Білім беру экономиканың бәсекеге қабілеттілік факторы ретінде

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 БІЛІМ БЕРУ ЭКОНОМИКАСЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Білім беру . әлеуметтік институт ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Білім беру . адам дамуының маңызды факторы ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... 11
1.3 Ұлттық экономиканың бәсекелестік артықшылықтарын қалыптастырудағы білім берудің маңыздылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16

2 БІЛІМ БЕРУ САЛАСЫНДАҒЫ БАСҚАРУ ЖӘНЕ ОНЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ НЕГІЗДЕРІ
2.1 Білім беру саласының заңнамалық негіздерін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21
2.2 Қазақстан Республикасындағы ЖОО.ғы сапа менеджментінің жүйесі ... ... 28

3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ БІЛІМ БЕРУ САЛАСЫНЫҢ ЖАҢАШЫЛДАНДЫРУ БАҒЫТТАРЫ
3.1 Отандық білім беру жүйесінің қазіргі жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...33
3.2 Білім берудегі инновациялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..41
3.3 Әл.Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің білім беруді жаңашылдандыру стратегиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 53

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...65

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .67
Зертттеу тақырыбының өзектілігі. Білім мемлекеттің интелектуалдық және рухани ресурстарының сарқылмас бұлағы ретінде адамзат капиталының сапасын арттыруда басты роль атқаратын белгілі. Мемлекеттердің экономикалық және әлеуметтік жетістіктері, ең алдымен, олардың білім жүйесімен, азаматтарының білімділігімен анықталады. Бүгін еліміздің өзінің даму барысындағы басты ұстанымы – Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың әлемдегі бәсеке мейлінше қабілетті озық елу ел елдің қатарына қосылу. Жаһандану жағдайында барлық индустриалды дамыған елдер білімге, интеллектуалды және білім әлеуетіне, инновацияларға, озық технологияларға, негізделген экономиканы дамытуға бетбұрыс жасады.
Бүгінгі жаһандану дәуірі - заман шындығы. Сондықтан Қазақстан ғаламдану кезеңіне қалай ілесе алады, елдік ұлттық бет-бейнемізді қайтіп сақтаймыз, ең бастысы біз ғаламдануға не қоса аламыз - осы сұрақтар төңірегінде ойланып - толғанған абзал. Ал мұны білім мәселесімен сабақтастыра айтсақ, әлемдік білімнің ғаламдануы Қазақстанның алдына көптеген сынақтарды көлденең тартады.
ХХІ ғасыр – жаһандық жаңалықтар ғасыры да, өйткені, ол қазіргі кезде мемлекеттің тұрақты дамуы мен қауіпсіздігін қамтамасыз етуде, сондай-ақ әлемдік рыноктағы, әлемдік қоғамдастықтағы орнын айқындап, халықтың өмір сүру сапасы мен деңгейін көтеруде айрықша маңызды роль атқарады. Әлемдегі елдердің бәсекелестік жағдайында халықаралық деңгейде өзара кірігу үрдістерінің жандану дәуірі де болғандықтан, білім - пайдалы инвестиция саласы ретінде елдің экономикалық, әлеуметтік және саяси даму тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Бұл өз кезегінде жоғары білікті мамандардың (ғалымдардың, мамандардың, жұмысшылардың, менеджерлердің, т.б.) бәсекеге қабілетілігімен анықталады.
Мемлекет басшысының "Бәсекеге қабілетті Қазақстан, бәсекеге қабілетті экономика, бәсекеге қабілетті ұлт" атты Жолдауында ғаламдану жағдайындағы бәсекеге қабілеттіліктің мәні жан-жақты түсіндіріліп, ел алдында тұрған міндеттер тұжырымдалған болатын. Солардың ішінде білім беру саласындағы бәсекеге қабілеттілік мәселесіне айрықша назар аударылып, "ұлттық бәсекелестік қабілеттілік" бірінші кезекте ұлттың білімділік деңгейімен айқындалатындығы белгіленді. [1]
Бәсекелестік жоғары білікті мамандардың тікелей белсенді қатысуы арқылы жүзеге асып, жаңару бағытындағы қоғам өз әлеуетін мейлінше жаңа күшпен толықтыруға мүдделі болса, бұл орайда ел тәуелсіздігінің алғашқы жылдарынан-ақ білім бәсекелестігінің міндеті қойылған. Ел білімінің қандай
болашағы, әлбетте, мемлекет таңдаған жолы - "осы заманғы әрі ұтымды технологиялардың негізінде өзінің ғылыми-техникалық әлеуетін жедел қалпына келтіру мен дамыту, өндіріс пен инвестицияның өсімін арттыру" деп көрсетілген болатын.
1. Назарбаев Н.Ә. Бәсекеге қабілетті Қазақстан үшін, Бәсекеге қабілетті экономика үшін, Бәсекеге қабілетті халық үшін. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. –Астана: Елорда, 2004 жыл, 19 наурыз.
2. Мамыров Н.К. Қазақстандағы адам дамуы. – Алматы: Экономика, 2003. –436б
3. Тейхейра П. Рынки в сфере высшего образования: можем ли мы по-прежнему учиться у классиков? // Экономика образования. – 2008.- № 2. 75-87 б.б
4. Дәулиева Ғ.Р. Білім беру саласының экономикасы. – Алматы: Қазақ университеті, 2004. – 30 б
5. Сарбасова Т.С., Сарбасова А.Қ., Бимендиева Л.Ә. Білім беру саласының әлеуметтік-экономикалық мәселелері. – Алматы: Қазақ университеті,2007.-56б.
6. Портер М.Е. Конкурентная стратегия: Методика анализа отраслей и конкурентов / Пер с анг. – М.: Альпина Бизнес Букс, 2005.-454с.
7. Даулиева Г.Р. Білім беру бизнестің интеграциясы білім сапасын арттырудың факторы ретінде // ҚазҰУ хабаршысы. Экономика сериясы. № 1(65) 2008
8. Қазақстан Республикасының Конституциясы 30 тамыз 1995 жыл. – Алматы: ЮРИСТ, 2008.
9. Республика Казахстан. Закон от 1 апреля 1999 года, № 358 – 1 3РК. О бюджетной системе. – Астана.: Ақорда, 1999- 232с.
10. Республика Казахстан. Закон от 27 июля 2007 года, № 319 – III Об образовании // Казахстанская правда от 15 августа 2007 года.
11. Нарибаев К.Н. Проблемы реформирования высшего образования в Казакстане в условиях глобализации / Под. Ред. О. Сабдена. – Алматы: Институт экономики МОН РК, 2007. – 30 б
12. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. –Астана: Елорда, 2006.
13. Қазақстан Республикасының мемлекеттік стандарты. Жоғары кәсіби білім беру ұйымдарының сапа менеджменті жүйелері. Негізгі ережелер. ҚР СТ 1157-2002. Астана 2002/
14. КожамкуловТ.А., Мансуров З.А., Дадебаев Ж.Д., Минжаева Г.С. Система менеджмента качества (СМК). –Алматы: Қазақ университеті 2004 г.
15. Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан-2030 стратегиясы Қазақстан дамуының жаңа кезеңінде. Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы». –Алматы, 2007 -57б.
16. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында / Қазақстан Республикасы Президенті Н. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. –Астана, 2005 жылғы 18 ақпан.
17. Дүйсебек Ә. Ұлттық тәрбие тұжырымдамасы / Егемен Қазақстан, 14 желтоқсан, 2005.
18. Интернет сайты (www.stat.kz)
19. Тайжанова Ж.А. Исследование влияния образования на человеческое развитие в РК. // Диссертация. – Алматы: Қазақ университеті, 2008. – 186 б.б
20. Финансы за неделю // Делоой Казакстан. – № 12 от 27 марта 2009 года
21. Қазақстан Республикасы Президентінің “Дағдарыстан - дамуға” атты халыққа Жолдауы.// Жетісу. – 7 наурыз 2009 жыл
22. Тихомиров А.В. Пути реформы организации образования // экономика образования. – 2008.- № 3. 4-10 б.б
23. Бейсенбаев А. А. Тілебаев М.Б. Білім беру мазмұны туралы түсінік/ Педагогика. Дәріс құралы. Алматы: «Нұралы әлем». 2003ж. -368 б.
24. Құсайынов А. Сапалы білім – заман талабы // Егемен Қазақстан 2007жыл. 7 ақпан
25. Интернет сайты (www.google.kz)
26. Багишев З.Я. Приоритеты современного образования и стратегия его развития. М: Педагогика, 2003, №9, с-10-14.
27. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың тапсырмалары аясында әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің 2009-2011 жылдарға арналған даму стратегиясы.-Алматы, 2008
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Экономика және бизнес факультеті
Экономикалық ... ... ... БЕРУ ... БӘСЕКЕГЕ ҚАБІЛЕТТІЛІК ФАКТОРЫ РЕТІНДЕ
Орындаған:
4 курс студенті ... ... ... ... ... ... ... бақылаушы:
_________________
Абдилова А.Ш.
(қолы, күні)
Қорғауға жіберілді:
кафедра меңгерушісі, ... ... ... ... ... ... ... БЕРУ ЭКОНОМИКАСЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 ... беру - ... ... ... беру – адам ... маңызды факторы
ретінде................................11
1.3 Ұлттық ... ... ... ... ... ... БЕРУ ... БАСҚАРУ ЖӘНЕ ОНЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ НЕГІЗДЕРІ
2.1 ... беру ... ... ... ... ... ЖОО-ғы сапа менеджментінің жүйесі........28
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ БІЛІМ БЕРУ САЛАСЫНЫҢ ЖАҢАШЫЛДАНДЫРУ БАҒЫТТАРЫ
3.1 ... ... беру ... ... ... ... ... атындағы Қазақ Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... ... интелектуалдық және
рухани ресурстарының сарқылмас бұлағы ретінде адамзат капиталының сапасын
арттыруда ... роль ... ... ... ... ... жетістіктері, ең алдымен, олардың білім жүйесімен, азаматтарының
білімділігімен ... ... ... даму ... басты ұстанымы – Қазақстан
Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың әлемдегі бәсеке ... озық елу ел ... ... ... ... жағдайында барлық
индустриалды дамыған елдер білімге, интеллектуалды және ... ... озық ... ... экономиканы дамытуға
бетбұрыс жасады.
Бүгінгі жаһандану дәуірі - заман ... ... ... ... ... ... алады, елдік ұлттық бет-бейнемізді қайтіп
сақтаймыз, ең бастысы біз ... не қоса ... - осы ... ... - ... ... Ал мұны ... мәселесімен
сабақтастыра айтсақ, әлемдік ... ... ... ... ... ... тартады.
ХХІ ғасыр – жаһандық жаңалықтар ғасыры да, өйткені, ол қазіргі ... ... ... мен ... қамтамасыз етуде, сондай-ақ
әлемдік рыноктағы, әлемдік қоғамдастықтағы орнын айқындап, халықтың өмір
сүру сапасы мен деңгейін ... ... ... роль ... ... ... жағдайында халықаралық деңгейде өзара ... ... ... де ... ... - ... инвестиция
саласы ретінде елдің экономикалық, әлеуметтік және саяси даму тұрақтылығын
қамтамасыз ... Бұл өз ... ... ... ... ... ... менеджерлердің, т.б.) бәсекеге
қабілетілігімен анықталады.
Мемлекет басшысының "Бәсекеге қабілетті ... ... ... ... ... ұлт" атты ... ... жағдайындағы
бәсекеге қабілеттіліктің мәні жан-жақты түсіндіріліп, ел ... ... ... ... ... ... білім беру саласындағы
бәсекеге қабілеттілік мәселесіне ... ... ... ... қабілеттілік" бірінші кезекте ұлттың білімділік деңгейімен
айқындалатындығы белгіленді. [1]
Бәсекелестік ... ... ... ... белсенді қатысуы арқылы
жүзеге асып, жаңару бағытындағы қоғам өз әлеуетін мейлінше жаңа ... ... ... бұл ... ел ... ... жылдарынан-
ақ білім бәсекелестігінің міндеті қойылған. Ел білімінің қандай
болашағы, әлбетте, мемлекет таңдаған жолы - "осы ... әрі ... ... ... ... ... жедел қалпына
келтіру мен дамыту, өндіріс пен инвестицияның өсімін ... ... ... ... ... Адам капиталы теориясының ... ... беру ... ХХ ... ... Т. ... Г. Беккер, П.
Друкер ... Одан өзге ... ... беру ... ... ... мен экономикалық тәрбие мәселелері, отандық экономист-
ғалымдар Я.Ә. ... Н.К. ... К.И. ... ... М.Д. Есқалиевтің, Т.С. Сарбасованың, С.К. Жұмабаевтің, Ғ.Р.
Дәулиеваның, Л.А. ... және Ж.А. ... ... ... ... ... Диплом жұмысының мақсаты – білім беру
жүйесінің бүгінгі жағдайын ғылыми-теориялық тұрғыда талдап, оның ... ... ... бағыттарын анықтау және ұсыну.
Диплом жұмысының міндеттері. Алға қойылған мақсатқа сәйкес келесідей
міндеттер орындалады:
- білім берудің теориялық тұрғыда әлеуметтік институт ретінде ... ... ... ... ... ... берудің маңыздылығын көрсету;
- білім беру саласының заңнамалық негіздерін талдау;
- Әл-Фараби атындағы ... ... ... ... ... ... ... ҚазҰУ-дың даму стратегиясын талдау.
Ғылыми методикалық базаның зерттелуі. Білім беру ... ... ... және ... ... еңбектер мен
оқулықтар, сондай-ақ оқу құралдары, шетелдік және отандық ... ... мен ... ... ... ... ... Конституциясы және
соған сәйкес Заңдары, Қазақстан Республикасы Президентінің ... ... ... ... ... Республикасы
Президентінің Қазақстан халқына Жолдаулары, ҚР Ұлттық Статистика Агентінің
статистикалық ... ҚР БҒМ ... ... ... ... мерзімді басылым мақалалары зерттеудің
әдіснамалық, теориялық ... ... ... ... ... ... ... статистика-экономикалық талдау және логикалық
талдау әдісі қолданылады.
Зерттеу обьектісі: Білім берудегі ұлттық экономиканың бәсекелестік
артықшылықтарын қалыптастыру.
Зерттеу пәні: Қазақстан ... ... ... дамуы және
оның бәсекелестігін арттырудың теориялық, әдістемелік және тәжірибелік
мәселелері
Жұмыстың ... ... ... ... үш ... ... ... тізімі мен қосымшалардан тұрады.
Жұмыстың бірнші бөлімінде білім беру мәні ... адам ... ... қарастырылып, ұлттық экономиканың бәсекелік қабілеттілігн
арттыру көрсетілген.
Екінші бөлімде білім ... ... ... ... ... ... мәселелері, сапа менеджмент жүйесінің басты түйін ... ... ... осы ... ... Үшінші бөлімде Әл-Фараби
атындағы ҚазҰУ-нің инновациялық даму стратегиясы талданып, статистикалық
көрсеткіштер көрсетілген.
Елдің экономикалық деңгейі мен оның ... ... ... ... оның адамдарының сапасына-адамдық капиталға байланысты
екенін көрсетеді. Сол cебепті білімді, сауатты адамдар - бұл ХХІ ... ... ... қозғаушы күші. Бұл туралы Абай атамыз: «Тегінде
адам баласы адам баласынан ақыл, ар, мінез деген нәрселермен озады. Одан
басқа нәрсемен ... ғой ... бәрі ... деп өсиет қалдырған.
1 БІЛІМ БЕРУ ЭКОНОМИКАСЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Білім беру - әлеуметтік институт ... ... ...... дамуымен бірге дамып, әрдайым үнемі
өзгеріп отырады. Ол әр елдің экономикалық ерекшеліктеріне қарай ... ... ... отырып, барынша күрделене түседі. Сансыз ... ... не ... ... ... факторы, немесе ғылым
және техникалық прогрестің қозғаушысы ретінде қаралып келді, бірақ барлық
жағдайда да оған ... ... рол ... еді. ... ... ... оған тек ... ретінде қарау ғана көмектесті.
Осындай ұғымды біз сонау ХVІІІ ғасырдан кездестіреміз. Әйгілі ... ... ... Дидро және Гельвеций білім мен ғылымның қоғам
дамуындағы нағыз құдіретті күші ... ... екі ... ... ... экономиканың көп экономистері
білімнің қоғам дамуындағы орны, білімнің экономикалық аспектілері және ... етуі ... ... білдіріп келеді.
Адам Смит білім негізін адам ... ... ... ... Ол ... ... дарындарды дамытушы, сан алуан мамандықтарды
өмірге әкелуші, сол мамандықтарға сәйкес тауар ... ... ... санады. Білім қоғамдық капиталдың қайнар көзі ретінде саналып, ал ... ... ... білім мен әдет – ұлттық байлық құрамына енеді.
Смит білім саласындағы маңызды орынды ... ... ... беріп, білім сапасын жақсарту тиімді бәсекеде орын алатынын
білдірді. ... оқу ... ... ... ... қатар,
жаңалықтар ашу деңгейін де сынға алды. Мемлекеттік және жеке оқу орындарына
деген ... ... ... қызмет етуі соңғысының қызметін
қиындататынын ескертті. Дегенмен сол ... ... Смит ... ... анықталған шекте ықпал ету қажеттігін көрсетіп ... Бұл ... ... ... экстенсивті дамуындағы теріс әсерлердің
нейтралдануына байланысты. Мемлекет ... ... ... ... ... ... яғни ... халық ұйымдастыра алмайтын уақыт пен
қажетті негіздерді қолына алуын атап көрсетті. Мемлекет арқасында ... ... ... құру мен ... ... ... алу үшін
шығындарды бөлу іске асады. Бұл тек жұмыскерлер тобын біліммен ... ... ... А. ... пікірінше мемлекет ... ... ... ... қамтамасыз етуге ықпал
етсе, ата-аналар оқу орнының ағымдық шығындары мен ... да ... ақы ... ... ... ... ... А.Смит шығындарды
бөлуді білім беруден пайда ... екі ... да ... жол деп осыны
ұсынады. А. Смит білім беру ... ... ... қосымша қаржы көздерін
(қайырымдылық секілді) қарастырмаған. Жалпыға бірдей бастауыш білім идеясын
көтермесе де, қосалқы бастауыш біліммен жаппай ... ... ... ісін ... ... ... ... іздеп келушілердің
дағдылары мен ... ... ... ... ұсынады.
Джон Стюарт Милль білімді ұлттық, жекелік, әлеуметтік, ... және ... ... ... ... деп ... Білім
алудан келетін пайда экономикалық терминдерде ... ... үшін ... ... ... теңестіріледі. Сол кездің өзінде білімнен
келетін пайданың өндіруден артық, сол ... көзі ... ... ... білім, бұл табиғи монополия” деп
көрсетеді. ... ... ... ... ... ... ... жалақылы жұмыс орындарына жол табатыны жатыр. Осымен
байланысты қоғамның ... ... ... ... тиімді жол ашу қажеттігін
маңызды деп ... ... ... ... білімнің
қанағаттанарлық сапасы мен көлемінен іздеді. Іс-әрекетінің ... ... ... ... көп емес ірі оқу ... ... ... А.Смит секілді мемлекеттік оқу орындарының іс-әрекетіне қарсы
болды. Дегенмен, мемлекеттік және жеке оқу ... ... ... талап етті. Бұл бақылау жеке тұлғаның еркіндігіне нұқсан
келтіретін іргелі қағидаға қарсы ... ... ... рыноктық
механизмдер арқылы реттеле алмайтынын, яғни тұтынушы ... ... ... ... ... ол ... ... мүмкіндіктердің болмауымен түсіндіреді. Сондай-ақ ол ... ... беру ... ... ... атап көрсетті. Осымен
байланысты Дж.С. Милль мемлекеттің білім жүйесіне ... ... ... Дж.С. Милль білім беру қызметін тек ... ... ... сол қызметтің тек бастапқы сатылары ғана емес, неғұрлым тереңдеген
сайын тегін көрсетілуі тиіс, ал тегін ... ... ... ... ... ... ... көрсетуі тиіс деген пікір айтады.
Жалпы автор ... беру ... ... ... ... классиктерінің пікірін, білім беру жүйесін ... ... ... секілді түсінуге жатпайтынын айтады.
1832 жылдан бастап бастауыш ... ... ... ... жыл ... ... ... экономисттер арасында тегін білім
беру жүйесін құру секілді ойлар туғызды. Сол ... Дж.С. ... ... ... жеке ... ... және сол ... бәсекелестікті дамыту
туралы ашық пікір білдірді. Оқытушылардың еңбегін бағалау, ... ... ... ... ... және бұл сонымен қатар
мемлекеттік оқу орындарында қызмет еттіндерден тыс ... тиіс ... ... – ХІХғ аяғы - ХХ ғ.І ... жылдығындағы танымал
экономисттердің бірі - білім экономикасына байланысты коптеген пікірлердің
иесі. ... жеке ... үшін ... қарастыра отырып, қоғамда жалпы
білім беру ісін дамытуға зор көмегін тигізді.
ХІХ ғасырдың соңы ХХ ... ... ... ... көп көңіл
бөлінгеніне қарамастан, А.Маршалл білім беруді шектен тыс ... ... ... ... берушілердің уақыт ағымына байланысты өзгерістерге
бейімделу мүмкіндіктерінің төмендігінде еді. Ал қоғамдық білімнің ... ... ... ... шыңдап қана қоймай, жұмыс
күшінің әлеуметтенуіне, жағымды мінез-құлқының қалыптасуына көмектесетінін
айтты.
“Сауда және өндіріс” атты ... ... ... ... ... ... орны ... айтады. Индустрияланудың жаңа
талаптары жалпы моралдік, интелектуалдық біліктіліктерді, күрделі ... ... ... ал тек ... ... өмір ... ... айтады.
Жұмыс күшін даярлауға, оларға арнайы білім беруді қоса ... ... ... ... ... байланыстырмаса да,
білім беру үрдісін қаржыландыруды сол ... ... ұзақ ... деп ... А. ... ... деген қызығушылық түрлі құштар
түрткілерден бастау алады, ол жерде ешқандай ... ... ... ... ... интелектуалдық дәстүрін жаңартып,
рыноктық ... ... ... ... ... экономист
Милтон Фридман болды. Ол білім беру жүйесіне мемлекеттің ... ... ... ... Ол ХІХ ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың
басындағы ... беру ... ... рөлінің басыңқылығы білімді нақты
ұлттандыруға әкелетінін айтты. АҚШ-та, ... ... және ... ... ... беру ... ... рөлі жалпы құндылықтарды
жандандыратын құрал және жалпыға міндетті ... ... үшін ... іске ... ... көрінуі тиіс деп жазды. Сөз жеке ... ... ... арнайы білім беру жайында болса, ... ... ... ... Егер жеке ... ... арнайы
білім негізінде әл-әуқатын жақсартса, ол осы ... ... ... көтеруі
тиіс.[3]
АҚШ-тағы мемлекет рөлінің мектеп деңгейіндегі әсерінен ... ... ... ... Фридман студенттерге ... ... ... ... ұсынады. Ваучерлік жүйе оқу орындарының
арасында бәсекелестікті арттырады, мемлекеттен ... ... ... ... ... ... Бұл негіздер соңғы екі онжылдықта
рыноктық ... және ... ... заңдастырылуына үлес қосып жүрген
саясаткерлер мен оқымыстылардың зерттеу нысаны болып келеді.
Осындай ... ой ... ... ... ... ... экономикалық теорияның екі маңызды бағыты А.
Смит (классикалық экономикалық ... пен К. ... ... ... ... ... ... берілген салада экономикалық қатынастарды ... ... ... ... өндірістік сипаттан бөлек
қарастыра отырып, жұмысшылардың екі ірі ... ... ... ... ... ... ... және оқымаған (қарапайым,
квалификацияланбаған).
Соңында өндіріс шығындарының маркстік теориясы ... ... ... екі ... ... негізі болды: білімді
капитализмнің эволюциялық даму этапындағы мәселелермен ... ... және ... топтық-ұйымдық теория ... ... ... экономикалық теориясы.
Адам капиталы тұжырымдамасының кейбір алғы шарттары ... ... ... ... экономикалық пікірдің өзге де ағымдарында
қаланған еді, бірақ ол үйлесімді және ... ... ... тек ХХ ... рәсімделді. Адам капиталының теориясы өзінің қазіргі ... ... рет ... ... өкілдері, америкардық екі ғалым Т. Шульц
пен Г. Беккердің ... ... ... ... ... ... ... капиталын жасау” және “Адам
капиталына инвестициялар” мақалаларын жасады, мақалаларда жаңа ... ... ... тұжырымдалды. Т. Щульцтің айтуынша, “егер ... әсер ... ... өзі ... үшін өте ... демек ол капитал
формасы”, ал білім капиталдың бір формасы болса, оны біз адам капиталы деп
айтамыз, ... бұл ... ... ... бөлігіне айналады, оның
капитал болып табылатын себебі, ол – ... ... ... ... немесе қоса алғанда екеуінің де көзі.
Келесі американдық экономист, адам капиталы теориясының классигі Г.
Беккер бұл ұғымды кең мағынада ... Оның ... ... ... ... жұмсау, оның ішінде өндірістегі дайындық, денсаулық
сақтауға ... ... ... және баға мен табыс туралы ақпарат
іздестіру арқылы қалыптасады”. Г. ... 1964 жылы ... ... және ... талдау” іргелі еңбегін шығарды.
Адам капиталы теориясының ғылыми және қоғамдық тұрғыдан ... ... ... ХХ ... экономикалық, басқарушылық және әлеуметтік
ілімнің аса көрнекті өкілі Питер Друкердің қатысуы өз септігін ... ... ... ... ... және ... ... кең резонанс
туғызды. Автор осы мақаласында былай ... ... - ... ... ... нақты капитал. Халық білімін дамыту – капитал жасаудың ең ... ал ... ... ... олардың білім сапалары мен ... ...... ... ел ... ең ... ... теориясы пайда болғанға дейін білім экономикалық тұрғыда
тек жұмыс күшін құрау, кадрларды ... мен ... ... ретінде
ғана қарастырылып келді. Адам капиталы теориясы тұңғыш рет білімнің жалпы
экономикалық қайтарымы туралы ... ... ... ... ... мен
экономикалық өсудің байланыстылығын белгілейтін математикалық есептеулердің
бірқатар әдістемелерін әзірледі.
Адам капиталы теориясының құндылығын озық ... ... ... ... капиталы теориясын қолдануда посттоталитарлық елдердің транзиттік
экономикасында проблемалар бар. Соның ішінде жаңа әлеуметтік ... ... ... адам ... ... ... Бұл ... ал
одан кеңірек тұрғыда адамдар мәртебесінің білімге байланыстылығын бұзады.
Дегенмен, адам капиталы теориясына қиыспайтын осындай үйлесімсіздік
(баланссыздық) кеңес қоғамында да орын ... ... ол ... ... ... “қоймаға” жұмыс істейтін кәсіпорындардағы қоғамға керек
емес қыруар жұмыс орындарының болуымен, ... ... ... ... асыра дәріптеумен байланысты болды.[2]
Адам капиталы теориясына тән білімнің экономикаға ықпалын өлшеу ... ... ... әр ... ... ... бағалауға апарып соқтырды. ... ... ... ... ... арасында кең тараған функционалды
сауатсыздық, бұрынғы КСРО жоғары оқу орындарында шын оқу емес, ал ... ... және ... Қазақстандағы көптеген жеке оқу орындарының
кадрлар ... ... ... ... сауда жасауы сияқты құбылыстар
болды.
Экономикалық ... ... ... сапасын өлшеудің тиімді
тәсілдері осы уақыттқа ... ... ... ... ... ... ... факторларының мәні: осы
теория даму логикасы мен постиндустриалық өркениеттің іргелі әлеуметтік
мақсаттарына сәйкес келе ... Күн ... ... тар экономикалық
мәселелері ғана емес, сонымен бірге оның әлеуметтік кең ... ... адам үшін ... ... адам құқықтарының қамтамасыздығы
контексіндегі ... ... ... ... ... болды.
Жаңа үрдістер мен талаптарға адам дамуы тұжытымдамасының ... ... ... ... ... ... адам ... “формальды оқу, білім беру немесе іс-
тәжірибе арқылы келген ақыл-ой қабілеттері ... ...... беру мәселесі, оның ... ... ... ... ... ... да терең зерделеніп, салмақты теориялық –
методологиялық база қалыптасты. Ол ... ... ... екі бағытқа
біріктіреміз: бірінші бағыттағы еңбектер негізінен ... ... ... оның ... ... және ... өнімділігінің
өсуіндегі үлесін анықтау арқылы есептеуге ... ... ... осы ... ... ... ... инвестициялық салаға
айналуы, материалды емес ... ... ... ... ... әсер ету ... еңбектің күрделену мәселелері саяси
экономиялық аспектіде негізделеді.
Р. Солоудың, Э. Дениссонның үлгілерінен бастау ... ... ... заманғы үлгілерінде ( Барро, ... ... ... ) ... беру ... өсудің аса маңызды факторы
ретінде танылып, жинақ, инвестиция, халықтың өсуі ... ... ... ығыстырып отыр. Білім беру саласындағы іс-әрекет технологиялық
өркендеуді қамтамасыз ... ... ... ... шығындар адам
капиталын қалыптастыру, жетілдіру және жинақтау арқылы экономиканың жаңа
идеяларды өндіру ... оның ... ... ... ... ... Бұл ... біз, қазіргі экономикалық даму
алгоритмі ретінде бағалаймыз.
Ресейлік экономика ... адам ... ... бірі М. ... ... ... Ол “ ... негізінде экономикалық тұлғаның қоғамдық прогресс ... ... жаңа күші ... қозғалысы жатыр”, – деп
есептейді.
Отандық экономистерден академик Я.Ә. Әубәкіровтің, Ө.Қ. ... ... К.Н. ... С.К. ... Т.С. ... жетекшім Ғ.Р. Дәулиеваның көзқарастарына тоқталған жөн.
Академик Я.Ә.Әубәкіров адам капиталын әр түрлі ғылымдардың барлық
жетістіктерін, ... ... ... ... және олардың
әлеуметтік-экономикалық прогресте қолданылуын біріктіретін кең масштабты
ұғым ретінде ... Оның ... адам ... білім беру және ғылым
салаларына, денсаулық ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде қалыптасады және ұлғаяды. Академик
Я.Ә.Әубәкіров адам капиталын қоғамдық еңбек өнімділігінің артуын ... ... күш ... ... ... Ө.Қ. Шеденов пен М.Д. Есқалиевтар “Жастарға экономикалық
тәрбие беру” атты еңбектерінде “экономикалық жағынан білімді болу ... ... ... және ... ... ... жұмсау, жұмыс
уақытын тиімді де жемісті пайдалану, өнімді арттырып, оның ... ... ... өнім ... ... ... азайту. Қоғамдық өндірістің
тиімділігі олардың экономикалық жағынан қаншалық ... ... ... ... атап ... ... адам капиталын “индивиттердің өзінің оқуына, білім
алуына және басқа да өнімділікті арттыратын ... ... ... ... ... ... пен дағдылар” ретінде анықтайды.
Профессор С.К. Жұмабаевтің пікірінше, “білім, дағды, іскерлік және
жинақталған тәжірибе адам ... ... және ... ... іс-әрекетке өзінің адамдық капиталын қосады”.
Профессор Т.С. Сарбасованың пікірінше, “білім әлеуеті – бұл ... ... ... ... ... және ... Адамдардың дағдысы және
қабілеттілігі қор, яғни жинақ бола алатынын ... ... ... “адамның сапалық параметрлерін ... ... ... ... ... ... бірі – білім беру саласы
” екендігін өз еңбектерінде атап ... ... беру – адам ... ... ... ретінде
Білімнің адам дамуындағы айқындаушы рөлін тану адам капиталының
теориясына негізделеді, ол теория бір мезгілде адам ... ... ... ... ... және аса маңызды құрамдас бөлігі болып
табылады және ол тұтастық қалпында ХХ ... 60-шы ... ... дамуы тұжырымдамасының мәні мен мағынасын ... ... бірі ... қоғам және тұлға үшін білімді жоғары басымдық
дәрежесіне көтеру болып табылады. Адам дамуы тұжырымдамасының мәні ... ... ... ... бірі мемлекет, қоғам және тұлға
үшін білімді жоғары басымдық дәрежесіне көтеру ... ... ... аса ... ... ретінде білім экономикалық, саяси,
әлеуметтік және гуманитарлық ... ... ... ... ... ... ... ықпал көрсетуге лайықты. Ондай
проблемаларға мыналар жатады: әр елдегі халықтың қазіргі ... ... мен ... ... қол ... ... бағындыру мүмкіндігі,
тиімді жұмыспен қамтылуды қамтамасыздандыру, ... ... ... гендерлік және этникалық теңсіздіктен ... ... ... ... таралуына қарсы күрес жүргізу, саяси
және ұлысаралық жанжалдардан арылу және сақтандыру, ... ... ету, ... ... ... ... адам құқықтарын
сақтау және тиімді іске асыру, тұлғаның өз ... ... және ... іске асыруы үшін жағдайлар жасау қажет. Сондай-ақ, білімді аса
маңызды адам капиталы ... ... ... адам ... ... кең ... және көп қырлы әлеуметтік қызметтерін бекітіп, оған
осы ... ... ... ... ... ... рөл ... кеткен жөн.
Қазіргі уақытқа қарай қалыптасқан қазақстандық ұлттық білім жүйесі
жүйелі сипат алған реформалардың ... ... ... Бұл ... тәуелсіздік алған Қазақстандағы білім реформаларының себептері
экономикалық және ... ... ... ... ... және ... өзгерістер экономиканың терең дағдарысымен, саяси
қатынастардың тарихи баламасыздығымен, өндірістің құрылымымен ... озық ... ... ... қалуымен, халықтың тұрмыс
деңгейімен және сапасымен, мемлекеттік басқарудың ... ... беру ... ... және ... түрде бүкіл қоғамның қатысы
бар. Білім жүйесін өзгерту қоғамның және жеке ... ... ... ... мүдделерін, қарым-қатынасын кешенді түрде өзгерту
арқылы жүзеге асырылады. Осындай кең ауқымды, күрделі реформаны жасау ... ... ... ... ... бағыттары мен мазмұнын
әдіснамалық негіздеуді, жан-жақты байыпты даярлық жасауды, ғылыми-теориялық
зерттеулер мен практикалық сынақтар өткізуді, білім ... ... ... жалпы қоғамның арасында психологиялық даярлық,
бейімдеу, ынталандыру жұмыстарын өткізуді қажет етеді. Сондықтан да ... ... ... ... ғана ... ... тәжірибелерін саралау, жаңашыл педагог-мамандарды, ... ... ... ... ... бар ... ... ұйымдарды кеңінен қатыстыру, олардың қызметтерін өзара үйлестіру арқылы
жасауға тиіспіз. Осындай аса маңызды да ... ... ... ... ... жүзеге асыру үшін Қазақстан Республикасы ... және ... ... Қазақ Білім академиясының жанында тұрақты және
кешенді жұмыс істейтін. Ғылыми-қоғамдық үйлестіру кеңесінің құрылғаны
барынша ... ... ... адам ... ... сапалық және сандық көрсеткіштерімен
анықталатын, табиғи болмысы мен әлеуметтік мәні бар зор қабілеті, ... ... Бұл ... ... ... ... ... өзінің уақыты мен ... ... және ... ... ... тікелей және жаңа шығындарға байланысты. Адам
капиталының бұл қасиеттері ... ... ... статусын
көтеруге, екінші жағынан еңбектің тиімділігін арттыруға, жалпы қоғамның
әлеуметтік-экономикалық дамуына ... ... ... беру ... ... ... оқу
орындарының едәуір еркіндігі және автономиялылығы. Ал ... ... ... ... ... ... көрініс табады? Білім беруде
әлемдік стандарттың ұлттық санаға ықпалы ... ... ... ұлттық
патриотизмге, ұлттық этикалық санаға, жеке тұлғаның өзіне өзінің тең ... ... ... санаға, ұлттық идентификация мәселесіне ықпалы
қандай болмақ дейтін әртүрлі сұрақтар туындайды.
Болонь Декларациясы, әлемдік бірыңғай ... беру ... ... ... ... феноменінің құрамдас бөлігі, оның
іске асырылу формасы десек болады. осы тұрғыдан алғанда, ... ... ... бұл ... ... мәні мен ... нарықтық-экономикалық рационализм, ал ол тікелей өндіріс
қажеттілігі мен ... ... ... байланысты болатынын мемлекет
жасырмайды. ... өзін ... ... пайымдайтын болсақ,
кредиттік жүйенің идеологиялық мәндік болмысын білдірмек.
Неоклассик-экономист А.Маршаллдың пікірінше ... ... ... болса, адам осы қайтарымды арттыру тенденциясына ие. ... үшін ... ең ... ... ... бағындырып, оның
күштерін қажеттілігімізді қанағаттандыруға, пайдалануға мүмкіндік береді».
Адамның сапалық параметрлерін қалыптастырушы және жетілдіруші рухани
өндірістің ... ... ... беру ... ... беру ... ... ұлттың интеллектуалды потенциалының дамуы және тереңдеуінің
факторы болса, екінші жағынан-адам мүмкіндіктерінің ... ... ... ... ... беру ... ... маңызды факторы,
әлеуметтік теңсіздікті жеңілдетудің және ... ... ... ретінде
қарастырыла басталды. Әсіресе білімі және ... ... ... ... өзгерістердің көзі және ... ... ... ... мәселеге айналды.
Білім беру қоғамның әлеуметтік кәсіптік құрылымын ... ... ... ... ... ... адамгершілік,
мораль қағидаларын жалғастырушы, индивидтердің әлеументтендірілуін
қамтамасыз етуші ... ... ... ... ... ... ... интеллектуалды және әлеуметтік-психологиялық
потенциялын қалыптастырады; жанама түрде, білім беру индивидтің дене және
психофизиолгиялық ... әсер ... адам ... моральдық тозуының
орнын толтырады, адам капиталы потенциалының жойылуының ... ... ... ... ... және ... сақталуын, оның күшеюін қамтамасыз етеді.
Адам капиталының анықтаушы элементі-білім беру экономикалық өсудің,
әлеуметтік тұрақтылықтың және ... ... оның ... экономикалық ресурстарды қажет етеді. Оның үстіне, білім беруді
өндіруде «рынок шарасызығының» орын алуы да мемлекеттің ... беру ... ... ... ... ... білім беру
қызметіне сұранысты осы ... адам ... бірі ... ... ... шектеулілігінің басты факторының мәні былай,
осы теория даму логикасы мен постиндустриялық өркениеттің іргелі әлеуметтік
мақсаттарына сәйкес келе бермейді. Күн ... ... тар ... ғана емес, сонымен бірге оның әлеуметтік кең тиімділігі, қоғам
және адам үшін ... ... адам ... ... ... ... ... көбірек ұсынылатын болды.
Адам капиталы адамның сапалық және ... ... ... ... мен ... мәні бар зор қабілеті, білімі, білігі,
дағдысы. Бұл әлеуметтік құндылығы жоғары сипаттардың ... ... ... мен ... ... және де ... тарапынан
жұмсалатын тікелей және жаңа шығындарға ... Адам ... ... біріншіден, субъектінің әлеуметтік статусын көтеруге, екінші
жағынан еңбектің тиімділігін арттыруға, ... ... ... ... ... ... ... капиталына инвестиция
салу оның әлеументтендіру тәжірбиесіне терең өзгерістер енгізіп жалпы адам
капиталының жиынтық қорының ... ... ... оң ... ... ... қоғамдық сипаты басымырақ, бұған
қоғамды әлеуметтік ... ... әсер ... Адам ... ұдайы
өндіру тұрғындарды, жалпы халықтың сандық және сапалық мәнінің дамып,
қоғамның рухани және ... ... ... ... ... қалыптастырудың және ұдайы ... ішкі және ... ... ... ... ... Білім, ғылым, тәрбие, ақпарат, денсаулық, тұрмыстық қызмет
көрсету, әлеуметтік институттарының ... ... ... ... ... жұмсау, адам
капиталының сандық, сапалық көрсеткіштерінің қалыптасып
жатқан ... ... ... әсер ... Адам ... құрушылардың өмір сүру әрекетінің сыртқы
ортасына еңбек ету жағдайы, үй-тұрмысы, ... ... ... Бұл саланы жетілдіру, инвестиция құю,
аймақтардың, әр түрлі ұйымдардың әлеуметтік саласын дамытып,
жалпы ... ... ... ... ... ... ... өндірудің ішкі алғы ... ... ... ... оның жеке ... мәдени деңгейі
жатады. Егер де қоғам жанұяны қолдап, оның өзіндік саясатының іске асуына
инвестициялар салса, ол осы ... ... ... ... ... ... ... біліктілікті, құндылық бағыттарын, жалпы
әлеуметтік тәжірбиені ұрпаққа ... ... ... де ... ... ... ... ретінде тек жанұяда ... ... ... ... ... статусын,
қызметін дұрыс пайдалануды, тұрмыстық-тұтыну мәдениетін игеруде жанұяның
орны ерекше.
Егер жекелеген ... ... ... Қазақстан халықтың
«тапқырлық» деңгейі (яғни, технологиялық идеялардың дамуы), ... дәл ... ... сапасы бойынша, сондай-ақ базалық
инфрақұрылымның жаман емес ... ... ... ... ... ... ... бұл артықшылықтарды нақтылы «капиталдандыру»
мүмкіндігін қамтамасыз ететін факторлар бойынша төмен ... ... ... ... жоғары деңгейі де, жаңа ... ... ... күрделі ресімдері де, интеллектуалдық ... ... ... ... де, ... беру мен ... және
тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарды инвестициялау жөніндегі аз әулет те
бар.
Міне, содан келеді де, ... ... ... сауаттылық деңгейі
бойынша біз әлемдегі алғашқы 3 пайыздың қатарындамыз, ал әл-ауқат деңгейі
бойынша соңғы 40 ... ... ... ... мен ... ... біз ... үштен бірінің алғашқысындамыз, ал жоғары
технологияларға келетін ... ... ... ... ... ... беру ... ұлттық бәсекелестік
қалыптастырудағы маңызды мәселе болып табылады.
3. Ұлттық экономиканың бәсекелестік артықшылықтарын қалыптастырудағы білім
берудің маңыздылығы
Ұлттық ... ... он ... ... экономиканың әлемдік
деңгейдегі бәсекеге қабілеттілігі мәселесі одан әрі ... ... ... ... ... ... қажеттіліктің артуы,
халықаралық еңбек бөлінісінің тереңдеуі, жаһанды бәсеке ... ... ... ... ... ең алдымен оның
технологиялық бәсекеге, басқаша айтқанда жаңа білімді жедел ... ... ... ... анықталады.
Қазіргі әлемдік экономикада технологиялық инновациялар шын мәнінде
«жетекші өндіргіш күшке», ... өсу ... және ... ... ... ... негізгі бәсекелестік
құралға айналды.
БҰҰ-ның өнеркәсіптік даму Ұйымының 2002 жылғы баяндамасына ... ... ... ... ... және ... ... тұрақты ұлғаймалы алшақтығы, оның тудыратын қауіптері
қарастырылып, экономикалық либерализм және ... ... бұл ... ... ... ... мәселенің өткірлігін жеңілдету үшін БҰҰ
сарапшылары дамушы елдерге «бәсеке қабілеттіліктің жоғары жолымен» дамуды,
яғни әлемдегі жаңашыл ... мен ... ... ... ... және ... өндірісті дамыту арқылы бәсекелестік артықшылыққа
және экономикалық өсуге жетуді ұсынады. Мұндай перспективалы ... ... ... ... ... ... яғни дамушы елдердің
әлемдік рынокқа ... ... және ... ... беру арқылы шетелдік
инвестицияларды тарту арқылы шығуына ... ... ... американдық экономист М. Портердің пікірінше, дамушы елдер
өз дамуында бәсеке тәсілдермен ерекшеленетін үш ... ... ... ... экономикада» бәсекелестік артықшылық негізінен
өндіріс шығындары элементтерінің ... ... ... ... ... ең ... өндірістің техникалық
тиімділігін ... ... ... ... тұтынушылар үшін неғұрлым жаңа, жоғары құндылықтарды, яғни
тұтынушылар ... ... ... төлеуге дайын жаңа өнімдер ... ... ... ... ... бағасын төмендету міндетті
емес, оны бәсекелес ... ... пара пар ... ... ... ... ... екі сатыда қалып отыр, бәсекеде тек
«төменгі жолмен» ғана ұтымға жете алады. Қазақстанның да экспортты ... ... ... ... ... ... ... ғана ұтады.
Әлемдік экономикалық форумның сарапшылары алғаш рет елдердің бәсеке
қабілеттіліктеріне ... ... ... 117 ... алғаш рет Қазақстан қамтылып, аталған көрсеткіш бойынша ... ... ... ... озық 61-ші ... ... (Ресей-
74 орында). Елдің бәсекеге қабілеттілік потенциалын анықтауда негізгі үш
фактор қарастырылды: технологиялық бәсеке ... ... ... институттар. Басқалармен салыстырғанда, технологиялық бәсеке
қабілеттілік деңгейі қазіргі ... ... ... ... ... болғандықтан оның өзектілігі артуда.
Осы ретте, Қазақстан ... ... ... ... ... бағытталған жаңа экономикалық саясаты белгіленіп,
2003-2015 ж.ж. индустриалды-инновациялық даму Стратегиясының басты ... ... ... экономикаға көшу ретінде
айқындалады. Қазақстанның дәстүрлі ... ... ... ... ... ... ... екендігі әлемдік деңгейдегі
сарапшылар жүргізген жұмыстар нәтижесінде ... ... ... ... ... ... жиһаз өндірісі үшін құралдар өндіруші
сала, металлургия салаларын кластерлік ... ... ... ... ... ... ... сәйкес Қазақстан
бәсекеқабілеттілік факторларының үш тобы ... ... ... – 10-шы; нарықтың тиімділігі көрсеткіші бойынша – ... ... ... ... – 51-ші ... ... озық елдерінің
қатарына енген. Алайда қалған алты топ ... ... ел ... ... ... даму деңгейі бойынша Қазақстан 66-шы,
инфрақұрылымның ... ... – 68-ші, ... ... – 70-ші,
бизнесті жетілдіру бойынша – 72-ші, ... ... ... – 75-ші, ... сақтау және бастауыш білім беру ... ... ... ... ... ... қазіргі уақытта ұлттық экономиканың неғұрлым әлсіздеу ... оның ... ... Осы ... ҚР ... ұлттық
инновациялық жүйені қалыптастыруға бағытталған жаңа экономикалық саясаты
белгіленіп, 2003-2015 ж.ж. индустриалды-инновациялық даму ... ... ... ... ...... ... ретінде айқындалды. Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... бәсекеге қабілетті екендігі
әлемдік деңгейдегі сарапшылар жүргізген жұмыстар нәтижесінде анықталып,
құрылыс материалдарын өндіруші, туристік, ... ... ... ... ... инвестициялық банк қызметтері, жүк тасымалдау,тау-кен
өндірісі үшін құралдар өндіруші сала, металлургия ... ... ... бағыттары белгіленді.
Стратегияның шеңберінде Қазақстанда технопарктер ... ... ... ... ... ... («Alatau IT Sity»)
арнайы экономикалық аймағында сұйық кристаллды және плазмалық телевизорлар
мен мониторлар өндірісі ... ... атап ... ... – бұл ... ... жинауға» ғана бағытталмайды, керісінше ... және ... ... ... бөлшектері өндіріледі,
шетелден тек матрица ғана әкелінбек. «Alatau IT Sity» ... ... Hewlett Packard, Samsung, Cisco Sistems ... ... да ... ... ... жасалынған.
Тағы да төрт технопарк Өскемен, Шымкент, ... және ... ... технопарк тау-кен металлургиясы, жаңа ... ...... жасау және ауыл шаруашылығы өндірісін қайта
өңдеуге маманданса, ОҚО-дағы технопарк мұнай өңдеуші және металлургиялық
өнеркәсіппен, ал ... парк ... ... ... және ... ... ... үш пилотты аумақтық технопарктер ... ... ЖШС ... ... ... өндіруші салалар үшін машина ... ... ... ... ЖШС ... Tech» паркі (тау-кен
металлургиясы, химия, экология) және ... ... ... ... жаңа ... ... ... технопарктерді құруда ұлттық экономика үшін
технологиялық тәуелділіктен гөрі ... ... ... ... тәуелділікті қалыптастыруға ұмтылу қажет. Себебі, ТҰК
кең қолданатын экономикалық бәсекелестіктің ... ... ... ... тізбекті жасау. Демек, қазіргі әлемдік рыноктағы
қалыптасқан бәсекелестік ... аса бай ... және ... ... ... ... мен ... деңгейіндегі үлкен алшақтықтың үдемелі
сипатымен қауіпті.
БҰҰ-ның өнеркәсіптік даму Ұйымының 2002 жылғы ... ... ... елдер арасындағы өнеркәсіптік және бәсекеге қабілеттілік
деңгейлерінің ... ... ... оның ... қауіптері
қарастырылып, экономикалық либерализм және жаhандану өздігінше бұл мәселені
шеше алмайтыны айтылады. Аталған мәселенің өткірлігін ... үшін ... ... ... ... ... ... жолымен»
дамуды, яғни әлемдегі жаңашыл білім мен технологияларды жедел ... ... және ... ... ... ... ... және экономикалық өсуге жетуді ұсынады. Мұндай перспективалы
стратегия кең тараған «бәсекеге қабілеттіліктің ... ... ... елдердің әлемдік рынокка арзан еңбектік және табиғи ресурстарды беру
арқылы шетелдік инвестицияларды тарту ... ... ... қарсы
қойылады.[6]
Белгілі американдық экономист М. Портердің пікірінше, дамушы елдер өз
дамуында бәсеке тәсілдерімен ... үш ... ... ... ... ... ... артықшылық негізінен
өндіріс шығындары элементтерінің құнына ... ... ... ... ең ... ... техникалық
тиімділігін арттыруға негізделеді. «Инновациялармен жүргізілетін
экономикада» ... үшін ... ... ... ... ... ... жоғары ақыны төлеуге дайын жаңа ... ... ... ... ... ... бағасын төмендету міндетті
емес, оны бәсекелес кәсіпорынның шығындарымен пара пар ұстауға болады.
Дамушы елдердің көпшілігі алғашқы екі ... ... ... ... ... ... ғана ... жете алады. Қазақстанның да экспортты өнімдері
қазірге дейін әлемдік рынокта негізінен төмен шығындарымен ғана ұтады.
Демек, қазіргі әлемдік рыноктағы қалыптасқан ... ... ... ... және ... басқа елдер арасындағы ғылым мен технология
деңгейіндегі ... ... ... ... қауіпті. Себебі, бұл
алшақтық интеллектуалды және қаржылық ... ... ... ... ... ... ... республикамызда өткізіліп жатқан нарыққа көшу
сапа және өнімнің ... ... ... ... ... ... етеді. Егер бүгінгі емес, ол ертең бесекелестік нарығының дамуы
өнімнің сапалық даму ... және ... ... ... ... ... ... кіріс ашық болғандықтан кезең ұзақтығының
мәні зор болып табылады. Сондықтан, фирмалардың бәсеке ... ... ... үшін ... ... және ұзақ ... жеке-жеке
қарастырылады.
Бәсекеге қабілеттілік ғылым ретінде танылған, оның негізін қалаушы
ғалым, Қазақстанда болған Гарвард университетінің ... ... ... ... ... үш ... бөліп қарайды. Бірінші топ өндірісте арзан
жұмыс қолын пайдаланатын, өз елінің қазба байлықтарын ... ... Бұл ... жан ... шаққандағы ІЖӨ 3000 долларға дейінгі ... ... ... ... ... ... жүргізуді үйренген,
тиімді материал және энергия үнемділігі бар, жұмсалған қаржының қайтарымы
жақсы елдер кіреді. Бұл ... жан ... ... ІЖӨ 9000 долларға
дейін болатын елдер кіреді. Үшінші топ – инновациялық ... ... ... экономика білімге, жаңашылдыққа ... ... ... ... ІЖӨ 17 мың ... немесе одан да көбірек. Майкл Портер
біздің елді ... екі ... ... ... ел деп ... Бізде
табиғи ресурстар тез сатылып жатыр және ... күші ... ... сонымен
бірге бізде тиімді экономика құруға ... бар. ... ... ... мен жаңа ... ... бөліне бастады.
болады: бізге жетілу үшін әлі көп еңбектену керек. Егер біз қазірден ... ... 50 ... ... жүрмесек, онда өмір сапасының жоғарғы
стандарттарына ұмтыла алмаймыз да артта қалып қоямыз.
Дегенмен, біздің еліміз бәсекеге қабілетті болып ... үшін ... ... келе жатқанын атап өтуге тиіспіз. Қазір біздің экономика ... ... ... мерзімі жүріп жатыр. 1999 ... ... ... ... даму ... ... келеді. Бізде білім беру,
денсаулық сақтау, ... ... ... елдерде инновациялық технологияның үлесіне ІЖӨ-нің 70
пайыздайы ... ... ... бұл ... әлі 0,8 ... ғана. Сарапшылар
бұл көрсеткіш 2015 жылға қарай 1,7 пайызды құрайды деп ... Бұл ... ... ... жаңа идеяларды енгізетін ғылыми-зерттеу мен
конструкторлық ... ... ... ... ... керек. Бізде қазір
ғылымды дамытуға ішкі жалпы өнімнің 0,23 пайызы жұмсалуда, озық шет елдерде
бұл ... 4 ... кем ... ... ... 17 еседен астам көп. Кейбір
критерийлерді жеке алып ... ... ... ... ... саласы, ғылыми-зерттеу базасы, нақты ғылымдардағы білім,
базалық инфрақұрылымның жағдайы ... ... ... бұл істе де ... емес, “озық ойлардың” сыртқа кетіп жатқаны, жаңа технологиялар
мен қызметтерді лицензиялау ережелерінің күрделілігі, санаткерлік меншіктің
нашар қорғалуы, ... мен ... ... тәжірибелік-конструкторлық
жұмысқа салынатын инвестицияның төмендігі байқалады.
Профессор Портердің айтуынша, ... ... ... тобымен
анықталмайды, ол факторларды тиімді пайдаланумен айқындалады және оны
жетілдіріп және ... ... ... да бәсекеге қабілеттіліктің өсуінде
елдің адамдарының сапасы, яғни, адам капиталы ең маңызды рөлге ие.
Қазақстанның 50 озық ... ... ... ... білім
берудің жаңа философиясы, яғни білім беру ұлттық ... ... ... ... дамудың интеллектуалды негізі ретінде
белгіленуінің негізгі себебі де осы. ... ... Н.Ә. ... берудің ұлттық басымдықтар санатынан халықаралық санатқа ауысқанын»
баса атап көрсетті.[7]
Білім беру ... ... ... ... ... ... жұмсалған шығындар адам капиталының қорын ұлғайу арқылы экономиканың
жаңа идеяларды өндіру қабілеттілігін арттырып, оның ... ... ... ... ... ... ... даму, ұлттық экономиканың
бәсекелестік ... ... ... ... беру ... ... сай, пара пар дамытудың өзектілігін арттыра түседі.
2 БІЛІМ БЕРУ САЛАСЫНДАҒЫ БАСҚАРУ ЖӘНЕ ОНЫҢ ... ... ... беру саласының заңнамалық базасының негіздерін талдау
Білім беру саласын ... ... ... ... көрсетілген.
Қазақстандағы жоғары білім екі сатымен дамыды: 1) ... ... жаңа ... ... мен реформаларының басталу және
білім саясатының қалыптасу ... ... ... 2) ... ... ... үрдістерінің реалды бастамасы кезеңі (1999 жылдан
бүгінге ... ... ... ... ... жүйесінің
қалыптасуы мен қызмет атқаруының саяси-құқықтық негіздері қаланды. 1992-
1993 жылдар аралығында Қазақстан ... ... ... ... «Жоғары білім туралы заң» (1993жыл) қабылданды. Бұл құжаттар
заңды түрде жаңа ұлттық білім үлгісін қамтамасыз етіп, ... ... ... ерекшеліктерді ескере отырып білім саласында мемлекеттік саясат
жүргізілді.
1993 жылы ... ... ... тарапынан қолдау
бағдарламасы, білім саласындағы мемлекеттік саясат Концепциясы ... ... ... ... ... ... жылы жаңа ... қабылданғанмен, Қазақстан Республикасының
«Білім туралы Заңына» бірнеше ... ... ... ... ... да мемлекеттер сияқты Қазақстан да әрбір адамның өз
қабілетіне қарай білім алуына еркі бар ... ... ... ... ... декларациясын орындайтын.
1995 жылғы 30 тамызда өткізілген республикалық ... ... ... ... 1996ж, №4, 217 құжат). Бұл
заңда мемлекет білім берудің ... ... ... ... оқу ... ... осы ... сай келуі керек. Отандық
білім беру саласының институционалды негіздерінің ... ... ... ... ... қағидалары, ... ... ... ... Республикасы «Білім туралы» (1999ж.)
заңының қабылдануымен байланысты болады.
Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 21 ... ... ... мен ... ... 2007 №10, 68 ... ... ... ... ... (2007ж.) заңның негізі ... және ... ... беру ... ... ... Қазіргі таңда, заңның қабылдануына сәйкес ... ... ... ... жеттіп жатыр. [10]
Білім саласындағы заң ... ... ... Ол
мемлекеттік саясат принциптерін анықтайды, азаматтардың білім ... ... ... ... ... алу үрдісіндегі
субьектілердің арасындағы қатынастарды реттейді.
Білім беру саласында реформалар ... ... ... ... жылы жаңадан Қазақстан Республикасының «Білім туралы заңы» қабылданды.
Ол заңды түрде білім жүйесінің жаңа ұлттық жүйесінің жаңа ... ... ... жүзеге асыруда Қазақстан Республикасы Үкіметінің 27 қаулысы
қабылданды, оның ... 13-і ... ... ... ... ... атап ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1999 жылғы 20
шілдедегі «Қазақстан Республикасы жоғары оқу мекемелерінде ... ... ... ... барлығын білім алуға талпындыру. Бірақ соның салынан
мемлекетте сапасыз оқу орындары көбейіп кетті. ... ... ... оқу
орындарын аттестациялау мен акредетациядан өткізіп жатыр.
Қазақстан Президентінің жарлығымен 2000 жылы 30 ... ... ... ... бекітілді. Бұл ... ... ... методикалық, құқықтық және және әлеуметтік-
психологиялық өзгерістердің талабына сай құрылды. Осы бағдарламаның ... ... іске асып ... тыс ұйымдар қызметі туралы ереже. Қазақстан ... 2001 ... 22 ... №849 ... ... ... беру қызметін Қазақстан Республикасының Конституциясына, заңдарына
және өзге де ... ... ... ... осы ... ... Жарғысына сәйкес жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасы Жалпы білім ... ... ... ... ... ... Білім және ғылым Министрлігінің 2000
жылғы 10 шілдедегі №595 Заңымен енгізілген өзгертулер мен ... ... ... ... ... ... сапасын,стандартқа
сай қалыптастыру. Білім беруге инновациялар енгізді.
1) 2005-2010 жылдарға Қазақстан Республикасында білімді дамытудың
мемлекеттік бағдарламасы (Презиленттің ... № 1459 ... ... дейінгі Қазақстан Республикасын дамытудың стратегиялық
жоспары негізінде дайындалған.
Мақсаты – адам ресурстарының сапасын арттыру, ... мен ... ... үшін ... ... басымдықтары
негізінде көп деңгейлі білімнің ұлттық жүйесінің модернизациясы.
Міндеттері:
- Сапалы білімді ... ... ету ... ... ... мемлекеттік тілді басым дамыту;
- Тұрақты дамытудың әлемдік тәжірибесі мен ... ... ... мен ... жаңарту;
- 12-жылдық жалпы орта білім беруге өту, БХСЖ (Білімнің Халықаралық
Стандарттық Жіктемесі) ұсыныстарына сәйкес ... ... ... білім беру жүйесін қайта құрылымдау;
- Әлемдік білім беру кеңістігімен бірігу.
Күтілетін нәтижелер:
• 6 жастан оқыта отырып, 12 жылдық орта ... ... ... ... ... ... ... деңгейіне қол ... ... ... «Өмір бойына барлығы үшін - білім» қағидасын жүзеге асыру;
• Басқа салаларға қарағанда білімді дамыту алға озды.
Бағдарламаның ... ... ...... ... жәй ... шығу қажеттігін сезіну. Барлық елде ... ... ... ... ... ... ... Білімнің құрылымы, мақсаты, мазмұны және технологиясы түбірімен
өзгерді;
- Білімді дағдыны механикалық беру басымдылық болып табылмайды.
Өзгерісті жағдайларда жетістікті өзіндік ... ... ... ... ... ... – интеллектуалды
ресурстарды өзі табатын, пайдаланатын және талдайтын тұлғаның
қалыптасуы басымдылық ... ... ... ... білім және ғылым министрлігімен
жасақталған «2015 жылға дейінгі ... ... ... ... ... ... мемлекттік саясаттың міндеттері,
басымдылықтары, негізгі бағыттары, жалпы стратегиясы ... ... ... ... ... табылатындығы айтылған; ұзақ уақыт
кезеңіне білім беру саясатының негізі анықталған. Маңызды міндет ... ... ... нәтижеге бағытталған білімге өзгеруі.
Білім беру жүйесі рыноктық экономика мен ашық ... ... ... ... отыр деп ... Мұндай жағдайдың себебі
ретінде төмендегілер аталады:
- Білім сапасын соңғы бағалауда субьективтіліктің басым болуы;
- Жаңалық енгізуде ... ... ... ... және
оқытудың сапалық жүйесін енгізуге қажетті ынтаның болмауы;
- Негізінде ... ... ... ... ... ... білу болатын этномәдени және
азаматтық бірыңғайлықтың қалыптасу ... ... ... жоғары сапасын қамтамасыз етуде ынтаның ... ... Жаңа ... ...... оқу – ... оқу және ... әдебиеттердің сәйкессіздігі
және тағы басқа.
Келесідей білім деңгейлері анықталған:
- Мектепке дейінгі тәрбиелеу және ...... ... деңгейі. Мақсаты – мектепке дейінгі сауықтыру және
бағыттау ... ... ... ... жолымен
білім алуда тең бастапқы мүмкіндіктер беру;
Мектепке дейінгі тәрбие мен ... ... ... ... ... ... дейінгі тәрбие мен оқытудың жалпы ... оқу ... ... түрлерінің мектеп жасына дейінгі
балалар үшін ерекшеліктерін ескере ... ... ... ... ... мемлекеттік жалпыға міндетті стандартының негізінде әзірленеді.
2. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың ... ... оқу ... балаларды тәрбиелеу, оқыту, дамыту және ... ... ... ... ... ... және ... білім
берудің сабақтастығы мен үздіксіздігін ... ... әр ... ... ... ... іске асыруға және оның даму ерекшеліктері мен
денсаулық жағдайын ескере отырып, дара әдіс негізінде оны ... ... ... беру ... меңгеруге даярлауғa бағдарланады;
3) Мектепке дейінгі оқытудың жалпы білім беретін оқу бағдарламалары оқудың,
жазудың, есептеудің және ... ... ... ... ... және бастауыш білім беруді ... үшін ... ... ... ... Орта білім – үзіліссіз білім берудегі ... буын ... ... және ... және ... ... ... Мақсаты – білім бере отырып тұлғаны қалыптастыру,
адамгершілікті – жауапты ... ... ...... ... орта және ... орта ... берудің жалпы білім
беретін оқу ... ... ... жалпы білім беретін оқу
бағдарламалары баланың жеке басын ... оның жеке ... ... оң ... мен ... ... мектептің білім беру
бағдарламаларын кейіннен меңгеру үшін оқудың, жазудың, есептеудің, тілдік
қатынастың, ... ... ... ... ... ... ... дамытуға бағытталған. Бастауыш білім берудің
жалпы ... ... оқу ... ... ... – төрт жыл.
Жалпы білім ... оқу ... ... ... ... аралық бақылаумен және білім алушылардың ... ... ... ... аяқталады.
2.
Негізгі орта білім берудің жалпы білім беретін оқу бағдарламалары ... ... ... ... ... ... ... бойында
тұлғааралық және этносаралық қатынастың жоғары мәдениетін қалыптастыруға,
жеке адамның өзін-өзі ... және ... ... ... ... ... оқу бағдарламасы білім алушылардың бейін алды даярлығын
қамтиды. Әрбір пәннің мазмұнын зерделеу негізгі орта білім беру деңгейінде
аяқталады. Негізгі орта ... ... ... ... ... оқу ... ... - алты ... ... орта
білім берудің жалпы білім беретін оқу ... ... ... ... ... ... ... асыру үшін әлеуметтік-
гуманитарлық, жаратылыстану-ғылыми, технологиялық және ... да ... ... ... ... ... ... интеграциялау және білім
беру ... ... ... ... ... орта ... берудің жалпы білім ... ... ... ... ... орта білім беру (1-4 сыныптар)
Оқытудың бастау жасы – 6 жас
Оқытудың ұзақтығы – 4 ... ... ... бастауыш білім
2-cаты
Жалпы орта білім беру – (5-10 cыныптар)
Оқыту ұзақтығы – 6 жыл
5-10 сыныптар – жалпы ... ... орта ... беру – (11-12 ... ... – 2 ... ... – жалпы орта білім
Әлеуметтік-гуманитарлық, жаратылыстану – ғылыми, техникалық бағыттар
бойынша ортадан ... ... ... оқу мерзімі болатын қызмет
көрсетуші және басқару еңбегінің орта буынын дайындау, (арнайы білім ... ... ... және ... ... ... - 1 ... кем
емес;
Орта білім беруден кейінгі кәсіптік оқу ... Орта ... ... ... ... оқу ... білімі бар (жалпы орта немесе техникалық және ... ... ... ... ... ... көрсету және басқару
еңбегінің кіші мамандарын даярлауға бағытталған. Жалпы орта ... ... орта ... ... кейінгі кәсіптік оқу бағдарламаларын
(медицина мамандықтарынан басқа) игеру ... ... екі жыл, ... және ... ... бар ... үшін - ... бір жыл.
2. Орта ... ... ... оқу ... ... 1) кәсіптік пәндермен
қатар жоғары білім берудің 1-2 курстарының кәсіптік оқу ... ... және ... ... ... ... ... кейін қызмет көрсету және басқару
еңбегінің кіші ... ... ... ... ... білім - өзгерісті жағдайларда жылдам бейімделетін
фундаменталды білімімен, ынталы жоғары ... ... ... оза ... ... ... ... кәсіптік оқу бағдарламалары:
1. Жоғары білім берудің кәсіптік оқу ... ... ... “бакалавр” академиялық дәрежесін бере отырып мамандар даярлауға,
олардың кәсіптік даярлығының деңгейін дәйектілікпен арттыруға бағытталған.
Жоғары ... ... ... оқу ... ... ... ... академиялық дәрежесі берілген адамдар біліктілік талаптары
жоғары білімі болуды көздейтін лауазымдарды ... ... 2. ... ... кәсіптік оқу бағдарламаларының мазмұны жалпы білім беретін ... ... ... ... ... пәндердің циклін зерделеуді,
сондай-ақ тиісті мамандықтар бойынша кәсіптік практикадан ... ... ... ... ... ... ... пәндерден және таңдау
бойынша құрамдас бөлікті ... ... ... алушылардың таңдауы
бойынша құрамдас бөліктен тұратын ... ... ... ... құрамдас
бөлікті пәндерді мазмұндық толықтыруы тиіс.Университеттер ... ... жаңа ... ... ... әдістері мен
нысандары бар инновациялық білім беру ... ... ... ... ... білім берудің кәсіптік оқу бағдарламаларын игеру мерзімі
мемлекеттік жалпыға міндетті жоғары білім беру ... ... ... 4 жыл ... ... және кәсіптік, орта білімнен кейінгі немесе жоғары
білімі бар азаматтар үшін ... оқу ... ... ... қысқартуды
көздейтін кәсіптік оқу бағдарламаларын әзірлейді және іске асырады.
- Жоғары оқу орнынан кейінгі білім – ... ... беру ... аяқтаушы білім беру деңгейлері ретіндегі –
магистратура және докторантура Phd.
Жоғары оқу ... ... ... ... ... оқу ... ... білімді жоғары білімі бар азаматтар алады.
2. Ғылыми және педагог ... ... ... оқу орындарының және
ғылыми ұйымдардың магистратурасы мен докторантурасында, сондай-ақ Қазақстан
Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен жыл ... ... ... сәйкес күндізгі оқыту нысаны бойынша шет ... оқу ... ... халықаралық стипендиясының стипендиаттарын
оқуға ... ... ... асырылады
3. Кадрларды магистратурада даярлау жоғары ... ... ... ... ... екі ... оқу мерзімімен ғылыми және педагогтік;
2) кемінде бір жыл ... ... ... ... екі бағытта жүзеге
асырылады.
3) Мемлекеттік ... ... ... ... және магистрлік
диссертациясын көпшілік алдында қорғаған білім алушыға тиісті ... ... ... ... ... Докторантурада магистратураның кәсіптік оқу
бағдарламалары негізінде кемінде үш жыл оқу мерзімімен философия ... мен ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Жоғары оқу орнынан ... ... ... ... оқу ... ... білімді жоғары білімі бар азаматтар алады.
2. Ғылыми және педагог кадрларды даярлау жоғары оқу ... ... ... ... мен ... ... Қазақстан
Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен жыл сайын бекітілетін
мамандықтар тізбесіне сәйкес күндізгі оқыту ... ... шет ... оқу ... ... халықаралық стипендиясының стипендиаттарын
оқуға жіберу арқылы жүзеге асырылады;
3. Кадрларды ... ... ... ... ... ... ... ... екі ... оқу ... ... ... 2) ... бір жыл оқыту мерзімімен бейіндік
болып екі ... ... ... ... ... аттестаттаудан
табысты өткен және магистрлік диссертациясын көпшілік алдында қорғаған
білім алушыға тиісті ... ... ... ... дәрежесі
беріледі; ... ... ... оқу ... ... үш жыл оқу мерзімімен философия докторлары (PhD) мен бейіні ... ... ... ... ... ... бағдарламалардың
негізгі мақсаты – сапалы білімге кеңінен қол ... ... ... беру жүйесінің ұлттық үлгісін тиімді дамыту үшін жағдай ... ... ... ... ... сапа менеджментінің жүйесі
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың ... ... ... ... 50 елдің қатарына кіру стратегиясы»
Қазақстан халқына Жолдауында білім беру реформасы – ... ... ... ... ... ... беретін аса маңызды
құралдардың бірі.[12] Бізге ... және ... ... сай келетін осы заманғы білім беру жүйесі ... ... ... ... сай ... ... – білім берудің
сапасын қамтамасыз етіп, оны еңбек ... мен ... ... ... ... ... білім беру қызметінің сапасын
жоғарылату арқылы ғана жоғары ... ... қол ... оқу ... (ЖОО) ... беру қызметінің сапасын арттыру
мемлекеттік деңгейдегі стратегиялық мақсат және нарықтық қатынас жағдайында
ЖОО-ның дамуы мен одан әрі ... ... ... ... ... ... ... бәсекелестік қабілеті бірінші кезекте оның
білімділік деңгейімен айқындалады. [1] ... ... ... ... ... беру ... ... деңгейге көтеруді талап ететіні
сөзсіз. ... ... ... ... ... ... ... шұғыл түрде көшуімен
айқындалатын болады.
Дамыған шет елдер тәжірибесіне көз ... ... ... ... беру ... ... қажеттілігіне сәйкестігі және ... ... ... ... мен тиіділігін арттыру саласында
күрделі мәселелердің бар ... ... ... ... ISO ... ... ... жасалған сапа
менеджменті жүйесі (СМЖ) ... ... ... ... ... негізгі мақсаты етіп алуының бірден-бір нәтижесі болып
табылады, яғни халықаралық ISO ... ... ... таңда
білімнің сапасын көтеру мәселелерін жан-жақты шешетін ... ... ... ... беру сапасын қамтамасыз ету және жоғары білім беру ... ... беру ... ... ... беру ... енуі ... атындағы ҚазҰУ-де көптеген аумақты жұмыстар атқарылуда.
Университетте ... беру ... көп ... PhD ... құрылым ойдағыдай жұмыс
істеуде. Білім беру ... ... жүйе мен ... және ... ... стандарттарына сәйкес сапа менеджменті жүйесі енгізілген.
ISO 9001:2000 стандарттарының артықшылығы – олардың нарықтық
сипатамасының ... ... ... ... ... бағдарлау,
жетекшінің басшылығы, қызметкерлерді іске ... ... ... ... ... тұрақты жақсарту, фактілерге негізделген
шешімдер қабылдау және жеткізушілермен өзара қолайлы қатынастар принциптері
қолданылады. [13] Бұл ... ... ... ... ... ... түсінгендігі мен олардың қабылдаған шешімдерінің дұрыстығына
және олардың кәсібилік деңгейі мен ... ... ... ... да ... болады.
Білім сапасын көтеру мен сапаны басқаруға деген үлкен ... ... бұл ... ... ... сұрақтардың жауабы әлі
күнге дейін жоқ. Бұның себебі ISO 9001:2000 стандарттары ЖОО-ның өзіндік
ерекшеліктерін ескермендігі мен оларға өз ... ... ... ...... жоспарлау, басқару, арттыру және сапамен ... ... ... ... ... ... қолданылатын іс-әрекет
және бір-бірімен тығыз байланыстағы процестер мен ресурстар жиынтығы. ... ...... ... ... және ол ... ... мен
қызмет етудегі мақсатын және жоғарғы басшылықтың стратегиялық мақсаттарға
қол ... ... ... ... СМЖ-нің қызмет етуі
университеттің ... ... мен ... ... ... іске ... арқылы
жүзеге аспақ.
Кез келген өнімнің және ... ... ... мен ... ... ... үшін ең алдымен білім беру процесінің қойылатын
талаптарға сәйкестігі деңгейін бағалаудан бөлек, бұл ... ... ... ... яғни оның ... ұйымдастырылғандығын,
қамтамасыз етілгендігін және сәйкессіздіктердің пайда болуының алдын алуға
қаншалықты бағытталғандығын зерттеу және ... ... ... ЖОО-ы
қызметі нәтижелерінің сапасы маман дайындаудың өмірлік циклі үрдістерінің
және жалпы ЖОО-ның сапасын ... ... ... ... ... беру ... ... ретінде мемлекеттік институционалдық
құрылымдар, студенттер мен олардың ата-аналары және жұмыс ... ... ... ... ... ... бұл – ең ... беру бағдарламасын табысты меңгерген, ... ... ... ... ие ... ... сондай-ақ, мемлекет немесе жеке
тұлғалар мен ұйымдар ұсынған ресурстардың, ... ... ... ... және ... ... ... шығарылатын «өнім».
Студенттер мен олардың ата-аналары үшін ... ... ... ... алған білімдерін, дағдылары мен біліктіліктерін
тәжірибе жүзінде тиімді ... ... яғни олар өз ... оң ... ... ... ... мамандарды күтеді. Тікелей
тұтынушылардан басқа білім беру сапасын бағалауға ... ... ... Біріншіден, олар білімгерлердің келесі кезеңге дайындығына
және ... ... ... ... ... іске ... баға береді. Осылайша, сапа ... ... ... жақтардың пікір таласын туғызуы керек. Әрбір қызығушылық танытқан
жақтан білім беру ... ... ... ... ... ... мен міндеттерін анықтау қажет. Білім берудегі университеттің жоғары
деңгейде орындалуы – бұл дегеніміз мамандарды дайындауда жоғары сапаға қол
жеткізу.
СМЖ әр жеке ұйым үшін сапа ... мен ... әр ... мен ... ... түрлері айқын анықталған кезде ғана
тиіміді және гәтижелі жұмыс істейді. СМЖ оқу ... ... ... ... алдын ала дайындау жұмысын бастап дайын маман болғанға ... ... ... Ең ... СМЖ ... ... ... нәтижесінде жеткен деңгейді сапаның эталонымен салыстыруды, сапаны
бағалау ... ... ... ... түрлі жағдайлар мен
факторлардың алдын алу мен оларға түзету енгізуді талап ... ... мен ... және ... ISO ... стандарттарын
білім беруді жоспарлау мен басқару ісіне енгізу кезінде әл-Фараби ... ... ... ... сапа ... саясат, сапаны басқару
ісі және ішкі аудит бойынша нұсқаушы құжаттар, СМЖ үлгілері, университеттің
білім беру сапасын анықтаушы ... ... ... ... түрін ажыратуға болады: 1) білім беру
қызметі, 2) ғылыми-зерттеу ... 3) ... ... ... ... ... СМЖ үлгісінің салық бағыты жоқ және оны ... ... ... ... немесе өнім шығаратын кәсіпорындар мен
өндіріс орындарында қолдануға болады. Әл-Фараби атындағы ... ... ... ... ... ... процестер, басқару және
қамтамасыз ету процестердің ... ... ... ... ... ... жауапкершілігі; бақылау, талдау, бағалау; ... ... ... ... мен ... талдауға, жаңа технологияларды
жасауға, ресурстарды басқару мен ішкі ... ... ... ... ... ... ... тиімді пайдалануға
тікелей байланысты болады. Қызығушылық танытушы тарапынан туыындайтын
талаптар, ... мен ... ... кезінде ескеріліп, нәтижесінде
жоғары білімді маман, бәсекеге қабілетті түлектер, заман ... ... ... ... ... шығарылады.
Процестерді анықтау кезіндегі басты қиындық ол ЖОО білім беру
қызметін атқара отырып, ... емес ... ... деуге болады,
өйткені оның дайындаған «өнімі» өзінің ... ... ... ең ... атқарады. Осылайша, білім алушылыр тек сыртқы шикізат ретінде ... ... ... беру ... ... ... яғни ... нәтиже ретінде
қарастырылуы тиіс. Білім беру процесі аясында білім алушылар сонымен бірге
ЖОО көрсететін ақпараттық, қоғамдық және басқа да ... ... ... ... де ... ... қатар ЖОО-ның тағы да ... ... ... олар ... ... мен ... процесінің»
ұзақтығын да айтуға болады. ЖОО-да маман даярлау белгілі бір кезеңдерден:
талапкерлер контингентінің ... ... ... ... бойынша
оқыту, маманды жалпы кәсіби және ... цикл тағы ... ... ... ... ҚР ... және ... министрлігі өткізетін ұлттық
бірыңғай тестілеу негізінде жүзеге асырылады. Әрбір оқу ... ... ... ... мемлекеттік аттестация аясында студенттің білім
деңгейінің сақталу ... ... және ... ... ... ... ... бақылау түрлері қарастырылған. Алайда
бұлар арқылы ... ... ... ... ... ... ... ған баға беруге болады. Олай болса,
студенттің интеллекетуалды деңгейін қалайша бағалауға болады? ... ... ... тұтынушының өзіне тікелей байланысты емес өнім
сапасын басқарудан маңызды ... міне нақ осы ... ... тұр. ... алушының білім сапасы көп жағдайда оның өзіне және оның жек ... ... ... болады. Сондықтан ... мен ... ... ... және жалпы маман дайындаудың сапасын
бағалау – күрделі мәселелердің бірі. Сонымен бірге жұмыс берушілер ... тек қана ... ... ... пен ... ... тұлғаның шығармашылық қабілеттерін, қабылдау ... ... ... ... жаңа ... ... ... стереотипті қағидаларды бұзу немесе өзгерту мақсатында жаңару арқылы
тривиальды ... ... және ... ... проблемаларды шешу, тұлғалық
ерекшеліктердің сәйкестігін, шығармашылықтың және логикалық ойлаудың
қалыптасуына себеп болатын ... ... де ... ... ... беру процесінде «кіріс» ... ... ... ... беру ... сол ... қол жеткізуге бейімделеді.
Бұл жерде ... ... ... ... беру процесін құрайтын басқа
барлық ... тек сапа ... ... ... ... ... берудегі
сапа менеджменті жүйесі бойынша басқару барлық қызметтердібелсенділікке
ынталандыруға бағытталған іс-әрекет.
Бәсеке ... ... ... және ... беру ... ... ... университет білім алушыларға мемлекеттік жалпыға міндетті ... ... ... өз ... ... және ... ұсынуы тиіс, бұны «шығыс» деп белгілеуге болады.
Білім беру процесін жоспарлау мен жобалау туралы бірер сөз. Әр ... ... ... өз реті бар. ... беру процесінің құрылуы әр
ЖОО-дағы ғылыми-әдістемелік жұмыс ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар мен
ғылыми мекемелермен бұрыннан ... ... ... ... және ... ... ... етумен және басқа
да көптеген факторлармен тікелей байланысты болады. Оқу процесін жоспарлау
мен жобалау ... ... және ... ... жасалатын барлық
ұсыныстар толық ескеріледі. Білім беру процесінің әр ... орын алуы және ... мен ... ... ... Ол үшін ... жүйесі ұйымдастырылады. Мониторинг
жүйесі жұмыс барысының құрылымы мен орындалуын талдап, сапаны ... ... ұйым ... жеке ... құрайды, сондай-ақ, әлемдік тәжірибеде
осы ... ... ... қалыптастырылған. ISO ... ... ... ... ... сегіз принципті негізге
алады:
Бірінші принцип – тұтынушыға бағытталу. Бұл – ішкі және ... ... ... мен ... сапаға қоятын
талаптарын анықтау, тұтынушылардың өтініш-пікірлері мен сапаны басқарудағы
мақсат-міндеттердің сәйкес келуін қамтамасыз ету ... ... ... – жетекші басшылығы. Бұл жерде тек қана ... ... ... ғана ... ... ... қызметкердің өз
деңгейінде ерекшеленуі айтылады.
Үшінші принцип – қызметкерлерді іске ... Бұл ... - ... жалпы университет қызметіне қосатын жеке үлесін, ... ... ... ... - процестік көзқарас. Бұл ... ... және ... ... ... ... болып табылады.
Бесінші принцип – жүйелі көзқарас. Барлық процестер ... және өзар ... ... ... ... ... – үнемі жақсарту. Бұл – сапаның әрдайым жақсарып,
артып отыруына деген ортақ сұраныстың қалыптасуы.
Жетінші ...... ... шешім қабылдау. Бұл –
ақпараттар мен мәліметтердің қол ... және ... ... олардың
инновациялық әдіс-тәсілдердің негізінде сарапталуы, нақты мәліметтерге
сәйкес шешімдер қабылдау.
Сегізінші принцип – ... ... ... қарым-қатынас. Бұл
негізгі дайындаушыларды анықтау және олармен жоғары дәрежелі нәтижеге жету
мақсатында өзара тиімді қарым-қатынас қалыптастыру ... ... ... ISO 9001:2000 халықаралық стандарттарының талаптарын
ескере отырып жасалған және ... ... ... ... СМЖ ғана ... ... ... ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА БІЛІМ БЕРУ САЛАСЫН ЖАҢАШЫЛДАНДЫРУ БАҒЫТТАРЫ
3.1 Отандық білім беру жүйесінің қазіргі жағдайы
"Қазақстан- 2030" ... ... ... ... ... ... былайша айтқанда, адам ресурстарының сапасы тұр.
Біздің ғылыми және шығармашылық әлеуетінің ... ... ... ... биік
халқымыз бар. Біздің қолымыздағы осындай баға жетпес капиталды жан – жақты
дамытуға және оның дамуы үшін барған ... жаңа әрі ... ... ... тиіспіз" делінген болатын. Старатегиялық ... ... ... ... ... ... ... Назарбаевтың саясатының дұрыстығына көз жеткізіп, алдағы жылда
да ... даму ... ... ... ... ... қарауға
болады. Мұндай игілікті іс, батыл қадамдар білім мен ғылым саласының ... кең жол ... ... ... Парламенті палаталарының
бірлескен отырыстарында Елбасы ұсынған елімізді демократияландыру үдерісі
кімнің де мерейін өсірмей қоймайды.[15]
"Парасат экономикасын" ... ... мен ... білікті
кадрлардың атқарар рөлі қашанда ерекше десек, соны жүйелікпен ... ... ... ... ... деп ... ... болады. Бүгінгі таңда
Атырау қаласында мұнай-газ, ... ... ... ... отын ... салалар бойынша жоғары білікті мамандар даярлау мен қайта
даярлау үшін аймақаралық оқу орындарын құру ... ... ... республикалық деңгейдегі оқу орталықтары Өскеменде мәшіне ... ... ... ... және ауылшаруашылық дақылдарын өңдеу
бойынша да ашылады. Аталған өмірлік істі жүзеге асыру ... ... 2010 ... ... ... кәсіптік мамандар әзірлейтін 27
кәсіптік оқу орнын құру жоспарланып отыр.
Мұның бәрі ел ... ... ... ... ... ... қанағаттандыруға бағытталған шаралар. Шағын бизнесті, ... ... ... ... маман дайындайтын техникалық және
кәсіптік мектептердің қай ... да ... орны ... ... ... бұрыннан жұмыс жасап келе жатқан техникалық және
кәсіптік ... ... оқу ... ... стандартқа сай жаңарту,
жақсарту ісі Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2005- 2010
жылдарға арналған Мемлекеттік ... ... ... ... Ол
бойынша 2005-2008 жылдары республикалық бюджеттен кәсіптік білім беретін
оқу орындарының материалдық-техникалық нығайту үшін 17.881 млн. ... ... Сол ... бұл ... ... ... қанағаттандыра
алмайтыны бәрімізге түсінікті. Отанымыз Бүкіләлемдік сауда ұйымына кіруге
ұмтылып отыр. Ендеше, ... ... ... ... сай өнім
өндіретін кәсіп иелері ауадай қажет болары сөзсіз. Олай болса, ... ... мән ... ... ... ... ... шешу үшін қазіргі таңда инженер
кадрлардың біліктілігін арттыру мақсатында ... ... ... ... келісім - шарт жасалды. Еліміз бойынша ... ... ... кадр ... атап ... ... ... арттыру
бағдарламасы бойынша оқып жатыр. Алдағы уақытта жылына жүздеген мамандарды
дамыған елдерде әзірлеуді жоспарлап отырмыз. ... ... оқу ... ... ... 4 есеге көбейту жолдары ... ... ... шеңберінде кәсіптік білім беру
саласына қажетті инженер-педагог ... ... да ... ... тұр.
Осы шаралар ұлттың жұмысшы кадрларды даярлауда ... ... ... ... ошақтарында тұрақты қызмет етуіне ... деп ашық ... ... ... ... 100 жаңа мектеп салу жүзеге аса ... ... ... жиі ... елді ... орталықтарында,
ірі қалаларда ондаған білім ... ... ... керегесі
көтерілуде. Бұл осы кезеңге дейін орын алып ... үш ... ... ... ... ... білім беруді дамытудың мемлекеттік бағдарламасына "Білім
туралы" Қазақстан Республикасының жаңа заң ... ... ... ... ісі арқылы республиканың білім беру жүйесін халықаралық
талаптарға ... ... ... ... заң ... ... ... мемлекеттік бағдарламасындағы
түйіндерді шешуді заңнамалық тұрғыдан бекітеді.[16] Атап айтқанда:
► 6 жастан ... ... 12 ... ... орта ... ... және 11-
12 сынып оқушыларын кәсіптік және кәсіби бағдарлап оқыту ... ... ... ... ... ... ... кәсіптік орта білімнен
кейінгі білім деңгейін өз алдына бөлек сатысынан кәсіптік орта білім беруді
өз алдына бөліп ... ... ... ... ... ... ... технологиясына
көшіру және академиялық кредит жүйесіне негізделген кәсіптік кадрлар-
бакалавриат- магистратура – ... яғни бұл ... үш ... ... моделін жасап, оны орнықтыру;
► білім беру сапасын бағалаудың ұлттық жүйесін қалыптастыру тәрізді
ауқымды ... ... ... табады.
Мұғалімдердің беделін көтеру, мәртебесін анықтау, олардың құқықтары
міндеттерін, ... ... ... ... мәселелерін реттейтін
нормалар да енгізіледі. Сол себепті білім берудің сапасын арттыру, талапты
күшейту жолдары, мазмұнын ... ... ... ... білім берудің барлық
деңгейлеріндегі білім беру процесін ... ... ... ... ... беру ... ... аттестациялаудың,
аккредитациялаудың бүкіл әлем жобасының жаңа редакциясынан көрініс табатын
болады және мемлекеттік ... ... ... ... ... қоғамдық аккредитацияға көшіру шешіледі.
Жоғары білім сапасын көтеру мақсатында министрлік тарапынан жұмыстар
атқарылуда. Ең ... ... беру ... ... және мемлекеттік
аттестаттау ережелеріне өзгерістер енгізілді. Сәйкесінше, жоғары оқу
орындарының ... ... ... ... ЖОО ... беру бағдарламасын жүзеге асыру үшін уақыт талабына
сай келетін оқу-зертханалары болуы тиіс. Оқу, ... және ... ... тек есеп беру үшін емес, сапалық ... ... ... Оқу ... инновациялық ақпараттың және білім
беру технологиялардан тиімді пайдалану, магистрлік бағдарламаларды жүзеге
асыратын ЖОО ... жаңа ... ... белгіленеді.
Қазір эксперимент ретінде кредиттік жүйе бойынша 40-тан аса жоғары оқу
орынында жұмыс жүргізілуде. Олардың ішінде ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік Университеті, Қазақ бас
сәулет-құрылыс академиясы жақсы жетістіктерге жетуде. Қ.Сәтбаев атындағы
Қазақ Ұлттық Техникалық ... тағы ... ... ... ... ... Кредиттік технология бойынша сапалы білім алуға
болатынына студенттердің де көзі ... Өз ... ... ... үйреніп,
жауапкершілікті сезіне бастады. Ең бастысы, студенттер мен оқытушылардың
қарым- ... ... Ескі ... ... қалып, бәсекелестік бел алды. Бұл
білікті маман дайындауға қол жеткізіп жол деп білемін. Қазір Қазақстанның
2010 жылға ... ... ... ... мен ... жетілдіру тұжырымдамасы жасалды. Тұжырымдама ғылыми және ... ... ... және ... ... ... ... бағыттарын анықтайды. Нақтырақ айтсақ, ол - ғылыми кадрларды
жаңа PhD ... ... ... ... ... Отандық
білім беру жүйесінің қазіргі жағдайы.
Сонымен соңғы жылдардағы білім беру жүйесінің негізгі ... ... ҚР-ң ... жылдармен 2006 жылды салыстыра алғандағы қазіргі
демократиялық және әлеуметтік-экономикалық қиын жағдайдағы білім ... ... мен ... кестеде көрсетілген.
1-кесте
Білім беру жүйесіндегі ұйымдардың негізгі көрсеткіштері
|Жылдар |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 ... |8575 |8732 |8319 |8057 |8055 ... ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... |3047,4 |3059,8 |3247,4 |2824,6 |2715,9 ... | | | | | ... адам | | | | | ... ... |414 |282 |317 |312 ... | | | | | ... | | | | | ... |225,6 |154,3 |86,1 |114,2 |106,1 ... | | | | | ... адам | | | | | ... |244 |262 |293 |415 |442 ... |238,3 |200,4 |168,2 |397,6 |452,2 ... | | | | | ... адам | | | | | ... |71 |112 |170 |181 |176 ... |260,6 |272,7 |440,7 |775,8 |768,4 ... | | | | | ... адам | | | | | ... ... ... ... www.stat.kz негізінде құрастырылды. [18]
Білім беру жүйесінің әр ... ... ... ... – 21,5; ... алды ... ... – 15,4; мектептерде – 292,6;
кәсіптік мектептерде- 11,8; колледждерде – 29,2; ЖОО-да 42,8 мың ... ... ... ... ... ... ... атқарушы билігіне
200мың студенттің төлем қабілетсіздігі себебінен ЖОО-ның ... ... ... Оның ішінде тек Алматы қаласында 85мың
студенттің емтихан ... ... ... ... Егер бұл ... өз
шешімін жеделдете таппаса көктемгі емтиханды тапсырудан тағы ... 40 ... ... қоса ... ... ... кәсіпкерлік қызметтің барлық түріне өз әсерін тигізіп
келеді, оның ішінде білім беру ... де. ... ... ... көптеген отбасылар қымбат білім үшін төлем жасауға шамалары келмей
жатыр. Ал ... ... ... ... ... ... ... алмау үшін түрлі шаралар ойластыруда. Ал ... ... ... ... ... 2008 оқу жылы ЖОО-нан шамамен 7
мың адам қысқартуға ұшыраған, оның ішінде 3 мыңы ... мен ... ... ... ... ... ЖОО-ның
ректорларына ондағы ақылы білім алатын студенттерге оқуға төлем ... ... ... ... ... Ал 2009 жылы ... мемлекеттен
бөлінетін грант саны 700-ге ұлғайтылды.[21] Ең бастысы ҚР білім және ... ... ... ... ... ... келе отырып
студенттерге несие беру жүйесін қолға алып отыр. ... ... ... 83%-ы ақылы білім алып келеді, егер ... саны 717053 мың ... Ал ... жылдық оқуға төлем 2000 долларды
құрайды, яғни ЖОО-ның рыногы шамамен жылына 1 ... 190 млн. ... Ал ... ... ... ... беру ... байланысты әрбір
академиялық курс “кредиттермен ” ... Егер де ... бір ... ... ... алмай қалса, оны қайта тапсыру құны сол пәнге
бөлінген кредиттер санымен анықталып, ... ... ... ... ... де кеңес дәуірінде мектеп бітірушілердің 40%-ы ғана ЖОО-на
тапсыруға мүмкіндік алса, ... ол ... ... өзгеріске ұшырап, 2007
жылы 142 707 оқушы мектеп бітірсе , сәйкес 2007-2008 оқу жылында ... ... ... студент атанды.[22]
Отандық білім беру ... ... даму ... ұлттық
жаңашылдандыру, әртараптандыру және инновациялық даму ... ... беру ... ... ... ... ... Сондықтан, бұл мәселелер жұмыстың келесі ... ... ... ... ағылшын тілінен аударғанда «жаңашылдық» «жаңалық енгізу»
деген ұғымды білдіреді. Инновациялық процестің толық түсінігін ?? ғасырдың
басында экономист ... ... ... ... ... ... талдады. 30 жылдары И.Шумпетер, Г.Менш ... ... ... ... жаңа технологияның және заттың ғылыми
тұтас жаңалығын ашты. Осы ... ... ... ... ... ... терминдері ... ... ... ... ... ... ғылыми түсінігі жүйе
қызметінің тұтастай ... ... Ол – жүйе ... және
әртүрлі сфералардың сапалық пен сандық өзгеруі.[23]
Ал, сөздікте “новация – бар ... ... ... яғни ... ... ... қасиетінің, байланысының өзгеруі” делінсе, ... ... жаңа ... ... ... ... ... ұғымын қазақ
тілінде анықтаған ... ... ... Ол “Инновация,
инновациялық үдеріс деп отырғанымыз білім беру ... ... ... ... және ... байланысты бір бөлек қызмет” деп
көрсетеді.
Ал, К.Құдайбергенова “инновацияны” – нақты ... ... ... жаңа нәтиже деп есептеп, төмендегідей аудармалар жасаған:
“инновация” - жаңарту, ...... ... ......... “инновационный процесс” – жаңарту үдерісі.
Алайда, инновация ұғымының шығу кезеңі мен тарихын дәл анықтау мүмкін
болмаса да, бұл ұғым қоғамдық ... ... ... ... есептеледі. Өйткені, инновациялар көбіне экономика, техника, агрономия,
өнеркәсіп және ... ... ... ... ... ... болу ... бері жүзеге асырылып келе ... ... ... ... ХХ ... 70-80 ... ... енгізілді. Мұның басты себептерінің бірі – олардың мағынасының
түрліше түсінілуінде.[24]
Елбасымыз Н.Ә. Назарбаев 2007 ... ... ... ... ... ... «Тұтас алғанда әлемдік технологиялық даму деңгейіне
сәйкес өзіміздің жаңа экономикамызға қажетті білімнің баршаға ортақ базасын
ұдайы ... ... үшін ... ... ... ... ... қажет. Білім беру бағдарламаларын іске асыру мен ғылыми
қолданбалы зерттеулер жүргізу үшін инновациялық білім беру ... ... ... көрсетуге басты назар аударуымыз керек» . Қазіргі
заманғы білім беру жүйесінің басты қайшылығы – тез өсіп бара ... ... ... мен жеке ... ... игерудегі шектеулі мүмкіндіктері
арасында.
Бұл қарама-қайшылық педагогикалық теорияны білім ... ... ... бас ... ... ... жаңа ... – адамның
өзін-өзі реттеуі мен өздігінен білім алу қабілеттерін, икемдіктерін дамыту
және жетілдіру.
Инновациялық ... беру өз ... - жеке ... көзқарасты, білім
алудың басты негіздерін, мәндік көзқарастарды, ... ... ... ... және ... ... және жаңа ақпараттық
технологияларды технологияларды қолдануды біріктіруі.
Қазіргі кезде жоғары оқу ... ... беру ісін ... ... ... ... пән ... оқытудың жаңа
технологиясын жан-жақты зерттеп, меңгеруі тиіс. Жаңаша жаңғыртып ... ... ... және деңгейлік оқыту әдістемелерін ... ... ... ... ... дәрежеде дамыту оқытудың
техникалық және электрондық құралдарын жан-жақты пайдаланғанда ғана ... ... ... ... ... – тіл ... бұрыннан
қолданып келе жатқан көмекші әдістемелік амалдардың бірі.
Оның негізі мақсаты – оқу ... ... ... алу, ... ... жүргізу ең басты – үйренушінің тілді меңгеруіне,
үйрену дағдысына, білімін қалыптастыруға көмек көрсету. Білім беру ... ... ... оның ... тілді оқытуда оқытудың техникалық
құралдарын пайдалану ерекше қажет болып отыр. ... ... ... әдістемесі негізінде оқытудың техникалық құралдары үшін компьютер,
электронды оқулықтар, интернет көмегі пайдаланылады.
Студенттің сабақ барысында алған білімін бағдарлама тікелей ... ... екі ... ... студенттің өз бетінше жұмыс істеу дағдысын және
олардың танымдық белсенділігін арттырады.
Электрондық оқулықтардың ерекшелігі үлгіге ... ... мен ... ... ... ... оқулықтар оқу және
зерттеу материалдарын толықтыратын және қосымша қолдануға ... ... ... есептеледі. Электронды оқулықтардың жасалуы, модульдік оқытудың
педагогикалық теориясы болып есептеледі. Оқулықтар ... ... ... ... ... ... ... хабарлар
жиынтығын немесе ерекше бір арнайы ... ... ... ... ... ... негізгі пайда болу орталықтарын, оның ... ... даму ... толық бере алады.
Практика жүзінде электрондық оқулықтарды ... ... ... ... ... әкеле отырып, бірқатар
мәселелерді шешуге жағдай ... ... ... ... жүйелі ойлау қабілетін күшейтеді;
- танымдық, тапқырлық, шапшандық қасиеттерін қалыптастырады;
- шығармашылыққа жол береді;
- өз ... ... ... ... ... білуге үйретеді;
- өз ісін бақылауға, жауапкершілікпен қарауға машықтайды;
- пәнді меңгеруде, студенттердің пәнге деген ынтасын, қызығушылықтарын
арттырады;
- ... ... ... қызықты етіп өткізуге мүмкіндік береді;
- оқу процесінің тиімділігін арттыруға ... ... ... ... қарым-қатынасты реттеуде ортақ нәтижеге қол жеткізу үшін ... ... ... ... оқу ... қарқынын жақсартады.
Л.П.Буев қарым-қатынас жасау кезінде сезімдік және ерікті өзар ... ... ... ... ... ... ... түйісуі
қалыптасатынын, адамның өзін-өзі ұстауы, әдеті, мінез-құлық ... ... ... ... ... және ... қызметті
сипаттайтын бірігу және ынтымақтастық қалыптасатынын тұжырымдайды .
Кейбір ғалымдар инновациялардың анықтамасын ... ... ... де ... тоқталып өтеді. Кейбіреулері білім берудің мақсаты мен
міндеттеріне негізделетін ... ... және ... және ... ... іргелі, стратегиялық жаңалықтар деп
бөлсе; ал біреулері білім беру ... мен ... ... ... ... және спонтандық, ірі және ұсақ, ... және ... ішкі және ... ... деп бірнеше түрлерге
ажыратады.
Білім берудегі жаңалықтарды жіктеу барысында инновацияның ... ең ... ... бірі ... ... жөн. Бұл ... шектеуге және бөлшектеуге болмайды. Білім берудің ... ... мен ... ... ... ... ... мүмкін емес
болғанымен, оларды бір құрамдас ... ... одан ... ... ... білім беру мазмұнындағы жаңалықтар міндетті түрде ұйыммен және
тиісінше, жұмыс істеу ... ... ... ... уақытқа дейін ғылыми әдебиеттерде инновациялық үдерісті
мынадай кезеңдерге бөледі:
1) Идеяның немесе инновация тұжырымдамасының пайда болу ... ... ... іргелі де қолданбалы ғылыми зерттеулердің нәтижесі болып
табылатын жаңалықтың ашылу кезеңі деп те ... ... табу ... яғни ... да бір ... ... ... өнім-үлгіге айналған жаңалықты құру немесе ашу кезеңі.
3) Жаңалықты енгізу кезеңі, мұнда ойлап табылған жаңалық іс-жүзінде
қолданысқа ... ... ... және ... ... нәтиже алынады.
Бұдан кейін жаңалық өз бетінше өмір сүре ... да, ... ... ... алғырлық қалыптасқан жағдайда келесі кезеңге ... ... ... ... ... орын ... Жаңалықты тарату кезеңі, мұнда жаңалық ... ... жаңа ... кіреді.
2) Нақты бір салада жаңалықтың үстемдік ету кезеңі, мұнда жаңалық
бұрынғы жаңашылдық ... ... ... да оны ... ... ұтымды алмастыру үдерісі қарастырылады.
3) Жаңалықтың қолданылу аясын қысқарту кезеңі, ... ... ... ... ... беру үдерісінің мән-маңызы, біздің пікірімізше,
оның ... ... жаңа ... мен ... ... ... сату және одан әрі қолданысқа ... ... ... ... тізбегін қамтитындығынан көрінеді.
Инновациялық білім беру үдерістерін басқаруды ... ... ... ... ... ... беру үдерісінің
шынайылығы, жүзеге асырылғыштығы (ресурстық қамтамасыз ... ... ... ... ... ... және
таралу мүмкіндігі жатады.
Жоғары оқу орындарындағы инновациялық ... беру ... ... ... ... ... ... инновациялық білім беру үдерістері жұмыс істейтін оқу және білім
беру ортасының ... әрі ... ... ... ... ... оқу орындарының инновациялық құрылымын құру кезінде білім
беру, ... және ... ... ... ... ... ... өтеу және келешектегі инновациялық білім беру
үдерістерін қаржыландыру әлеуетін қалыптастыру мақсатында) іс-әрекеттердің
үйлесімділігінің орнатылуын;
- жоғары оқу орындарындағы инновациялық ... беру ... ... ... ... беру ... кезеңдерін жүзеге асыратын
функциялармен сәйкестігін;
- оқу ... ... және ... дайындықтың қысқартылған
мерзімін ескере отырып, оқыту ... мен ... ең ... оқу ... кәсіптік бағдарлану, өзекті мәселеге бағытталу және
мәселені ашып көрсету деңгейінің қамтамасыз етілуін еңбек нарығы мен білім
беру ... ... ... ... қамтиды.
Қазіргі кездегі жоғары білімнің мақсатына жаңаша түсінікпен қарасақ,
оны дамытудың басты ... ... - ... ... ... мәдениеті жетілген, шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... ілімімен қаруланған адамгершілік қасиеттері мол білікті
мамандардың жаңа ... ... ... табылады.
Ал енді, жоғары кәсіби білім берудің алдында тұрған неғұрлым маңызды,
мәнді міндеттерге келсек, мыналарды бөле-жара атаған жөн:
- біріншіден, ... ... ... ... оны ... әрі ... ... ретінде енгізу;
- үшіншіден, халықаралық біліми кеңестікке кіру.
Бүгінгі таңда бұрынғы жоғары ... беру ... осы ... ... даму ... жетілдіру талап етіледі. Ең басты
мәселе – білімді жетілдіру, жаңа жүйеге көшу ... ... ... оқу ... ... мен ... ең ... түрлі
және болашағы зор қазіргі заманғы білім беру технологиялары ендірілуде.
Оқытудың кредиттік жүйесін, ... ... ... ... ... ... ... көшуді, оқу үдерісінде қазіргі заманғы
білім беру технологиялары мен ... ... озық ... қолдануды атап
айтуға болады.
Білім беру жүйесінің ... ... ... үшін ... стандарттар деңгейіне шығару қажет, бұл бүгінгі күннің өзекті
мәселесі болып табылады.
Қазақстанның жоғары кәсіби білім берудің көп деңгейлі ... ... ... ... ... беру ... ... интеграциялануы,
жоғары оқу орнын қазіргі заманның талаптарына сай басқару ... ... ... ... ... мамандардың шығармашылық мүмкіндіктерінің
дамуына, олардың білім беруде кредиттік жүйені енгізу жағдайларында кәсіби
хабардарлығының бейімделуі ... оқу ... оқу ... ... ... қажеттілігін көрсетеді.
ҚР Білім жєне Ғылым министрлігі “Қазақстан Республикасындағы білім
беруді дамытудың 2015 жылға дейінгі тұжырымдамасын” ... ... ... ... мен ... беру ... міндеттерін
аныќтаған болатын.
Ал, Елбасымыз 2004 жылы білім беруде атқаруға тиісті нақты ... ... ... ... ... ... бағдарламаны
бекітті. Ендігі жерде біз білім берудегі басты құжат осы деп есептейміз.
Әлемдік білім кеңістігіне ену ... ... оқу ... ... ... (ISO – ... Standard Organisation)
дайындаған 2000 жылғы ... ISO 9000 ... ... кем түспейтін, ұлттық ерекшеліктеріміз ескерілген сапалы білім
беру қызметін ұсынғанда ғана ... ... ... ... ғасыр – білім,
ғылым және сапа ғасыры. Осы ... ... ... ... ... ... жоғары оќу орындарын тек білім беруші мекеме деп ќарайтын ... ... оның ... ... және ... ... ұғынғанымыз
абзал. Өйткені, элитарлық білімді ғылым жетістігінсіз беру ... ... ... ... ... ... - ... Ендеше, жалпыға бірдей жоғары білім
беруден элитарлық жоғары білім беруге біртіндеп көшуіміз ... ... беру ... ... ... ... ... беру саласындағы елеулі өзгерістердің қажеттілігінің арасындағы
қайшылықтарды шешу қажеттілігі жаңа ... және ... ... жоғары білім берудің басты мақсаттары және
құндылықтарының өзгертілуі барлық жоғары білім беру ... ... ... Жоғары білім беру қызметі саласында Сапа ... ... ғана ... оқу орны ... дамуы мүмкін.
Кәісіби қалыптастырудың ... ... ... ... теориялық негізін жетілдіру, олардың саласын ... ... ... ... және ... ... ... дамыту, университеттің жоғары білім беру үдерісіне ... ... ... ... ... технологиясын енгізу
негізінде білім беру және білім алу қызметтерінің саласын арттыру, ғылыми-
педагогикалық кадрлардың, соның ішінде ... ... ... ... ... ... университеттің материалдық-
техникалық базасын дамыту болып табылады.
Жоғары оқу ... ... ... ... қол
жеткізуге және міндеттерін шешуге ... ... ... ... ... анықталатын басқарушылық іс-әрекеттің мазмұны,
басқарушы жүйенің ұйымдық құрылымы, ... ... ... ... және олардың қарамағындағы ресурстар кіреді.
Басқарушы жүйенің инновациялық үдеріске ықпалы нәтижесінде жоғары ... ... ... ... ... қажетті мынадай алғы
шарттар қалыптасу қажет:
ұжым ... ... оқу ... ... ... әрі ... ... ұғындыру;
инновациялық өзгерістерге қатысушыларға жоғары оқу орнын дамытуға ... ... ... ... оқу ... ... ... іс-әрекетті негізгі құндылықтарымен
қамтамасыз ету;
инновациялық іс-әрекетке қатысушыларды жаңалық жасауға және өзгерістер
енгізуге ... ... ... жүзеге асыруға қажетті білім мен
қабілетті сіңдіру;
- жаңалықтарды сәтті ... ... ... ... дайындау.
Ал, нақты жоғары оқу ... ... ... ... ... кәсіби қалыптастыру міндеттерінің жиынтығын айқындау
үшін келесі шарттарды орындау қажет:
- жекелеген жаңалықтар арасындағы байланыстарды ескере ... ... ... құру (осы ... ... даму бағдарламасының құрылымын
сипаттайды);
- әр бір ... ... ... оның ... ерекшеліктерін және
алдағы өзгерістердің ауқымы мен ... ... ... ... ... анықтау;
- осы міндеттерді жоғары оқу орны ішіндегі ... ... әр ... ... тән ... иерархиясын игеруге
бағытталған және мақсаттар бойынша ойластырылған басқару ... ... ... оқу ... ... бағалау және осы ... оқу ... ... ... ... ... шешу мүмкіншілігін бағалау үшін, біріншіден, осы міндеттерді
шешуге арналған құралдарды дайындау қажет. ... осы ... ... ... ... оқу орны ішіндегі басқару мәселелерін
айқындап алу керек. Үшіншіден, ... ... шешу ... ... ... ... шешілу деңгейін болжамдау қажет. Сонымен,
басшылардың жоба ... ... ... мен ... даму
үдерісін интенсивтендірудің маңызды факторы болып табылады.
Зерттеу жұмысымызда инновациялық білім берудің өзекті ... ... және ... ... еңбектерін, білім берудегі
жаңалықтардың түрлерін, ... ... ... ... ... жоғары оқу орындарындағы инновациялық білім ... ... ... ... ... беруге мүмкіндік
берді.
Сонымен, жоғары оқу орындарындағы инновациялық білім беру үдерістерін
басқаруды кәсіби қалыптастыру дегеніміз - ... ... сай ... ... жаңа оқу әдістерін ендіру арқылы, жеке тұлғаның кәсіби білімі
мен біліктілігін жетілдіре отырып, ... ... ... ... және ... ... ... табылады.
Жоғары оқу орындарындағы инновациялық білім беру үдерісін және ... ... ... ... үдерісінің мазмұны ... ... ... ... түзету және ғылыми пайдалылығын
анықтау мен сыналған ... ... ... ... ... ... ... сол себептен, инновациялық білім беру іс-
әрекетімен қатар, оған тиесілі ... ... да ... ... ... ... (сараптама) – инновациялық бастаманың қоғамдық маңызын,
жүзеге асу әлеуетін және ... ... беру ... ену ... ... ... ... табылады. Экспертизаның мақсаты ... ... ... ... оның өмір сүру ... ... ... ену формаларын анықтауға бағытталады.
Білім беру ... ... ... экспертизасы, ең
кемінде, мынадай үш мақсатты ұстанады:
1. Қарастырылатын материалдардың бұрыннан бар дәстүрлерге ... ... ... ... ... ... ... ойы мен бастапқы жобалық идеяны түсіну; оның
дүниетанымдық ... ... ... ... және аса ... негіздерін анықтау.
3. Жоба жасаушылардың инновациялық жобаны әзірлеу мен кәсіби
шеберліктерін ... ... ... мен ... жүзеге асыруға
бағытталған іс-әрекетті бағалау.
Осыған байланысты, тек құжаттар мен ... ... ... ... ... практикалық іс-әрекетті де саралау ... ... ... ... сараптама инновациялық білім беру іс-
әрекетінің нәтижелері мен мәселелерін ... ... оның ... да ... мүмкіндік береді.
Соңғы жылдары педагогика ғылымында үлгілеу (модельдеу) әдісін кеңінен
қолдануда, бұл әдіс білімнің басқа да ... ... ... ... ... ... ұғымдар мен болжамдар арқылы құрылатын
іргетас негіздерін тексеріп алуға мүмкіндік ... Үлгі ... ... ... ... теориялық негіздерін құру үшін мәнді
мазмұнға ие болады.
Үлгі (лат. тілінен Modulus – модель – ... ... ... кең
мағынада «түпнұсқаның орынбасушысы» деген ұғымды білдіреді. ... ... бұл ... ... ... түрде жинақтап
қорытындыланған, дерексіз – қонымды бейнені жасау үдерісі деп түсіну керек.
Біздің зерттеу жұмысымыз өзінің оң нәтижесін беруі ... ... ... мен ... ... ... жасау
негізінде, зерттеу барысындағы жетекші теориядан ... ... бір ... ... ... оқу орындарындағы инновациялық білім
беру үдерістерін басқаруды кәсіби қалыптастырудың ... ... ... ... ... оқу орындарындағы инновациялық
білім беру үдерістерін басқаруды кәсіби ... ... ... ... 1-де ... оқу ... инновациялық білім беру үдерістерін басқаруды
кәсіби қалыптастырудың құрылымдық-мазмұндық үлгісі
|Компоненттер ... ... |
| | |- ... ... ... |Инновациялық |үдерістің немесе жобаның қаншалықты |
| ... мен ... өмір сүре ... ... |
| ... оң ... |
| ... |- ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ресурстарды |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... тартылатын адамдар тобын |
| | ... ... |
| | ... жобаны жүзеге асыратын|
| | ... таба ... ... |
| | ... ... білім |
| | ... ... іске ... ... |
| | |- ... инновациялық жобаның |
|Танымдық |Инновациялық ... ... және оның |
| ... беру ... ... әкелетіндігін |
| ... ... ... ... |
| ... |-ұжым мүшелеріне жоғары оқу орнын |
| | ... ... ... ... |
| | ... білімі; |
| | ... ... |
| | ... ... ... және |
| | ... ... білімі; |
| | |- ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... білім қабілетті |
| | ... ... ... ... көзі: Интернет сайты (www.google.kz) [25]
Бүгінде республикамызда білім берудің жаңа ... ... ... беру ... ... ... білім беру жүйесі
әлемдік білім беру кеңістігіне енуге бағыт алуда.
Бұл педагогика теориясы мен оқу ... ... ... байланысты болып отыр: білім беру парадигмасы өзгерді, білім
берудің мазмұны жаңарып, жаңа көзқарас, жаңаша қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру жаңа
педагогикалық технологияларды ендіруді міндеттейді. ... ... ... ... ... ... мен ... ұлттық рухта әлемдік жүйеге
жақындастыру. Сондықтан ... ... оқу ... ... ... міндеттейді. Білім мазмұнын ұлтық негізде
жетілдіре отырып, ... мен ... ... ... ... жүйеге
жақындастыру. Сондықтан оқу-ағарту саласының оқу ... ... кең ... ... ... ... «Технология» ұғымы жалпы
үлкен екі бағытқа жіктеледі.
Бірі - өндірістік технология ... ... ... ... ... өнім алу, белгілі бір ... ... ... ... ... жинақталып, түрлі анықтамалар берілген. Атап
айтсақ, педагогикалық технология оқытуда ... ... ... ... ... ... білім тәжірибесіне енгізуде оған
қажетті техникалық құралдардың жеткілікті болуы; оқу кешендерінің (оқулық,
әдістемелік ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруға жағдай жасауы. Екіншіден, технология
студенттің оқу-танымдық қызметінің ... мен ... ... ... үрдісінің жобасына негізделуі қажет. Үшіншіден, оқу мақсатын
диагностикалық ... ... оның ... ... дәл ... қажет. Осы орайда оқытушы көбінесе ... ... ... ... оқыту, ойын арқылы оқыту, инновациялық оқыту,
саралап оқыту, компьютерлік оқыту және жаңа ... ... ... ... таға сол ... қолданған жөн.
Қазіргі ақпараттық технологиялардың дамуы электрондық түп нұсқалары
аса сенімді электронды-оптикалық ақпараттар ... ... ... тұтынушыларға жүйелі тәртіппен пайдалану мүмкіндігіндегі
электрондық энциклопедиялардың, анықтамалардың және ... ... ... ... қазіргі мәдениеттің бірқатар жаңа көкейкесті
мәселелерін шешудің нақты мүмкіндіктеріне жол ашып отыр.
Сондықтан да ... ... ... ... ... бірі ... ... қызметкерлерін бізге жақындап келе жатқан, ... ... ... ... ... ... осы негізгі
мүмкіндіктеріне, мәселелері мен ерекшеліктеріне дұрыс бағытту болып
табылады.
Біздің ... ... ... ... ... және
әлеуметтік үрдістер жағдайында жұмыс жасауға дайындау мәселесі қалыптасқан
жағдайдағы көптеген факторлардың жетекшісі ... ... роль ... оқу орындарында жаңа технологияларды биік ... ... ... ... ... сол ... ... мамандардың жұмыс
істейтін бөлігінің қазіргі ... ... ... ... ... орай ... жаңа ақпараттық-коммуникациялық қорлардың
есебінен жүйелі енгізіліп жатқан ақпарттандыру процесі ... ... ... жаңа ... ... көрсетуін талап етеді.
Ол үшін мәдениет саласы қызметкерлерін жоғары және арнайы орта ... ... ... ... ... ... қойылуы қажет.
Маманды кәсіби даярлау ол – ұзақ даму ... ... ... ... ... бірі. Мамандарды кәсіби даярлаудың даму жағдайын
талдау жалпы біршама мамандықтарды ... ... ... ... ... ... Тек ғылыми зерттеулер кәсіби даярлаудың
(инженерлер, дәрігерлер, әскери қызмет т.б.) ... ... ... ... ... Еліміздің оқу орындарында оқытылып жүрген
мамандықтар – ... ... ... ... ... даярлау мәселелері бойынша зерттеу жұмыстары ... ... беру ... ... ... және ... ... өзгеше ерекшеліктерін ескерумен болашақ маманның жеке басының
маңызды сапаларын қалыптастырады.
Жеке тұлғаның ... ... ... ететін психологиялық-
педагогикалық процесті қалыптастыру және оның қалыптасуына ... және ... ... ... беруші дидактикалық-
әдістемелік жүйе болып табылады.
Ғылыми әдебиеттерде «кәсіп» ... ... ... ... әрекетінің жалпыға бірдей типін білдіретін және кең мағыналы мазмұны
бар деп аталып көрсетіледі.
Педагогика ғылымы мен практикасында ... ... мәні ... ... оның сапасын талдаумен шамаланады. ... ... ... қызметке сипаттама беру үшін көптеген
түсініктер қолданылады. Бұл – «кәсіби біліктілік», ... ... ... ... ... мен ... берілген.
Кәсіптік білімнің мәнін түсінуде жалпы білімнің жаңа түсінігіне
сәйкес келетін көзқарастар ... ... ... егер ол ... ... ... ... және дағдыларды қалыптастыруға жинақталса,
қазір ол тәрбие және ... ... ... мен ... ... ... және кәсіби қалыптасуы деп түсіндіріледі.
Болашақ мамандарды кәсіби даярлауда оқыту мазмұнын ... ... ... алу ... білім беру және оқыту мазмұнының маман даярлау ... сай ... ... және ... ... ... кәсіби іс-әрекетін талдауы
негізінде қалыптастыру;
- оқыту мазмұнын ... ... ... ... және ... ... ... есебін;
- тұлғаның кәсіби қалыптасуы мен дамуы заңдылықтарының есебін.
Болашақ маманға кәсіби білім беру мен оқыту ... ... ... ... ... ... ... интеграциясы
бастапқы жайларын анықтауға мүмкіндік береді және әрбір маман өзінің кәсіби
іс-әрекетінде оларды ... ... ... ала ... ... ... білім беру мен оқыту мазмұнын қалыптастыру мынадай көкейкесті
теориялық және практикалық ... ... ... ... ... жемісті атқаруға қажетті білімнің мазмұны мен құрамын ... ... ... және қолданбалы, теориялық және практикалық даярлық
көлемі мен құрамының ... және ... сай ... ... ... ... ең ... жағдайы – оларға
мақсаттылық және қызметтік іс-әрекет тұрғысынан қарау: мақсаттылық – ... ... ... ... ... ... және
маманданудан өтілген белгілі бір бағыттың маманын даярлау; ... ...... ... ... ... талдауына дейінгі белгілі бір
тұтастықты танытатын кәсіби қызметке даярлықты жүзеге асыруға бағытталды.
Ғылыми – техникалық революцияның қазіргі кезеңі орасан зор ... ... ... Бұл тек қана өмір ... әрі қазіргі
техникалық және өркениетті тиімді қолданудың міндетті шарты ғана емес,
сонымен бірге мәдени білім берудің мақсаттарын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... төтеп беруге, жаңа
өзгерістерді қолдауға көмектесетін, кез келген техникалық жаңалықтарға
беретін мәдениет.[26]
3.3 Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің жаңашылдандыру
стратегиясы
Стратегияны жасау мен оны ... ... ... ... ... Назарбаевтың Қазақстанның ұлттық ... ... жаңа ... негізделіп отыр. 2008 жылдың 21 сәуірінде
Еліміздің Президенті ұлттық университеттер мен ... ... ... мәселелерді шешу қажеттігіне баса назар аударды.
Ең алдымен, ... беру ... оны ... үшін ... ... бұл ЖОО менеджментінің жаңа деңгейін және ұжымды ... ... ... ... халықаралық деңгейде танылуы мен білім
беру ... ... ... ... ... ... ету, ... сондай-ақ Қазақстанда жұмыс
істейтін ... және ... ... ... ... ... ... жағдай жасайды. Бұл саладағы маңызды ... ... ... және ... ... ... батыстық білім беру жүйесі жетістігінің тиімді импорты болуы қажет.
Аталған кезеңдегі маңызды ... бірі – ... ... ие болуын қамтамасыз ету қажеттігі және  ... ... ... ... Н.Ә. Назарбаев қазақстандық ЖОО-лар жұмысы сапасының үздік
аттестатталуы деп атады. ЖОО-лардағы ғылымның деңгейін, оның ... ... ... ... ... мен экономикаға ұтымды
меңгерту талап етіліп отырды.Еліміздің Президенті маңызды бағыттардың бірі
ретінде пара алушылықпен күресті атап ... Ол ... ... ... жат құбылыс деп атап, оны жою ... жаңа әрі ... ... ... баса назар аударды. Студент жастармен жұмыс
істеу, оларға патриоттық және ... ... ... ... ... аса ... мемлекеттік және стратегиялық мәселе болып табылады.
Қазіргі таңда Қазақстанның дүниежүзінде, сондай-ақ
әлемдік ... ... ... мамандар даярлау саласында  лайықты орын
алуы үшін барлық мүмкіндіктері бар. Осындай стратегиялық міндетті ... ... ... ... талаптарға сәйкес елімізде ... беру ... ... көшбастаушысы ғана емес, сондай-ақ қоғамның,
білімнің, мәдениеттің, әлеуметтік саланың, экономикалық инновациялардың
дамуына ... үлес ... ... ... әрі ірі ЖОО – Әл-Фараби
атындағы Қазақ ұлттық университеті маңызды орын ... ... ... ... ... үшін қолданылатын ғылыми, рухани-тәрбиелік,
инновациялық және өндірістік қарымы жеткілікті. Олар қазіргі ... ... әрі ... ... ... олар ... білім беру
кеңістігіне ену, әлемдік деңгейдегі қолданбалы және іргелі ... ... ... ... мен ... өміріне ендіруге
жұмсалады. Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің ... ... Даму ... ... ... ... ... бағыттарынан, Университеттің мақсаты мен міндетінен,
тапсырмасынан және бағдарынан тұрады. Стратегия көрсетілген мерзім ішінде 
Университет пен оның ... ... (ЕТҰ) ... ... ... ... құжат болып табылады.
Стратегияның негізгі векторлары:
• университеттің топ-менеджментін ұжымды басқарудың ... ... ... қазіргі таңдағы халықаралық талаптарға сәйкес жетілдіру;
• оқу үдерісін жүйелі жетілдіру және дамыту;
• инновация мен ғылым менеджменті жүйесін жетілдіру.
Университеттің стратегиялық ... ... ... ... тек ... ғана ... ... әлемдік білім беру кеңістігінде лайықты орынға ие Орта Азия
аймағындағы халықаралық білім беру орталығы ретінде дамыту;
• Қазақстан мен ... ... ... ... технологиясы мен
коммуникациялық, электронды құралдар, ... ... ... ... ... ... ... Университеттің ЖОО секторындағы ... және ... ... ... одан әрі бекіту және ұстау;
• инновациялық әдістемелерді жүзеге асыру мен өткізу үшін  қолайлы
жағдай ... ... ... ... ... беру ... түбегейлі енуін
қамтамасыз ететін және ... ... мен ... ... ... ... халықаралық тәжірибемен тығыз
үйлескен жаңа инновациялық үлгісін жүзеге асыру;
• Қазіргі таңдағы білім берудің технологияларын ... ... ... ... ... ... беру жүйесінің
жетекші ғылыми және оқу-әдістемелік орталығы мәртебесін ... ... ... ... ... ... ... Бітіруші түлектердің сұранысқа ие болуын және ... ... ... ... танылуын
қамтамасыз ету, оқытушы-профессорлар ... ... және ... тұрғыдан көтеру;
• Қазіргі таңдағы ЖОО менеджменті техноло-гиясының трансферті және
оны дамыту;
• Іргелі және қолданбалы зерттеулер жүргізу, ... ... және ... ... ... ... мен
қоғамда жүзеге асырылуын, ғылымның білім беру үдерісі-мен іс
жүзіндегі байланысын ... ... ... ... ... ... ететін білім беру,
ғылыми және инновациялық инфрақұрылымдарды дамыту;
• Жоғары білім ... ... ... ... ... ... тәжірибе алмасуды, ОПҚ біліктілігін
көтеруді, инновациялық әдістемелер мен ... ... ... 1962 жылы ... бойынша танымал
халықаралық маман Альфред Чандлер стратегиялық менеджменттің
маңызды қағидаларын қалыптастырған. Ол  жаңа ... ... ... ... ... жаңа ... мен мазмұнын
талап ететінін айтқан.  Аталған қағида мекеменің ... ... жаңа ... ... пайда болады, оларды
менеджмент жүйесін өзгертпей шешу мүмкін емес ... ... ... ... байланысты қазіргі заманғы менеджмент
құрылымының аралас функционалды-дивизиондық үлгісі негізінде 
Университетті басқару құрылымын ... ... ... ... бұл ... ... ... жұмыс істейтін жоғары
деңгейдегі  таза функционалды бөлімшелер мен ... ... ... ... мен ... ... мен соған сәйкес жауапкершілік негізінде жүзеге
асатын дивизиондық құрылым. ... ... ... ... ... нақты осы сызба негізінде жұмыс істейді. Бірақ
талдаулардың нәтижесі ... ол ескі ... ... пен ... қарым-қатынас ережелер саласы ... ... ... ... ... ... ... емес. Аталған мәселе қазіргі таңдағы алдыңғы қатарлы
әдістер мен ... ... ... ... талап етеді.
Сонымен қатар әлемдік тәжірибені ескере отырып, ... ... ... ... ... оның негізгі
бөлімшелерін автономия дәрежесіне көтеру ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Соңғы
жылдары ҚазҰУ қызметін қаржыландыру ұдайы ... ... ... ... ... ... ... ҚазҰУ-дың
қаржылық қызметінің жалпы көрсеткіші.
1- сурет. Студенттерді оқытудың мемлекеттік қаржыландыру
* Дерек көзі: Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. ... ... ... ... ... ... ... 2009-
2011 жылдарға арналған даму стратегиясы.-Алматы, 2008 [27]
Алайда іс жүзіндегі жоғары кәсіби білім ... ... ... ... ... ... сәйкес келмейді.
3-кесте
Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-да студенттің білім алуының жылдық құны
* Дерек көзі: Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.
Назарбаевтың тапсырмалары аясында әл-Фараби ... ... ... ... ... ... даму ... 2008
[27]
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетіндегі оқытудың өз құны мен
Қазақстан Республикасындағы бірегей Университеттік кампус ... құны жыл ... ... ... беру ... ... асып ... мәселелер туындайды:
• Шетелдік менеджмент тәжірибесін қолданудың төмендігі.
• Қорларды басқару жүйесінің жеткілікті деңгейде құрылмағандығы -
қызметкерлер, қаржыландыру, материалды және ... ... ... ... ... ... нысандарын тиімді жолмен
салу мәселелері шешілмеген,  Университет нақты нысандар мен жер
телімдеріне иелік ету құқынан айрылған, оларды өзге мекемелерге
тапсыру өз дәрежесінде ... ... көзі ... тиіс және
мүмкіндігі бар бірнеше ғимараттар шығын келтіруде. Қызметкерлерді
басқару стратегиясы жоқ, кадрлық саясат мәселесі реттелмеген және
ғылыми негізделмеген; ОПҚ ... ... ... ... ... еңбегінің нәтижесі мен сапасын көтеруге
бағытталған материалдық мүдденің қосымша мүмкіндіктері
қарастырылмай, мемлекет-тік ... ... ... жасалған,
осыған байланысты қызметкерлер еңбектің сапасын көтеруге мүдделі
емес. Тексеруші органдар ... ... ... ... ... ... ... көптеген ескертулері бар.
Материалдық емес активтермен, патенттермен, лицензиялармен,
авторлық және аралас құқықтармен жұмыс нашар жүргізіледі.
• Университеттің заң шығару және ... ... ету ... таңдағы сұранысқа сай қарастырылмаған.
• Университеттің ашық жүйе ретіндегі жұмысы институционалды
қамсыздандырылмаған және реттелмеген, оның имидждік қызметі және
Университетке ... мен ... ... ... ... ... ... елдердің барлық ЖОО-ларында қабылданған
сыртқы ортамен өзара байланысы жетілдірілмеген.
2-сурет Стратегияны шешудің міндеттері мен тетіктері
Дерек ... ... ... ... Н.Ә. Назарбаевтың
тапсырмалары аясында әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің 2009-
2011 ... ... даму ... 2008 [27]
Осы Стратегия Университеттің менеджментін жетілдіру ... ... ... көрсетіледі.
Біріншісі - Университетті басқарудың ұжымдық
құрылымын жетілдіру, оны оңтайландыру, ... ... ... ... Университеттің құқықтық үлгісін, нарықтық жағдайға және жетекші
Университеттер ... ... ... ... ... бейімделген
заңдық үлгісін еліміздің жоғары басшылығымен келісу және оңтайландыру
мәселелерін жасау орынды.
Екіншісі - ең жоғарғы деңгейдегі басқару
қызметін жетілдіру үшін шетелдік тәжірибе мен ... ... ... үшін Университетке жоғары білікті және соған сәйкес тәжірибесі бар ... ... ... (проректор, басқарма жетекшілері 
дәрежесінде) жұмысқа тарту қажет.
Үшіншісі - қорларды басқаруды
жетілдіру - қызметкерлер, қаржыландыру, материалды және ... ... ... ... қызметінің нормативтік-құқықтық базасын жетілдіру.
Бесіншісі - ҚазҰУ қызметкерлері мен ... ... ... ... жүйелі түрде көтеру, студенттер мен
қызметкерлерге, оқытушыларға қолдау көрсету үшін әлеуметтік қорды кеңейту.
Алтыншы - ... ... ... ... ... және ... жүйесін жетілдіру.
Жетінші - қазіргі таңдағы
Университеттің имидждік қызметінің халықаралық деңгейде танылуын сыртқы
жүйе негізінде ... ... ... беру қызметінің аясында
студенттер контингенті мен мемлекеттік білім беру тапсырысы күннен күнге
артып ... ... ... саны Қазақстан бойынша ең жоғары
болып саналады және олардың саны 2000-2001 оқу жылында 11470-тен 2006-2007
оқу жылында 16241-ге дейін өсті, ... ... 714 ... ... ... ... ... 980 магистрант, 1400-ден аса аспирант,
докторант пен ізденуші, 158 PhD докторанты бар.Университетте еліміздің ең
мықты интеллектуалдық қарымы шоғырланған, оқу ... 1000 ... ... ... қосқанда 1646 оқытушы-профессорлар құрамы тартылған. Білім
беру 14 факультет пен 102 кафедрада жүргізіледі. 183 мамандық бойынша
мамандарды даярлау білім берудің үш ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
 
3-сурет. Мамандықтар саны
* Дерек көзі: Қазақстан Республикасының ... Н.Ә. ... ... ... атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің 2009-
2011 жылдарға арналған даму стратегиясы.-Алматы, 2008 ... оқу ... ... ... ... ... ... бақылауда  (МАБ), ішкі бағалау жүйесі - ішкі ... (ІАБ) және ... курс ... ... ... ... ие. ТQМ ... негізінде жасалған білім берудің
сапа менеджмент жүйесі ... ... ... ... ... ... өсіп келеді, таяу және алыс шетел мемлекеттерінің білім беру
және ғылым мекемелерімен 100-ден аса шарттар мен ... ... ... 418 ... ... ... орнатылды. 2005
жылдан бастап Университетте 020-111 «Қазақстанның ... оқу ... ... және ... оқу орнынан кейінгі кәсіби білімі бар мамандарды
даярлау үшін шетелдік ... ... ... ... ... ... ... АҚШ, Түркия, Польша, Жапония, ... ... ... ... ... ... Австрия, Швеция,
Испания, Ресей, Финляндия, ҚХР, Корея Республикасы, ... ... ... ... ... ... оқу ... 150-ден аса
ғалымы PhD докторанттарын даярлауда олардың ғылыми ... ... ... ... жоғары оқу орындары - Кангам ... Шет ... ... ... ... ... ... Исламияда
(Үндістан), А. Мицкевич атындағы университетте (Польша), Мәскеу мемлекеттік
лингвистикалық ... ... - ... белсенді ықпалымен
осы университеттердің білім беру үдерісінде сұранысқа ие ... ... ... ... ... ... ... Қытай тілінің орталығы – Конфуций институты (Ланьчжоу университетімен
бірлескен, ҚХР);
• Қазақ-Үнді ақпараттық технологиялар ... ... ... ... ... Қазақ-Француз электронды білім беру институты (Р. Шуман атындағы
университетпен серіктес, Франция) құрылды. ... ... ... ... әлі де жақсартуды қажет етеді,
олардың ... мен даму ... ... толық жүзеге
аспаған. Әл-Фараби атындағы Қазақ ... ... ... білім берудің сапа менеджменті жүйесін ... бірі ... ... ИСО ... стандарттарының
негізінде оның халықаралық сертификациясына қол жеткізді. Алайда
осы жүйенің практикалық қолданыс тиімділігі ең төмен ... тұр, ... ... ... ... ... ... істемейді және сапаны басқарудың атқарушы
тетігі болып табылмайды. Қазіргі жағдайда ... ... ... дағдысын дамыту сапалы білім берудің негізгі
элементтерінің бірі ... ... Бұл ... ... ... ... және қашықтықтан оқыту ... ... осы ... ... ... бірақ ол әлі
нақты нәтижелермен бекітілмеген. Білім алушылардың контингентін
қалыптастыру мәселесі жүйелі шешімді қажет етеді - қолданыстағы
тетіктер ҚазҰУ-да білім алу үшін ең ... және ... ... ... қамтамасыз етпейді. Ғылыми-әдістемелік
негіздеме және эконо-миканың, қоғамның нақты саласы мен мамандық-
тарына қажеттілігін ... ... ... ... ... даярлау мен қайта даярлау білім беруді
басқару жүйесінің маңызды ... ... ... ... ... жүйесі жұмыс істейді, бірақ ол 90-жылдары-
ақ өзінің ... ... және осы ... дейін формальді
түрде іске асырылады. ҚазҰУ-да шетелдік ... ... PhD ... ... ... ... ... осы бағдарламалары
бойынша  әлемдік білім беру кеңістігіне толыққанды кіруі үшін
PhD даярлау ... ... ... ету талап етіледі. ... ... ... ... ... ... ... арқасында PhD даярлауға
арналған негізгі база болып табылады және осы ... ... ... ... ... Бұл ... ... ғылыми зерттеулерге белсенді қатысуы негізгі
талаптардың бірі ... ... ... ... ... ... беруді шетелдік серіктестермен бірлесіп ұйымдастыру қажет.
Қазіргі таңда магистранттарға ... беру осы ... ... талаптарына сәйкес келмейді, оларды оқу үдерісінен
алшақ-татудың көптеген дәйектері бар, оқу талаптары ... ... ... бағдар-ламаларымен келісілмеген.
Университеттің білім беру ... көп ... ... ... интеллектуалдық қарымы бар, ҚазҰУ бастапқы кезде
Қазақстанның ... ... беру ... ... басты
үйлестіруші болған. Мұндай мәртебені ... ... ... барлық қажетті жағдайлар жасалған, Университет жанында
Республикалық оқу-әдістемелік кеңес ... ... ... ... беру ... әдістемесі мен
технологиясының едәуір бөлігін даярлайды. Болон үдерісіне қосылу
Университетті Батыстың ... беру ... ... ... ... Бұл ... ... кредиттік жүйесі мен
мамандарды үш сатылы (бакалавриат, магистратура мен ... ... ... ... ... және
оған жетудің әдіснамасына сәйкес білім беру сапасын қамтамасыз
етуде ... ... ... ... оқытудың кредиттік жүйесі көптен бері енгізіліп
келеді, бірақ оны толық меңгеру үшін формалды ... ... ... сағаттардың кредитке механикалық түрде ауысуы),
сондай-ақ осы технологияның ... ... - ... ... ... жеке ... мен ... бағдарламалардың
икемділігін қамта-масыз ете отырып, қыруар жұмыстар атқару
қажет. Осыған байланысты осы технологияны ... ... ету, атап ... ... ... ... бірқатар нақты жұмыстар атқару керек. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... білім туралы ... ... ... ... ету. Университетті
бітіруші мамандардың экономика мен қоғамдағы ... ету ... ... ... қалып отыр. 
4-сурет. Стратегияны шешудің міндеттері мен тетіктері
• Дерек көзі: ... ... ... ... ... ... әл-Фараби атындағы Қазақ
Ұлттық Университетінің 2009-2011 жылдарға арналған ... 2008 ... ... оқу ... жетілдіру аясында келесі жүйелі міндеттерді
анықтайды:
Біріншісі - білім ... сапа ... ... ... және ... ... оқу ... қолданылуы.
Екіншісі - Мемлекет басшысы қойған ҚазұУ-дың міндеттері мен мәртебесіне
сәйкес ең ... ... ... ... ... білім
алушылардың контингентін қалыптастыру тетігін құру.
Үшіншісі - біздің бакалавр, магистр, PhD ... ... ... үшін ... ... ... ... факультеттерді және жалпы Университетті халықаралық
стандарттау, сертификациялау, аккредитациялау.
Төртіншісі - оқытудың электронды және қашықтықтан білім беру құралдары мен
қызмет көрсетуін жүйелі дамыту.
Бесіншісі - ... ... ... мен ... ... ... талантты және жоғары білікті жастарды тартуды
қамтамасыз ету.
Алтыншысы - оқытудың кредиттік технологиясын толыққанды енгізу,  білім ... мен ... ... ... - ... ... ... елжандылықты, мәдениет пен әлеуметтік
біліктілікті тәрбиелеу.
Сегізіншісі - мамандар қажеттілігінің қазіргі заманғы жүйесін
қалыптастыру.[27]
Алға қойылған ... шешу үшін ... ... мен ... ... ... ... жоспарлау;
• оқытудың сапа менеджменті жүйесін халықаралық ... ... ... ... үшін ... шаралар қабылдау, оның іс
жүзінде толық ... үшін ... ... оқу ... талаптар жасау және оларды жүзеге асыру;
• Университетте білім алушыларды іріктеуде талаптардың күшеюі тарапынан
нормативті-құқықтық қамтамасыз етуді ... ... ... бұл үшін ... ... және ұйымдастырушылық база құру;
• ҚазҰУ дипломдарының халықаралық деңгейде танылуын ғана емес, сондай-ақ
Университеттің ... оқу ... ... халықаралық рейтингісіне
кіру мақсатында осы талаптарды жүйелі түрде қанағаттандыруды
қамтамасыз ... ... ... және мамандар даярлау сапасының
көрсеткіштерін халықаралық ұйым-дардың талаптарына сәйкестендіру;
• Университеттегі үміткердің нақты ... оқу ... ... базасын ұсыну негізінде оқытушы-профессорлар құрамын бай-
қауда іріктеу ... ... ... жетістіктері, белгілі
ғалымдардың ұсынысы, курсты жүргізуге ... ... ... ... электронды тұсаукесерлер және т.с.с.);
• ең үздік әлемдік тәжірибеге, оқытудың осындай әдістемелік негізін
қамтамасыз ететін ... және ... ... ... ... ... ... келетін біртұтас ішінара талаптар жасау
және жүзеге асыру;
• қазіргі заманғы IT технологиясын қолдану арқылы ... ... беру ... ... ... ... ОПҚ ... үш негізгі бағыт бойынша: оқытушылардың беделді
шетелдік жоғары оқу ... ... ... ... ... ОПҚ тиімді өзара алмасуы, ... мен ... ... ғылыми зерттеулерде белсенді қатысуын қамтамасыз
ету арқылы даярлау және даярлау жүйесін PhD бағдарлау;
•  базаны, соның ішінде оқытушылар еңбекақысын төлеуді осы ... ... ... ... жаңа ... студенттің өзіндік жұмысына арналған балама оқу-материалдық
базасын құру бойынша ұсыныстар жасауды және ... ... ... ... ... ... қамтитын оқытудың
кредиттік технологиясын толыққанды енгізу бойынша жүйелі ... ... ... ... және оның ... ... халықаралық
орталықтардың жұмысын жетілдіру;
• студенттік өзін өзі ... ... және оның ... ... ... ... ... тәрбиелеу,
студенттердің мәдениетін көтеру, оны әлеуметтік қамсыздандыру, мәдени
демалыс пен спорттың материалдық және әдіснамалық базасын жетілдіру;
бітірушілердің ең ... ... мен ... ... ... ... ... бұл үшін жұмыс ... ... ... талаптарына сәйкестендіруге, нақты ... алу ... ... ... ... әдіснамасымен
тиімді байланысы бар еңбек нарығын ғылыми түрде болжау мен талдаудың
жаңа деңгейін қамтамасыз ету қажет. ... ... ... ... ... ... ... көшбасшы болып табылады, Азиялық
Даму Банкінің мәліметі бойынша, ... ... оқу ... ... ... ... 50%-нан көбі әл-Фараби
атындағы ҚазҰУ-дың еншісінде. 7 ҒЗИ, 15 ... ... пен ... парк жұмыс істейді. Елбасы Н.Ә. ... ... 15 ... зертхана құрылуда, оның бірі ... ... ... ... ... ... ... әлемдік даму бәсекелестікке негізделген. Шынайы
жарыс, адал бәсеке - әлемнің ... ... ... ... ... мен істің бірлігінен туындайды. Білімнің бәсекеге ... ... ... берілуі біздің алдымыздағы үлкен міндеттер қояды.
Білім алуға жан – жақты ... ... ... ... алдағы кезде ел
тұтқасын біліктілікпен ұстауын көздеп отырғаны сөзсіз. Мұның өзі ... ... ... ... зор ризашылығын туғызуда. Әрине, бұл
жарыстың уақыт пен жағдай анықтайтын өз межесі, өз бағамы бар. ... ... ... ... ... болсын, білім – ғылым
ізденісінде болсын осы меже мен бағамның үдерісінен шығуға ... ... ... ... ... ... берудің экономикалық теориялық
негідері қарастырылды. Соңғы екі жүз ... ... ... көп ... ... ... ... орны, білімнің
экономикалық аспектілері және оның әсер етуі жөнінде пікір білдіріп келеді.
Келесі бөлімшедіе білім беру ... және ... ... ... қоғамның
дамуына қатысы бар. Қазіргі ... ... беру ... ... ... шын ... «жетекші өндіргіш күшке»,
экономикалық өсу қарқындарын және ... ... ... ... ... бәсекелестік құралға айналды.
Екінші бөлімде білім беру саласындағы ... және оның ... ... ... ... беру ... заңнамалық базасының
негіздерін талданды. Сапалы білімге қол жеткізу үшін ... ... беру ... ... ... тиімді дамыту үшін жағдайлар жасалынып
жатыр. Ел тәуелсіздігінің бүгінгі талабы мен ... ... сан ... ... ... ... ... ЖОО-ның міндеті - әлемдік стандарттар
деңгейінде білім беру, ал ... оқу ... ... ... ... ... Сондықтан отандық ЖОО жүйесін бәсекелестік пен біліктілікті
даярлау қажеттігін міндеттейді. Бұл тапсырма жалпы жоғары мектеп үшін ... ... "Біз ... ... ... және ғылыми
қамтымды өндірістері үшін кадрлар қорын жасақтауымыз" ... ... мән ... сөз жоқ, ... ... ... арнасымен ұштасады. Елдің
экономикалық ... ... ... орны оның адам ... ... еді Президент. Ол бәсекеге ... ... ... ... мен ... жаңа технологияларды атады, олардың
әлемдік даму барысын назарда ұстауды ұсынды. Әлемде ғылыми өнім ... ... ... бөлімде отандық білім беру жүйесінің қазіргі жағдайын
статистикалық ... ... ... ... ... ... республикалық бюджет жобасында 140 млрд. теңгенің жұмысыздықтың
алдын алуға жұмсалатынын ... ... ... ... 14.4 ... ... қайта даярлауға, 8.6 теңге әлеуметтік жұмыс орындарына кететінін
нақтылап өтті. 260 мың жаңа жұмыс орыны пайда болып, 95 мың адам ... ... ... жылы еліміздегі гуманитарлық саладағы ЖОО-н
бітіріп ... 165000 жаңа ... ... ... ... ... кері
әсері Парламент Мәжілісінің жалпы отырысында «2009-2011 жылдарға ... ... ... ҚР ... ... мен ... енгізу
туралы» заң жобасы қабылданды.
Ел білімінің қандай болмағы, әлбетте, мемлекет ... ... ... ... ... жолы - "осы заманғы әрі ... ... ... ... ... ... қалпына
келтіру мен дамыту, өндіріс пен инвестицияның өсімін ... ... ... ... ... ... ... бір тағаны
оның ғылымның әлем елдері арасында сұранысқа ие болуы ... ... ... ... ... беру ел ... ... бөлігі, ұлттық экономиканың ... ... ... ... ... дамудың интеллектуалды
негізі болып ... ... ... беру саласының жаңашылдандырылуы
білім сапасын арттыру арқылы білім беру ... ... ... ... ... білім беру саласындағы іс-әрекет технологиялық өркендеуді
қамтамасыз етеді, себебі білімге жұмсалған ... адам ... ... және жинақтау арқылы экономиканың жаңа идеяларды
өндіру қабілетін, оның ғылым ... ... ... салыстырмалы
артықшылықтарын арттырады. Демек, ҚР-дың индустриалды-инновациялық даму
стратегиясы мақсатының орындалуы, ұлттық экономиканың бәсекелестік
артықшылықтарының ... мен ... ... ... осы саланың
даму деңгейіне тәуелді деуге болады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Назарбаев Н.Ә. ... ... ... ... ... ... үшін, Бәсекеге қабілетті халық үшін. Қазақстан Республикасының
Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына ... ... ... жыл, 19 ... ... Н.К. ... адам дамуы. – Алматы: Экономика, 2003. –436б
3. Тейхейра П. Рынки в сфере высшего образования: можем ли мы ... у ... // ... ... – 2008.- № 2. 75-87 ... Дәулиева Ғ.Р. Білім беру саласының экономикасы. – Алматы: Қазақ
университеті, 2004. – 30 б
5. Сарбасова Т.С., Сарбасова А.Қ., ... Л.Ә. ... беру ... ... – Алматы: Қазақ университеті,2007.-56б.
6. Портер М.Е. Конкурентная стратегия: Методика анализа отраслей и
конкурентов / Пер с анг. – М.: ... ... ... 2005.-454с.
7. Даулиева Г.Р. Білім беру бизнестің интеграциясы білім сапасын арттырудың
факторы ретінде // ҚазҰУ хабаршысы. Экономика ... № 1(65) ... ... ... ... 30 тамыз 1995 жыл. – Алматы:
ЮРИСТ, 2008.
9. Республика Казахстан. Закон от 1 ... 1999 ... № 358 – 1 3РК. ... ... – Астана.: Ақорда, 1999- 232с.
10. Республика Казахстан. Закон от 27 июля 2007 года, № 319 – III ... // ... ... от 15 ... 2007 ... Нарибаев К.Н. Проблемы ... ... ... в
Казакстане в условиях глобализации / Под. Ред. О. Сабдена. – ... ... МОН РК, 2007. – 30 ... ... Н.Ә. ... өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына
Жолдауы. –Астана: Елорда, ... ... ... мемлекеттік стандарты. Жоғары кәсіби білім
беру ұйымдарының сапа менеджменті жүйелері. Негізгі ережелер. ҚР СТ ... ... ... ... ... З.А., Дадебаев Ж.Д., Минжаева Г.С. ... ... ... ... ... ... 2004 г.
15. Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан-2030 стратегиясы Қазақстан дамуының ... Ел ... ... ... ... 2007 ... Назарбаев Н.Ә. Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел
жаңару жолында / Қазақстан Республикасы ... Н. ... ... ... ... 2005 ... 18 ақпан.
17. Дүйсебек Ә. Ұлттық тәрбие тұжырымдамасы / Егемен Қазақстан, 14
желтоқсан, 2005.
18. Интернет сайты (www.stat.kz)
19. Тайжанова Ж.А. ... ... ... на ... в РК. // ...... ... университеті, 2008. – ... ... за ... // ... Казакстан. – № 12 от 27 марта 2009 года
21. Қазақстан Республикасы Президентінің “Дағдарыстан - ... ... ... ... – 7 ... 2009 ... Тихомиров А.В. Пути реформы организации образования // ... – 2008.- № 3. 4-10 ... ... А. А. ... М.Б. ... беру мазмұны туралы түсінік/
Педагогика. Дәріс құралы. Алматы: «Нұралы әлем». 2003ж. -368 б.
24. Құсайынов А. ... ...... ... // ... ... ... 7
ақпан
25. Интернет сайты (www.google.kz)
26. Багишев З.Я. Приоритеты современного образования и стратегия его
развития. М: Педагогика, 2003, №9, с-10-14.
27. Қазақстан ... ... Н.Ә. ... ... ... ... Қазақ Ұлттық Университетінің 2009-2011 жылдарға
арналған даму стратегиясы.-Алматы, 2008

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 75 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстанның жоғары білім беру саласы және оны мемлекеттік реттеу жүйесінің қазіргі жағдайын талдау100 бет
Жаңашыл 12-жылдық мектептің дене шынықтыру мұғалімін даярлау – заман талабы7 бет
Кәсіпорын өнімінің бәсекеге қабілеттілігін арттыру туралы26 бет
Мұнай-газ саласындағы бәсеке қабілеттіліктің теориялық аспектілері27 бет
ҚР экономикасының бәсекеге қабілеттілігін арттыру11 бет
Өнімнің бәсекеге қабілеттілігін бағалаудың әдістемелік негіздері6 бет
«Фудмастер» өнімінің бәсекеге қабілеттілігін талдау47 бет
Агроөнеркәсіптік кешеннің бәсекеге қабілеттілігін арттыру71 бет
Аралас экономика туралы ұғымды түсіну, оның сипаттамалары мен белгілерін талдау және қазіргі Қазақстандағы аралас экономиканың ахуалы22 бет
Аралас экономиканың қалыптасуының теориялық ас – пектісі28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь