Несие және несие жүйесінің ұғымы, маңызы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3.4
1. Несие және несие жүйесінің ұғымы, маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.1. Несие жүйесінің тарихнамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5.9
1.2. Несие жүйесінің мәні және қажеттігі.: ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10.11
1.3. Несиенің түрлері мен қағидалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12.20
1.4. Экономиканы дамытудағы несиенің маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21.22
2. Несие жүйесінің құрылымы және оның субъектілері ... ..23
2.1. Несие жүйесінің құрылымы 23.24
2.2. Несие жүйесіне қатысушы субъектілер .25.29
3. Қазақстан Республикасындағы несие жүйесі және оның даму
барысы ... ..30
3.1. ҚР.дағы несие жүйесі .31.32
3.2. Банктік емес мекемелердегі несие жүйесінің қалыптасуы .33.38
Қорытынды ... ..39
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...40
Қазіргі әлеуметтік-экономикалық жағдайда несие жүйесі өзекті проблемалардың бірі болып отыр.
Тарихтың қай кезеңінде болса да, несие, алуан түрлі экономикалық және қоғамдық ойшылардың назарын аударатын. Экономика ғылымы, өзінің пайда болған күнінен бастап несиенің проблемасымен шұғылданып келеді. Ал, қазіргі нарық кезінде несиеге, экономикалық санат ретінде, аса көп көңіл бөлініп отыр. Өйткені, нарық кезінде несиелік қарым-қатынас ең жоғарғы ресімделуіне жетеді, сөйтіп несие төңірегіндегі алуан-түрлі практикалық және теориялық сауалдардың шиеленіскен түйініне айналады.
Несиенің түпкі тамыры тауарлық өндірістің пайда болған кезінде жатыр. Содан кейінгі экономикалық даму сатыларының әрқайсысында да несиенің маңызы зор болды. Тарихтың өткен дәуірлерінін бәрінде де дамытпалы несие, барлық қоғамдық қарым-қатынасты жаңартудың және түрлендірудің революциялық қозғаушы күші болды. Ол жеке тауар өндірушілердің арасында мүлде ақиқат байланыс орнатты, олардың мүдделерін қосып бекітті және қоғамдық өндіргіш күштерін қайта бөлудің ұтымды әдісі болды.
Осыған байланысты болашақ экономистерге несиенің арғы негізін, қазіргі жағдайда оны пайдаланудың керегі неде екенін түсіну керек. Сондықтан мен бұл курстық жұмыстың тақырыбын - несие жүйесі тура л ы таңдап алдым.
Несиенің мәнін, мазмұнын, экономикалық дамуындағы несиенің маңызын танып білу - осы курстық жұмыстың мақсаты.
Жұмыстың бірінші, екінші бөлімдерінде несиенің мәні, қажеттілігі, формалары қарастырылады.
Несиенің экономикалық дамуындағы маңызына арналган үшінші бөлімінде несиенің маңызын көрсететін негізгі салалар меп несиенің оңтайлы шегі көрсетілген.
Жұмыстың үшінші бөлімінде ҚР-дағы несие жүйесінің дамуы қарастырылады. Мұнда ҚР-ның несие беру жүйесі қалай жүретіндігіп, халықаралық несие жүйесі мен ҚР-ның шетелден алған тәжірибелері көрсетілген.
1. Байсейітов Б., Бәйішев Б. Қаржынды жина. Көш нарыққа //Финансы Казахстана. 1998.
2. Банки Казахстана. Справочно - аналитическое издание. Алматы, 1999.
3. Мәжитов Д. Банк жүйесіне тірек керек // Финансы Казахстана 1997.

4. Расулов Н. Банк жүйесінің даму қарқыны // Финансы Казахстана 1999.
5. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие, Алматы, 2004.
6. Ақша, несие, банктер. Ғ.С. Сейітқасымовтың редакциялығымен. — Алматы: Экономика, 2001.
        
        ЖОСПАР
Кіріспе
............................................................................
...........................................3-4
1. Несие және несие жүйесінің ұғымы,
маңызы.......................................................5
1.1. Несие жүйесінің
тарихнамасы.................................................................
.....5-9
1.2. Несие жүйесінің мәні және
қажеттігі.:.....................................................10-11
1.3. ... ... ... ... ... ... Несие жүйесінің құрылымы және оның субъектілері ......23
1. ... ... ... ... Несие жүйесіне қатысушы субъектілер .25-29
3. ... ... ... жүйесі және оның даму
барысы ......30
1. ҚР-дағы несие ... ... ... емес ... ... ... қалыптасуы .33-38
Қорытынды ......39
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН
ӘДЕБИЕТТЕР..................................................................
.....40
Кіріспе
Қазіргі әлеуметтік-экономикалық жағдайда несие жүйесі өзекті
проблемалардың бірі ... ... қай ... ... да, ... ... түрлі экономикалық және
қоғамдық ойшылардың назарын аударатын. Экономика ғылымы, өзінің пайда
болған ... ... ... проблемасымен шұғылданып келеді. Ал, қазіргі
нарық кезінде несиеге, экономикалық санат ретінде, аса көп ... ... ... ... ... ... ... ең жоғарғы ресімделуіне
жетеді, сөйтіп несие төңірегіндегі алуан-түрлі практикалық және теориялық
сауалдардың ... ... ... ... тамыры тауарлық өндірістің пайда болған кезінде жатыр.
Содан кейінгі экономикалық даму сатыларының әрқайсысында да несиенің ... ... ... ... дәуірлерінін бәрінде де дамытпалы несие, барлық
қоғамдық қарым-қатынасты жаңартудың және ... ... күші ... Ол жеке ... ... ... мүлде ақиқат
байланыс орнатты, олардың мүдделерін қосып бекітті және қоғамдық өндіргіш
күштерін қайта бөлудің ұтымды ... ... ... ... ... ... арғы ... қазіргі
жағдайда оны пайдаланудың керегі неде екенін түсіну керек. ... ... ... жұмыстың тақырыбын - несие жүйесі тура л ы таңдап алдым.
Несиенің мәнін, мазмұнын, экономикалық дамуындағы несиенің маңызын
танып білу - осы ... ... ... ... екінші бөлімдерінде несиенің мәні, қажеттілігі,
формалары қарастырылады.
Несиенің экономикалық дамуындағы маңызына ... ... ... ... ... негізгі салалар меп ... ... ... үшінші бөлімінде ҚР-дағы несие жүйесінің дамуы қарастырылады.
Мұнда ҚР-ның несие беру ... ... ... ... ... ... ҚР-ның шетелден алған тәжірибелері көрсетілген.
1. Несие және несие жүйесінің ұғымы, ... ... ... ... ... ... ... әдісі ретіндегі теорияның рөлі
ерекше. Несие туралы ғылым әлі жас. Ол саяси экономиканың ... ... ... ... ... процесімен, құндылықтың қайта
айналымының және айналысының Маркстік тұрғыдан талдануы несиенің ... ... ... ... ... туындауын, несиенің
табиғаты мен мәнінің айрықша экономикалық категория ... ... көзі ... ... ... ... экономика ғылымының алдында бір жағынан
теориялық талдау қорытындыларын ... ... ... жағынан банк
ісін дамытып, жетілдірудің керек екенін айтуда.
Теорияны тәжірибеден ... ... ... ... ... ... ... соңы тек тәжірибелік әдістермен шешілетіні
кездейсоқтық емес. ... мен ... ... ... ... ... ... несиенің мәніне, қызметтерімен заңына
қатысты саясат орын алуда. ... ... ... натуралистік және
капиталдық жасампаздық теориясы қатаң қадағаланатындығы байқалады.
Натуралистік несие ... ... ... ... ... Бұл ... ... А. Смит пен Д. Рекардо салды. Одан әрі ... ... Ж. Сэй, Ф. ... және ... Д. Мак-Куллах
дамытты. Бұл теорияның ... ... ... ... ... үйлесті яғни несие заттай ... ... ... бұл тек ... қоғамда бар материалдық құндылықтарды бөлу әдісі
ғана. Бұл жағдайда несие объектісі табиғи заттай (ақшалай) емес игіліктер
болып ... ... ... өндірістік капиталға тең. Бұл жерде
натуралистер несиені несие капиталының ... ... ... ... ... қайта бөлудің әдісі сияқты қарастырады. Несиенің
мәні мен рөлі жөнінде ... қате ... ... ... ... және ақшалай түрдегі ауыспалы айналымын жете түсінбеуден шығып
отыр. Несие капиталының мәні ... ... ақша ... ерекше
бөлігі деуге болады.
Бұған қарамастан натуралистік теорияның маңызын несиенің қазіргі
заманғы теориясының қалыптасуы мен дамуына байланысты еш ... ... ... ... ... несие нақты капиталды
құрмайды, - деп ... ... Олар ... ... ... ... ... табыстың көлемімен өзгерістеріне тәуелді екенін
дәлелдеді.
Несиенің ... ... ... ... ... ... Оның ... бойынша несиеге экономиканың дамуында
шешуші рөл беріліп, оны ұдайы өндіру ... ... ... және ... ... Бұл ... негізін салушы, ағылшын
экономисі Дж. Лонның ... ... ... ... пайдаланылмаған
мүмкіндіктерін қозғалысқа келтіріп, байлық пен капиталдың жиналуына себеп
болады. Ол ... ... ... ... ... ... ... теорияның қолданушылары ағылшын экономистері Г. Макмед, Дж.
Кейнс, Ф. Хоутри, И. Шумпетер (Австрия), А. Ган ... ... Олар ... несиені сатып алу күшіне сай байлық деп есептеді. ... ... ... ол ... ... ... табылады, ал, банктер – «несие
фабрикасы». Бұл екеуі де ... яғни ... ... Олар банктер
барлығын, депозиттерді, яғни капитал жасайды деп пайымдайды. Сондай-ақ ... ... ... ... ... несие мен капитал жасайды деп
есептейді. Міне, осындай несие ... ... ... қайта өндірудің,
экономикалық дамудың қозғаушы күші екенін ... ... ... әсер етеді. Сондықтан олардың теориялары «өктем – паздық теориясы»
деген атауға ие ... Олар ... ... несие ауқымының шексіз кеңеюі
инфляция мен оның зардаптарына әкелетінін ұмытып кетті.
1929-1933 жж. әлемдік ... ... ... ... ... ... ... Алайда, оның оңтайлы нәтижелері болмай
қалған жоқ. Оны Дж. Кейнс пен оның ... ... ... ... ... ... жою үшін пайдаланды. ... ... мен ... ... ... экономикаға несие
салымдарының инвестициясын ... ... ... ... ... ДЖ. ... ... бойынша айналымдағы ақша ... ...... инвестиция - өндіріске, өндіріс – табысқа,
табыс – бағаға әсер етеді. Сондай-ақ, ол ақшаның белгілі бір ... ... әсер ... ал ... пайызға үнемі әсер етпейтінін
мойындады.
20 ғасырдың ... ... ... ... кенсиандық емес
мектебінің пайда болғаны белгілі. Бұл ... ... ... П. ... С. Харрис, Э. Хансен, Л. ... Дж. ... Олар ДЖ. ... ... ... ... процестерге
мемлекеттің белсенді араласуы» туралы идеясын дамытты.
Олардың ойынша мемлекет экономиканы Орталық банк бюджеті ... ... ... көмегімен реттеу керек.
АҚШ ғалымдарының басқа бір тобы (Р. Голделлий, С. Кузней, К. ... ... бұл ... ... ... ... капиталдарының нарығын
және оны сегменттерін, олардың экономикамен ... ... ... ... зерттеді.
Бұл нарықтың негізгі қатысушылары мыналар:
- алғашқы инвесторлар, яғни уақытша бос ақша ресурстарының иеле -
рі: уақытша бос ресурстары бар ... және жеке ... ... ... уақытша бос ресурстарды шоғырландыратын несие-қаржы инсти –
туттары ... ... ... ... ... ... уақытша мұқтаж қарыз алушы – заңды және
жеке тұлғалар, сондай-ақ мемлекет.
Несие капиталының нарығы төменде көрсетілгендерге сараланады:
- ақша нарығы – ... ... ... ... көр ... ... мерзімді несиелердің (1 жылға дейін) жиынтығы;
- капитал ...... ... (1 жылдан 5 жылға дейін) несие –
лердің ... қор ...... ... ... несие операциялары –
ның жиынтығы;
- ипотека нарығы – жылжымайтын мүлікпен байланысты несие опера-
цияларының жиынтығы.
Несие капиталы нарығының даму ... ел ... ... ... және ... ... және ... әлауқат деңгейі,
соған сәйкес оның жинақ ақшасы тікелей әсер етеді.
Әлемде экономикалық ... үш ... бар, ... АҚШ, ... ... Жапония.
Төртінші орталық болып – Шығыс Азия қатарға қосылып келеді.
Бұл орталықтарда несие капиталының қуатты нарықтары бар. ... ... ... ... ең ... ... есептеледі. Ол барлық
төрт сараланымның (сегмент) тармақталуымен және дамығандығымен ... ... ... ... ... әсер етеді.
Батыс және Еуропаның 24-тен астам дамыған елдерін қамтитын Еуропа
Одағы АҚШ-тан капитал қорланымының кіші ... және ... ... қор нарығының) жеке сараланым (сегмент) операцияларының жеткілікті
дамымауымен ерекшеленеді. Мұндай тенденциялар Жапонияның несие ... да ... ... несие нарығына тоқталатын болсақ, онда оның
сараланымдары әр түрлі деңгейде екенін, сондай-ақ ол ... ... ... атуға болады. Мысалы, Қазақстанда ақша және капитал нарығының
сараланымы (сегменті) елдегі өндірістік және жеке ... және ... ... дамымағанына байланысты едәуір жетілді.
Ипотека нарығы алғашқы даму сатысында, оның инфрақұрылымы мен ... ... ... бұл ... ... даму сатысында деп айтуға
болмайды, ол ипотекалық несиелеудің Батыс үлгісінен алшақ жатыр.
Қор ... ... ... Оның заңдық базалары мен инфрақұрылымы
әлдеқашан әзірленіп, биліктің ынтасы болса да, ол әлі даму ... ... ... келе ... Егер ... ... қағаздар қалыпты дамыса, ал
корпорациялық бағалы қағаздар түрлі объективті себептерге ... ... ... ... ары ... ... дамытуда.
Монетаризм теориясы дамыған елдердің экономикалық ... ... ... ... оның ... ... ... мөлшерлемесін
өзгерте отырып, ақша жиыны мен инфляцияның өсуін тежеуге қол жеткізу болып
отыр.
Қазақстан да ... ... ... тәжірбие кеінен пайдаланып
отыр. ҚР Ұлттық банкі мен ... ... ... ... ... ... ... жж. өршіген инфляцияны басты және
елдегі макроэкономикалық тұрақтылыққа қол жеткізді.
1.2. Несие жүйесінің мәні және қажеттігі
Несие - ... ... ... ретінде, экономикалық дамудың
ажырамас элементін білдіреді. Оны барлық шарүшылық субьектілерімен ... те, ... те, ... жеке ... да ... пайда болуын өнімдерді өндіру сферасынан емес олардың айырбас
сферасынан іздеу қажет. ... ... - бұл ... бір ... ... ... білдіреді десе, шынымен де, осындай айырбас кезінде несиеге
байланысты қатынас туымдайды.
Құнның қозғалысы - бұл несиенің қозғалысының ... ... ... ... ... ... ... капитал
айналымын жатқызуға болады.
Көбіне несиені ақша ретінде түсінеді. Бір жағынан қарағанда бұған
деген негіз де бар ... ... ... ... ... ... түрде берілуде. Бірақ та бұл жерде ақша мен несиенің әртүрлі ұғымды
білдіріп, әртүрлі қатынастарды түсіндіретінін естен шығаруға болмайды.
Несие - бұл ... ... ... ... уакытша пайдалануға, қарызға
берілетін ссудалық капитал қозғалысын білдіреді.
Несие ... ... ... ... ... ... ете
отырып, несие берушілер мен қарыз алушылар ... ... ... ... ... заңды және жеке тұлғалардың ... ... мен ... ... жүйе төңірегінде жинақтала отырып,
уақытша және ақылы негізде пайдалануға берілелін ссудалық ... мен ... ... ... ... бар. ... - бұл ... құрайтын көзі ретінде барлық несиелік қатынастарды ұйымдастырудың
әр түрлі формаларының болуын және сондай-ақ ... ... ... ... кең ... ... Ссуда - бұл ссудалық шот ашумем
байланысты қалыптасатын несиелік қатынастарды ұйымдастырудың бір ... ... ... ... ... — бұл ... ... және
бірлестіктер, сондай-ақ халық арасындағы несие қорын құру және ... ... ... ... ... бір ... уақытша пайдалануға
беру негізінде қалыптасатын өндірістік қатынастар жиынтығын білдіреді.
Зерттеу заты сияқты, несие құрылымы ... ... ... ... Мұндай элементтерге ең алдымен несиелік ... ... ... ... ... ... қатынастар
субъектісіне қарыз беруші және қарыз алушы жатады.
Қарыз беруші - қарызды беретін несиелік қатынастың бір ... ... - бұл ... ... ... ... ... болып табылады.
Қарыз берушілерге: банктер, банктік емес ... ... ... және ... ... ... - бұл ... алушы және оны қайтаруға міндетті, несиелік
қатынастың екінші жағы. ... және ... ... бір-бірімен жақын сөздер
болғанымен де, олардың түсініктері әртүрлі. Мысалға, ... ... ... ... ... ... т.б. ... төлемдері
кешігуі мумкін, бірақ, бұл жерде ешқандай да несиелік қатынас туындамайды.
Борыш бұл тек қана ... ... ... ... ... ... сипаттайды. Борыш - бұл өте ауқымды үғым,
ал, ... ... - бұл ... ... ... ... бар ... беруші және ... ... ... ... ... ... ... де жатады. Беру объектісі
- бұл құнның ерекше бөлігі, яғни қарызға ... ... ... ... ... мен қағидалары
Несие қатынастарының нақты көрінісін иесиенің түрлері меп ... ... ... мен түрі ... ... ... қатынастардың өзгеруі несиенің мазмұны мен оның ... ... ... ... екі формасы: коммерциялық несие және
банктік ... ... Бұл екі ... ... несие субъектілері, құрамы,
қарыз объектісі, динамикасы, процент мөлшері және қызмет ету аясы ... ... - ол ... өндірушінің басқа тауар өндірушіге сатқан
тауары үшін ақша төлеуді кейінге қалдырып, оны ... ... ... ... аударым векселі толтырылады. Коммерциялық несие
алғашқы ... ... ... капиталистік ұдайы өндірістің қажетін
қамтамасыз етуден ... ... ... ... ... негізін қалады.
Мысалы, кейбір объективті себептерте байланысты (тауар өндіру уақыты оны
сатып, ақша түсіру уақытымен сай келмейді, кейбір өндіріс жыл ... ... онда ... ... сату да ... байланысты жүргізіледі) бір капиталист-өнідіруші нарыққа
тауарын шығарғанда, екінші өндіруші-сатып алушыда қолма-қол ақша ... оған ... ... ... ... сатады. Коммерциялық несие
тауардың өндірістен тікелей тұтынушыға түсуін қамтамасыз етеді, сөйтіп
тауарлардың ... және ... ... қайталама
айналысын ... Ол ... ... кәсіпшілер мен
сатушылардың да ақша қажетін өтейді.
Дегенмен ... ... ... ... ... бар. ... бұл несиенің көлемі сатылуға тиіс тауарлар қорының көлемінен шектеледі;
* бұл ... ... ел ... ... ... ... яғни
дағдарыс кезінде капиталдың кері қозғалысы бұзылып, коммерциялық несиенің
көлемі қысқарады;
• бұл ... тек бір ... ... ... оны тек ... ... салалар оларды пайдаланатын
салаларға береді, керісінше болуы мүмкін емес. Мысалы, комбайн
зауыты өз өнімін ... ... ауыл ... ... ал ауыл шаруашылығы комбайн зауытына
коммерциялық несие ретінде өз ... бере ... ... ... ... банктік несиеден ... - ол ... ... ... ... ... - ол ... шоғырланған қаражат қорынан клиенттерге
қайтарым мерзімін белгілеп, ақша түрінде берілетін ... ... мен ... ... ... бірсыпыра айырмашылықтары бар:
Біріншіден, коммерциялық несие тауар түрінде берілсе, ал банктік несие
ақша түрінде беріледі. Коммерциялық несиені тауар өндірушілер мен сатушылар
бір-біріне ... ... ... ету үшін береді. Банктік ... де, ... да ... қарыз капиталы ретінде беріледі.
Екіншіден, коммерциялық ... мен ... ... ... яғни несие келісіміне қатысушылар бойынша да ажыратылады.
Коммерциялық ... ... ... ретінде де, қарыздар ретінде ... ... ... несиеде несие беруші - банк, ал қарыз алушы-
кәсіпкер.
Үшіншіден, коммерциялық несиенің ... ... ... ... ... банктік несиені қолдану өрісі кем. Коммерциялық несие тек
тауар айналысына қызмет көрсетсе, банктік ... ... ... топтарының
уақытша бос ақшасын шоғырландырып, оны капиталға айналдырады.
Төртіншіден, бұл екі несиенің ... ... да ... ... ... көлемі өндіріс пен тауар айналымының дамуына және
төмендеуіне байланысты өрбіп және қысқарып ... ... ... оған ... пен ... өсіп, дағдарыс кезінде төмендейді.
Дағдарыстың әсерінен тауарды өндіру мен сату қысқарып, ал ... ... ... ... ... көбейеді. Өндірістің жанданып ... ... ... ... ... өндірістік мақсатқа жұмсау үшін
банктік несиеге сұраныс ... ... ... ... екі ... ... алушы, оны өндірістік капиталдың көлемін өсіру үшін
пайдаланса, онда капитал ... ал ... ... өтеу үшім төлем
құралы ретінде пайдаланса, онда ақша қарызы ... ... ... ... ... ... бөлінуі қарыздардың алған несиені ... ... ... Егер ... несиенің кепілдігіне тауар, вексель,
бағалы қағаздарды беріп алса, онда қарыздардың банктен ақша қарызын ... ... ... ... ештеңемен қамтамасыз етілмеген несие алса, опда
қарыздардың капитал несиесін алғаны.
Банктік несиені экономиканың кез ... ... ... бір ... ... ақша капиталы оның кез келген келесі
саласына берілуі мүмкін (мысалы, ауыл шаруашылығынан өнеркәсіп ... ... екі ... - ... және ... несиелер —
әрқайсысы ұйымдастыру жағдайларына байланысты бірнеше түрге бөлінеді:
тұтыну, лизинг, ауыл шаруашылық, шаруашылықаралық, ипотекалық, мемлекеттік,
халықаралық және ... ... - ол ... ... ... тұтыну тауарларын несиеге
сату. Несие алушы - халық, ал несие ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін. Тұтыну несиесі ... ... ... ... сауда орындары арқылы төлемін кейінге
қалдырып тауар сату) және банктік ... ... ... ... тауарларын
сатып алуға ақша беру - ұзақ қолданылатын тауарлар жиһаз, жеңіл ... ... және т.б.) ... ... бұл ... ... халық арасында делдал да болуы мүмкін. Мысалы, сауда орындары халыққа
белгілі бір сомаға тауарды несиеге сатады да, сол сома ... ... ... ... ... ... жас ... да, (мысалы, егер
жастары 30-дан аспаса және үйленгендеріне үш жыл ... ... ... ... ... ... оқу ... студенттеріне берілген.
Лизинг несиесі - ол тауар түрінде берілетін несие. Лизинг деп
маманданған ... ... ... ... ... ... ... мүліктерді және негізгі капиталдың басқа да
элементтерін орташа немесе ұзақ мерзімге үшінші жаққа жалға беруді айтады.
Тауар өндірушіге немесе ... ... ... оның ... төлеп,
мүлікті меншіктеу құқына ие болады. Лизинг ... ... бір ... да ... кез ... ... дербес объектіні алуға болады.
Экспортты және импортты қаржыландыру тұтқасы болып табылатын халыкаралық
лизингте келісімге ... ... әр ... ... ... ... ... несиесі - ол ауыл шаруашылығындағы негізгі капитал мен
айналмалы капиталдың қызметін қамтамасыз ету үшін берілетін қарыз капиталы.
Ауыл шаруашылығындағы өндірістік негізгі ... ... ... ... ... ... кепілдігімен банк ұзақ уақытқа күрделі
қаржы несиесін береді. Ауыл ... ... ... капиталға
және уақытша қажеттілікке қысқа мерзімді несие қызмет етеді. Ол әдетте сол
жылғы астық ... ... ... ... ... - ... КСРО-да кең қолданылған несие түрі.
Ол - ... ... ... ... ... ... ... жолмен бағынатын кәсіпорыпдар мен мекемелерге қаржы көмегі
ретінде берілетін несие. Банктік несиемен салыстырғанда ол ... ... оны ... ... ... көп ... Себебі
шаруашылықаралық несие мемлекеттің қаулысымен кездесіп қалған ... жою ... не ... ... жоспарын өзгерткенде ғана
беріледі.
Шаруашылықаралық несиенің ... ... бұл ... ... ... ... бір шаруашылық
жүйесінде пайда болады; несие тек ақша түрінде беріледі; қайтарылғанда
несие үшін ақы ... ... ... алғанда кепілдік берілмейді және
белгілі бір мезгілде өтеу туралы міндеттеме толтырылмайды. Кәсіпорында
қаржы қиындығы жойылған соң ... ... ... ... ... ... шаруашылықаралық несиенің тауарлы түрі дамуда. Мысалы,
күрделі ... ... және ... ... ... ... Мұндай жағдайларда несие қатынастарының ауқымы
ұлғаяды. Несиеге, мысалы, техника берілсе, ал оны ... ... ... ... өтелуі мүмкін.
Ипотекалық несие — ол жылжымайтыи мүліктерді, жерді, ... ... ... үйлерді, пәтерлерді кепілдікке алып ұзақ мерзімге
берілетін ақшалы несие. Мүліктердің кепілдікке алынғаны туралы ... ... ... ... ... ... ... несиенің ақшалы
қоры, негізінен, банктер мен корпорациялардың ипотекалық ... ... ... ... ... несие - ол мемлекет пен жергілікті үкімет органдарының
облигация сату арқылы жеке және заңды тұлгалардан ... ... Бұл ... ... ... беруші халық және заңды ұйымдар, несие
алушы - мемлекет және оның жергілікті органдары. ... ... - ... және ұзақ ... ... екіге бөлінеді. Қысқа мерзімді несие
қазыналық вексельдер түрінде шығарылып, 1-3 айдан кейін ... ... ... ... ... мемлекеттік облигациялар түрінде шығарылып, ... ... соң ... Бұл ... ... (қарыз) мемлекеттік
шығындарды өтеуге, бюджеттің тапшылығын жоюға, инфляция кезінде айналымдағы
артық ақшаны шығаруға мүмкіндік береді. ... ... бұл ... ... ... шығындарын өтеуге, әскер ұстауға және ... ... ... және ... ... ... ... уақытша қосымша табыс түсіргенмен, кейін ... және ол үшін ... ... кезінде мемлекеттік шығындарды өсіреді. Ол
төлемдерді өтеу үшін мемлекет ... ... ... ... ... ... ... төленетін процент сомасы мемлекеттік
қарыздардың ... ... ... несие - деп мерзімді белгілеу, процент ... жәпе ... ... ... және ... ... ... байланысты
халықаралық экономикалық қатынастар аясындағы қарыз капиталының қозғалысын
айтады. Халықаралық несие ХIV-ХV ғғ. әлемдік сауда-саттықта ... ... әрі ... - Таяу жәпе Орта ... ... қатынайтын теңіз
жолдарын игергеннен кейін дамыды, бертін келе Америка мен Үндістанды ашқан
соң халықаралық несиені ... ... одан әрі ... ... ... ... халықаралық
еңбек бөлінісіне және ғылыми-техникалық ... ... ... ... халықаралық несиенің жылма-жыл масштабы ұлғаюда.
Халықаралық несие қатынастарына ... ... және ... ... ... ... ... халықаралық және аймақтық ұйымдар
қатынасады. Халықаралық ... ... ... ... ... берілетін мерзіміне байланысты - мерзімнен тыс (тәуліктік, апталық,
үш айға дейін), қысқа мерзімді (бір жылға дейін), орта мерзімді (бір ... ... ... ұзақ мерзімді (бес жылдан жоғары) несие. ... орта ... деп 7-10 ... ... ал ұзақ мерзімді 10 жылдан
аса уақытқа берілетін ... ... ... ... ... ... ... туындайтын қарыздардың ағымдағы қажетіне беріледі.
Оның қайтарылу мерзімі әр елдің экономикалық жағдайына, ... ... ... ... ... 90-жылдарға дейін КСРО-да қысқа
мерзімді несие 3-6 айға дейін берілді. ... ... ... ... ... несие 1 жылға ... ... ... ... Орта
мерзімді және ұзақ мерзімді несиелер өндірісті жаңарту, оны ... ... ұзақ ... ... ... қызметіне байланысты коммерциялыц несие - ... ... ... ... ... ... ... қаржылық, яғни күрделі қаржы,
объектілер салу, бағалы қағаздар сатып алу, сыртқы қарызды өтеу; аралық -
аралас ... ... ... ... мен тауарларды шығару, құрылыс
жұмыстарын орындау немесе "инжиринг", қызмет көрсету) берілетін несие;
* несие түріне байланысты - ол ... ... ... сатылған
тауарға төлемді кейінге қалдырып беретін несие; валюталық банктердің, ақша
түрінде беретін несиесі;
... ... ... - ... несие беруші-мемлекеттің валютасымен, үшінші
мемлекеттің валютасымен және халықаралық ақша өлшемімен
(СДР, ЭКЮ, ЕУРО) берілетін несие;
• қамтамасыз етілуі бойынша — ... ... ... ... бағалы қағаздармен, қозғалмайтын
мүліктермен және т.б.); бланктік, яғни қарыздардың міндеттемесімен
(бір кісі қол ... соло - ... ... ... ... - қолма-қол (қарыздардың шотына жазу),
акцептті (төлеуге келісім берілген), депозиттік сертификаттар,
облигациялық заемдар.
Несиенің түрлері - ол ұйымдастыру-экономикалық ... ... ... сипаттау. Несиені түрлерге бөліп жіктеуде әлемдік біркелкі
стандарт жоқ. Несие қатынастарының ... және ... ... ... несие ақшалы және тауарлы болып бөлініп, одан ... жаңа ... ... ... ... түрлері төмендегі жағдайларға байланысты жіктеледі:
* несиемен қамтамасыз етілетін ұдайы ... ... Өнім ... субъектісі несиені құрал-жабдықтар алуға, шикізат, жанар-жағар
майлар алуға және т.б. қажетіне жұмсаса, ... ... ... ... Жалпы алғанда несие айырбас категориясы ретінде жиынтық өнімді
өндіруге, бөлуге және тұтынуға қолданылады;
* экономиканың ... ... ... ... ... өнеркәсіптік несие деп ... ... ... ... ... ауыл ... несиесі, саудалық несие (коммерциялық)
түрлері болады;
* несиенің қамтамасыз етілуіне. Тікелей қамтамасыз етілген несиеге, мысалы,
нақты ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз
етілген несие, мысалы, өз ақша қаражаты аз болған жағдайда тауар қорларының
жетіспей ... ... ... ... ... несие үшін төлем. Несие ақылы және ақысыз болып бөлінеді.
Бұндай болып бөлінуінің себебі несиенің капитал ретінде
қолданылуынан, яғни ... ... оны ... ... құн ... қайтару уақыты келгенде қарызға алған сомасьн процент
түріндегі өсімімен қайтаруы ... ... ... ... ... ... және ... тарихта ақысыз несие берілетін
жағдайлар бар. Қазіргі кезде ... ... ... ... ... беріледі. Достық несие де - ақысыз несие түрі.
Қорыта айтқанда, әлемдік банктік іс-тәжірибеде несиенің басқа көптеген
түрлері ... ... ... және ... валютасымен берілетін несие,
жеке және заңды тұлғаларға берілетін несие және тағы басқалар.
1.4. Экономиканы ... ... ... экономикадағы маңызы төмендегідей негізгі салалардан көруге
болады:
1) көпшілік жағдайда шаруашылық жүргізуші субъекті-табыскерлердің
өндіру мен ... ... ... ... ... мен өндіріске керекті
материалдық құндылықтарды сатып алатын, еңбек ақы мерзімдері сәйкес
келмейді. Осындай шараларды өз ... ... ... ... ... Сөйтіп, шаруашылықта уақытша, қаржының барлығы меп ... ... ... туады, қайшылықтар несиенің қатынасуымен
шешіледі.
2) ... ... ... ... өндірістік әлеуметтік
ғимараттар, үйлер салуға болады, жаңа жабдықтар сатып алуға,
жетістірілгеи өндіріс технологиясын енгізуге болады. Мемлекеттік
меншіктегі өндіріс орындарын кеңейту үшін ... пен ... гөрі ... ... ... (әрине үкімет үшін). Өйткені,
бюджеттен алынған қаржы қайтарылмайтын болған соң тіпті сол
шараға, қажетті қаржының мөлшерін анықтағанның өзінде
артықшылық жіберілуі мүмкін. Оның ... ... ... ... ... ... да үлкен күмән туғызады. Ал, несиенің
қайтарымдылығы мен ... ... ... ... ... пайдалануға мәжбүр етеді.
Сондықтан, несие, өндірістің көлемін кеңейтуде де үлкен маңыз
атқарады.
3) ... ... мен ... ... ... ... ... несие айналымда жүрген ақша жиынының
азайтуға мүмкіншілік жасайды, ал, бұл өз кезегінде ақша ... әсер ... Оның ... ... ... ... да және айналымнан қайтарылып алынуы да, несие негізінде іске
асырылады. Өйткені, ... ... ақша ... ... ақша түсіру
де несиелік операция болып габылады. Бұл екі жағдайдың екеуіңде де операция
есеп шоттармен байланысты, ал ондағы ақша, ... өзі ... ... дәлелдейді.
Жалпы айтқанда, клиенттің есеп шотына ең бірінші ақша несие берудің
нәтижесінде түседі.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... да) тиісті мөлшерде өзіне меншікті
айналым қорын құра алмаған ... және де ... ... үшін ... жауапкершіліктің жоқ кезінде, несиенің оңтайлы
мөлшерін анықтау үлкен экономика түгіл, кіші экономика ... ... ... де ... ... ... жағдайда
клиенттерге несие бергенде банктер несиеге қажеттілік объективтік себеппен
байламысты ма, жоқ па, оның сол сомада пайдаланғандағы шаруашылыққа ... жоқ па, ... ... ... айналымдағы төлем құралдары мен несие
арасындағы теңгерімді бұзбай ма деген сауалдарды еске де алмайды. Олардың
несие ... ең ... ... ... ... ... ... табыстылығы.
Несиенің маңызы өзгеруі, инфляция жағдайында да орын ... ... ... ақша ... несиенің жәрдемімен реттелінеді, соның
көмегімен ақша бірлігінің, сатып алу қабілеттігі бір ... ... ... ... ... ... ... негізгі
қорларды ұзақ мерзімге несиелеу айтарлықтай ... ... ... ... ... ұзақ ... ... нақты құнының қандай болатынын
ешкім болжай алмайды. Сөйтіп, бұл салада несиенің маңызы төмендейді. ... ... ... ... кеңейтілген ұдайы өңдірісті
басқаруда несиенің мағынасы айтарлықтай өседі.
2. Несие жүйесінің құрылымы және оның субъектілері
2.1. Несие жүйесініц құрылымы
Несие ... ... мен ел ... ролі ... атап айтқанда: ақша салымдарының ... ... мен ... ... және ... ... ... қарыздың үлесімен, жиынтық төлем айналымымен және
т.б. операциялардың жиынтық ... ... ... ... Мысалы, XX ғ. басымда АҚШ-та несие мекемелерінің 7 түрі ... ... түрі ... ... 1900 ж. ... 2/3-ін
коммерциялық банктер, ал 1/3-ін сақтандыру және жинақ мекемелері жүргізді.
Ал 1987 ж. ... ... бұл ... ... ... ... жинақ мекемелерінің ... ... ... ... ... көтерілді. Осындай өзгерістер басқа
өнеркәсібі өркендеген мемлекеттердің де несие жүйесіндс байқалады.
Капиталын иемденуіне ... ... және ... ... және жеке болып екіге бөлінеді. Бірсыпыра елдерде банкнота
шығаратын ерекше құқығы бар ... ... ... ... ... ... ... несие-қаржы институттары (мысалы, американдық федералды
жер банкі, АҚШ-тың экспорт-импорт банкі) мемлекеттік несие ... ... Ал ... ... (мысалы, Францияда, Италияда және т.б.) ірі
коммерциялық банктер де мемлекеттік болып ... ... ... ... ... ел ... ... ұлғаюына байланысты. Мысалы, екінші дүниежүзілік
соғыстан кейінгі кездері отарлау жүйесінің ... ... ... ... ... ... ... жүйелерінде мемлекеттік несие
институттарының пайда болуына мүмкіндік туғызды. Бұл ... ... ... ... ... жүргізілді. Сондай-ақ әлемде
мемлекетаралық ... және ... ... да ... ... ... Халықаралық қайта құру және Даму банкі, аймақтық Даму ... ... ... ... ... жәпе т.б. ... ... негізінен жеке несие мекемелері. Қазіргі несие жүйесі
күрделі, әрі көпбуынды құрылым. Егер ... ... ... ... түрлерін негізге алғанда несие жүйесі үш элементтен
құрылады: орталық ... ... ... және маманданған несие-қаржы
институттары.
Шаруашылық буындарына көрсететін қаржы-несиелік қызметтерінің санына,
мөлшеріне және олардың ... ... ... ... ... ... - банк жүйесі, ал несие ... ... ... орган - Орталық банк болып саналады. Несие жүйесінің
екі элементі: орталық және коммерциялық ... ... бұл ... ... ... олар ... ... келесі бөлімде толығынан тоқталамын.
Орталық банк - мемлекеттің банк жүйесінің ... ... ... ... Ол - ... ... Ол заңды және жеке тұлғалармен
операция жүргізбейді, оның клиенттері - ... ... мен ... ... ... ... ... мекемелері.
Коммерциялық банктер - банк жүйесінің екінші деңгейіндегі банк, олар
кез келген мемлекеттің ... ... ... буыны. Коммерциялық банктің
негізгі қызметі - кәсіпкерлерге, халыкқа жан-жақты несие-қаржылық ... ... ... ... ... ... несие-қаржы институттарының алғашқы мекемелері
қарыз капиталы нарығындағы кейбір сұраныстарды ... ... ... ... ... ... ... коммерциялық банктер
тұтыну несиесін берумен шұғылданбағандықтан, сол кездерде тұтыну ... ... ... пайда болды. Олар қазіргі нарықтық экономикада
кез келген мемлекеттің несие жүйесінде орын алуда.
Маманданған несие-қаржы инстиуттары ... ... ... деп те ... не белгілі бір клиенттерге қызмет көрсетеді немесе
бір-екі ... ... ... Ол ... бір ... ... несие-
есеп операцияларын жүргізіп, Орталық банктің талаптарын орындаса, ... ... ... ... және т.б. операциялар орындауымен
сол салалардың бақылауымен ... ... Олар әр ... ... ... жиынтығы: несие-жинақтау мекемелері, инвестициялық қорлар
немесе компаниялар, зейнетақы қорлары, ... ... ... ... кассалары, ломбардтар және т.б. ... бұл ... яғни ... емес ... ... ... нарығында бәсекеге түсіп, халыққа, фирмалар меп
компанияларға сан алуан қызмет көрсетуде. ... ... ... өту шағында бұл мәселелер бойынша ... ... ... ... ... ... шаруашылық аясында кең
түрде қызмет көрсетуде:
* халықтың ұсақ жинақтарын тартуда;
* ипотекалық несие беруде;
* ... ... ... ауыл ... ... ... сыртқы сауда операцияларын қаржыландыру мен есеп
айырысуда;
• өнеркәсіп компанияларының, ... ... ... ... ... кететін жәйт, революцияға дейінгі Ресейде, одан соң ... ... ... ... және жаңа экономикалық саясат
(НЭП) пен кейін ауыл шаруашылығын ұжымдастыру
(коллективтендіру) жылдарында несие ... ... ... ... ... ... қоғамдары, несиелік одақтар
және т.б. ... ... ... ... банктік емес мекемелерге
кәсіпорындардағы ... ... ... ломбардтарды, шаруа қожалықтары
ассоциацияларында (одақ) құрылған есеп айырысу қаржылық ... ... ... ... несие-қаржы
институттарына: жинақ мекемелері, сақтандыру компапиялары, зейнетақы
қорлары, инвестициялық компаниялар, қаржы компаниялары, ақша ... ... ... ... ... жүйесінің көмегінсіз өз алдына капитал ретінде
пайдалануға болмайтын ұсақ жинақтар мен табыстарды өзінде ... ... ... ... не жергілікті басқару органдары, не почта
ведомствосы ұйымдастырған мемлекеттік мекемелер түрінде, әсіресе, орталық
Еуропа ... ... ... кең ... XX ғ. 30-40 ... жеке ... мекемелері түрінде кең өрістеуде. Жинақ мекемелерінің үш
типі бар: ... ... ... ... және
несиелік одақтар (кооперативтер).
Өзара-жииақтау банктері - ұсақ салымдарды ... ... ... ... ... кері ... формалды түрде 30 күнге
дейінгі мерзім көрсетіліп, ... ... ал ... ... ... ... талабы бойынша қайтарады. Тартылған қаражат әр түрлі
жағдайларға және бағалы ... ... ... негізінен тұрғын үй салу
кепілдігі үшін ипотекаға, мемлекеттік бағалы қағаздарға және ... ... ... ... ... - осы ұйым ... ... ... яғни ... ... ... ... бойынша
номиналымен кері сатып алынатын жәпе процент түрінде ... ... ... сату ... ... ... мекеме. Бұл сертификаттар
мерзімді салымдарға ұқсас. Ассоциация капиталының көп бөлігі тұрғын үй ... үшін ... ... ... - ... ... ... мекемесі, оны
кәсіподақтар, ірі кәсіпорындар, шіркеулер ұйымдастырады. ... ... ... ... ... ... алу ... төлеуден құрылады, ал
құрылған қаражат одақ мүшелеріне қысқа мерзімді несие беру үшін (транспорт
сатып алуға, үйді жөндеуге және с.с.) ... ... ... АҚШ-та,
Ұлыбританияда, Канадада кең тараған.
Сақтандыру компаниялары сақтандыру полистерін сату арқылы ... ... ... сақтандыру жарналары мен актив операцияларынан
түскен табыстан құралады. Оларды ... ... ... ... ұзақ мерзімді бағалы қағаздарға және ... үй ... ... ... ... объектісіне қарай сақтандыру компамиялары
екі үлкен топқа бөлінеді. Олардың біреулері халықты аурудан, ... ... ... ... мүлікті оттан, ұрлаудан, стихиялы
құбылыстардан және т.б. жағдайлардан сақтандырады. Әсіресе, ... ... кең ... ... ... полистерін сатудан компаниялар
өте үлкен қаржыны ұзақ мерзімге ... ... 1984 ж. ... 5500
млн долларға 385 млн өмірді сақтандыру полисі берілген.
Несие операцияларын ... ... де кең ... ... ... ... ... іс-әрекеті бір топ
операцияға жарайтын, яғни транспорт сатып алуға берілген несиеге және басқа
ұзақ қолданылатын ... ... ... ... карточкасына және т.б.
көптеген операцияларды қамтитын, сақтандыру полисін сатады. Ал банк ... ... ... ... олардан алған комиссиялық ақының бір
бөлігін сақтандыру компаниясына төлейді. Мысалы, 1985 ж. АҚШ-та 190 ... ... 66 млн ... ... ... болған.
Сақтандыру компанияларына жылма-жыл түсетін сактандыру сыйлық ақысы
және активті операциялардан түскен ... ... ... легі ... ... ... ... көп. Бұл оларға жоғары табысты ұзақ
мерзімді бағалы қағаздарға салынатын инвестицияны ... ... ... ... қаржы салуға мүмкіндік береді.
Зейнетақы қорлары жұмысшылар мен қызметкерлерге белгіленген жасқа
толғанда зейнетақы ... үшін ... және жеке ... болып
құрылады. Олар жұмысшылар мен қызметкерлердің, жалақысыньң бір бөлігінен,
яғни ... ... ... ... ... жүргізілген зейнетақы
реформасының нәтижесінде мемлекеттік зейнетақы қоры құрылды. Ол 1993 ... ... ... қарамағында болып, мемлекеттік бюджеттің
құрамына кірді. Ал 1995 жылдан бюджеттен шығарылып, мемлекеттік жинақтаушы
зейнетақы қоры өз ... ... ... ... ... ... ... одан бөлініп шыққан жеке жинақтаушы зейнетақы қорлары бар.
Инвестициялық ... ... ... ... сатып, одан
түскен ақшаны әр түрлі салалардың бағалы қағаздарын сатып алуға ... ... ... ... 2 мың корпорацияның
акцияларына ... Ұсақ ... ... ... зор ынтамен алуда, себебі әр түрлі кәсіпорынға қаражат салу
қауіпті сейілтіп, кейбір фирмалар ... ... ... жұмсаған
капиталдың шығыны азаяды.
Инвестициялық компаниялар ... ... және ... ... болып
бөлінеді. "Ашық типті" ... ... ... ... ... кері ... алуға міндеттенеді, ал "жабық типті" ондай құқық
бермейді. Қазіргі кезде компаниялардың бірінші түрі кең ... ... - олар ... ... ... ... несиелеуге
және коммерциялық несие беруге маманданған мекемелер. Бұл компаниялардың
қаржысы өздері шығарған ... ... ... мен коммерциялық
банктердің берген несиесінен құралады.
Ақша нарығындағы өзара қорлар ... ... ... ... ... акцияларын нарықта орналастырып, түскен ақшаға қысқа мерзімді бағалы
қағаздар сатып ... ... ... ... ... акционерлерге
төленеді. Қорлардың активінде - ақша нарығында қысқа мерзімді ... ... ... ... ... банктік
акцепттер болады.
Қорыта айтқанда, маманданған несие-қаржы институттары кез ... ... ... құрамдас бөлігі. Бұл институттардың
коммерциялық банктерден негізгі өзгешелігі -халықтың ... ... ... жинақтау, ал коммерциялық банктер өз пассивтерін негізінен ... ... бос ... тарту арқылы құрастырады. Біздің
мемлекетте ... ... ... және банк қызметі туралы"
Қазақстан ... ... заң күші бар ... ... банк емес
мекемелерге депозиттер қабылдауға қатаң тыйым салынған.
3. Қазақстан Республикасындағы несие жүйесі және оның даму
барысы
Кім болса да ... ... ... ... өмір сүреді. Құдай сәтін
салған бір күні жағдайының жақсаратындығына сенеді. "Сол кезге, сол ... ... ... ... ... ... - деп, ... ала жоспар да
жасайды. Бірақ сол күннің, сол ... ... ... көп адам ... ... ... арманыңызды дәл қазір жүзеге асыру мүмкін болса,
оны кейінгі ысырудың ... ... ... ... беру операциялары қауырт жүріп жатыр.
Мемлекетіміз биылғы жылы ... ... беру ... ... салу қарқынын
арттымақшы. 2005-2007 жылдар арасында тұрғын үй құрылысы күрт өспекші.
Осының бәрі несие арқылы ... ... ... беру ... қалай
жүреді деген сұрақтар туындайды. Бұған бізге жекелеп ... ... ... ... ... ... енді ... келе жатқандықтан
несиенің көптеген түрлері шетелдік үлгіде жүріп жатыр.
Қазақстан Республикасы несиені дамытуда шетел тәжірибесіне ... ... ... ... хайринг, франчайзинг, факторинг, форфетинг.
3.1. ҚР-дагы несие жүйесі
Несие жүйесі — жалпы ... ... және ... және
банктік операциялардың жекелеген түрлерін жүзеге асыратын банктік емес
мекемелердің жиынтығы.
Несие жүйесі үғымы банк ... ... ... яғни ... өзге ... ... қамтылады. Әр елдің өзіндік ерекшелігіне қарай несие
немесе банк жүйесінің құрылымы ... ... ... жүйе ... ... біріншісі — банктік жүйе, ал екіншісі — парабанктік жүйе
(банктік емес мекемелер). Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... саны жылдан жылға азаюда. 90-шы жылдардьң басында
олардың саны ... ... ... банк ... ... ... саны 35-ке дейін (06.2003 ж.) қысқарды. Жалпы банктер ... ... ... 100% ... ... саны — ... ... секторында шетел капиталының қатысуы кеңейе түсуде,
олардың саны — 16, яғни жалпы ... ... ... ... ... Ал
банктік емес мекемелер санының керісінше, өсіп келе жатқандығын байқаймыз.
Жалпы несие жүйесі төмендегідей құрылыммен сипаттауға болады (1-сурет):
Несие жүйесі
БАНК ЖҮЙЕСІ
ПАРАБАНКТІК ... ... ... ... емес банктер
Мамандандырылған банктер: инвестициялық, инновациялық, ипотекалық, тұтыну
несиелік және т.б.
Мамандандырылган
қаржы-несие
институттары
Лизингтік фирглалар
Факторингтік
фирмалар
Ломбардтар
Несиелік
серіктестіктер
Сақтандыру
ұйымдары
Инвестициялық
компаниялар
Зейнетақы қорлары
Қаржы
компаниялары
|Почта-жинақ |
|жүиесі ... |чта ... ... ... ... ... құрылымы
3.2. Банктік емес мекемелердегі несие жүйесінің қалыптасуЫ
Парабанктік жүйе экономикамыздың нарықтық қатынастарға көшуі барысында
жаңадан қалыптасып, енді ғана ... ... келе ... жаңа ... емес мекемелердің немесе парабанктік мекемелердің банктерден
айырмашылығы — олар, біріншіден, клиенттердің ... бір ... ... ... ... ... операциялардың жекелеген түрлері бойынша
қызмет көрсетеді.
Кейбір экономикалық әдебиеттерде парабанктік жүйенің
ішіндегі ... ... ... несиелік
серіктестіктерді, несиелік қоғамдарды және одақтарды жатқызады.
Ломбардтар — бұл жылжитын мүліктерді кепілге ала ... ... ... ... ... мекеме.
Тарихта ломбардтар өсімқорлық несие беретін жеке ... ... ... болған. Ломбардтардың мамандану саласы жылжитын мүлік, оның
ішінде бағалы металдар мен асыл ... ... ... басқа) кепілге
алып, тұтыну несиесін беру болып табылады. ... ... ... ... (30 ... ... ... кепілге салатын мүлік құнының 50
— 80% мөлшерінде беріледі. Кепілге алып ссуда ... ... ... құндылықтарын сақтау, сондай-ақ комиссиондық негізде кепілге
салынған мүліктерді сатумен айналысады.
Несиелік операцияны ұйымдастырудың басты ерекшелігі — ... ... және ... міндеттемелері болмайды.
Ссуданы кепілге беру барысында ... ... зат ... және ... ... ... ... немесе кепіл билетін
алады. Онда қарыз алушының реквизиттері және мәміленің ... ... ... — өз ... ... айырысу қызметін
көрсету мақсатында құрылған несиелік мекеме.
Несиелік серіктестіктердің жарғылық капиталы пай қосу және ... ... ... ... ... Мұндағы косқан үлестер
мүшеліктен шығып ... ... ... ... ... ... жалгерлік кәсіпорындар,
банктер, шағын және орта бизнес, жеке ... ... ... басты пассив операцияларына — салымдарды тарту ... ... ... ...... ... ... операциялары жатады.
Несиелік серіктестіктің бір түріне ауыл шаруашылығы несиелік қоғамдары
жатады. Оның құрылтайшысы: Орталық банк, коммерциялық және мамандандырылған
банктер, үкімет құрылымдары, жеке және ... ... бола ... ... ... — ауыл шаруашылығына несие-есеп айырысу кызметін көрсету;
шаруашылық заттарын, мал, тұқым, тыңайтқыш сатып алу шығындарын және ... ... ... Ауыл ... ... серіктестіктерінің
клиенттеріне шаруа қожалықтары, фермерлер, сондай-ақ ауыл шаруашылық
кәсіпорындары жатады. ... ... ... және орта ... беру және ... қабылдау, делдалдық кызмет. Ауыл шаруашылық
несиелік серіктестіктерді ұйымдастырудың ... ...... ... ... ... ие болуы, атап айтсақ, ... ... ... оған үлес қосушыларға да салықтық жеңілдіктер
болады.
Несиелік одақтар — бұл белгілі бір жеке тұлғалардан ... ... ... ... несиелік кооперативтер.
Олар негізгі екі типте болуы мүмкін: 1) қысқа ... ... ... ... ... немесе аумақтық белгілеріне қарай жеке тұлғалар
тобымен ұйымдастырылған; 2) еркімен қосылған дербес несиелік ... ... ... ... ... өзара несие қоғамдары,
кооперативтер және т.б.
Несиелік одақтардың капиталдары олардың мүшелерінің ... ... ... ... ... ... ... жолымен қалыптасады.
Негізгі операцияларына мыналар жатады: салымдарды тарту және займдарды
шығару; ... ... ... ... ... ... ... алу; сауда-делдалдық және комиссиондық операциялар; кеңес беру ... ... ... ... ... несие қоғамдары — шағын және орта бизнеске қызмет ... ... ... сипаты жағынан ұқсас келетін несиелік
мекемелер.
Бұл қоғамдар Ұлы Қазан төңкерісіне дейінгі Ресейде, ... ... ... жеке ... мен ... ... ... көрсеткен. Өзара несие қоғамдарының қатысушыларына заңды
және жеке тұлғалар жатады. Оның ... оған ... ... ... ... емес мекемелердің мынадай түрлері дамып отыр:
* ломбардтар;
* несиелік серіктестіктер;
* ... ... ... зейнетақы қорлары;
* пошта-жинақ мекемелері;
* ипотекалық компаниялары.
Соның ішінде қазіргі кезде ... ... мен ... ... ... ... Ұлттық банктің 1997 жылғы 29 тамыздағы № 314 «Ломбард туралы»
ережесіне сәйкес, ... — банк ... ... ... ... ... негізінде операциялар мен қызметтерді жүзеге асыратын заңды
тұлға.
Ондай операцияларға мыналар жатады:
• ломбардтық операциялар: тез іске ... ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді несие беруді сипаттайды;
... ... ... ... ... ... металдардан) жасалған монеталарды, сондай-ақ бағалы
металдар және асыл тастардан тұратын зергерлік бұйымдарды сатып
алу, кепілге қабылдау, есепке алу, сақтау және ... ... ... ... бағалы қағаздарын,
құжаттарын, құдылықтарын сақтауға байланысты, сол сияқты
сейфтік жәшіктерді, шкафтарды, бөлмелерді ... беру ... ... ... ішінде жалға берілген мүлікке жалға
берушінің меншік құқығын сақтай отырып, ол ... ... ... заң ... сәйкес кепілге алынған мүлікті сату.
Ломбардтардың құрылтайшылары мен ... жеке және ... ... ... ... өкілетті органдары арқылы оған құрылтайшы
болуы мүмкін.
Ломбард кез келген ұйымдық-құқықтық формада (ашық ... ... ... өз ... жүзеге асырады.
«Несиелік серіктестік туралы» ҚР заңына сәйкес несиелік серіктестік ... оның ... бос ... қаражаттарын жұмылдыру жолымен
қаржылық көмек ... ... ... ... заңды және жеке тұлғалардың ерікті түрде біреуінің нәтижесінде
құрылған банк болып табылмайтын және ҚР ... ... ... ... банк ... ... ... заңды тұлға.
Несиелік серіктестіктердің мынадай түрлері болады:
1) несиелік-депозиттік ...... ... ... ... бар мекеме.
2) ауыл несиелік серіктестігі — өзара несие беру үшін, оның
қатысушыларының ақшаларын ... ... ... ... ... ... тұлғалардың өзара бірігуінің нәтижесінде құрылған,
банктің жекелеген операцияларының түрлерін ... ... ... ... ...... ұйым.
Несиелік серіктестік және ауыл ... ... ... ... ... ... ұйымдық-құқықтық формада
құрыла алады: коммандиттік серіктестік;
* толық серіктестік;
* жауапкершілігі шектеулі серіктестік;
* акционерлік қоғам.
Өткен жылы елімізде несиелік ... ... ... ... ... туралы» заң қабылданды. Бірақ мұндай ұйымдар әзірге
дами алмай отыр.
Микрокредиттік ұйымдар — бұл микрокредит берумен айналысатын ұйымдар
болып ... ... ... екі ... ... және жеке ... бөлінеді. Қазір 16 зейиетақы қоры болса, оның 1-уі ... — жеке ... ... ... зейнетақы қорлары жұмыс жасайтын адамдардың жалақысынан
белгілі мөлшердегі ... ... ... ... оларды зейнет
жасына жеткенде беріп отырады. Олардың ... ... ... ... басқаруды жүзеге асыратын ұйымдар» деп
атайды. Бұл ұйымдар олардың активтерін белгіленген нормативтерге ... ... ... орналастырып, оларда табыстар алады. Сөйгіп, ондай
табыстарды зейнетақы қорында жинағы бар салымшылардың шотына ... ... ... ... емес ... ...... жатады. Бұл жүйенің маңызды элементтері — ұсақ салымшылардың
қаражаттарын тартатын мемлекеттік мекеме ретінде ... ... ... табылады. Бірақ ондай банктердің құрылуы біздің елімізде әлі
де ... ... ... ... ... ... банктердің рөлін
атқаратын Қазпошта мекемесі жұмыс жасауда.
Пошта-жинақ мекемелері пошта бөлімдері арқылы халықтың салымдарын
жинақтап, ... ... және беру ... жүзеге асырады. Соңғы
уақыттарда көптеген елдерде пошта-жинақ жүйелерінің несие-есеп айырысу
қызметтері ... ... ... ... ... шектеу қойылуына
байланысты аталған мекемелердің кейбір көрсететін қызметтері дами алмай
отыр.
Ипотекалық компаниялар Қазақстанда ипотекалық ... ... ... отырған мекемелерге жатады. Мұндай компаниялар екінші ... ... ... ... ... Әлем ... ... бар және т.с.с
Қорытынды
Қазақстан Республикасында несиелеу соңғы кезде өзінің әмбебаптылығының
негізінде үлкен маңызға ие болды, бұл әмбебаптылық банктер және ... ... ... және ... ... қайта бөлінетін ақша
қаражаттары экономиканың барлық ... өз ... ... күнде несиені беру мен қайтару бойынша қатынастарды реттеу
жөнінде нормаларды қамтитын ... заң ... ... ... ... ... (Жалпы Ерекше бөлім), 31 тамыз 1995 ... ... ... және ... қызмет туралы» (30-39
б.б.) және «Қазақсгап Республикасының Ұлттық Банкі туралы» 30 ... ... ... заң ... ... ... ... біздер отыратын көліктердің алдында немесе жанында
«... лизинг компамиясынан альнған» деген ... ... ... яғни ... ... ақшалай түрден бірте-бірте тауарлық түрге де көшкенін
байқаймыз. Қазір мамандандырылған және ... ... ... Және ... ... осы ... орындауларға да
қатысулары айқын көрініс таба бастады.
Соңғы жылдары коммерциялық банктердің саны төмендеуі көзге түссе, ал
несиелік мекемелердің (ломбардтар, ... ... және т.б.) саны ... ... ... Демек, бұл мекемелер көбейген сайын біздің тұтыну
қабілеттілігіміз арта гүседі. Ал бұл өз ... ... жол ... анық.
Қорытындылай келе, несиелік операцияларды жүзеге асыратын банктік және
парабанктік мекемелер Қазақстанда қарқынды даму ... ... яғни ... аясы ... ... ... болады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР:
Байсейітов Б., Бәйішев Б. Қаржынды жина. Көш нарыққа //Финансы Казахстана.
1998.
Банки Казахстана. Справочно - аналитическое ... ... ... Д. Банк жүйесіне тірек керек // Финансы Казахстана 1997.
4. Расулов Н. Банк ... даму ... // ... ... 1999.
5. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие, Алматы, ... ... ... банктер. Ғ.С. Сейітқасымовтың редакциялығымен. — Алматы:
Экономика, 2001.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Несие және несие жүйесінің ұғымы маңызы41 бет
Сотта прокурордың мемлекеттік айыптауды қолдауы71 бет
Қылмыс құрамы жайлы51 бет
Қылмыстық процестегі дәлелдемелердің ұғымы мен маңызы76 бет
Адвокатура мен адвокаттық қызметтің түсінігі мен маңызы95 бет
Атмосфералық ауа гигиенасы14 бет
Ақпараттық технология. Оның ұғымы, мақсаты, принциптері, түрлері6 бет
Жануарлар биотехнологиясының жалпы биологиялық негіздері6 бет
Жылу энергетикасы және қоршаған орта6 бет
Жыныстық және жыныссыз көбеюдің ерекшеліктері және биологиялық маңызы14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь