабарлы сөйлем: Әкімшілік залындағы әдемі ... ... ... ... (Жас ... хабарлы сөйлем: Ғани Қасымов – екінші қосалқы топтың ойыншысы
(Жас Алаш).
2.4.4 «Сұраулы ... ... ... ... ... ... 1. ... сөйлемдер ма/ме, па/пе,
ба/бе сұраулық шылаулары арқылы жасалады: Оның бар ... ... ... ... ашпай ма? (Жас Алаш). Үлескерлердің зар мұңы ... ... ... ме? (Жас ... ... ... (кім, не, қашан, қайдан, қандай, ... ... ... Дағдарыстан кім алып шығады? (Жас Алаш). ... не ... (Жас ... Неге ... фотоға түсіресіз? (Жас Алаш).
3. Ше демеулігі баяндауыштардың құрамына ену арқылы да сұраулы сөйлем
жасалады: Ал бірер айдан соң Мұқашевтің ... ... ше? (Жас ... ... ... ... ... тақырыптарында бұйрықты сөйлемдер кездеседі. Көбіне үшінші жақта
жұмсалады. Газеттегі бұйрықты ... ... ... ... ... ... ... болады.
1 Бұйрықты сөйлемдер етістіктің бұйрық рай тұлғасы арқылы жасалады.
Аударсаң, біліп аудар (Ана тілі). Қоғамдық ... ... ... ... ... (Жас Алаш). Осындай ұсыныс жаса және қайтсең да қабылдат (Жас
Алаш). Жаңа премьер шағын және орта ... ... (Жас ... ... ... ... тазартыңдар (Жас Алаш). Үкіметке бір ... ... (Жас ... ... пен ... шатастырмаңыз (Жас
Алаш).
2 Бұйрықты сөйлемдер етістіктің ашық рай ... ... ... ... ... ... әдебиеті). Барымызды бағалай білейік (Жас
Алаш).
2.4.6 ... ... ... ... ... ... ... синтаксисін негізге алып
отырғандықтан, лепті сөйлемдерді тақырыптардың жасалу жолдары көрсетілді:
1. Шартты рай тұлғасы арқылы ... ... ... ... ... ... баяндауышы І, ІІ, ІІІ ... ... ... ... Сол ... ... шіркін! (Егемен Қазақстан).
2. Лепті сөйлем белгілі бір демеуліктер арқылы құрылады: Бөркін аспанға
атуға әкімқаралар шебер-ақ! (Жас Алаш).
3. Лепті сөйлем арнаулы бір ... ... ... ... ... ... ... (Егемен Қазақстан). Өркениеттің жетістіктері неткен
ғажап! (Жас Алаш).
ҚОРЫТЫНДЫ
Диссертациялық зерттеуде баспасөз бетіндегі ... ... ... Диссертацияда газет тақырыптары табиғатының
зерттелу тарихы айқындалды. Зерттеудің нысаны, ... ... ... мәні ... ... тақырыптар синтаксисі терең зерттеуді қажет ететін
мәселелердің бірі. Оқырман ойынан шыға ... ... ... беру
майталман тілші, авторлардың шеберлігінде. Газет тақырыбының құрылымдық
ерекшелігі оның ... ... ... ... ... құрылымдармен
сипатталады. Жалпы газет тақырыптарының түрлері мен типтері сан жағынан
алғанда ... және ... ... ... еш кем ... Біз
зерттеуімізде қазақ газет ... ... ... ... жоғарыдағы ғалымдар пікіріне сүйене отырып, қазақ
тілінің ... ... ... ... ... ... жұмысының қорытындысы ретінде ұсынылған тұжырымдар:
– газет беттеріндегі синтаксистік жүйені қалыптастырған ... ... ... ... сөз ... қиысу, матасу, меңгеру, қабысу
байланысу формаларының ерекшелігі бар;
– баспасөз бетіндегі газет тақырыптары – жүйелі ... ... ... олар ... ... ... ... бөлігі бола
тұра, мақаланың мазмұнын ашатын, автордың көзқарасын ... ... мен ... ... ... ... газет тақырыбы бағытындағы лебіз – бұл сөйлеу актісі, өйткені ол
автордың интенциясымен айқындалады. ... ... ... ... келе ... ... бөлігі ретінде белгілі бір ақпаратты, нақтылай
айтсақ, мәтін мазмұнын жеткізеді. Тақырып қарым-қатынасқа негізделген және
оқырманға бағытталған ... ... ... болып табылады.
Сонымен, тақырып – бұл ерекше құрылым, онда лебіз сөйлеу актісі ... ... ... ... ... ... ... бар.
Бұл синтаксистік құрылымдар дербес синтаксистік құрылым ретінде мәтінмен
бір тұтастықта жұмсалады, оларың ... ... ... газет мақалалары тақырыптарының түрлері мен типтері сан ... ... ... жазбаша және ауызша сөйлеудегі сөйлемдерден еш кем
түспейді және газет мақалалары тақырыптары қазақ ... ... ... ... «жеке сөз», «түйдекті тіркес», «сөз тіркесі»,
«сөйлем» типті тақырыптар деп бөлінеді.
Ғылыми зерттеу нәтижесінде алынған тұжырымдар ... ... мен ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Бахарев Н.Е. Структурно-функциональное развитие заголовков (на
материале из газет-журналов за ... ... 1965 ... дис. ... ... 10.02.01. – Алматы, 1971. – 25 с.
2. Ихсангалиева Г.К. Функционально-прагматический анализ заголовков:
автореф. дис. ... ... ... 10.02.19. – Алматы, 2000. – 26 с.
3. Жақсыбаева Ф.З. Газет мәтіндерінің прагматикалық ... ... ... ... ... бойынша): филол. ғыл. канд. дис.:
10.02.02. – Алматы, 2000. – 153 ... ... Қ.Ө. ... қазақ медиа-мәтінінің прагматикасы (қазақ
баспасөз материалдары негізінде): филол. д-ры ғыл. дис. – ... – 345 ... ... Р.Т. ... ... тақырыптардың фразеологиялық
ерекшеліктері: филол. ғыл. канд. дис.: 10.02.02. – Алматы, 2002. – 140
б.
6. Галкина-Федорук Е.М Об ... и ... в ... ... по языкознанию: Сб.ст. – М., 1958. – С. 343-345.
7. Лазарева Э.А. ... ... ...... 1989. ... ... В.А. ... побуждения к совместному действию //
Русский язык за рубежом. – 1994. – №4. – С. ... ... Э. ... ... Пер. с франц. – М.: Прогресс. – 1974.
– 447 с.
10. Балақаев М., Сайрамбаев Т. Қазіргі қазақ тілі (Сөз ... мен ... ...... 2004. – 235 ... ... Т. ... тіліндегі күрделі сөз тіркестері. – Алматы:
Мектеп, 1981. – 197 б.
12. Ермекова Т. Компоненттер ... ... ... ... ... ... филол. ғыл. д-ры дис.: 10.02.02. –
Алматы, 2007. – 269 б.
13. Сағындықұлы Б. Қазақ тілі ... ... ... ... Алматы: Қазақ университеті, 2001. – 110 б.
ДИССЕРТАЦИЯ ТАҚЫРЫБЫ БОЙЫНША ЖАРИЯЛАНҒАН МАҚАЛАЛАР ... ... ... ... ... аспектісі
// Тілтаным. – 2008. – №4.
2. Газет ... ... ... // ... хабаршы. Филология
сериясы. – 2008. – ... ... ... ... мәселелері туралы // Тіл және
жаһандану: бүгіні мен болашағы: ... ... ...... 2008. – 50-52 бб.
4. Қазақ тілінің жоғары оқу орындарында қолдану аясы және бүгіні мен
келешегі // ... ... ... ... – 2009. – ... ... бетіндегі тақырыптардыңдың берілуі // Түркі әлемі: Тіл. ... ... ... ... ...... ... Газет мақалалары тақырыптарының синтаксистік ерекшеліктері // ҚазҰУ
хабаршысы. Филология сериясы. №4 (120). – Алматы, 2009.
7. Газет мәтініндегі тақырыптардың ... // Ұлт ... – 2009. ... Газет мақалалары тақырыптары жасалу жолдарының синтаксисі // ... және ... ... ... ... конф.
материалдары. – Алматы, 2009.
РЕЗЮМЕ
автореферата диссертации на соискание ученой степени кандидата
филологических наук по специальности 10.02.02 – ... ... Анар ... СТРУКТУРА ЗАГОЛОВКОВ ГАЗЕТНЫХ СТАТЕЙ
Актуальность диссертационного исследования. В связи со стремительным
развитием ... и ... в ... ... человечество живет в тесном
информационном пространстве. Несмотря на развитие ... ... в том ... радио, телевидения и интернета, газета ... ... в ... ... И ... читатель, открывая страницу
газеты, в первую очередь читает заголовки статей. В настоящее ... ... ... ... позволяет проанализировать с языковой точки
зрения и дать теоретическую оценку такому явлению, как ... ... ... ... ... массовой информации. Особенности
использования заголовков газетных статей, ... ... ... их ... ... до ... ... не были объектом
исследования в казахском ... как ... ... ... в ... языкознании стали
изучаться начиная с пятидесятых годов 20 века. В этих ... ... ... состав заголовков, их принадлежность к
частям речи, ... ... ... ... ... ... анализировались их функциональная типология и
семантика.
В связи с увеличением газетных ... ... и ... ... и ... с тем стал разнообразнее структурный характер заголовков
газетных статей.
Структурное, семантическое изучение заголовков ... ... в ... ... ... ... – заголовки газетных страниц,
являющиеся особыми языковыми единицами.
Предмет исследования – ... ... ... ... в ... ... ... (формы и способы связи)
заголовков типа ... ... ... ... и ... типа ... исследования – проанализировать в структурном, семантическом,
функциональном ... ... ... на ... печати.
Из поставленных целей вытекают следующие задачи исследования:
- дать ... ... ... ... ... ... определить лингвистическую природу заголовков на страницах печати,
являющейся основным средством массовой информации;
- определить соотношение между заголовками газетных ... и ... дать ... ... функций заголовков современного
газетного текста;
- раскрыть ... ... ... ... ... ... предложений в заголовки на страницах печати;
- ... ... ... и ... ... на ... ... изучить влияние на семантику заголовков газетных страниц грамматико-
семантических особенностей ... ... ... сочетаний,
словосочетаний, простых предложений, послуживших основой газетного
заголовка.
Методы исследования требуют комплексного решения поставленных целей и
задач, для чего были ... ... ... ... и ... ... ... и подбора.
Источники исследования. В диссертационном исследовании ... ... ... ... на ... периодической
печати, вышедшей в свет за последние десять лет и широко популярной среди
читательского круга: «Егемен Қазақстан», «Ана ... «Жас ... ... ... ... ... ... Их общее количество – пять
тысяч, для анализа диссертационного исследования были использованы ... ... ... ... ... основу
диссертационного исследования составили научно-теоретические точки зрения,
рассуждения и ... ... в ... выдающихся представителей
казахского языкознания А. Байтурсынова, К. Жубанова, С. ... ... М. ... К. Есенова, Т. Кордабаева,
М.Сергалиева, Р.Амира, Т.Сайрамбаева и др. В ходе ... ... ... ... ... и ... таких ученых, как
Э.А. Лазарев, А.С. ... В.М. ... ... статей из страниц печати и языковые особенности средств массовой
информации в ... а ... ... С.М. ... ... Б.К. ... Н.В. ... Г.К.
Ихсангалиевой, Ф.З. Жаксыбаевой, К. Есеновой и др., ... ... ... ... ... и ... ... периодической печати и
языковые особенности газет.
Научная ... ... В ... ... ... ... ... труды в общем и казахском языкознании, посвященные
заголовкам на ... ... ... ... ... в структуре заголовка газеты в
своеобразный речевой ... ... ... и ... функции заголовков
текстов сегодняшних газет;
- впервые в казахском ... были ... в ... ... ... заголовки статей на страницах печати;
- проанализированы в семантическом и ... ... ... и ... заголовков текстов газет на страницах печати;
- изучено влияние на семантику ... ... ... ... ... ... ... скованных сочетаний,
словосочетаний, простых ... ... ... ... значимость исследования. Выводы и результаты, послужившие
для выявления структурных особенностей и функций ... ... на ... языке способствуют познанию языковой ... и ... ... языка казахской периодической ... в ... с этим ... ... статей можно использовать
на специальных курсах, посвященных изучению ... ... ... ... значимость исследования. ... ... ... ... ... ... ... использовать в разработке
учебников и учебных пособий в ... ... ... на
специальных курсах в высших учебных заведениях. Данное исследование также
может способствовать раскрытию особенностей языка ... ... ... ... ... на ... выявлена особенность предложений, формировавших синтаксическую
систему газетных заголовков, ... форм ... как ... ... ... ... газетных статей на страницах печати, системно используемые
языковые единицы; они являясь составной частью ... ... ... ... ... ... зрения автора, раскрывают содержание
статьи;
- выражение в заголовках газетных статей – это ... акт, так как ... ... ... ... ... на читателя и
основанным на общение, определяющийся ... ... ... ... – это особая структура, где выражение служит речевым актом;
- есть особенность использования заголовков на страницах печати. ... ... в виде ... ... ... как ... ... с предложением, а также
сформирован их ... ... ... виды и типы ... ... статей не уступают письменной и
устной речи ни по количеству, ни по ... ... ... ... характеру синтаксической конструкции ... ... на ... ... - ... ... ... заголовки –
«скованные сочетания», типовые заголовки - ... ...... и ... диссертационной работы. Опубликованы 8 статей по
исследуемой теме в республиканских научных изданиях и ... ... ... ... ... ... на лингвистическом
семинаре кафедры казахской филологии КазНУ ... ... ... ... и одобрена на заседании кафедры, которое
состоялось 24 июня 2009 года (протокол № 14).
Структура ... ... ... ... состоит из
введения, двух разделов, заключения и использованной литературы.
Summary
Of the dissertation for competition on ... degree ... ... science on ... Kazakh language – ... Anar ... ... of newspapers articles’ themes
Topicality of the research. Nowadays people are living in ... space after science and ... had ... Although ... radio, ... and internet are being ... ... takes
great place in the society life. It is clear that they read themes of ... Nowadays the ... ... gives ... to ... articles linguistically and estimate them theoretically. The
usage peculiarities of ... ... themes which are ... units wasn’t object of the Kazakh ... general ... topics had become to be investigated since ... ... century. This work deals with theme nominal ... ... to the parts of speech, grammar forms, the ways of ... ... ... ... and semantics.
By the growth of the newspapers their themes has also being ... ... themes has ... ... description.
Structural and semantic investigation of themes are the ... in Kazakh ... object of the ... is peculiar language units like
newspapers articles’ ... subject of the ...... ... ... ... themes, ... word”, “complex combination”, “word
combination”, “sentence” and their structural peculiarities.
The aim of the ... is ... ... theme ... ... of the dissertation are:
- the survey of newspaper articles’ theme investigation;
- to define linguistic nature of publishing which are ... ... the main part of mass ... to determine connection of newspaper articles’ theme ... ... to analyze the main ... of nowadays ... ... to show the process of ... of the sentences, complex
combinations, separate words, word combinations which are used ... ... to find out ... function and usage ... of themes;
- to consider affection of complex combinations, separate words, word
combinations grammar-semantic peculiarities which are the basis ... ... of ... - aims and objectives which are put ... ... as the result of this ... – synchronic,
structural-semantic, linguistic grouping, selecting methods were used .
Sources of investigation. Themes from newspapers which became ... readers ... ... “Ana tyly”, “Kazakh Lterature”, “Zhas
Alash”, “Zhetysu”, “Almaty akshamy”, “Aikyn” were used as the sources ... ... Their total number is five ... about ... were ... for the ... basis of the investigation. ... ... and rules in the works of such ... of Kazakh ... A. Baityrsin, K. ... ... N. ... M. ... K. Esenov, T. ... ... R. Amir, T. ... were used in this ... ... and ... works which were devoted for the ... ... ... of mass media and article ... Lasareva, A.S. Popov, V.M. Ronginski and S.M. Isaev, ... B.K. ... N.B. ... G.K. ... Ph.Z.
Zhaksybaeva,
K. Esenova’s works which investigated ... history and ... in Kazakh ... have also been widely in ... ... novelty of the work. In the result of ... the ... issues found solutions as scientific novelty:
- works published in general and Kazakh ... ... themes have been ... ... ... ... of nowadays newspaper articles’
themes were considered;
- wish in ... ... themes became special speech action ... were ... ... articles’ which were published in early period in Kazakh
linguistics were considered from semantic and structural ... complex ... separate words, word ... ... ... which are the basis of newspaper naming and
their affect to theme semantics;
Theoretical importance of the ... and results which define ... themes ... and
structural peculiarities made contribution into Kazakh printing language
theory and to study deeply the nature of ... themes. ... articles themes can be used in special courses devoted to ... ways of ... sentence and word ... ... ... of the work. The main materials and theoretical
conclusions of the dissertation can be used in writing ... ... courses on ... and syntax. It will also be helpful ... ... between journalism history and printing language.
The issues are put for the defense.
- sentence ... ways of word ... which ... system of ... texts;
- newspaper article themes in printing are linguistic units ,
although they became part of the mass media, they are ... ... which express authors ideas and describe changes ... ... wishes in ... article theme can be speech activity, because
they are defined by authors initiatives, they are ... aimed at ... and readers; So theme is a ... wishes function as a speech act;
- there is usage peculiarities of themes in printing. These ... are used in complex with the text as a ... ... their ... ... were ... the ... of newspaper articles themes types and kinds not
less than ... in written and oral speech; ... to ... language syntax ... ... articles themes ... by the ... ways: “separate words” type,” “complex
combination”, “sentence”, “word combination” types.
Discussion and analyses of the dissertation.
8 articles on ... work were ... in republic ... Scientific conclusions of the dissertation work were reported
at linguistic seminar at the chair of Kazakh ... of al Farabi ... ... and it was ... and approved on June,24, 2009 .
Structure of the dissertation: ... consists of ... two parts and ... and list of used literature.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Түркістан» газетіндегі мәдени мәселелердің көрінісі51 бет
Газет тiлi - қазақ тiл бiлiмiнде зерттеушiлер назарында жүрген сала57 бет
Семей таңы газетінің тарихы6 бет
Хамза Ықсанұлы Есенжанов13 бет
"Жетісу" газеті78 бет
«Ана тілі» газетінде термин мәселесінің жазылуы64 бет
«Ана тілі» газетіндегі қазақ әліпбиінің жазылуы бітіру жұмысы30 бет
«Дала уалаяты», «Түркістан уалаяты» газеттеріндегі қоғамдық-саяси және ағарту мәселелері30 бет
«Егемен Қазақстан» газетіндегі білім реформасы мәселесінің насихатталуы53 бет
«Правда» газетiнiң қоғамға тигiзген үлесi9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь