ҚР сайлау жүйесі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І. Қазақстан Республикасындағы сайлау.

ІІ. Қазақстан Республикасындағы сайлау құқығы ... ... ... ... ... ..5

ІІІ. ҚР сайлау жүйесі: негізгі түсініктер, ұйымдастыру және
өткізу реті
3.1 Сайлау жүйесінің негізгі түсініктері ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
3.2 Сайлау органдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
3.3 Сайлау округтері мен учаскелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17
3.4 Сайлаушылар тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..18
3.5 Дауыс беру тәртібі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19
3.6 Дауыс беру қорытындыларын анықтау ... ... ... ... ... ... ... . 23

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25

Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
Қазақстан халқына Елбасы жіберген Жолдауында сайлау жүйесін жетілдіру Қазақстан қоғамының приоритеттік демократиялау жолы деп аталған. Бұл жай ғана емес: сайлау арқылы халық мемлекетті басқаруға қатыстыруға мүмкіндік беретін маңызды құрал. Өткен ғасырдың соңы адамзат тарихында алғашқы рет бүкіл әлемде демократиялық жүйе басым келе бастады: жалпы сайлау 140 елдерде өтті. Бірақ, БҰҰ эксперттердің пікірі бойынша, 55 пайыз бүкіл әлемдік халық тұратын тек 80 мемлекет расында осы беделге сәйкес болды, қалғандарына өз мемлекеттік құрылысын жетілдіру жұмысын жалғастыру керек деп ұсыныс жасалынды.
Сайлау билікті өкілеттіліктерді үлестірудің ерекше бір механизмі ретінде саясат саласында кең етек жая бастады. билікті үлестіру кезінде сайлаудан басқа тағайындау тәсілі, билікті мұра етіп қалдыру тәсілдері де қолданылады.
Билікті мұра ретінде қалдыру саяси қызмет тәжірибесінің, әдет-ғұрпының, білімінің тұйықталуына әкеліп соқтыратыны анық.
Құқықтық әдебиеттерде "сайлау" тар мағынамен қатар, кең мағынада да қолданылады. Бірінші жағдай бойынша сайлау белгіліі бір территориядағы азаматтардың ұсынылған кандидатураларға дауыс беруі жатқызылады. Ал екінші мағына бойынша сөз қозғайтын болсақ, әр мандатқа екі немесе одан да көп кандидатуралар ұмтылуы мүмкін мемлекеттік билік органдарын қалыптастыру тәсілін атауға болады.
Қазіргі заманда сайлау өте кең етек алған және ол сан қырлы болып табылады. Сайлау арқылы жария биліктің әрқилы органдары – парламент, мемлекет басшылары, кейде үкімет те, жергілікті сот органдары құрылады.
Сайлау арқылы халық өз өкілдерін анықтайды және өздерінің тәуелсіз құқықтарын жүзеге асыруға мандат береді, яғни бұл дегеніміз билікке заңды сипат беру болып табылады.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. 1995ж. 30тамыз.
2. ҚР Конституциялық заңы «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» - Астана, 1999 жыл.
3. С.К.Амандықова., Қазақстан Республикасының Конституциялық құқығы / Оқулық. Астана Фолиант 2001ж.
4. Сапарғалиев Ғ. Қазақстан Республикасының Конституциялық құқығы: Академиялык курс. Өнделіп, толықтырылған, 2-басылымы. — Алматы: Жеті жарғы, 2004. — 480 бет.
5. А.Т.Ащеулов., Конституционное право Республики Казахстан. Алматы 2001г.
6. Ж.Баишев., Конституционное право Республики Казахстан. Алматы 2001г.
7. Г.С.Сапаргалиев., Конституционное право Республики Казахстан. Алматы 2002г.
8. Г.С.Сапарғалиев., Қазақстан Республикасының Конституциялық құқығы / Оқулық. Алматы 1998ж. «Саясат» журналы - №6, 2002 жыл
9. Избирательные системы стран мира. М., 1961. с.46
10. «Саясат» журналы - №12, 2002 жыл
11. «Казахстанская правда» - 12 август, 2003 год
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.............................. 3
І. Қазақстан Республикасындағы сайлау.
ІІ. Қазақстан Республикасындағы сайлау құқығы......................5
ІІІ. ҚР сайлау жүйесі: негізгі түсініктер, ұйымдастыру және
өткізу реті
3.1 Сайлау жүйесінің негізгі
түсініктері..................................8
3.2 Сайлау
органдары..............................................................
..14
3.3 ... ... ... ... ... беру
тәртібі...............................................................
19
3.6 Дауыс беру қорытындыларын анықтау............................. 23
Қорытынды...................................................................
....................25
Пайдаланған әдебиеттер
тізімі..................................................…26
Кіріспе
Қазақстан халқына Елбасы жіберген ... ... ... жетілдіру
Қазақстан қоғамының приоритеттік демократиялау жолы деп аталған. Бұл ... ... ... ... ... ... басқаруға қатыстыруға мүмкіндік
беретін маңызды құрал. Өткен ғасырдың соңы ... ... ... рет
бүкіл әлемде демократиялық жүйе басым келе ... ... ... ... ... ... БҰҰ ... пікірі бойынша, 55 пайыз ... ... ... тек 80 мемлекет расында осы беделге сәйкес болды,
қалғандарына өз мемлекеттік құрылысын ... ... ... ... ұсыныс жасалынды.
Сайлау билікті өкілеттіліктерді үлестірудің ерекше бір механизмі
ретінде саясат саласында кең етек жая ... ... ... ... ... тағайындау тәсілі, билікті мұра етіп қалдыру тәсілдері де
қолданылады.
Билікті мұра ретінде қалдыру ... ... ... ... ... ... әкеліп соқтыратыны анық.
Құқықтық әдебиеттерде "сайлау" тар мағынамен қатар, кең мағынада ... ... ... ... ... ... бір ... ұсынылған кандидатураларға дауыс беруі жатқызылады. Ал екінші
мағына бойынша сөз қозғайтын болсақ, әр мандатқа екі немесе одан да ... ... ... ... билік органдарын қалыптастыру
тәсілін атауға болады.
Қазіргі заманда сайлау өте кең етек алған және ол сан ... ... ... арқылы жария биліктің әрқилы органдары – ... ... ... ... те, ... сот ... құрылады.
Сайлау арқылы халық өз өкілдерін анықтайды және өздерінің тәуелсіз
құқықтарын жүзеге асыруға мандат береді, яғни бұл ... ... ... беру ... ... курстық жұмыс негізінде келесідей сұрақтарға, яғни сайлау ұғымы,
Қазақстан Республикасындағы ... ... ... және де ... ... ... Республикасындағы сайлаудың басты-басты қағидалары
қандай деген сұрақтарға жауап алуға болады.
Біздің қоғам бірінші қадамдар жасап қатаң әкімшілік ... ... ... ... Әр ... ... сайлаушылар
еркін дауыс беру тәжірибесін алып, ... ... ... ... циклді аяқтап келеді деп айтуға болады, қазір біз жаңа кезең
алдында тұрмыз. Табысты ілгері даму ... ... ... ... ... туралы заң сапасын арттырумен байланысты.
Бұл жұмыста Қазақстан Республикасы сайлау құқығының конституциялық
негіздері ... ... ... Республикасындағы сайлау.
Президентті, Парламент Сенаты мен Мәжілісі, ... ... ... ... басқару органдары мүшелерін сайлауды ... ... ... мен ... ... ... нормалар жиынтығы
Қазақстан Республикасының сайлау ... ... ... ... ... ... ... жоғарғы нысаны бола отырып,
демократияның маңызды бір ... ... ... ... ... ... ... тікелей
әсер ете отырып, тікелей және өз өкілдері арқылы мемлекет ісін басқаруға
қатысу құқығын жүзеге асыруға ... ... ... ... ... дамуға байланысты үнемі жетілдіріп отырады.
Сайлау заңдылықтарын реформалау 1993 ... ... ... ... және 1993 ... 2 ... ... сайлаулар туралы" Қазақстан Республикасының кодексінен
басталды. Қазақстан Республикасының 1995 жылғы жаңа ... ... одан әрі ... ... ... Мұндай нормативтік акт Қазақстан
Республикасы Президентінің "Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы"
1995жыл 28 ... ... заң күші бар ... ... Ол ... ... ... туралы" Қазақстан Республикасының
Конституциялық заңыы деп атауын өзгертті (Аталған заңға ... ... 1997 ... 19 ... № 133-1, 1998 ... 8 ... ... 1998 жылғы 6 қарашадағы № 285-1 және 1999 жылғы 6 ...... ... ... ... мен толықтырулар енгізілді).
Жалпы алғанда сайлау құқығы белсенді және бәсең сайлау ... ... ... ... ... – Республикасының он сегіз жасқа толған
азаматтарының тегіне, ... ... және ... ... ... ұлтына тіліне, дінге көзқарасына, нанымына, тұрғылықты
жеріне немесе кез келген басқа жағдайларға ... ... ... қатысу құқығы.
Бәсең сайлау құқығы - Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... (Парламенттің Сенаты мен Мәжілісі, Маслихаттар ... ... ... ... органдарына мүше болып сайлану құқығы.
Белсенді сайлау құқығын реттейтін бақа қосымша талаптар да бар. ... ... ... кандидаттарға қойылады. Қосымша талаптарға
жас шамасы цензі, отырықшылдық цензі, білім цензі, мүліктік ... ... жас ... ... ... Парламент,Маслихат депутатығына
кандидаттарға қатысты белгіленеді: Қазақстан Республикасының Президентінің
жасы қырықтан ... ... ... ... бола ... Праламент
Сенатының депутаты жасы отызға толған Қазақстан Республикасының азаматы
бола алады, Парламент Мәжілісінің ... ... үшін ... ... ... ... канидаттар үшін жиырма жастық жас цензі
белгіленген.
Сайлау төте және ... ... ... ... ... жолымен Парламент
Сенаты депутататры сайланады. төте сайлау жолымен Республика ... ... және ... ... ... ... органдарының мүшелерін сайлау жүзеге асырылады.
Сайлаудың көмегімен халық өзінің өкілдерін ... және ... ... ... үшін оған ... бір мандат береді, яғни сайлау
билікке заңдылық сипатын береді. Олар ... ... ... ... ... ... саяси күштердің мүдделері, көзқарастары
мен идеяларының соқтығысуы орын алып жатады.
Сайлау ... ... және оны ... байланысты қоғамдық
қатынастарды реттейтін конституциялық-құқықтық ... ... ... [1]
Қазақстан Республикасының сайлау туралы Конституциялық заңына сәйкес
сайлау құқығы билік органдарын қалыптастырудағы айлаумен қатар, Қазақстан
Республикасы ... ... ... ерік ... бостандық
берілуін де реттейді.
Қазақстанның әрекеттегі құқығының, оның ішіндегі ... ...... құқықтың құрамдас бір бөлігі бола отырып, сайлау
құығы өзіндік бір институт құрайды және мемлекеттің демократиялық ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы азаматтарының
барлығының сайлау құқығы бар деген белгілі бір талаптар ... ... ... ... ... табылады.
ІІ. Қазақстан Республикасындағы сайлау құқығы
Сайлау құқығы ... заң ... ... және ... ... ... мағынада сайлау құқығы жеке ... ... ... ... иесіндегі адамның сайлауға қатысуын
білдіреді. Ал объективті мағынасын алсақ, ол ... ... ... бірі болып саналады. Бұл институт ... ... мен ... иесі адамдарды сайлауға қатысуды, бұл сайлауды
ұйымдастыруды және де сайлаушылар мен ... ... ... ... ... ... нормалардан құралады.
Сайлау құқығы екі түрлі субъективтік құқықтарға бөлінеді:
–біріншіден, сайлауға қатысу құқығы ... ... ... ... яғни
белсенді сайлау құқығы;
(екіншіден, мемлекет азаматтарының қандай да бір өкілдік органына мүше
болып сайлану құқығы, яғни ... ... ...... ... Қазақстан Республикасы Президенті, ҚР Парламентінің,
мәслихатының депутуты ... ... ... ... ... мүше
болып сайлану құқығы (ҚР сайлау туралы заң 1999 ж. 4-бап, 2- пункт).
Қазақстан Республикасының конституциялық заңының 4-бап ... ... ... ... ... ...... он сегiз
жасқа жеткен азаматтарының ... ... ... және ... ... ... ... тiлiне, дiнге көзқарасына, нанымына,
тұрғылықты жерiне немесе кез келген өзге жағдаяттарға қарамастан, ... ... ... ... ғалымы М. Дюверженің пікірі бойынша «жалпыға бірдей сайлау
құқығы – бұл ... мен ... ... ... ... ... ... Duverjer M Institutions Politiques et Droit
Constitutionnel. Paris. 1970. P.89.]. ... та бұл ... ... ... ... ... кез ... мемлекетте сайлау
бойынша қандай да бір шектеулер бар. Мысалы, Қазақстан Республикасы ... 18 ... ... сот ... қабілетсіз деп таныған, сондай-ақ
сот үкімімен бас бостандығынан айыру орындарында ... ... құру ... мемлекеттер азаматтардың сайлау құқығын
шектейтін әр түрлі цензалар кеңінен ... Бұл ... ... дәстүрлі түрінде қалыптасты.
Тұрғылықты жер цензасы бойынша АҚШ және Австралияда ... ... алу үшін бір ай бойы ... округінде тұру жеткілікті болса,
Индияда – 180 күн, ... – бір жыл, ... – бес жыл, ...... кем емес тұру қажет.
Қазіргі кезде жыныс цензі өте сирек ... ... ... ... беру ... жоқ), ... ... кейбір оқиғалар кездеседі,
әйел адам сайлау ... ... ... алмайды. Мысалы, 1991 жылы
Швейцария Жоғары Соты ...... ... ... ... яғни
кантон деңгейінде әйелдерге сайлау құқығын беру туралы шешім ... ... жылы ғана ... ... ... ... алды.
Біздің мемлекетіміздің заңында бәсең сайлау құқығының да шектеулері
бар:
– ҚР ... ... ... ... ... 15 жылдан кем
емес тұратын және мемлекеттік тілді жетік ... , 40 ... ... ... Қазақстан Республикасының Президенті
болып сайлана алады;
– ҚР ... ... ... сәйкес кемінде 3 жыл республикалық
мәні бар ... ... ... ... ... ... ... әрдайым тұратын, жоғары білімі және ең кемінде ... ... ... ... бар, отыз ... ... бес жылдан кем емес
азаматтықта ... ... ... ... ... ... ... «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» конституциялық заңы 4-
бап 4-пунктіге сәйкес Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... бойынша,
мәслихаттардың депутаттығына кандидат, сондай-ақ жергілікті өзін-өзі
басқару ... ... ... ... Тіркелу алдындағы бір жыл ішінде сыбайлас жемқорлық тұрғысында құқық
бұзғаны үшін тәртіптік жауапқа тартылған;
2) тіркелу алдындағы бір жыл ішінде ... ... ... бұзушылығы
үшін сот тәртібімен әкімшілік жаза қолданылған;
3) тіркелу ... ... ... ... ... ... белгіленген
тәртіп бойынша алып тасталмаған адамды тіркеуге болмайды.
Қазақстанда орнатылған бәсең сайлау ... жас ... ... ... ... ... ... әлемнің көп елдерінде
кеңінен қолданыс табуда. Сайланған кандидат ... ... ... ... ... ... ... сайлау құқығы сайлаушылар Республика Президенті, ... және ... ... ... ... ... ... басқару органдарының мүшелерін сайлауға
тең негіздерде қатысады әрі ... ... бір ... ... бір ... ... ... білдіреді.
Төте сайлау құқығы бойынша Республика Президентін, Парламенті
Мәжілісінің және ... ... ... ... ... ... азаматтар тікелей сайлайды.
Жасырын дауыс беру принципі Республика Президентін, ... ... ... ... өзін-өзі басқару органдарының
мүшелерін ... ... ... ... әрі ... еркін
білдіруіне қандайда болсын бақылау ... ... жол ... ... ... кейбір елдерде жасырын дауыс беруді қамтамасыз
етудің әр түрлі әдістері болады. Мысалы, ең көп таралатын әдіс – ... ... ... ... арнайы бөлінген үй-жайда бюллетеньде ... ... ... ... жасырын дауыс беру принципін бірден танымады. Францияда бұл
принципті 1789 жылы ... ... ... 1871 ... ... ... Англияда жасырын дауыс беруге 1872 жылы Гладстон реформасынан
кейін ғана көшті, ал сол ... ... ашық ... ... ... ... өткізілді.
Біздің елімізге келсек, қазақ хандарды, билерді және әскери басшыларын
сайлау процедурасы көп ... ... орта ... жоғары қызметтік
адамдарды сайлау кезінде арнайы белгіленген жауынгерлер иыққа ... ... ... ... ... сол ... ... өзінің
таңдаған адамдарының белгілерін салды. Бұны біз бізге ... ... ... Сондықтан біздің ата-бабаларымыз да сайлау құқығының
жалпы демократиялық принциптерін пайдаланғанын көруге болады .
ІІІ. ҚР сайлау жүйесі: негізгі ... ... және ... ... ... ... негізгі түсініктері
Мемлекетіміздің сайлау жүйелеріне тоқталмас бұрын алдымен жалпы сайлау
жүйесінің түсінігіне тоқталып өтелік.
Мемлекеттің саяси жүйесіндегі ... ...... Оның сипаты
өкіметтің сайланбалы органдары құрамына әсер етері сөзсіз.
Сайлау жүйесі дегеніміз – өкімет ... ашық ... және ... ... ... қалыпты қоғамдық
қатынастардың жиынтығы.
Оның ... ... ... ... ... дауысты санау тәсілі мен депутаттық мандат беру мағынасында алып
қарағанда, сайлаудың саяси ұйымдастырылуы бейнеленеді;
- сайлау процесі сайлаудың тікелей ұйымдастыру ... ... ... ... ... тәсілі мен депутаттық мандатты
беру ретіндегі сайлау жүйесі дамыған шетелдерде ... ... жүйе ... ... жүйе ... ... аралас жүйе түрінде қолданылады [Ковлер Л.И. Политический
маркетинг во Франции. Техология и ... ... ... ... отечественный опыт. М., 1993. С.32.].
Мажоритарлық жүйе бойынша белгіленген дауыстың ... ... ... ... ... болып есептеледі.
Мажоритарлық жүйе қолданылатын сайлау округтері бір ... ... яғни ... ... округтан тек бір үміткер ұсынады, ал сайлаушы
үміткерге дауыс беру арқылы партияны қолдайды.
Пропорционалды сайлау жүйесі ... өте кең ... Оның ... ... ... ... саяси партия Парламентте депутаттық мандат
санын алады, ол дауыс ... тура ... ... жүйе қазіргі күні әлемнің 60 елінде ... ... ... ... М., 1961. ... бір ...... пен мандат саны мөлшерін сәйкестендіруге
бағытталған.
Сайлау ... ... ... ... ... ... түседі. Сол себепті де әр округтен бірнеше үміткер шығады.
Аралас жүйе жоғарыдағы екеуінің қоспасынан келіп ... Бір ... ... ... қос ... Парламенттің бір палатасына сайлау
кезінде депутаттардың бір бөлігі ... ... ... ... -
өздігінен, бір мандатты округтерден сайланады. Қазіргі ... бұл ... ... ... асырылады.
Қазақстан Республикасында Президентті және Парламент депутаттарын
сайлау кезінде мынадай ... ... ... ... беруге қатысқан сайлаушылардың (таңдаушылардың) елу
пайыздан астамының ... ... ... ... беру кезінде бірден-бір кандидат дауысқа ... ... ... қатысқан сайлаушылар (таңдаушылар) санының
елу пайыздан астамының дауысын алған кандидат болып сайланады;
- қайта дауыс беру ... ... ... ... ... ... ... (таңдаушылардың) дауыс ... ... ... ... ... ... санаудың мынадай
жүйесi қолданылады:
- дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың елу пайыздан астамының дауысын
алған, ал ... ... беру ... ... ... қарағанда дауыс беруге
қатысқан сайлаушылардың дауыс санының көпшiлiгiн алған кандидат сайланған
болып саналады;
-егер сайлауда бiр ... ... ... жағдайда оның кандидатурасы
үшiн дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың кемiнде елу ... ... ... ... ... ... ... басқару органдарының мүшелерiн сайлау кезiнде дауыс
санаудың мынадай жүйесi қолданылады:
-басқа кандидаттарға қарағанда дауыс ... ... ... жақтап дауыс берген кандидаттар сайланған болып саналады.
3.2 Сайлау органдары
Қазақстан Республикасында сайлауды әзiрлеу мен өткiзудi ұйымдастыратын
мемлекеттiк сайлау органдары ... ... ... табылады.
Сайлау комиссияларға Республиканың Орталық сайлау комиссиясы, аумақтық
сайлау комиссиялары, округтiк сайлау ... ... ... ... ... ... ... бес жыл. Әрбір сайлау
органының өз өкілеттілігі бар. Біз тек қана ... ... ... өкілеттігіне тоқталып өтейік.
Орталық сайлау комиссиясы Республика сайлау ... ... ... ... және ... жұмыс iстейтiн орган болып табылады.
Ол Парламент ... ... ... және ... ... ... ... орынбасарынан, хатшысынан және
мүшелерiнен тұрады.
Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы ... ... ... ... комиссиясының өкілеттіктері:
1) Республиканың аумағында сайлау туралы заңдардың атқарылуына бақылауды
жүзеге асырады; олардың бiрыңғай қолданылуын қамтамасыз ... ... ... ... ... аумағында мiндеттi шешiмдер қабылдайды;
2) Президент пен Парламент Мәжiлiсi депутаттарының сайлауын әзiрлеу мен
өткiзудi ... ... ... ... ... мен өткiзуге басшылық етедi;
2-1) саяси партияларды Парламент Мәжiлiсi депутаттарының партиялық тiзiм
бойынша сайланатын бөлiгiне қатыстыру ... ... ... ... ... ... ... сайлау
округтерiн құрып, бұқаралық ақпарат құралдарында жариялайды;
3-1) облыстар (республикалық маңызы бар қалалар мен ... ... ... ... аумақтық округтiк сайлау комиссияларын құрады;
4) сайлау науқанын өткiзуге жұмсалатын шығыстардың мөлшерлi сметасын
жасап, Республика үкiметiне ұсынады;
5) ... ... ... ... жөнiндегi сайлау
комиссияларына басшылықты жүзеге асырады; олардың шешiмдерiнiң күшiн жояды
және тоқтата тұрады; республикалық бюджеттiң сайлау ... ... ... ... олардың арасында бөледi; сайлау комиссияларының
қызметiне қажеттi ... ... ... бақылайды;
аумақтық және округтiк сайлау комиссияларының шешiмдерi мен ... ... мен ... ... ... ... өкiлдерiмен
сайлауды ұйымдастыру және өткiзу жөнiнде семинарлар өткiзедi;
6) Президенттi сайлау жөнiнде ... ... ... ... мен мәтiнiн, Парламенттiң, мәслихаттардың депутаттарын және
жергiлiктi ... ... ... ... ... жөнiнде дауыс
беруге арналған бюллетеньдердiң нысанын, ... ... ... сайлаушылар
(таңдаушылар) тiзiмдерiнiң, Президенттiкке кандидаттарды ... ... ... және ... ... ... таңдаушылардың қолдарын жинауға арналған қол қою ... ... ... ... ... беруге арналған жәшiктер мен
сайлау комиссиялары мөрлерiнiң үлгiлерiн, сайлау құжаттарын сақтау тәртiбiн
белгiлейдi; ... және ... ... ... ... ... бюллетеньдерiн дайындауды қамтамасыз етедi;
7) сайлауды әзiрлеу мен ... ... ... ... ... мен ... есебiн, сондай-ақ сайлау туралы
заңдардың сақталуы мәселелерi ... ... ... ... ... ... ... Президенттiгiне кандидаттарды, олардың сенiм бiлдiрген
адамдары мен бастамашыл ... ... ... ... ... ... тiркеу туралы бұқаралық ақпарат ... ... ... және Парламент депутаттарын сайлау жөнiндегi сайлау
алдындағы науқанның барысы туралы сайлаушыларды хабарландырып отырады;
10) ... ... ... ... ... және ... сайлау қорытындыларын шығарады, сайланған Президенттi ... ... ... бұл ... бұқаралық ақпарат
құралдарында хабар жариялайды;
11) ... ... ... ... дауыс беру мен қайта сайлауды
тағайындайды және ... ... ... ... ... ... тағайындайды;
13) шығып қалғандардың орнына Парламент депутаттарының сайлауын
тағайындайды;
14) мәслихаттардың кезектi және ... тыс ... ... мәслихаттар мен жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарын сайлауды
ұйымдастыру мен ... ... ... ... комиссияларына әдiстемелiк
басшылықты және олардың қызметiне бақылауды жүзеге асырады;
16) әкiмшiлiк-аумақтық ... ... ... ... олардан
Парламент Мәжiлiсi мен мәслихаттарға сайланатын депутаттардың санын
анықтайды;
17) ... ... ... ... да өкiлеттiктердi жүзеге асырады.
3.3 Сайлау округтерi мен учаскелерi
Қазақстан Республикасында Парламент Мәжiлiсiнiң және мәслихаттардың
депутаттарын, жергiлiктi өзiн-өзi ... ... ... сайлау
кезiнде аумақтық сайлау округтерiнiң жүйесi құрылып, пайдаланады. Сайлау
округтерi Республиканың ... ... және ... ... саны болуы ескерiлiп құрылады. Бұл ретте облыс шегiндегi,
республикалық маңызы бар қала мен ... ... ... сайлаушылар санының айырмасы жиырма бес проценттен аспауға
тиiс.
Республика Президентi және бара-бар өкiлдiк жүйесi ... ... ... ... ... ... сайлауы кезiнде
Қазақстан Республикасының бүкiл аумағы бiртұтас жалпыұлттық сайлау округi
болып табылады. ... ... және ... ... ... бiр ... аумақтық сайлау округтерi құрылады. Ал
Жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарының мүшелерiн сайлау кезiнде ... ... ... ... ... көп ... ... округтерi құрылады.
Сайлау округтерiн тиiсiнше Орталық және аумақтық сайлау ... ... ... ... ... отырып құрылады:
1) Әрбiр сайлау учаскесiнде сайлаушылардың үш мыңнан аспауы керек;
2) Әкiмшiлiк-аумақтық ... ... ... ... ... сайлау округтерiнiң шекаралары мен сайлау учаскелерi шекараларының
қиылысып ... жол ... ... ... ... Сайлаушылар (таңдаушылар) тiзiмi
Президенттi, Парламент Мәжiлiсi мен ... ... ... ... ... ... ... кезде
сайлаушылар тiзiмi жасалады. Сайлаушылар тiзiмiн ... ... ... ... ... ... жасап, оған учаскелiк сайлау
комиссиясының төрағасы мен хатшысы қол қояды. Сайлаушылар тiзiмi ... ... өзге ... жасалады. Тiзiмде сайлаушының тегi, аты,
әкесiнiң аты, туған жылы (18 жастағылар үшiн - ... күнi мен айы) ... ... ... ... ... ... заңының 25-бап 1-
пунктіге сәйкес:
1. Сайлаушылар тiзiмдерiне:
1) ... ... ... құқығы бар азаматтары;
2) тұрғылықты жерi бойынша тiзiмдердi жасаған кезде тиiстi сайлау
учаскелерi аумағында тұрақты ... ... ... ... ... үйлерiнде, санаторийлерде, тұрақты емдеу-профилактикалық
мекемелерiнде, шалғайдағы және қатынасу қиын ... ... ... мекендерде, алыс мал шаруашылығы учаскелерiнде, тергеу
изоляторы мен уақытша ... ... ... ... және дауыс беретiн күнi жүзуде жүрген кемелерде құрылған ... ... ... ... ... күнi ... мекемелер мен
ұйымдарда немесе кеме бортында болған азаматтардың бірi;
4) әскер бөлiмдерi бойынша ... ... ... ... ... сондай-ақ олардың отбасы мүшелерi және әскер
бөлiмдерi орналасқан жерлерде ... ... да ... енгiзiледi.
Әскер бөлiмдерiнен тыс жерлерде тұратын әскери қызметшiлер сайлаушылар
тiзiмiне тұрғылықты жерi бойынша жалпы ... ... шет ... ... ... ... ... учаскелерi бойынша тиiстi шет мемлекетте тұратын немесе ... ... ... ... ірi ... ... паспорты бар
барлық азаматтар енгiзiледi. ... жеке ... ... ... және ... сапарларда жүрген Республика азаматтары учаскелiк
сайлау комиссияларына өтiнiш айтқан ірi ... ... ... ... ... ... ... қосымша тiзiмiне
енгiзiледi.
3.5 Дауыс беру тәртiбi
Қазақстан Республикасында ... ... ... арқылы іске
асырылады. Жоғарыда айтып кеткеніміздей, ... ...... ... бір әдісі. Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы заңының 37-
бапқа сәйкес:
1. Сайлау ... ... ... ... ... тегi, ... аты көрсетiле отырып, барлық ... ... ... ... ... беруге арналған сайлау бюллетенiне жеребемен
айқындалған тәртiппен ... ... ... ... ... ... ... комиссиясы жүргiзедi. Жеребе тартуды өткiзудiң
тәртiбiн Орталық сайлау комиссиясы белгiлейдi.
2. Сайлау бюллетеньдерi қазақ тiлiнде және орыс ... не ... ... ... ... ... ... басылады.
3. Сайлау бюллетеньдерi учаскелiк сайлау комиссияларына сайлауға жетi
күн қалғанға дейiн жеткiзiледi.
4. Жергiлiктi ... ... ... ... ... ... ... комиссияларына тиiстi аумақтық ... ... үш күн ... ... ... жеткiзiп бередi.
5. Сайлау бюллетеньдерi орналасқан үй мөрлеп бекiтiлiп, iшкi ... ... ... Парламент Мәжiлiсi мен мәслихаттар депутаттарын,
жергiлiктi өзiн-өзi басқару ... ... ... жөнiндегi дауыс беру
сайлау күнi жергiлiктi уақытпен ... ... ... ... өткiзiледi.
Бірақ аумақтық немесе ... ... ... тиiстi әкiмнiң,
учаскелiк сайлау комиссияларының ... ... ... ... ... ... ... уақыт белгiлеуге хақылы. Бұл орайда дауыс берудi сағат
алтыдан ерте бастап, сағат ... ... кеш ... ... Дауыс
берудiң уақытын өзгерту туралы аумақтық немесе округтiк комиссиялардың
шешiмi дауыс беру ... кем ... жетi күн ... ... ... тиiс.
Учаскелiк сайлау комиссиясы дауыс беретiн уақыт пен орын туралы дауыс
беру өткiзiлетiн күнге дейiн он күннен кешiктiрмей, ал ... ... ... ... ... өткiзген кезде бес күннен
кешiктiрмей сайлаушыларды ... ... ... арнайы бөлінген үй-жайларда дауыс береді.
Оларда жасырын дауыс беруге арналған кабиналар ... ... ... ... ... ... белгiленiп, дауыс
беруге арналған жәшiктердiң қойылуы дауыс беретiн адамдар оларға жасырын
дауыс беруге арналған ... ... ... арқылы өтiп келетiндей
болуға тиiс. Бұл ретте бақылаушылар мен комиссия мүшелерiнiң ... ... ... Үй-жайларда тәртiптi қамтамасыз ету iшкi iстер
органдарына жүктеледi.
Сайлауда дауыс құқығын басқа бiреуге беруге және сол ... ... ... ... ... жол ... беруге арналған бюллетеньдер сайлаушыларға сайлаушылар тiзiмдерi
негiзiнде сайлаушының жеке басын куәландыратын құжатты ... ... ... ... ... және ... себептерге
байланысты дауыс беруге келе алмаған жағдайда учаскелiк сайлау комиссиясы
олардың өтiнiшi бойынша осы сайлаушылардың тұрған ... ... ... берудi
ұйымдастыруға тиiс. Сайлаушы дауыс беруге ... ... тыс ... беру ... туғызу жөнiндегi ауызша өтiнiшiн оған учаскелiк
сайлау комиссиясының мүшелерi келген бойда ... ... ... ... ... дауыс беруге арналған үй-жайдан тыс жерде өткiзген кезде осы
Конституциялық ... ... ... мен ... ... ... ... сайлау туралы заңының 41-бап ... ... ... ... жұртқа таныстыру үшiн ұсыну мен сайлау
күнi арасындағы кезеңде ... ... ... ... өзгерткен жағдайда
учаскелiк сайлау комиссиясы сайлаушының өтiнiшi ... және оның ... ... ... көрсетуi арқылы сайлаушыға дауыс беру құқығы
куәлiгiн бередi. Бұл ... ... ... тиiстi белгi қойылады.
Учаскелiк сайлау комиссиясы сайлау күнi ... беру ... ... ... сайлаушыны ол келген жердегi сайлау учаскесiндегi
сайлаушылардың қосымша ... ... Егер ... ... ... және ... ... әрi кеткенде жетi күнге жетпей, не жергiлiктi ... ... ... ... ... ... ... 3 күн қалғанда
сайлау күнi дауыс беруге арналған үй-жайға бару ... ... ... ... ... ол учаскелiк сайлау комиссиясынан дауыс
беруге арналған бюллетеньдердi ... ала ... ... ... ... кезде тiзiмге қол қояды. ... ... ... ... конвертке салады, бұл конверт желiмделiп, ... ... оған ... ... ... қол ... ... ол комиссияға берiледi. Мөр ... ... ... ... ... ... күнге дейiн сақталуға тиiс және дауыс беру күнi
жалпы дауыс беру басталар ... ... ... оның ... қатысуымен дауыс беруге арналған жәшiкке салуға тиiс. Бұл ретте
конверттiң бүтiндiгi, мөрдiң немесе қойылған ... ... ... ... конверттер санының сәйкес келуi тексерiледi.
Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы заңының 42-бапқа сәйкес:
1. Дауыс берушiлер ... ... ... дауыс беруге
арналған кабиналарда немесе бөлмелерде толтырады. Оларды толтыру ... ... ... ... болса да кiрiп ... ... ... өз ... ... мүмкiндiгi жоқ сайлаушы (таңдаушы) өзi
сенетiн адамның көмегiн пайдалануға хақылы, оның аты-жөнi ... ... ... ... тiркелiп, тұсына сайлаушының (таңдаушының)
бюллетень алғандығы жөнiнде қолы қойылады. Мыналар ондай адам болуға ... ... ... ... жергiлiктi өкiлдi немесе атқарушы органның лауазымды адамы;
3) кандидаттың сенiм бiлдiрген адамы;
4) бұқаралық ақпарат құралдарының өкiлi-журналист;
5) тиiстi сайлау комиссиясы ... ... ... ... келген байқаушы, шет мемлекеттiң немесе ... ... ... ... өзi ... ... ... тегiнiң оң жағындағы
бос шаршының не "Барлық кандидаттарға қарсы дауыс беремiн" деген жолдың оң
жағында ... ... iшiне кез ... белгi соғады.
3. Сайлаушы жергiлiктi өзiн-өзi басқару органы мүшелерiн сайлаған кезде
өзi ... ... ... ... оң ... бос ... не "Барлық
кандидаттарға қарсы дауыс беремiн" деген жолдың оң ... ... iшiне кез ... ... ... ... ... сайлаушы (таңдаушы) дауыс беруге арналған
жәшiкке салады.
5. Әр ... ... ... ... ... ... ... түсетiн
әрбiр кандидаттан бiр сенiм бiлдiрiлген адамның, жеке басының куәлiгi мен
редакцияның тапсырмасы болса, әрбiр бұқаралық ... ... ... сондай-ақ Республиканың тиiстi ... ... ... ... бiрлестiктерден бiр-бiр байқаушының және ... мен ... ... ... ... болады.
Өкiлдер мен байқаушылардың өкiлеттiктерi Орталық сайлау комиссиялары
белгiлеген тәртiппен куәландырылады. Бұл ... ... мен ... ... ... араласуына жол берiлмейдi.
3.6 Дауыс беру қорытындыларын анықтау
Дауыстарды санау дауыс беру аяқталғаннан кейiн басталады.
Дауыстарды санау әрбiр ... ... ... ... бойынша жеке-жеке
жүргiзiледi. Дауыс беруге арналған жәшiктердi төраға ... ... ... ... ... ... сайлау комиссиясы ашуға тиiс.
Оның алдында пайдаланылмаған бюллетеньдердiң бәрi саналып, оларды тиiстi
сайлау ... ... ... ... ... учаскедегi (дауыс беру пунктiндегi) сайлаушылардың жалпы санын;
2) бюллетеньдер алған сайлаушылар санын;
3) дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың жалпы санын;
4) әрбiр ... үшiн, ... ... партия үшiн берiлген дауыстардың
саны;
5) жарамсыз деп танылған ... ... ... барлық кандидаттарға, саяси партияларға қарсы дауыс
берген бюллетеньдердiң ... ... ... ... ... ... сайлау комиссиясы мүшесiнiң қолы қойылмаған;
3) жергiлiктi өзiн-өзi басқару ... ... ... ... берудi қоспағанда, бiр кандидаттан артық, бiр саяси партиядан артық
белгiленген;
4) сайлаушылардың ерiк ... ... ... емес бюллетеньдер
жарамсыз деп танылады.
Президенттi, Парламент депутаттарын сайлау қорытындылары туралы хабарды
Орталық сайлау комиссиясы сайлау ... ... ... он ... ... ... құралдарында жариялайды; мәслихаттар
депутаттарын, ... ... ... ... ... аумақтық сайлау
комиссиясы сайлау өткiзiлген күннен бастап жетi ... ... ... ақпарат құралдарында жариялайды, ал жергiлiктi өзiн-
өзi басқару органдарының мүшелерiн сайлаудың қорытындысы ... ... ... сайлау комиссиясы сайлау өткiзiлген күннен ... ... ... ... ... ... жариялайды.
Хабарда сайлаушылар енгiзiлген азаматтардың жалпы саны; дауыс ... ... ... әрбiр кандидат үшiн, әрбiр саяси партия үшiн
жақтап ... ... ... ... деп танылған бюллетеньдер саны;
сайлаушылар барлық ... ... ... ... ... ... ... сайланған Президенттiң, Парламент, мәслихаттар
депутаттарының, жергiлiктi ... ... ... ... ... әкесiнiң аты, туған жылы, атқаратын қызметi (жұмысы), тұрғылықты жерi,
сондай-ақ кандидаттың қалауына ... оның ... ... немесе өзге
қоғамдық бiрлестiктерге қатыстылығы, ұлты туралы мәлiметтер көрсетiледi.
Сайлау комиссиялары 7 күн мерзiм iшiнде ... ... ... және ... өзiн-өзi басқару органы мүшесiнiң
мәртебесiмен сыйыспайтын өз мiндеттерiн доғару ... ... ... ... ... ... ... мәслихат депутаттары,
жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарының мүшелерiн тiркейдi.
Орталық сайлау ... ... ... ... ... ... ... құралдарында жарияланғаннан кейiн
Парламент, мәслихаттар депутаттарының әрқайсысына және жергiлiктi өзiн-өзi
басқару ... ... ... пен ... үлгiдегi омырауға
тағатын белгiсiн тапсырады.
Қорытынды
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... көзі болып халық табылады. Халық
билікті республикалық референдум арқылы және сайлау арқылы ... ... және де өз ... жүзеге асуына өкілдік етеді.
Еліміз егемендік алып, әлем мойындаған демократияға ... ... нақ осы ... ... бір ... айналатыны хақ, өйткені
халық билігі ... ең ... ... ... тікелей осы
халықпен қалыптасып, жүзеге асырылатындығын білдіреді.
Осы курстық ... ... ... түсінік бере оытрып, Қазақстан
Республикасындағы сайлау жүйесінің ... ... және де ... ... құқығының негізгі-негізгі деген
қағидаларына тоқталып, олардың негізінде сайлауға байланысты кез келген
норматитвтік ... ... ... түсінік бердім және
олардың қазіргі мемлекеттегі қажеттілігі жөнінде сараптама жасадым.
Сайлау заңдылығын жетілдірмей ... ... ... ... ... Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев осы салада
заңдылық қатынастарды одан әрі ымырашылдық етудің ... ... ... ... ... ... демократияның өзегі еркін және
әділетті сайлау ... ... Міне ... ... ... ... да
атқару қажет.
Сайлау кезінде халық өз пікірін білдіруге ... бар. ... анық ... тиіс: болашақ ұлттық сайлау еркін, ... ... ... тиісті.
Ілгерілемелі қозғалыстағы ... ... ... ... ... үрдісі әділ, өкілді
және кандидаттар мен ... ... ... үшін тиісті жағдайлар
жасауға ұмтылуда.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. 1995ж. 30тамыз.
2. ҚР Конституциялық заңы ... ... ... ... Астана, 1999 жыл.
3. С.К.Амандықова., Қазақстан Республикасының Конституциялық құқығы /
Оқулық. Астана Фолиант 2001ж.
4. Сапарғалиев Ғ. ... ... ... ... курс. Өнделіп, толықтырылған, 2-басылымы. — Алматы:
Жеті жарғы, 2004. — 480 ... ... ... ... Республики Казахстан. Алматы
2001г.
6. Ж.Баишев., Конституционное право Республики Казахстан. ... ... ... ... ... ... ... Г.С.Сапарғалиев., Қазақстан Республикасының Конституциялық құқығы /
Оқулық. Алматы 1998ж. «Саясат» журналы - №6, 2002 жыл
9. Избирательные системы ... ... М., 1961. ... ... ... - №12, 2002 ... «Казахстанская правда» - 12 август, 2003 год
-----------------------
[1] А.Т.Ащеулов., Конституционное право Республики Казахстан. Алматы ,
КазГЮА 2001год. С358.

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақш президент сайлау жүйесі, ерекшеліктері10 бет
Жергілікті өкілді органдар, олардың жүйесі міндеттері, сайлау тәртібі31 бет
Орта Азия мен Саха (Якутия) тұрғындарын сайлаушылар есебінен атымен шығарып тастауы8 бет
Президенттік сайлау жүйесі7 бет
Сайлау жүйесі6 бет
Сайлау жүйесі жайлы13 бет
Сайлау жүйесі туралы13 бет
Сайлау жүйесінің ұғымы5 бет
Сайлау жүйесінің ұғымы туралы12 бет
Сайлау науқанында саяси маркетинг пен PR-тің қолдану тәжірибесі55 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь