Қиял туралы жалпы түсінік

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3


Қиял туралы жалпы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6

Қиялдың түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8

Қиял бейнелерінің жасалу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12

Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13
Біз бұрын қабылданған заттар мен құбылыстардың образына сүйене отырып, еш уақытта көрмеген нәрселерді де санамызда бейнелей аламыз. Мәселен, өткен заманда болған оқиғаларды суреттейтін материалдарды оқып отырғанда, не өзіміз көрмеген алыстағы елдер туралы әңгіме тыңдағанда, не кәітап оқығанда (мәселен, алыстағы Африка, АВстралия, Индия т.б.) бізде түрлі жаңа елестеулер пайда болады. Бұл қиял процесінің жемісі болып саналады. «Жанның өзінде бұрыннан бар суреттеулерден жаңа суреттеулер жасай алуы қиял деп аталады»
Адамның өмір тәжирибесі, білімі неғұрлым мол болса, қиял елестері де соғұрлым айқын және толық болатындығы, ал бұл айтылғандар жеткіліксіз болса, қиялдың өте солғын болатындығы байқалады.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе
............................................................................
...........................3
Қиял ... ... ... ... ... ... ... мен құбылыстардың образына сүйене
отырып, еш уақытта көрмеген нәрселерді де ... ... ... ... ... ... оқиғаларды суреттейтін материалдарды оқып
отырғанда, не өзіміз көрмеген алыстағы елдер туралы әңгіме ... ... ... (мәселен, алыстағы Африка, АВстралия, Индия т.б.) бізде
түрлі жаңа елестеулер пайда болады. Бұл қиял ... ... ... ... ... ... бар ... жаңа суреттеулер
жасай алуы қиял деп аталады»
Адамның өмір тәжирибесі, білімі неғұрлым мол болса, қиял елестері де
соғұрлым айқын және ... ... ал бұл ... ... қиялдың өте солғын болатындығы байқалады.
Қиял туралы жалпы түсінік
Біз бұрын қабылданған заттар мен құбылыстардың ... ... еш ... ... ... де ... бейнелей аламыз.
Мәселен, өткен заманда болған оқиғаларды суреттейтін ... ... не ... көрмеген алыстағы елдер туралы әңгіме ... ... ... ... алыстағы Африка, АВстралия, Индия т.б.) ... жаңа ... ... ... Бұл қиял ... ... болып
саналады. «Жанның өзінде бұрыннан бар ... жаңа ... алуы қиял деп ... өмір ... ... ... мол болса, қиял елестері де
соғұрлым айқын және толық болатындығы, ал бұл ... ... ... өте ... ... ... дегеніміз – сыртқы ... ... мен ... ... қайтадан жаңартып, өңдеп, бейнелеуде көрінетін, тек
адамға ғана тән психикалық процесс: « . . . барлық жан ... ... тек ... ... сақталатын сезімдік заттарды моделдеріне
алады» Адамда қиял пайда болған кезде ми ... ... ... ... түрі комбинацияларға түседі де, жаңа нәрселердің ... ... ... ... ... жасап, өңдеу процесінде екінші сигнал
жүйесі шешуші рөл атқарады.
Адамдардың қиялына тән кейбір ерекшеліктерді төмендегіше топтастыруға
болады:
1. әр адамның ... оның жеке ... мен ... қойған мақсатына байланысты болып келеді. Бұл арада суды ... ... ... мен екі-үш күннен кейін емтихан тапсыратын
студенттің машинасының тетігін жетілдіруді ойлап ... ... ... ... ... қиял ... мен формасы адамның жас және дара ... ... ... де ... ... ... де, түйгені де көп,
өмір тәжірибесі мол, әр тарапты білімі бар ересек адамның қиялы мен
енді ғана өмірге аяқ ... деп ... ... ... ... ... ... қиял адамның өскен ортасына, этностық ерекшелігіне, табиғат, жер - су
қоршауына байланысты да көрініп отырады. « Жаратылыстың ... ... ... М.Жұмабаев, - меруерт себілген көк шатырдың астында, хош
иісті жасыл кілем үстінде, күнмен бірге күліп, желмен бірге ... ... ... ... ... ... ... өсетін қазақ
баласының қиялы жүйрік, өткір, терең болуға тиісті».
4. қиял ... ... ... ... ... жататын процесс.
Мәселен, алға қойған мақсатты ... ... ... ... қиялсыз мүмкін емес. Бұл - қиялдың ерікпен байланысына
жақсы ... ... ... ... орны ерекше. Өйткені ойлау
белсенділігі адамды шығармашылық әрекетке жетелейді. Ал ондай ... өте ... ... ... ... Ойлау мен қиял бір-бірімен тығыз
байланысты. Жан қуаттарының осы екеуі де мәселені шешуге, сұраққа
жауап ... ... ... ... ... ... ... болады. Қиял – мәселені суреттеу, жанды көрініс арқылы
шешсе, ... оны тірі ... ... ... ... ... ... адам қиялы еңбек процесінде, іс-әрекет үстінде жарыққа шығып, дамып
отырады. Мұндағы ... ... ... ... ... ... алу, істейтін еңбектің нәтижесін
күні бұрын көребілу, яғни оны ... ... ... алу – ... тән ... ... . Қиялда адамның дүние жөніндегі әр түрлі
таным түсінігіәртүрлі формада ... жаңа ... ие ... ... адам ... тәуелді бола тұрып, оны белсенді қызметке
итермелейді, творчестволық және практикалық ... ғана емес ... ... ... өмір ... ... орын алады. Кісінің өмір
жолы, жеке басының ойдағыдай ... ... ... іс-әрекеттерінің
құрылымы, өмір салтының қалыптасуы мұнсыз мүмкін емес. Адам санасының
жануар психикасынан ... ... ... ... ... қиял
әрекетінің болатындығында.
Айдаһардың бейнесін Италияның атақты суретшісі Леонардо да Винчи қиял
арқылы былайша ... ... аңшы ... не жай иттің басын
аламыз, оған басқа мысықтың көзін саламыз, құлағы үкінікі болады, ... ... қасы ... ... - ... ... суда ... сияқты» . Осы бейненің осы шындықта бар нәрселерді топтастыру
арқылы туып ... ... осы ... нәтижесінде келіп шыққан тұтас
образдың өзін көре білу үшін адамға ең ... өрен ... қиял ... ... адам ... ... саласында болмасын зор маңызы
бар. Қиялдың өзі осы әрекет арқылы өзгертіп, ... ... бала ... ... образдардың өзі де оның танымын
кеңейтетіндігі, қоғамдық ... ... ... ... мұның өзі
баланың психологиясына қатты әсер ететіні байқалады. А.П.Чехов «Үйде»
деген әңгімесінде осы жайды өте ... ... ... ... ... ... балаға ешбір сөз әсер етпей қойған. Бірде әкесі оның қиялына
әсер етуді ойлайды. Ол баласына мынадай ... ... ... ... ... болатын жалғыз ғана ұлы болыпты, - өзі дәл сен ... бала ... Өзі ... бала ... Еш ... ... ерте
жатады, столдағы нәрселерге тимейді екен . . . өзі ақылды болыпты . . ... бір ғана ...... ... екен . . . Патшанаң баласы
шылымнан көкірек баласы ауру шал ешбір қолқанатсыз ... ... ... ... ... болмапты. Жау келіп, шалды өлтіріп,
сарайды қиратып тастапты, сонымен, енді бақша да, шие де, ... ... да ... . . .». Эмоциялы әсерге толы осы әрекеттің оған
күшті әсер еткендігі сонша, бала ... ... ... сәл ... селк етті де, мұңайған дауыспен: - Мен енді шылым тартпаймын . .
. – деді». . .
Қиялдың адам қажетінеасуы, оның ... ... ... келуі
адамға ерекше қанат бітіріп, оның ілгері өрлеуіне себепші болады. ... ... жерг қиял ... деп өте тауып айтқан. Бір кезде орыс
ғалымы Қ.Э.Циалковский (1857-1935) космосқа ұшуды ... еді. ... ... ... ... жол салған Ю.Гагарин мен қазақ ғарышкері
Тоқтар Әубәкіровтің және басқаларының ерліктері осындай шындықпен тығыз
байланысты қиялдың іске асуы ... ... ... ... ... ... бөлінеді. Қиялдық бүтіндей пассивтік
түрінің шегі – түс көру. Түс ... ... ... ... И.П.Павлов боды.
Ұйқы кезінде ми клеткаларының бәрі тежелмейді, кейбір ... ... ... ... істей береді. Мидың мұндай бөліктерін «күзетші
пункт» деп атайды. Осы ... ... ... ... ... ... қолға ұстап, дәмін татқан заттарымыздың бейнелері мида
қайтадан «тіріледі». ... ... ... ... ... ... Өйткені бұл кезде мидағы сигнал жүйелерінің арасындағы байланыс
әлсірейді, мұнда негізінен бірінші сигнал ... ғана ... ... ... ... ... ... тежелуге ұшырайтындықтан, адамның
ойлау қабілеті өте төмен болады. Сөздік сигналдардың әсертетпеуі мида
кездейсоқ образдардың пайда болуына ... ... да , оның ... ... «кереметтер» кіреді. И.М.Семенов осындай тустерді «болған
әсерлердің болып көрмеген қиысулары» деп ... ... ... мен ... фантастикалық түрде қосылуынан ғажайып образдар
жасалады. Бұндай образдарды ... ... ... ... ... ... ... берген.
Ұйқы кезіндегі ғажап фантазиялық бейнелер де өмірде бар нәрселердің
жиынтығынан құралған. Бұлардың негізі – адамнң ояу ... ... ... ойы мен ... тілегі мен арманы, естіген ... ... ... ... ... т.б. ... түс ... себепші болатын фактілердің есебі жоқ. Мәселен, ... ... ... ... да, ағаш жапырағының сылдыры
да, иттің ... ... де, ... ...... да ... Тіпті организмнің ішкі мүшелерінің жұмысына бар жайсыздық түссе,
бұл да адамның түсіне қай-қайдағы бірдеңелерді ... ... ... ... бір ... туссе, оның жүрегі қатты соға
бастайды. Осыған орай адам ... түс ... өзін ... ... ... ол ентігіп, булығады да.
Түс көрудің мазмұны адамның, ... ... ... ... ... да шындықпен жанасымды факт. «Егер иттің түсіне суйек
кірсе, саудагердің ... ақша ... ... ... да ... ... қуаттайды. Өмірге ешбір естімеген, көрмеген нәрселер түске
кірмейтіндігін ... ... ... ... ... оқыр ... туған
адамның түсіне көзге көрінетін «бейнелер ... оның ... ... ... ... ... еніп ... Егер соқырлық
кейінірек пайда болса, онда сол адамның түсіне бұрын көзімен ... ... кіре ... «Барлық адамдардың тусі, - деп ... - ... ... ... ... және эмойиялық түрде
жандануы». Түс көруді ұйқыдағы мидың фантазиясы деуге болады. Мұндай
қиялды әдейілеп ... және оны ... ... ... ... ... емес.
Сондықтан түс көру қиялдың ең пассивтік түрі ... ... ... ... түрі адамның ояу кезінде де туып ... ... ... ... оның көз ... ... ... жатады. Мәселен, адам аспандағы бұлқа, үй ... ... ... ... бір нәрсеге ұқсатады. ... да ... ... ... ... бұлтқа қарап, осылардан адамның
пішінін, табиғат көріністерін табуға болады дейді. Бұл ...... ... ... екінші түрі актив қиял деп аталады. Бұл – қиялдың шарықтап
дамуының жоғары сатысы, адамның ... ... ... ... ... ... қиял ... ырықты қиял деп те аталынады. Актив қиял
қайта ... ... ... ... ... үш ... бөлінеді.
Суреттеп жазғанда немесе сызғанға қарападамның ... бір ... ... қайта жасау қиялы деп атайды.
Қайта жасау қиялы адам шындыққа сай, дәл, ... ... ... Бұл үшін ... ... ... ... дұрыс түсіне білумен
қатар, адамда өмірден алынған көрнекті образдардың жеткілікті қоры болуы
қажет. Қайта жасау қиялын ... ... жолы – ... әдебиет
кітаптарын оқу. Бірақ тек оқи бергенмен қиял ... ... ... ... ... бай адам ... болса, ондағы
кейіпкерлер мен түрлі оқиғалар оның көз алдында елестеп, галереядағы
суреттей жайнап ... Бұл – ... ... ... көрінісі. Мұндайда
адам авторлардың суреттеп жазғандарын көз алдында тұрғандай көріп, ... ... ... ... Өзін ... кейіпкерлерімен бірге
жүргізіп, онымен бірге тұратындай сезінеді.
Көркемсуреттеулур адамда қиялдың бірнеше түрлерінің қатарынан жұмыс
істеуін қажет ... ... ... ... картамен жұмыс істеу
оқушылардың ой белсенділігіне, түрлі ... ... ... ... ... түрлі кеңістіктен бағыт-
бағдар іздестіруге себепші болатындығы, сөйтіп ... ... ... ... ... ... ... қиял деп- өзіндік жаңа образдар жасау арқылы ірекетте,
жаңа ... ... ... ... ... Жазушының, суретшінің,
ғалымның, композитордың т.б. ... ... ... ... қиял – ... ... ... қарағанда, әрі күделі, әрі қиын.
Абай мен Құнанбайдың образдарын жасау, оларды сипаттап жазған ... ... ... ... ... қиял ... ... т.б. осы секілді өнер қайраткерлерінің іс-
әрекеттерінде үлкен орын алады. Өнер ... ... ... ... арқылы береді. К.С.Станиславский: «Артистің көкірегінде өзі
бейнелеп тұрған адамның ой-толғаныстары туғанда ғана шынайы өнер ... ... ... еш ... ... ... ... келмейді»,
дейді. Мәселен, Чехов спектакліндегі Раневскаяның рөлін орындаушы Ольга
Книппер –Чехова шие бағын сатады деп хабарлағанда шын ... ... ... ... Мұндайда актер сахнада ойдан шығарылған нәрсеге шындықтың
өзіндегідей ... ... Бұл - ... ... эте ... ... келетін қасиет. Ақын – жазушылар қиялы арқылы өзінің
келешек кейіпкерлерін «көреді», олардыі мінез-құлықтарын «елес ... ... ... ... ... өз ... ... өмір
сүреді, олардың ойын, көңіл-күйін «сезіп», қоян-қолтық аралсын жүргендей
болады. Мәселен, француз жазушысы О.Бальзак егер жеңі ... ... ... бара ... көрсе, өзін сол адамға ұқсататындығы соншалық,
өз жеңім де жыртық емес пе екен деп, ... өз ... ... жүгіртіп,
тесікті жаппақшы болады екен.
Бақылағыштық, жеке өмірінің эмоциялық байлығы, алдын-ала ... ... ... ... ... адамның творчестволық қиялының самғауына
күшті әсер етеді. Өмірден түйгені шамалы, творчестволық қиялы жетілмеген
адамнан жақсы ақын шығуы мүмкін емес. Абай мұны ... көре ...... ... сөз ... қиыстырар ер данасы,
Тілге жеңіл, жүрекке жылы тиіп,
Теп –тегіс жұмыр келсін айналаса.
Өлеңге әркімнің-ақ бар таласы,
Сонда да солардың бар таңдамасы.
Іші алтын, ... ... сөз ... келістірер қай баласы?
Бұл өлеңінде Абай «қиыннан қиыстырар», «тілге жеңіл, жүрекке ... «іші ... ... ... сөз ... ... сөз ... өздігінен жаңа туындалар бере алатын нағыз ... ... ... ... ... ... көрсетіп
отыр.
Ғалым үшін де творчестволық қиял аса қажет. Творчестволық қиял
ғалымның творчестволық ойына аса ... ... ... ... ... ... ... жұмысын ұйымдастырылғанда, тапқан
жаңалықтарды ... ... ... өз ... ... сүйеніп
отырады.Бірақ нағыз ғылыми ... көп ... ... ... ол
еріккеннің ермегі емес, ғылымның жолы ауыр. Қажымай, өнімді ... ... іске ... ... ... ... К.Маркс айтқандай, ғылымның «сәулеті шыңына шаршап-шалдығудан
қорықпайтын, оның тасты соқпақтарымен тырмысып өрлей беретін адам ... ... қиял ... кез келген саласында орын алып отырады.
Қоғамға пайда келтіретін нәтижелі еңбекте творчестволық қиялдың болмауы
мүмкін емес. ... бұл ... ... ... ... ... ... А.С.Макаренко айқандай: «жеке адамның келешегін жобалауда» мұғалім
творчестволық қиялсыз әрекет етсе, жақсы нәтижеге ие бола алмас ... ... ... бір түрі – ... ... дегеніміз өз қалауымызшы
жаңа образдар жасау. Мұның творчестволық ... ... ... өзіміздің тілеген келешекке бағыттыалған қиял ... ... ... ... ... ... ... оның әрекетке қандай қатынасы бар екендігі қатты
ескерілуі қажет.
Орыстың белгілі демократ, публицисі Д.И.Писарев (1840-1868) шындық пен
оптимизмге толы ... ... көп ... ... оның ... ... пайдасы» туралы пікірі жастар үшін ерекше маңызды. Өйткені
адам әрекет етудің орнына бос қиялға ... бұл ... ... ... лағу, құрғақ қиял болар еді. Мәселен, А.И.Куприннің ... ... ... қиялы дәл осындай, сүреңсіз, құрғақ
қиял: « Ромашов өзінің бұл дүниеде өмір ... ... ... өтемдігінен қорланатын, солдаттардың қорғалақтаған кейпін,
бастықтардың ақырып-жекірген жүзін көргенде, жаны түршігетін. Тек қайдағы
бір жоқ қиял ... ... ғана оның жаны ... ... ... ... Өмір әлі алдымда!ә деді ішінен Ромашов, ... де өз ... ол ... ... ... ... кере дем ... ілгері қарай
жүріп кетті. Ерегістіргенде ертеңнен бастап кітапқа отырамын да,
дайындалып академияға ... ... О, ... ... ойың ... ... тек ... берік болсаң болғаны. Күні-түні жаттаймын демей,
жынданған адамша жаттаймын. Жұртойламаған ... ... ... ... ... ... « таң қалатын несі бар бұған? Мұның
өнеріОсындай болатынын күні бұрын-ақ ... Өте ... ... жас ... емес пе?» - дер. ... қолма-қол өзін бас штабтың
келешегі мол, оқымысты офицерлерімін деп санады, оның аты ... ... ... Профессорлар оның келешегі зор деп ... ... ... жоқ , ол ... ... ... бармақшы.
Ротаға командашы болу мерзімін бітіруі керек, ... өз ... ... жоқ. ... ол ... ... кішіпейіл, ар жарқын,
сүйкімді, әдепті, өткен жылдағы маневрде бас штабтан келген, ... ... ... ... адамға алдындағы жарқын болашағына байланысты армандай білу
қажет. Мақсатқа сай дұрыс армандай алу ... зор қуат ... ... Сондықтан да халық: йАрманы жоқ жігіттің дәрмені жоқ» деп
өте тауып айтқан.
Қиял бейнелерінің жасалу ... ... ... ... ... арқасында жасалып
отырады. Қиялда анализ, синтез әдістері, агглютинация схематизация ... мен ... ... ... жиі ... Қиялдағы
елестерді топтастырудың қарапайым түрі аглютинация деп аталады. Осы әдіс
арқылы мифологиялық бейнелер мен ... ... ... ... ... әдісі ежелгі Мысыр елінде,
сондай-ақ Солтүстік Америка индеецтерінің өнер ... ... ... Қиял ... жасауға қатысатын әдістердің бірі ... ... деп ... жеке ... белгілеріүлкейтіліп
көрсетілуін айтады. Сонда образ ашық, мәнерлі болып шығады.
Қ О Р Ы Т Ы Н Д ... ... ... өмір ... ... ... мол ... елестері де соғұрлым айқын және толық болатындығы, ал бұл айтылғандар
жеткіліксіз ... ... өте ... ... ... ...... дүние заттары мен құбылыстарының субъективтік
образдарын қайтадан ... ... ... ... тек адамға
ғана тән психикалық процесс: « . . . ... жан ... ... тек ... ... ... сезімдік заттарды моделдеріне
алады» Адамда қиял пайда болған кезде ми қабығында бұрын жасалған уақытша
байланыстар түрі комбинацияларға түседі де, жаңа ... ... ... ... байланыстарды қайта жасап, өңдеу процесінде екінші
сигнал жүйесі шешуші рөл атқарады.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Танымдық процестердің бірі – қиял жөнінде түсінік25 бет
Қиял жөнінде түсінік15 бет
Жалпы психология213 бет
Таным процестер және олардың инженерлік ерекшеліктері19 бет
5-сынып оқушыларының қиялын ертегілер арқылы дамыту27 бет
Ауыз әдебиеті арқылы бала қиялын дамыту66 бет
Бала қиялын дамыту19 бет
Балалар қиялын дамытуда ертегі әңгімелердің тигізетін ықпалы28 бет
Баланың киялын дамытуға бағытталған сыныптан тыс іс-шаранын жоспар-сценариін құрастыру7 бет
Баланың қиялы27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь