Атырау облысының қысқаша сипаттамасы

Кіріспе

1. Атырау облысының қысқаша сипаттамасы
2. Атырау қаласының ауасының жағдайы
3. Мұнай және газ өндірудің экологиялық проблемалары
4. Күкірттің ашық күйде сақталуы
5. Тазарту жолдары

Қорытынды
Табиғи ортаның сан мыңдаған жылдар бойы өзі қалыптастырып, жүйелеген тірі және өлі компоненттерінің арасындағы теңестірілген байланыс экологиялық тізбек деп аталады.
Атырау өңіріндегі Жайық пен Жем аралығындағы мұнай ерте заманнан-ақ белгілі болған. Тіпті сол кездің өзінде-ақ жергілікті көшпенді қазақтар жер бетіне шығып жатқан майды сүзіп алып, түйенің қотырын емдеуге қолданған. Бірақ қазақтар бұл үлкен қазынаның жер бетіне шығып жатқан шеті ғана екенін білген жоқ. XVIII ғасырдың екінші жартысы мен XIX ғасырдың алғашқы жартысында Жайық пен Жем өңірінде жер қойнауын зерттеушілер пайда болғаны белгілі. И. Лепехин (1768 ж.), Т. И. Речков (1772 ж.), П. С. Таллас (1773 ж.), С. Г. Гмелин (1785 ж.), Г. Гелмерсон (1836 ж.) тағы басқалары Атыраудың географиялық және топографиялық құрлымына, су қорларына, қазба байлықтарына қысқаша геология-лық сипаттама берді. Зерттеушілердің осы алғашқы деректерінің ғылым үшін пайдасы зор болды.
Атырау өңірін алғаш зерттеушілердің бірі – А. А. Северцов. Ол 1860 жылы «Горный» журналына қазіргі Доссор маңы туралы есебін жариялайды. Онда «Бұл жердің мұнайы су бетіне қалқып шығып жатады екен,» - деп жазады. Біздің осы өлкемізге 1874 жылы инженер Д. В. Кирпичников келіп, бірнеше кен орындары жайлы пікір қалдырды. Мысалы, Доссор кені туралы мынадай пікір айтты: «Бұл жерде мол мұнай қоры бар екендігіне күмән жоқ. Бірақ тұщы суы тапшы, қатынас жолы қиын, шабатын шөбі жоқ халыққа бұл байлықты игеру өте қиынға соғады». Ол кезде бұл аса мәнді болжамға ешкім назар аудара қоймады. Бұдан кейін де Атырауға бірнеше этнограф ғалымдар мен экспедициялар келді.
Мұнай ақша болғанымен, оның зияны да біршама көп. Мысалы, саралап көрсетсек, аталмыш зиянды заттардың 7 % мұнай өңдеу, 53% «Теңізшевройл» өндірістік бірлестіктердің үлесіне тиеді, яғни, өнім өндіру көлемі ұлғайған сайын, қоршаған орта, су, топырақ және ауаның ластануы жеделдей түсуде.
Табиғат байлықтарын жоспарсыз және кең көлемде пайдалану, өндірістің дамуы табиғи қорлардың азаюына, қосымша қоршаған ортаның ластануы сияқты жаңа проблема ала келді. Өндірістен шығатын заттармен, алдымен топырақ, ауа, су қоймалары ластанады.
Атырау табиғаты адамдар қызметіне экологиялық жағдайда жеңіл сезімтал болып келеді. Бұған облысымызда мұнай өндіру, барлау-бұрғылау кәсіпшіліктерінің жылу жүйелерінен бөлініп шығатын шаң, улы түтін газдардың шамадан тыс бөлінуі және соңғы кезде жүргізілген атом қаруын сынаудың зиянын қоссақ, Атырау табиғатының экологиялық жағдайына тиісті баға беруге болады.
Атырау мұнай-газ өнеркәсібін дамытудың бүгінгі ерекшелігі – Астрахань Теңіз және болашақта Каспий ойпатындағы жоғарғы күкіртті газды, мұнай-газ орындарын игеру кезінде көшуі. Осыған орай Атыраудың мұнай-газ өнеркәсібі алдында жауапты және күрделі қоршаған табиғи ортаны қорғау бағдарламасын жасау, табиғатты қорғаудың қазіргі іске асырылып отырған әдістері мен түрін жетістіру міндеті тұр.
        
        Кіріспе
Табиғи ортаның сан мыңдаған жылдар бойы өзі қалыптастырып, жүйелеген
тірі және өлі компоненттерінің ... ... ... ... деп ... ... ... пен Жем аралығындағы мұнай ерте заманнан-ақ
белгілі болған. Тіпті сол кездің өзінде-ақ жергілікті көшпенді қазақтар ... ... ... ... ... алып, түйенің қотырын емдеуге қолданған.
Бірақ қазақтар бұл үлкен қазынаның жер бетіне шығып ... шеті ғана ... жоқ. XVIII ... ... ... мен XIX ... алғашқы
жартысында Жайық пен Жем өңірінде жер қойнауын зерттеушілер пайда болғаны
белгілі. И. ... (1768 ж.), Т. И. ... (1772 ж.), П. С. ... ... С. Г. Гмелин (1785 ж.), Г. ... (1836 ж.) тағы ... ... және ... ... су қорларына, қазба
байлықтарына қысқаша геология-лық сипаттама берді. Зерттеушілердің осы
алғашқы деректерінің ғылым үшін пайдасы зор ... ... ... зерттеушілердің бірі – А. А. Северцов. Ол 1860
жылы «Горный» ... ... ... маңы ... ... жариялайды. Онда
«Бұл жердің мұнайы су бетіне қалқып шығып жатады екен,» - деп ... осы ... 1874 жылы ... Д. В. ... ... ... кен
орындары жайлы пікір қалдырды. Мысалы, Доссор кені туралы мынадай пікір
айтты: «Бұл ... мол ... қоры бар ... ... жоқ. ... тұщы ... ... жолы қиын, шабатын шөбі жоқ халыққа бұл байлықты ... ... ... Ол ... бұл аса мәнді болжамға ешкім назар аудара қоймады.
Бұдан кейін де Атырауға бірнеше этнограф ғалымдар мен ... ... ақша ... оның ... да біршама көп. Мысалы, саралап
көрсетсек, аталмыш зиянды заттардың 7 % мұнай ... 53% ... ... ... тиеді, яғни, өнім өндіру көлемі ұлғайған
сайын, қоршаған орта, су, топырақ және ... ... ... түсуде.
Табиғат байлықтарын жоспарсыз және кең көлемде пайдалану, өндірістің
дамуы табиғи ... ... ... ... ... ... сияқты
жаңа проблема ала келді. Өндірістен шығатын ... ... ... су ... ... ... адамдар қызметіне экологиялық жағдайда жеңіл сезімтал
болып келеді. Бұған ... ... ... барлау-бұрғылау
кәсіпшіліктерінің жылу жүйелерінен бөлініп шығатын шаң, улы түтін газдардың
шамадан тыс ... және ... ... ... атом қаруын сынаудың
зиянын қоссақ, Атырау табиғатының экологиялық ... ... баға ... ... ... ... бүгінгі ерекшелігі – Астрахань
Теңіз және болашақта Каспий ойпатындағы жоғарғы күкіртті газды, мұнай-газ
орындарын игеру кезінде ... ... орай ... ... ... ... және ... қоршаған табиғи ортаны қорғау бағдарламасын
жасау, табиғатты қорғаудың қазіргі іске асырылып отырған әдістері мен түрін
жетістіру міндеті ... ... ... ... ... ... ... Республикасының батысында орнала-сып,
солтүстігінде Батыс Қазақстан облысымен, ... ... ... ... ... батысын-да Ресей Федерациясының
Астрахань облысымен, оңтүстік және ... ... ... ... жеті ... ... ... Исатай, Ма-
хамбет, Индер, Қызылқоға, Мақат және Жылыой аудандары), екі ... он ... ... ... ... ... ауданы 118,6 мың км2. Облыста 2001 ... 449,1 мың адам ... Бұл ... 2,65%-і ... ... саны ... ... ауыл тұрғындарынан асып түсті. Облыс
халқының орташа орналасу тығыздығы 3,8 адам/1км2, соның ... ... 1,5 ... ... ... орташа тығыздықпен салыстырғанда
1,6 және 1,8 есе кем түседі. Сондықтан Атырау облысы аз қоныстанған ауданға
жатқызылады.
1 кесте
|Көрсеткіш ... ... ... ... ... ... |мың км² |2717,3 |118,6 ... саны |мың адам |16963,6 |449,1 ... ... |- |9775,9 |275,8 ... ... |- |7181,7 |2,8 ... ... |6,24 |3,8 ... | | | ... жолы |мың км² |86,5 |4,9 ... | | | ... тұрғылықты жерлер Жайық өзенінің бойында, Каспий теңізінің
жағалауына, Еділ өзенінің сағаларында және Ойыл, Сағыз, Ембі ... ... және газ ... ... орналасқан. Облыстың негізгі
экономикалық саласының 80 %-ін мұнай өндіру және өңдеу, химия және балық
шаруашылығы алады. ... 368 ... ... ... нысандары бар. Ауылшаруашылығы облыстың ... 20 %-ін ... ... ... өнімдерінің
1,3 %-ін қамтамасыз етеді. Ауылшаруашылығында негізгі бағыт мал өсіру ... %. ... ... өте ... ... ... егу тек мал азығын
дайындау үшін қолданылады.
2. Атырау ... ... ... ... «мұнайлы астананың» және қала маңының ауа бассейнінің
жағдайы өте қиын. Атырау ... ... ... ... ... ... құбырларымен мұнай әкелінеді, соған қоса, жақын арада бізге
Қарашығынақтың мұнайы да ... ... ... ... құю эстакадалары
салынды, полиэтилен трубаларын ... ... ... ... т. б. ... жасайды. Автокөлiк құралдарының саны бірнеше
еселеп өсті. Олардың бәрі де қандай дәрежеде болмасын, ... ... ... ... ... атмосфералық бассейнін ластаушы тұрақты көздер
болып табылады. Сөйтсек, қала уақытылы (тәулік бойы) ауадағы ... ... ... анықтауға және қарсылық көрсетуге, табиғи
ортаның ластануына жол ... ... мен ... ... ... ... тартуға қауқарсыз немесе дайын емес болып
шықты.
Атмосфералық ауаның тазалығын бақылайтын ... ... ... ... ... ... ... Үш ба- қылау
жүргізу бекеті (АМӨЗ ауданында, Махамбет ... ... және ... ... бар. ... күндіз үш мәрте (жексенбіден басқа күндері)
жүргізіледі. Бар болғаны ластаушы заттардың төрт түрі ғана ... ... ... ... саны ... ... қаласының ауасындағы зиянды заттар көлемі (мг/м³)
2 кесте
|Зиянды заттар |1997 |1998 |1999 |2000 ... |0,0023 |0,003 |0,0026 |0,0022 ... |0,0308 |0,0287 |0,0214 |0,0192 ... |1,0833 |0,9 |0,8833 |0,917 ... |0,001 |0,0012 |0,0007 |0,009 ... |0,0108 |0,01 |0,0031 |0,003 ... (-2) |0,0158 |0,0181 |0,0187 |0,0176 ... уақытта мүнай сапасы түбірімен өзгерді. 80-жылдары күкірті аз
мұнай өндірілсе, қазір де көптеген улы ... атап ... ... т. б. бар ... ... өндіріледі.
Қабылданған халықаралық шкала бойынша меркаптан қауіптілігі жөнінен
екінші топқа ... ... ... зат ... саналады.
Меркаптан күкірт тотығына қарағанда 5,5 мың есе, ... ... 889 есе ... ... ... ... ... сәл ғана мөлшердегі, бар болғаны төрт
молекула ... ... ... бір ... өзі ... ... сол болмашы ғана концентрациядағы меркаптан булары рефлекторлық
лоқсу мен бас ... ... ... ... ... ... ... әсер етіп, анашалық затқа айналады. Меркаптан тері ... ... ... ... ... ... ... тітіркендіреді, кейде
тіпті ақыл-естен айырып, тыныс- тың тоқтап қалуына да ... ... ... ... ... ... екені,
әрине белгісіз. Мұның екі себебі бар. Біріншіден, мем- лекеттік органдардың
қолында меркаптанның миллиондық, миллиард- тық үлесінен ... ... ... ... жоқ. Екіншіден, меркаптан булары атмосфераға
негізінен түн ... ... ... Ал, ол ... ... ... бар құрылғының көмегімен анықтау қиынға түседі.
Күшті ластанған ауамен бірге ... ішкі ... ... ... улы ... адам ... ... шегі түрлі деңгейде болады.
Егер де дәл қазір Атырау қаласының атмосфералық бассейніндегі атмосфералық
ауаның ... ... ... онда ... ... жыл, ... жыл
болар) бір таңда қаланың ... он ... ... ... ... ... ... де туындауы ғажап емес.
Қала мен оның айналасының табиғи ортасының ластануы бұдан да ... ... 2005 ... ... Қарабатандағы газ өңдейтін комплекстің
іске қосылуына байланысты, қала соның зор ықпалында болып, ластануы мүмкін.
Екіншіден, зауыттың іске ... ... ... ... ... қалдықтарының көлемі 60 мыңнан (2002ж.) 90-120мыңға дейін көбеюі
мүмкін. Сондықтан да ... ... ... ... қадағалап, бақылап
отыратын ұйым құрып, оның жұмысын күшейту керек.
Атырау қаласының, Теңіз, Қарабатан, Шығыс Қашағанның ауа ... ... зат – ... көлемін міндетті түрде қадағалап отыру
керек. Атмосферадағы меркаптан және басқа да улы заттардың құрамын үнемі
қадағалап отырмайынша территорияның ... ... ... ... ... ... ... ауаны ластандыруда стационарлық емес көздер – автокөліктер
де қалыспай жатыр. Олардан шығарылатын улы газдар адамдардың тіршілік ... ... және ... ... өте ... ... қоса, автокөліктердің түтіндері мен бірге екі
жүзге жуық ластандырушы ... ... ... ... ... нашар техникалық жағдайларына байланысты.
Жыл сайынғы статистикалық есепте жеке автокөлік иелерінің ауаны
қаншалықты ... ... ... Ал саны ... олар ... 60-
70 мың тоннаны құрайды.
Қаланың тұрақты түрде ластануы автокөлік құралдарына байла-нысты
десек, жыл сайынғы өткізілетін ... ... ... ... ... төлейтін қаржысы (40-50%) қоршаған ортаны қорғау
фондысына түсіп, қаланың жағдайын ... ... ... ... ... ... ... отыр.
Жыл сайынғы өткізілетін техникалық байқау кезінде ... ... ... өте мұқият тексеру жүргі-зілмейді.
Артынан түтінін будақтатын бензинмен жүретін автокөліктер түсініксіз
жағдайлармен ... ... ... немесе сол сияқты т. б.) көлік
инспекторлары оларды тоқтатпайды, бақылауға ... ... ... ... май ... ... және ... тұрақтары «қаламыздың
көрікті орындарына» айнала бастады, олар тіпті шеткері аймақ түгілі,
қаланың қақ ... ... ... ... бой түзуде. Бензин буымен,
машиналардың түтінімен сол жерде жақын орналасқан ... ... ... ... ... ... шу ... мазасыздандырады. Сол жердің
топырағы, жер асты сулары ... ... ... ... зиянды әсерін азайту үшін
төмендегідей шаралады жүзеге асыру керек:
• «Жасыл толқын» автокөлік ... ... ... ... ... және кеңейту.
• Қаланың транспорт құралдарын дизель отынына көшіру, шығатын ... Отын ... ... бензин пайдалану. 2000 жылы Еуропалық
кеңес елдерінде этиленген бензинді пайдалануға үзілді-кесілді ... ... ... токсикологиялық жағдайларын анықтайтын
пунктердің санын көбейту; ... ... ... жабдық- тау.
Қолданылып жүрген бензин (S, N, Pb, т. б.) сапасын қадағалауды барлық
жерде ұйымдастыру.
• Газбен жұмыс ... ... ... ... көбейту.
• Болашақта түтін тазалауға катализаторлы конвенторларды пайда- лану.
Олар тек ... ... ... ... ... «Атырау қаласының ауа бассейнінің жағдайын автоматтандырыл- ған, жоғары
тиімділікті, тәулік ... ... ... ... ... ... ... тендер жариялау керек. Бұл шешім «адам факторына» тәуелді
болмайтындай ... жо- ... ... болу ... бұл дегеніңіз өте қымбат, қыруар ақшаны қажет ететін шаруа.
Дегенмен, ... өте келе бұл ... ... ... ой ... ... және газ өндірудің экологиялық проблемалары
Мұнай мен газды өндіру және ... ... ... ... ... ... болып экологиялық таза үрдістер игеру және ... ... ... ... ... ... іздеу-барлау және
газ өндіретін скважиналардан басталады. Скважиналардың құрылысы кезіндегі
негізгі ластану көздері: бұрғылау қондырғыларының дизельдерінің түтіндері,
бұрғылау сұйығының ... ... ... ... ... материялдарды
сақтайтын ыдыстар, өндірістік-технологиялық қалдықтары бар қоймалар, сондай-
ақ, цирку- ляциялық жүйелер. Көп ... ... ... пен су ... ... қорғау шаралары жүргізілмейді.
Бұрғылаудың өнеркәсіптік қалдықтары бұрғылау алаңындағы ... ... және ... ... ... ... сақтау орындарына алып кетіп,
орналастыруды талап етеді. Бұл кезде қалдықтардың ... ... ... ... орын ... Бұрғылау жұмыстарындағы ең негізгі
және күшті ластағыш – ... ... Оны ... үшін ... жақын
химиялық реагенттер қолда- нылады, олардың мүмкін болатын ... ... ... ... орындарын пайдаланғанда үлкен жер массивтері бұзылады. Мы- салы,
Қарашығанақ кен орынын игеруде 3000 га-ға жуық ... ... және ... ... ... кен ... ауданы 200 км2. Аэро- логиялық жағдайдың
тұрақсыздығынан зиянды заттардың таралуы кездейсоқ сипатқа ие.
Бақыланбайтын мұнай ластануларымен ... ... және хи- ... ... ... жұқа қабықшасын механи- калық құралдармен
жинау тиімді емес. Қабықша қалыңдығы 1мм ... ... ... табиғаты әр
түрлі мұнай сіңіргіш сорбейттер қолда- нылады. Табиғи материалдардан дәнді-
дақыл сабандары, майдаланған ... ағаш ... ... ... ... ... ... Соңғылары өз салмағынан 20 есе көп мұнай
сіңіреді.
Жасанды сіңіргіштер – пенопласт, әрекеттік көмір, «Пламилон» ... ... ... «Ресорб» сіңіргіші, гидрофобталған, ісінген
перлит қолданылады.
Теңізде күшті толқын болған жағдайда, мұнай қабатын жинау өте күрделі.
Алайда суға жаңа препаратты жай ғана ... өзі су ... ... ... және қоршаған ортаға келетін шығынды азайтады.
Нағыз экологиялық күйзеліс, мұнай-газ құбыр өткізгіштің транспорт- ты
апаттары: ... ... мен өнім ... ... ... ... станциялары мен газ ... ... ... мен ... ... ... жөніндегі транс- порт
құралдарындағы апаттар мен өрттер, скважиналар бұрғылауы мен пайдалануы
кезіндегі мұнай және газ ... ... ... ... орта үшін,
оның ішінде адамдар үшін біршама үлкен, ал кейбір жағдайларда орны толмауы
мүмкін.
Мұнайдың бір литрі тұшы ... ... ... жарамсыз етеді.
Экологиялық проблемалармен табысты күрес үшін қолданбалы эколо- гиялық
күйзеліс аймақтарында ... ... ... ... ... Олар ... Республикасының шаруашылық және басқа әрекетке
қойылатын құқықтық экологиялық талаптар, ... ... ... ... ... ... ... қорғау туралы» заңында
орын алады.
Қоршаған ортаны қорғау және экологиялық жағдайды жақсарту үшін мұнай
мен газ кен ... ... ... ... ... ... оларды өңдеу өнімдерін игергенде, дайындағанда, та- сымалдағанда және
сақтағанда табиғатты қорғау шараларының кешенін ... іске ... ... бағдарламалар апаттардың алдын алуға, мұнай және газ қорларын
дұрыс ... ... ... ... ластаумен күресу шараларын
күшейтуге бағытталуы керек.
Республикада пайдалы қазбалар, жер асты суларын игеруде жер ... мен ... ... ... сондай-ақ бұралқы сулар мен зиянды
заттарды терең ... ... ... ... ... ... ресурстар министрлігі жауапты.
4 Күкірттің ашық күйде сақталуы
Кен орны ... ... ... ... ... ... әр ... бірнеше бақылау алаңдарынан сынама алынып, химиялық
талдау жасалады.
Тоған-қоймалардың қалдықтарын жинау, полигондардың және күкірт сақтау
алаңдарының ... ... ... торабынан судың деңгейін өлшеу
және сынама алу арқылы топырақ (грунттық) суының жағдайы үнемі бақыланып
отырады. ТШО-ның өнімі: кесек ... ... ... ... ТМД ... ... рыногындағы өнімді сатуда туындаған қиындықтар
нәтижесінде пайда болған. Күкірттің уақытша ... ... тыс ... ... (200-300 м) ... ... өте төмен. Күкіртті уақытша
сақталу алаңы луколды әсерін тигізеді. ... ... ... ... ... ... қорға айналдырылады. Өндірістік қалдықтар
мен ТБО полигондары аумағындағы топырақтың ауыр ... ... ... м ... ... ... жайылымдардың елеулі бөлігін мал жемейтін
шөп басып не олар қүм төбеге айналуда.
Табиғатта кез-келген ... ... тірі ... ... шектеулі
мөлшерге дейін қабылдай алады. Пайдалы нәрселердің басы артық бол- ғаны ... ... ... ... кенішін 1993 жылдан бері игеріп ... ... ... жер бетінде 5млн тоннаға жуық күкірт жиналып қалғаннан кейін оны
өндіруде бірқатар шаралар қолға алына бастады.
Күкірттің орнында ас тұзы ... не ... еді? ... зияны жоқ
дегенмен, оның шамадан көп болып кетуі ... ... ... ... жоғарлауына әкеп соғады. Міне, күкірт те осындай ауру- ларды
туғызады.
Канада да ашық күйде ... ... ... ... жоқ деген
тұжырым шындыққа сәйкеспейді. Канада мен Теңіздегі климат жағдай- лары екі
түрлі. Канада да күкірт орман арасында ... онда жел ... ... ... ... ... Ал ... климат құбылмалы, далалық
аймақ, онда өткір жел соғып ... ... ... ... ... ... ұшырайды. Күкірттің химиялық белсенділігі жоғары.
Менделеев ... ... ... бе- йім. ... күкірт сілтілік металдармен мыспен, қор- ғасынмен, ал
қызған кезде – қалайымен, хроммен, ... және т. б. ... ... ... пен ... булары араласып кетсе жарылыс болады.
Енді Каспий теңізінің күкіртпен ластанғанына келетін болсақ, онда күкіртті
қосылыстардың ... ... ... сал- ... итбалықтардың және
басқа да жәндіктердің қырылуына әкеп соқтырады.
Атырау облысы бойынша орта есеппен әр жыл сайын ауаға 164,65 мың ... ... ... Бұл ... ... ... «Те- ... «АМӨЗ», «АЖЭО», автокөліктер болып саналады. 2000 жылы
ауаға 159,6 мың тонна түтін шығып, 1999 жылғы ... 41,9 мың ... ... Бұл ... ... өндіріс меке- мелері ауаға шығатын лас заттарды
азайту үшін өнім ... ... ... ... ... тағы басқа әдістерімен шұғылдана бастағанының айғағы. Осы ... ... ... ... көбейді.
Ауаның тағы бір ластаушы көзі болып, автокөліктер табылады. Авто-
көліктердің көбі бензинмен ... Ал ... ... ... де- ... буы у боп ... адамның өкпесін уландырып, тұншық- тырады. Ал
нашар ауа – ауру ... ... оны ... үшін күресу басты міндет.
Күкірт пен азот оксидтері металлургия өндірісінде және ... ... ... ... ... ... ... атмосфера құрамына енеді. Күкірт
оксидінің ең көп мөлшері жану ... ... ... ал ... автомобиль транспортында жанармай жанған кезде түзіледі.
Кейінгі мәләметтерге сүйенсек, жылу электр станцияларында 1 тонна ... орта ... 150 кг, ал ... ... 1 кг ... жанғанда
270 г ластағыш ... ... жылу ... ... ... бөлінетін газдардың құрамы және ... ... ... 1000 МВт жылу ... ... ... заттардың мөлшері,
г/кВт.сағат
3 кесте
|Заттар ... |
| ... ... ... газ ... ... |0,4-1,4 |0,2-0,7 |0-0,05 ... оксиді |0,3-1,0 |0,1-0,5 |- ... ... |3,0-7,5 |2,4-3,0 |1,9-2,4 ... ... ... |4,2-7,5 |0-0,02 ... ... газдардың құрамы (% көлемі бойынша)
4 кесте
| Компоненттер ... |
| ... ... |
| Азот |72-75 |74-76 ... |0,3-0,5 |1,5-3,6 ... |3,0-8,0 |0,8-4,0 ... диоксиді |10-14,5 |6,0-10 ... ... |0,5-1,3 |0,1-0,5 ... ... |0,1-0,8 ... |
|Көмірсутектер |0,2-0,3 ... ... |0-0,2 |0-0,01 ... ... г/м3 |0,1-0,4 |0,1-1,5 ... ... |10-20 |10 ... ... ... ... екі ... ... диоксиді және
азот оксидтері) 1994 жылғы атмосфераға түскен ... 255 млн ... және ... ... ... ... ... диоксид газы ауада
күкірт триоксидіне дейін ... ... ... ауадағы су буымен
әсерлесіп, күкірт қышқылы түзіледі.
Күкірт қышқылы ауа құрамында өте ... ... ... ... ... ... ... километрге шашыратады.
Азот оксиді де ауадағы ылғалмен әрекеттесіп, азот қышқылын түзеді.
Фотодиссоциация негізінде азоттың қос ... ... өте ... жаңбырлардың нейтралдануында азот қосылысы – аммиак үлкен ... Осы ... ... қышқыл жаңбырлар ней- ... ... және ... ... түзіледі.
Табиғатта аммиактың негізгі түзілетін көзі – ... ... ... температурасына және ылғалдылығына ... ... ... бөлінетін аммиактың мөлшері мардымсыз, сон- дықтан
қышқыл жаңбырлардың нейтралдануы іске аса ... ... ... ... ... өте көп ... ... Бұл реакция нәтижесінде түзілетін аммиактың мөлшері топырақтағы
түзілетін мөлшерден ... көп ... ... ауа райы мен жер бедеріне орай әртүрлі болып
келеді. ... ... ... ... ...... ... лық-
химиялық құрамы жағынан құрғақшылыққа төзімді, ашық ... ... ... ... ... болсақ, мұнай-газ өндірісі, полигон- дар
осының бәрі топырақ экологиясы болып есептеледі. Жер құрамы азот ... ... ... ... жерге қонған көмірсутегі азот пен
фосфорды мүлдем өзгертіп жібереді. Осыдан топырақ эрозиясы ... ... әрі ... ... ... жоғары көтеріледі. Олай болса, бұдан жел
эрозиясы пайда болады. Содан бір компонент ... яғни ауа ... ... да, ... да әсер ... ... бәрі бір-бірімен тікелей
байланысты.
5. Тазарту жолдары
• Экологиялық экспертиза арқылы ... және ... ... ... ... төмендету.
• Өндiрiстiк қалдықтарды пайдалануды және ... ... ... ... етуiнiң дәрежесiн жоғарылату.
• Дүниежүзiлiк стандартқа сай табиғи ресурстарды пайдалануды және ... ... және ... ... ... Сонымен қатар
экологиялық аудандау негiзiнде аумақтық-жинақтық ... ... ... ... мен қоршаған ортаны қорғау жүйесiн жүзеге асыру.
• Қоршаған ортаны және табиғи ресурстарды аймақтық саясат ... ... ... ... ... туралы мемлекеттiк жүйенi
шығаруды аяқтау, табиғи ресурстарды ... үшiн ... ... ... ... ... беру туралы бiрыңғай талаптар
жүйесiн ... Жер ... және ... суларын пайдалануға, қорғауға тиiмдi жағдай
жасаудың экономикалық механизмiн шығару және енгiзу.
• Дер кезiнде барлық құрылып ... ... ... ... экспертизадан мiндеттi түрде өткiзу.
• Экологиялық қауiптi қызмет ... ... ... ... түрде енгiзу.
• Орманды қорғау зоналарын құру мақсатымен 2003-2010 жылдарға арналған
Атырау көгалдандыру ... ... ... ... ... ... ... аудандарында, Жайық өзенiнiң бассейiнде және полигондарда
орналасқан қоршаған орта нысандарын қайта құру ұсыныстарын ... ... ... ... ... ... және экологиялық туризм
маршруттарының тармағын ... ИСО 14000 ... ... стандартқа сәйкес сапалы басқару жүйесiн
шикiзаттық бағыты бар мекемелерге енгiзу.
Қорытынды
Жер асты ... ... ел ... ... ... ... ... жер асты байлығын сарқа пайдаланып, оңай жолмен ел деулетін
көтергендей болғанмен, жер асты байлығы сарқылған кезде сол ... ... ... ... мүмкін. Сондықтан ең ... жол – жер ... ... ... мейлінше тиімді саудалап, одан түскен пайдаға
республиканың ауыр ... ... ... ... ... ... ... рынокқа шикізатпен шығатын елден дайын өніммен
шығатын елге ... ғана ... өзге ... ... ... бола ... әрі жер асты ... үнемдеп қалады.
Біздің еліміз табиғи ресурсқа ең бай ... ... ... 1998 ... «The ... журналындағы мәліметке сүйенсек: Венесуэлада 61 ... 67 ... Сауд ... 81 жылға, Әзербайжанда 84 жылға,
Кувейтте, Біріккен Араб Әміршілігінде 100 ... ... ... қоры бар
екені жазылған. Бұдан түйетініміз өз мұнайымызды шамадан тыс көп ... ... да ... бар» ... тек ... затқа сүйену ол
экономикалық құлдырауға әкелуі мүмкін.
Ол үшін ... мен газ және т. б. ... ... ... ... ... ... өндірсек, оларды өңдейтін, өндіретін завод-
тардың ... ... ... ... сол жағы ... ... сияқты.
Экологиялық жағдайларға көп көңіл бөлісіп, инвесторларға, сонымен қатар, өз
өндіріс орындарымызға қатаң шарт қойсақ, ол өз ... үшін ... Жер асты ... тиімсіз пайдалану өз келе- шегімізде
экономикалық дағдарыс пен экологиялық орны ... ... ... ... ... қоспалары ұшып, көл нағыз батпаққа айналып, құстар үшін
ажал алаңына айналады. Мұнай алаңына түскен құстар ешқашан ... ... ... ... жұтып алған құстарға ешнәрсе көмектеспейді.
Қазірде ... ... да адам ... да зиянды қауіп туғызып отыр.
Кез-келген адам тіршіліктің жалғасы – болашақ деп ... ал ... ...... ... ... мың ... демекші, өмірі- міздің жалғасы
– балалардың денсаулығын сақтап, оларға қамқор жаса- уымыз қажет.
Қаулап жыл өткенімен жыл соңынан,
Бәрібір үміткерміз болашақтан.
Экология жақсарар ... ... ... табиғатты жас ұлан, - дей ... ... ... – жастар туған елімізді, табиғат анамызды қорғайық! XXI
ғасырда болашақ, дені сау ... үшін ... ... ... ... ... ... қаласының ауасының жағдайы
3. Мұнай және газ өндірудің экологиялық проблемалары
4. Күкірттің ашық күйде сақталуы
5. Тазарту ...

Пән: География
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Iскерлiк туризмнiң қалыптасуы61 бет
Аймақтық дамуды мемлекеттік реттеу28 бет
Атырау облысы топырағынан бөлініп алынған көмірсутегін тотықтырушы микроорганизмдерді зерттеу52 бет
Атырау облысының статистика басқармасы23 бет
Атырау облысының экологиялық жағдайын картографиялаудағы қазіргі технологияны пайдалану42 бет
Атырау облысының экономикалық потенциялы18 бет
Батыс Қазақстан экономикалық аймағындағы Атырау облысы14 бет
Махамбет Өтемісұлы (1803 - 1846)5 бет
Махамбет Өтемісұлы15 бет
Мұнай және мұнай өнімдерінің биологиялық әсері25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь