Оқушыларға патриоттық тәрбие беру

КІРІСПЕ
Негізгі бөлім
1. Батырлар жырлары арқылы оқушыларға патриоттық тәрбие берудің негіздері.
2. ХАЛЫҚТЫҚ ПЕДАГОГИКА ЖАС ҰРПАҚПЕН БІРГЕ ЖАСАУЫ ТИІС
2.1. Халықтық педагогиканың жастарды тәрбиелеудегі алатын орны
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Патриоттық тәрбие беру оқушының саналы көзқарасын қалыптастыру деген сөз. Мектепте бастауыш әскери дайындықтың енгізілуі, оған байланысты әскери патриоттық тәрбиенің тереңдеуі Отанымыздың саналы және белсенді күрескерлерін тәрбиелеуге, оларды еліміздің игілігіне жанқиярлықпен еңбек етуге, республикамыздың мүддесін қорғауға, даярлауға жаңа мүмкіндіктер туғызады. Жастарды Отанды қорғауға даярлау, жас азаматтардың патриоттық тәрбиесінің танымдарымен мінездерін қалыптастыру ауыр және сан қырлы процесс. Адамның дүниетанымы, білімін, көзқарасын қалыптастыруда мектеп шешуші рөлге ие. Аға ұрпақтың лайықты мұрагері болу үшін жастарға халқымыздың Отан мүддесі жолында жасаған ерлік-батырлық істерінің ұлылығын жете түсіндіру мұғалімнің міндеті.
Әр жас жігіт, бойжеткен қыз еліміздің келешегі жолында табанды күрескер болуы керек екенін тебірене сезінуі тиіс. Патриотты, ержүрек адамды, табанды күрескерлерді тәрбиелеудің негізі мектепте қаланады.
Еліміздің Конституциясында кең сөз болған аса маңызды теориялы және саяси проблемалар арасында еліміздің Отан қорғау қабілетін одан әрі нығайту мәселелері көрнекті орын алады. Армия мен флоттың қуаттылығын одан әрі көтерудің қажеттілігіне ерекше маңыз берілуде. Әскери-патриоттық тәрбие – жас өренді отанды қорғауға ұдайы әзір болуға моральдік және дене бітім жағынан даярлау болып табылады.
Әскери патриоттық тәрбиенің алатын орны ерекше. Өскелең ұрпақтың идеялық сенімі мен өз Отаны үшін қасық қаны қалғанша шайқасуға әзірлеу бір-бірімен тығыз байланысты. Бастауыш әскери дайындықтың енгізілуіне байланысты мектептерде оқушылар арасында жүргізілетін қорғаныс бұқаралық жұмыстардың аясы кеңейеді, жас жігіттерді Қазақстан Қарулы күштері қатарына да қызмет етуге әзірлеу жақсарады. Алайда бұл пән 10-11 сыныптарда өтіледі, ал идеялық тәрбие бірінші сыныптан-ақ басталады.
Жалпы білім беретін орта мектептерде бастауыш әскери дайындық пәнін оқыту соңғы жылдары жақсарды. Осы пәннен сабақ беретін әскери-патриоттық тәрбие жұмысын жүйелі жүргізетін бастауыш әскери дайындық оқытушыларының қатары көбейді.
Патриоттар даярлаудағы жауапкершілікті неғұрлым терең сезініп, бар мүмкіндікті пайдаланып, шыныққан да шымыр Отан сүйгіш азаматтар даярлаудың іргетасы мектептен, алғашқы әскери білім беруден басталады. Ол үшін пән мұғалімі өз ісінің жетік маманы болуымен қатар жан-жақты білімді, тың ақпараттан хабары мол болуы қажет.
1. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан-2030. Барлық Қазақстандықтардың өсіп өркендеуі, қауіпсіздігі және әл- ауқатының артуы. Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. Алматы Білім 2010ж. 7 бет.
2. Қазақстан Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Дүниежүз қазақтары құрылтайының салтанатты мәжілісіндегі сөзі. «Жетісу», 1992ж 3 қазан. 1 бет.
3. Қалиев С. Қазақ этнопедагогикасының теориялық негіздері мен тарихы //Алматы «Рауан» – 1998, 125-128 б.
4. Қазақстан мектебі 2006 ж. №2, 58-62 б.
5. Очерки истории и педагогические мысли народов СССР с древнейших времен до конца 18в. // Москва – 1989, 94-98 б.
6. Қазақстан мектебі 2008 ж. №4, 72-85 б.
7. Аманжолов Қ.Р. Бастапқы әскери дайындық // Алматы «Мектеп»-2006 ж, 180-185 б.
8. Брысин П.М. Калинин М.П. Проведение занятий по начальной военной подготовке // Москва «высшая школа» 1990 г, стр. 36-37
9. Брысин П.М. Учебно-материальная база начальной военной подготовки в школе // Москва «Просвещение»-1989 г. стр 166-169
10. Қасымов Ә.Х. Бастапқы әскери дайындық // Алматы 2000 ж. 135-142 б.
11. Аверин А.И. Сборник материалов по начальной военной подготовке // Мосва «Просвещение» 1976 г
12. Тауасарұлы Қ. Түп-тұқияннан өзіме шейін // Жалын – 1993 ж
13. Жүкеш Қ. Ұлттық психологияның сипаты // Алматы – 1993 ж.
14. Қоянбаев Ж.К. Педагогика. – Алматы, 2001.
15. Әбілова З. Ә. Этнопедагогика. – Алматы, 1997.
16. Табылдиев Ә. Қазақ этнопедагогикасы. – Алматы, 2000.
17. Жарықбаев Қ., Қалиев С. Қазақ тәлім-тәрбиесі. – Алматы, 1995
18. Құдайбердіұлы Ш «Қазақ шежіресі», 1911ж
19. К.Әшімов «Әдеп» 16 бет.
20. Уалиханов Ш. Шығыс Түркістанға саяхат күнделігі. Таңдамалы шығ. Алматы. Жазушы, 1980 ж.131 бет.
21. Алпамыс батыр. Ертегі.
22. Абылай хан. Тарихи жырлар. Алматы. Жазушы, 1993ж.
23. Батырлар жыры. 5 том. Алматы, Жазушы, 1989ж
24. Жансүгіров Ілияс «Жетісу суреттері» атты топтамасындағы «Жер жүгі» өлеңі.
25. Асан Қайғы жырау. Кітапта, Бес ғасыр жырлайды. Алматы, Жазушы, 1984ж
26. Қазақтың көне тарихы. Алматы, Жалын, 1993ж 346 бет.
27. Бижанов А. Тарих тамыры- ғасырлар қойнауында. Алматы, «Дәуір» 1998ж.
28. Нысанбаев Ә, Әбжанов І. Ой. Ақыл. Адамгершілік . Жоғары оқу орындарының студенттерніне арналған оқу құралы. Алматы, Білім, 1994ж 24бет.
29. Сүйінбай ақын (Өлеңдер жинағы). Қызылорда 1935ж
30. Адамбаев Б. Халық даналығы. Алматы. 1996ж 15-16 беттер
31. А. Құнанбаев. Шығ, толық жинағы. Алматы, 1945ж, 352 бет
32. Кенжеахметұлы С. Жеті қазына. Алматы. «Ана тілі», 1997ж 66-68 б.б.
33. Аронұлы Сүйінбай. Дүние ойлап тұрсам баяны жоқ. Жамбылдың әдеби музейінен алынды, папка №7.
34. Қазақтың көне тарихы. Алматы, Жалын, 1993ж 515 бет
35. Дәуіт С. Төле би, Алматы, Жалын, 1993ж 122 бет
36. Халық қазынасы. Бабабал сөзі- даналар көзі. Жинақтаған Ораз Исмаилов. Алматы, Білім, 1996ж.
37. Баласағұни Ж. Құдатғу білік. Алматы , Жазушы. 1986ж.
38. Әуезов М. Таңдамалы шығармалары 12 том. Алматы. Жазушы, 1969ж 430 бет.
        
        Кіріспе
«Тәуелсіздікті
жеңіп алу ... ... ... ... ... ... ... беру оқушының саналы көзқарасын қалыптастыру деген
сөз. Мектепте бастауыш әскери дайындықтың ... оған ... ... тәрбиенің тереңдеуі Отанымыздың саналы және ... ... ... ... ... ... еңбек
етуге, республикамыздың мүддесін қорғауға, ... жаңа ... ... Отанды қорғауға даярлау, жас ... ... ... ... ... ауыр және сан қырлы
процесс. Адамның дүниетанымы, білімін, көзқарасын қалыптастыруда мектеп
шешуші ... ие. Аға ... ... ... болу үшін ... Отан мүддесі жолында жасаған ерлік-батырлық істерінің ... ... ... ... жас ... бойжеткен қыз еліміздің келешегі жолында табанды
күрескер болуы керек екенін тебірене ... ... ... ... табанды күрескерлерді тәрбиелеудің негізі мектепте қаланады.
Еліміздің Конституциясында кең сөз болған аса маңызды ... ... ... ... ... Отан ... ... одан әрі нығайту
мәселелері көрнекті орын алады. Армия мен флоттың қуаттылығын одан ... ... ... маңыз берілуде. Әскери-патриоттық тәрбие –
жас өренді отанды қорғауға ұдайы әзір болуға моральдік және дене ... ... ... ... патриоттық тәрбиенің алатын орны ерекше. Өскелең ұрпақтың
идеялық сенімі мен өз Отаны үшін қасық қаны ... ... ... ... ... ... ... әскери дайындықтың енгізілуіне
байланысты мектептерде оқушылар арасында жүргізілетін қорғаныс ... аясы ... жас ... ... ... ... қатарына
да қызмет етуге әзірлеу жақсарады. Алайда бұл пән 10-11 сыныптарда өтіледі,
ал идеялық тәрбие бірінші сыныптан-ақ ... ... ... орта ... ... ... дайындық пәнін
оқыту соңғы жылдары жақсарды. Осы пәннен ... ... ... жұмысын жүйелі жүргізетін бастауыш әскери дайындық ... ... ... ... ... ... сезініп, бар
мүмкіндікті пайдаланып, шыныққан да шымыр Отан сүйгіш азаматтар даярлаудың
іргетасы мектептен, алғашқы әскери білім беруден ... Ол үшін ... өз ... ... маманы болуымен қатар ... ... ... ... мол болуы қажет.
Қазақстан Республикасының «Жалпыға бірдей әскери міндеттер және
әскери қызмет» ... ... ... Республикасы Үкіметінің 1996 жылы 1
қарашада шыққан №1340 қаулысына сай, орта ... ... ... пәні ... пән ретінде оқытылатын болды. Осыдан бұлай
жастарды әскер қатарында қызмет ... ... ... ... ... ... ... міндеттерінің біріне айналды
десе болады.
Мектептегі бастапқы әскери дайындық ... ... ... ... ... даму ... мінездемесімен,
ерекшеліктерімен танысады, «Жалпыға бірдей әскери ... және ... ... т.б. ... ... ант пен ... ... талаптарын
оқып үйреніп атыс қаруларының ... жете ... ... ... ... ... үйренеді. Мұнымен қатар қыз
балалар дәрігерлік – ... ... ... ... – патриоттық тәрбие беру дегеніміз –
оларды саяси, ...... ... егемен елін қорғауға
дайындау.
Бұл дайындықтың негізгі бағыттары:
- еліміздегі Қарулы Күштерге деген ... ... ... ... ... ... ... қабілеті туралы т.б. заңдар мен
қаулы – қарарлардың мазмұны мен ... ... ... ... ... қазіргі кезеңдегі соғыстың ерекшеліктерін
түсіндіре отырып, олардың Отанын қорғау ісіндегі ... ... ... аға ... ... ... істерін насихаттау, ерлік ... ... ... олардан үлгі алып, мақтан тұтуға
баулу;
- бастапқы әскери және ... ... ... ... ... ... оқушыларға саяси және әскери білім бере отырып, Отан
сүйгіштік т.б. қасиеттерді дарытып, алған білімдері мен ... ... іске ... ... ... Қазақстан Республикасының қауіпсіздігі
әскери құрылымдарды күшейту арқылы ғана емес, әр азаматымыздың осы ... ... ... іске асырылатынын әрбір жасөспірім ұл мен қыз жете
түсіну тиіс. Республикамыздың қауіпсіздігін қамтамасыз ету ... ... үшін ... педогогикалық талаптар жүзеге асырылуы
тиіс:
- әскери – патриоттық тәрбиені жалпы мектептегі оқу- тәрбие ... ... деп ... оны ... ... жұмыстарының
түрлерімен тығыз байланыста жүргізу;
- әскери – патриоттық тәрбиені оқушылардың жас ерекшеліктеріне, жеке
қасиеттері мен ... ... ... отырып, әртүрлі әдістерді
пайдаланып түрлендіріп жүргізу;
- әскери–патриоттық тәрбиені саяси, адамгершілік, ... және дене ... ... ... ... ... бастамалық, т.б. ұсыныс талап-
тілектеріне көңіл бөліп ... ... ... ... беруде халықтық педагогиканың
алатын орны ... ата – ... ... ... салмай-ақ, бала тәрбиесімен
айналысатын арнайы қоғамдық орындары ... да, олар өз ... ... ... – жыр, ... – мәтел, тақпақ, санамақ т.б. арқылы ... ... ... жаман қайғылы қасіреттер болмаған ғой, шіркін.
Қазақ халқында ертеде тәрбие халықтық педагогика арқылы жүрген. Ол басқа
халықтардан өзгеше ... ... ... ... ... ана ... адамды өмір бойы және оны ол дүниеге шығарып салумен аяқталатын
әдеп – ... мен салт – ... ... үздіксіз жүргізілген.
Осылайша қазақ жанұясында ... ... ... ... ... халықтық тәрбие дәстүрлері негізінде іске асқан, яғни қазақ
жанұясындағы ұлттық тәрбиенің ...... ... ... ... ... ... педагогикамен қаруланып, оны жас ұрпақты
немесе өз баласын ... іске ... ... онда ... ... ... ... болары сөзсіз.
Ж.Баласағұнидың ізімен немесе одан тәуелсіз қорытындылар арқылы
ғылымның және білімнің маңыздылығы мен ... ... ... ... ... Қожа ... ... Имад ад-дин Әбу-л Қасым Әл-Фараби,
Реванди Хорезми, Сайф Сараи да дәледдеген еді. Бұл ... ... ... мен ... ... ... әрбір халықтың туған
тілінде, халық оқымыстыларының, халыққа шын ықыласпен берілген ... ... ... ... ... аудартулары болып табылады.
Туған тілдің ролін түсінудегі пікірлестік олардың түркі халықгарының рухани
сұраныстары мен тілектеріне ... ... ... ел ... ... ... ізгі атақ әкелген "Құтты білік" шығармасындағы
халықтың талғам-білігін аңғартатын толып жатқан арналардың ... ... ... қоғамдық-әлеуметтік, әсіресе, эстетикалық орнын айқындайтын
бәйіттерге назар аударсақ, қазақ ... ... ... адам ... ... дәстүрдің алғашқы бастауын көріп, өткенімізде қаншама рухани
байлық жатқанын аңғарамыз.
Жүсіп Баласағұни өзі туған түркі дүниесі ... ... ... ... жақсы біледі, оның рухани өміріне тереңдей енді.
Кандай да бір үлы педагог ... ол ... ... ... ... ... ... болатын. Түркі
халықтарының рухани асыл қазынасы оның көз алдында ... ... ... ... пен ... ... ... адамдық жетілулердің мәні мен ... ... ... ... ... түрақтылығынан куә етеді. Кемелденген түлға
сипаттары тек тілек-сөздер аумағында ғана мүмкін ... жоқ Олар ... мен ... ... алға ... яғни сөз бен ... ... педагогикасының ең күшті түстарының бірі деп арнайы ... ... ... ... ... ... ... Жақсы тілек, жақсы сөз, жақсы іс – автордың көрсетуінде түркі
халықгары үшін белгілі өсиет. Аса байкалатыны, ... ... ... ... ... ... қайта тәрбиелеумен өзара
байланыста, бірлікте қарастыратындықтары байқалады. Жетілу - ... ... ... жөне ... ... ... ... шығаруы.
Жағымды сипаттардың қалыптасуы бұл жерде, ең ... ... ... ... тұра ... ішкі ... ... ретінде түсіндіріледі.
Ойшыл ғалымның жауынша, егер адамда ізгілікке қарсы тұратын ... күш жоқ ... онда ... сапалар жойылады, жоғалып кетеді. ... мен ... ... ... түсіндірмесі
мыналар:
• біріншісі – ақыл, оны ашулану, өшігу күңгірттендіреді;
• екіншісі - достық, оны ... ... ... - ұят, оны ... ... ... төртіншісі - жақсы тәрбие; оған нашар орта әсер етуі мүмкін;
• бесіншісі - ... ал оны ... ... ... ... ... ... назар аудартатын мұндай парасатты мәліметтер жеткілікті.
Ұлы педагог ретінде Жүсіп ... ... ... ... ... нақты тарихи кезеңін, педагогикалық білімдер деңгейін
көрсете ... ... ... ... ... ... ... тиімді құралы ретіңде жақсы көреді. Шынында да халық еш уақытта
бала тәрбиелеудің енжар сырттай бақылаушысы болған емес.
Баланың жеке басын ... және оны ... ... ... алатын орны ерекше. Көптеген отбасындағы ата – ана отбасы
тәрибесін қалай жүргізу ... ... яғни ... педагогиканы біле
бермейді. Ал, осы кезде оларға көмектесетін әрине – мұғалімдер. ... ... ... ... халықтық педагогиканы білу қажет.
Қасиетті хадис: “Отанды сүю ...... ... Елін сүю, ... ... ер жігіттің парызы болған. “Отаншыл сезім жас ұрпақ бойына
қайдан беріледі? “Отан от басынан басталады”, дейтін ... ... ... шыға алып жүр ме? ... күні ... ... отаншыл
рух, патриоттық сезім қай деңгейде?” деген сауалдардың бізді ойландыруы
заңдылық.
Мектеп “тарыдай болып кіріп, таудай болып ... ... ... ... ... ... осы ... бастау алатыны даусыз. Бұл алтын ұяда
әскери-патриоттық тәрбие қаншалықты деңгейде дамып отыр? ... ... ... ... тәрбие басқаша болатын. Ол идеологияның санаға имандай
сіңген кезі еді. Жастар ... буын ... ... бой түзейтін. Әлі
есімізде, біреуіміздің ағамыз әскерден келсе, формасын таласа-тармаса киіп
алатын едік. ... ... ... қара ... солдат ойынын ойнайтынбыз.
Көкірегімізде біз де солардай ... қару ... ел ... ... ... ... ... де кілең ер мұғалімдер сабақ беруші еді. Олардың
бойындағы талап қоя ... ... ... ... бізді ерте
есейтті. Ал, қазір ше? Ешкімнің көңіліне келмесін, орта мектептерде ... ... ... саны ... ең азы ер ... Бұл жағдайдың
да патриоттық тәрбиеге өзіндік әсер бары сөзсіз.
Қазақ баласының ержетіп, ес жиюына айтарлықтай әсер ... ... ... ... ... ... жырын оқи ма? Жоқ әлде компьютер
заманы ұлтымыздың талай ... ... ... ... ме? Баяғының
батырлары қандай еді? “Суға салсаң батпайды, отқа салсаң жанбайды!” Ерлер
мінген арғымақ ше? “Тығырыққа ... ... ... ерні жер ... ерні көк ... ... сөйлейтін!” деп келуші еді ғой эпоста.
Қазіргі жас Қара қыпшақ Қобыландыны, қара ... атты ... ... ... біле ме? ... рухтағы, отаншыл сезімге толы осы
құндылықтарымыздан ажырап бара жатқанымыз да ... ... ... ... Ұлы Отан соғысының тірі куәгерлері – ақ сақалды аталарымыздың
өнегелері мен тәлім-тәрбиелері қандай еді?! Қазір олардың да ... ... ... ... ... солдатына жас ұрпақтың құрметі қандай?
ХХ ғасырдың жазылмас ... ... ... болғаны аян. Осы жан алысып,
жан беріскен қырғыннан ... ... ... ... ... ... де ... жерімізді қорғаған батырлар туралы киноларды көбейтіп
түсіру ... Жас ... ... айбарын, Қабанбайдың қаһарын көріп
өспейінше, бізде де тәрбиенің бұл түрі ақсай берері сөзсіз.
Ғұлама ... ... ... ... ... ... болмаса, жұртым
дейтін бала қайдан болсын” деп бекер айтпаған ... ... ... ... бесігін түзеп отырған елді көрген жоқпыз. Есігіміз ... ... ... ... ... Көк ... ашып ... жаның
түршігеді. Мұхиттың арғы жағы мен Еуропа әлдеқашан бас тартқан ... ... ... ... жүр. Ұлт болашағы – ұрпақ тәрбиесі мүлдем
ұмыт болған. Мезетінде миллиондарға жететін эфирімізде ... ... ... ... ... ... қасы. Бұл не, отаншылдық сезімге
деген немқұрайлылық па, жоқ әлде телеарналарымыздың кәсіби ... ... ... ме? Сауал көп, жауап жоқ...
Негізгі бөлім
1. Батырлар жырлары арқылы оқушыларға патриоттық тәрбие ... ... ... ... ... ... жерге, Отанға деген
ыстық сезімдері жыр, өлең т.б. ... ... ... ... ... ... ... отыр. Академик М.О.Әуезов халқымызды «Бізге
ең асыл мұра – жыр мұрасын мирас ... ... ... ақын ... есте ... ... ... дарыған ақындық даналығын қапысыз жұмсап, өзінің
рухын ... ... ... сан алуан түрлі ... - ... ... ... рухы батырлар жырында нақты, кең түрде
бейнеленген, бұл ұрпақтың ой-санасын Отанға, туған жерге деген патриоттық
негізде ... ... ... ... ... ... ... ерлікке тәрбиелеудегі
арман-тілектері айқын байқалады. Сондықтан болар, ... қай ... алып ... та ... - әрқашан да Отанын сүйетін, елі үшін жан
аямай күресетін ... ... жаны ... ізгі жан. Ол ... ... ... болса, бауырларына, еліне, халқына, отбасына
соншалықты мейірімді, жұмсақ ақкөңіл болып келеді.
Батырлар жырында халқымыздың сөз ... ... ... ... ... барлық тәрбие негіздері қарастырылады. Яғни
патриоттық тәрбиемен қатар дене ... ... пен ... ... ... ... өзі ... ерлікпен қатар адамгершілікті
жоғары бағалағанын, яғни балаға тән тәрбиесі мен жан тәрбиесін ... ... ... ... ... «Батырлар жырында махаббат пен
зұлымдықтың, адамгершілік пен ... ... ... ... арқылы өмір шындығына оқушының көзін жеткізу, зор
адамгершілік қасиетін мәпелеу сезімдерін ояту көзделеді. Мұндай гумманистік
қасиеттерді ... оған ... ... ... ... басты шарты».
Қазіргі кезде патриоттық тәрбиеге саналы көзқараспен қарауымыз орынды
әрі ... ... ... ... бұзуға, яки түзетуге себеп болатын
бір шарт – жас күнініде көрген өнеге. Ол ... ... ... арқылы
қалыптасады», - дегені дәлел болады.
Сонымен батырлар жырының баланы нағыз патриот етіп қалыптастыруда ... ... ... жыры ... ... әсер ... бірге өткен
замандардан мағлұмат береді, жаңа ... ... ... ... оймен бірге тілді де дамытады, халықтың тұрмыс салтын, ой-арманын
айқындайтын, жеке адамның ... ... ... ... ... ... жас ... санасында бұрыннан пердесі өз
деңгейінде ашылмай, құрсауланып келген батырлар жырындағы ... ... ... дамытып, орта мектептің оқу-тәрбие процесіне, енгізуге
кең жол ашуымыз қажет.
1.2. Оқушылардың өз ... ... сүю ... ... ... ... патриот болып қалыптасуы үшін батыр
бабаларымыздың ерліктерінің, ... үлгі ... ... ... ... деген мемлекеттер ең алдымен ұрпақ ... ... ... еді ғой. Ұлт ... ... тәрбиесінің діңгегі хақ дініміз
исламда жатыр. Бізге, біздің жастарға діни тәрбие керек. Дін – ... ... ... ... ... ... қарызын ұғынып өскен жас әр
қадамын нық басары сөзсіз. Ол үшін ... бұл ... көп ... ... ... Діни ... ... бастауымыз керек. Хадисте
де, қасиетті Құран Кәрімде де ... ... көп ... Осыны
санасына құйып өскен жас ертең өз Отанының нағыз патриоты ... ... ... ... ... ... еріп, Отан қорғаудан жалтаратын
жастардың саны уақыт санап өсе ... ... ... ... менің елім,
менің жерім” дейтін сенім ұялата білген жас қана өз елінің шынайы патриоты
бола білмек. Ол үшін ... ... ... ... даналығын естен
шығармасақ болғаны. Жас ... ... ... ... ... өсіп-өркендеуі үшін қызмет ететіні еш күмән туғызбаса керек.
Жастарға ... ... ... ... ... сүюге үндеу
әскерилермен қатар білім ... ... де ... қойылған
үлкен жауапкершілік болуға тиіс. Ол үшін 2006 ... 10 ... ... ... бекітілген Қазақстан Республикасының
азаматтарына ... ... ... ... жылдарға арналған
мемлекеттік бағдарламасына және осы мәселеге ... ... 2007 ... ... № 229 ... бекітілген Қазақстан Республикасының Әскери
доктринасына сүйене отырып, жастар тәрбиесін жандандыра түскеніміз ... ... ... ... ... сана – ... ... Бұл
қасиеттер ұрпақ бойына оқумен, біліммен, ... ... ... ... ... ... дарытатын – ұстаз, ата-ана, тәрбиеші,
қоршаған орта екені даусыз.
Патриоттық сезімнің нысаны мен қайнар көзі Отан ... оның ... жер, ... тіл, ... ... ... адам ... жылылық,
жақындық, туысқандық сезімдерін ұялатып, ізгі ерлік істер қайнар көзіне
айналуы патриотизмге тәрбиелеудің ... ... ... дегеніміз – Отанға деген сүйіспеншілік, жеке адамның аман-
саулығының қоғамдық-мемлекеттік қауіпсіздікке тікелей байланыстылығын
сезіну, ал ... ... ... – жеке ... күшейту екенін
мойындау, қысқасын айтқанда, патриотизм мемлекет деген ұғымды жеке адаммен,
яғни оның өткенімен, бүгінгі ... және ... ... ... өз ... ... патриоттық рух қалыптастыру үшін ... ... бай ... ... ... ... сездіретін
әрекет жүйесін жасауымыз керек. Патриотизм өз-өзінен ... ... ... ... - ... деген мағынаны білдіреді), яғни
түбірі елге, жерге, туған топыраққа барып тіреледі. Ал туған жердің қадір –
қасиетін бір білсе ... ... ... кісінетіп, күреңді мінер
күн қайда!» - деп ата- ... ... ... ... асау қан ... қозып кететіні неліктен? Өйткені жыраулық дәстүрдің өршіл,
жауынгерлік рухы ... ... ана ... ... ... Отанға деген
сүйіспеншілік те махабат сезімі секілді кез ... ... ... ... өте ... ... ... бала кезінен «Қазақстан – менің
Отаным, мен ... ... ... ... ... ... қажет.
Бүгінде оқушыларға отансүйгіштік тәрбие беруден халықтық дәстүрге
негізделген ... ... ... ... ... ... ... Елімізде білім беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған
бағдарламасының міндеттерінде «Қазақстандық патриотизмге, биік мәдениетке,
адам құқықтары мен ... ... ... туралы айтылады.
1.3. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев өз сөзінде
«Тәуелсіздік алғаннан кейін не бір тар жол, ... ... ... ... ... ... ... өз орны бар абыройлы мемлекетке
айналды. Еліміз үшін жаңа жетістіктер мен өршіл міндеттердің уақыты ... ... ... ... ... 50 ... қатарына кіруі тиіс.
Бұл дегеніміз - ... ... ... Әлемдік бәсекеге төтеп берудің басты
шарты –күшті рух пен білім. Өз Отанының патриоты болуы – бұл ... ... ... Өз ... мен жеріне деген сүйіспеншілік, оның ... ... ... зор ... ... өз ... ... сенімі мен
барша қоғамның топтасуы. Бұл бүгін тұрғызылып келе ... өз ... ... және оның ... үшін жауаптылықтың жоғары
сезімі»,- деп көрсеткен болатын. Мұндай ... ... ... ... жас ... ... тәрбие беру үрдісі әр отбасынан
бастау алып, білім беру жүйелерінде үздіксіз, кешенді ... ... ... ... жастарме кездескен сөзінде оларды
патриоттыққа ... ... ... Бұл ... ... ... ... патриоттыққа тәрбиелеу ісіне нұсқау
әрі оның қажеттілігін айқындайтын бағдарлама деуге болады.
Соңғы жылдары қалыптасқан тәрбие ... ... ... сөз, ... сипатта болып, жастарды міндетті түрде қоғамдық ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу бағытын
дамытуды қиындатты.
Бұл қазіргі кезде тәрбиелік мән беретін ... ... ... және ... жалпы Отанның өткендегі ерлік істерін терең
сезіммен ... ... ... ... ... формалары мен
әдістерін қарастыруды талап ... ... ... ... ... ... қайсарлық, білім ғана емес, әсіресе өнегелік көрсету
қажет болып ... ... аса ... ... ... ... ... ұғым пайда болды. Ол ... Оған ... сай болу үшін ... ... ... ... ... имандылығы, адамгершілігі көзінен, жүрегінен көрініп тұрған,
патриоттығы ішінде ұйып жатқан кең ... ... ... беру жүйесі арқылы
осыларды сыртқа шығару, жоғарғы дәрежеге көтеру ... ол үшін ... ... ... Бұл сырттан ғана келетін әсер ... ол ... ... ... ... ... Ол ... менталитетінің
ғасырлар бойы қалыптасып келе жатқан халыққа тән санамен ... ... ... ұлттық педагогикамыздың маңызды бір бөлігі рухани
мұрадағы тәлім - тәрбиелік ой пікірлер, патриоттық сана-сезім, оған ... ... ... елі ... 1986 ... желтоқсандағы рухани
сілкінісі туғызған қайта түлеу процесі, сол патриотизмнің даму барысын
өзгертуге, ... ... ... ... тәрбие қағидаларын
(принциптерін) қайта қарауға ықпал етті. Қазақстан Республикасының егеменді
ел болып ана тілінің ... тіл ... ... ... тарихымызды қайта
қарап, ондағы рухани құндылықтарды елеп-екшеп және рухани ... ... үлес ... ... зерделеп зерттеу бүгінгі ұрпақ
тәрбиесінің керегіне ... ... ... бірі ... ... ... жастарды тәрбиелеудің арқауы болған «социалистік патриотизм» ұғымы
сол идеологиямен бірге құрдымға кетті. Қазіргі заманда біздің ... ... ... құруда, қоғамды рухани ... ... ... ... және әлеуметтік орта мен
идеологиядағы сол бір тоқырау кезеңдерінің әсерінен ... ... ... ... күреске бар күшті ынталандыру болып табылады.
Мұның бәрі келешек жас ұрпақты патриоттық және интернационалдық ... ... ... ... ... Республикасының білім
беру жаңа бағдарламасында, қоғамның, бүгінгі күнгі талабы алдағы уақытта да
әрбір адамды Отанын ... ... ... ... ... озық ... құндылығын мақтаныш тұтуға, әлемде халықтар арасындағы
бейбітшілік үшін достықты нығайтуға бағыт беруде талмай ... ... ... ... ... жұмыстарының маңызды міндеттерінің бірі-патриоттық
тәрбие. Патриотизм-әлемдегі бейбітшілік үшін күреспен, адамзат өміріне
қауіп төндіретін термоядролық, ... және ... ... ... ... ... құрумен және әлемдегі жаңа ... ... ... ... ... тәуелсіз елдермен және басқа
да мемлекеттермен көршілік татуластықпен, іскерлік ... ... ... ... ... ... патриотизмі ерте кезден бастап қалыптасқан.
Яғни VI-VIII ғасырлардан бергі қазіргі түркі тектес халықтардың ... ... ... ... ... келу ... Орхон-Енисей жазу
ескерткіштері мен ... ата ... ... ... ... ... (683-734 ж.ж) ... (685-731 ж.ж) Тоныкөк (750 ж)
жазбалары түркілердің өз білімдерін, идеяларын, түсінігін, өнегесін келесі
ұрпаққа берілуін қамтамасыз ... ... – бір ... мәні зор
құндылықтар.
Педагогикалық тұрғыдан келгенде Орхон ескерткіштеріндегі тәлімдік
идеяларды оқып үйренудің жастардың өз ... ... ... ... өмір сүру ... ... білу деңгейін қалыптастырудағы мәні ерекше.
Сөйтіп келешек ұрпағына Отанымызды, «қазақ» атауын бізге мұра ... ... ... ... ... ... ... патриотизмі» деп
жазылмаса да, ауыз-екі түрде кейде жыр, ... ... ... ... ... жеткен. Демек, «қазақ патриотизмі рухы биік
жеке тұлғаны қалыптастырудағы ата-бабаларымыздың ... ... ... ... беру ... ... деп ... Оның дәлелі халықтық мәнге ие мол рухани мұра, жоғарыда айтқандай
түркі ... ... ... ... ... орта ғасыр ойшылдары (Махмұт Қашқари, Жүсіп ... ... мен ...... ... ... Шалкиіз, Ақтанберді, Бұқар
жырау, Махамбет Өтемісұлы) қазақтың ағартушы гумманистері (Ш.Уалиханов,
Ы.Алтынсарин, А.Құнанбаев) ... ... ... Олар ... ... ... ортаның құндылықтары мен мұраттарының ... ... ... ... ... ... рухани болмысты,
тілді дәріптеуімен, білімділікті үндеумен құнды.
Патриоттық ... ... көзі – ... оның ...... ... оның ... тілі, тарихы, дәстүрі, туған өлкеміздің ... мен ... ... ... мұралары және Қазақстан
Республикасының ... Ең ... ... ... ... ... ... саяси және рухани жағынан пайымдаудан
басталады. Бұл – ұлт рәміздері ар-намысын, борыш – ... ... ... ... ... ... еліне деген
мақтаныш пен патриоттық сезімі табандылықпен тәрбиелене түседі. Оқушыға
Мемлекеттік белгілердің аса ... ... оны ... құрметпен мақтан
тұту керектігін түсіндіре отырып, ой-өрісін кеңейту және сана сезімдерін,
Отанды сүю, халқымыздың игі ... ... ... ... ...... – халқымыздың қасиетті киелі белгісі. Ертеден-ақ,
халқымыздың көк ... ... «Уа, ... ... деп, туды ... ... деп таныған. Сол байрақ астында батырлар сан рет жеңістерге
жетіп, кең ... ... елін ... ... ... ... ... күн-халқымыздың азаттық күні.
Елбасының «Біз тәуелсіздікті аңсап, зарығып жеттік. Енді ... ... ... де ... ... ... деген
тебіреністі сөздері әрбір азаматтың жүрегінде орын алуы тиіс. Қай халық
болсын өзінің ... ... ... ... ... ... тиіс ... алдымен үңіледі. Ел ертеңін, ұрпақ
келешегін ... ... есін ... ... ұрпақ тағылымына жүгінеді.
Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың ... ... ... «Біз ... болашағымызды, балаларымыздың болашағын
қандай күйде көргіміз келеді, ... ... ... ... жетті» деп
көрсетілген. Ендеше еліміздегі ұлттың ... ... үшін ел ... ұрпақты ұлттың тағылым қағидалары негізіндегі рухтың тәлім және ... ... ... өмір ... ... қай халық болсын өзінің ұлттың рухының
негізін өз ... ... ... ... қасиеттерді, мінездерді
қалыптастырады.
Қазақ халқының ұлылығы басым тұғыр тағылымы аясында ұлды ұлығымен,
қызды сан ... ... ... етіп ... ... ата-аналар мен тәлімгер ұстаздардың түпкілікті міндеті.
«Білімденудің ошағы – мектеп. Тәрбиенің ауданы одан кең түбі ... ... ... ... ... ... ... әсері
жігіттік, кекселік кезде де қалмайды. Тәрбие ... ... ... ... жоқ. ... болмаған жерде шын ақылды, мәдениетті өмір де
болмақ емес» деп классик жазушы, ... Ж. ... ... тәрбие
беру үздіксіз үдеріс болып табылады.
Жалпы алғанда, патриоттық, ... ... беру ісі ... Бұл ... отбасы, білім мекемелері, бұқаралық ақпарат құралдары,
жұртшылықтың, еңбек ұжымдары жұмыла ат ... үшін ... үлгі ... кімге еліктеу керектігі қиындық
туғызбайды. Ондай абзал жандар бізде өте көп.
Қазақстан ... ... ... өмір ... ... ... Ол ... металлургтен өндірісті
ұйымдастырушыға, партия, мемлекет басшысына дейін ... ... ... ... ... ... ... аз уақыт ішінде
мемлекет болып қалыптасуының өзі бір таңғажайып емес пе? Оның халықаралық
беделінің өсуі ... ... ... ... ... ... ... айтуға тұрарлық екені айдан анық. Президенттің әр сөзі,
әр жылғы жолдауы қоғамдағы ... ... ... ... тиіс. Ол
халықтың өмірлік позициясына айналуы тиіс.
Патриоттық тәрбие беру – оқушының саналы көзқарасын қалыптастыру деген
сөз. ... ... ... ... ... ... және
белсенді күрескерлерін тәрбиелеуге, ... ... ... ... ... республикамыздың мүддесін қорғауға, талантты
ұлтжанды ұлдарымызды ... жаңа ... ... ... мұрагері болу үшін жастарға халқымыздың отан мүддесі
жолында жасаған ерлік – батырлық ... ... жете ... ... Әр жас ... бойжеткен қыз еліміздің келешегі жолында
табанды күрескер болуы ... ... ... сезінуі тиіс. Патриот, ержүрек
адамды, табанды күрескерлерді тәрбиелеудің негізі ... ... ... ... ... ... сүйіспеншілікке,
Қазақстан Қарулы Күштері ... адал ... ... ... ... ... сіңіруге баулиды.
Қуат күш арттырумен әскери патриоттық тәрбие беру жұмысын, алаң
жүргізбей, әр қилы нышан, ... ... оның ... ... ... ... Осы мақсатта практика кезінде №147 ...... ... ... атты ашық ... өттім.
Сабақтың тақырыбы: «Аңызға айналған ғұмыр»
Мақсаты: Ұлы жеңіске 65 жылдығына орай ... ... ... ... ... туралы түсінік беру.
Оқушылардың шығармашылық қасиеттерін,
сөздік қорын, ойын толық жеткізу мен
дағдыларын дамыту. Оқушыларды елін, жерін
сүюге, Отанын ... ... ... Б. ... ... ... өзі жазған кітаптары,
ақын-жазушылар жазған кітаптар, газет – журнал басылымдарындағы естеліктер.
Сабақтың барысы: 1. ... ... ... әңгіме:
- Жан аямай, Ұлы Отан соғысы кезінде халқы үшін, халқының болашағы
үшін ... ... ... ... ... ... ... Мәлік, Нүркен, Төлеген, Әлия, ... ... ... т.б.
- Сол ата-бабаларымыздың үміті ақталды ма?
- Ұлы Жеңіске қанша жыл ... 2010 жылы 9 ... - 65 ... ... алдында «Отан» туралы әнді үн таспадан тыңдата отырып,
мына өлең жолдары оқылады:
Кешігіп өтіп кешегі от ... ... жау ... ... ... ... жолдасы
Кең жауырынды, Талғардай тік иықты,
Даңқ туын майдандағы ... ... ... ... ... ... ... кейін карточка беріліп, жаңа тақырыпқа ... ... ... алдын ала берілген сұрақ тапсырмаларға әдебиет пәні мен
бастапқы әскери ... ... ... аты ... ... ... Б. ... арнайды. Ой толғауларын баяндайды.
1 оқушы: Бауыржан Момышұлы 1910 жылы ... ... ... ... отбасында дүниеге келген. Әкесі: Момыш, шешесі: Рәзия. Әкесі жаны
жомарт, көзі ашық, көкірегі ояу кісі. Отбасыларында 4 ... ... ... елуді еңсерген шағында Бауыржан дүниеге келіпті. Тәуіржан деген інісі
1 жасында қайтыс болыпты, ... ... хат ... ... ... ... орыс мектебінде 1 жыл оқиды, келесі жылы Жамбыл
қаласына келіп, бастауыш мектепті ... 1921 жылы ... 7 ... ... 1928 жылы ... ... Жиырма жастан асқан ... ... ... ... ... өзінің бүкіл болашағын Қызыл Армиямен
мәңгілікке байланыстырды.
2 ... 1941 жылы Ұлы Отан ... ... ... ... ... ... мерт болды.
(«Соғыстан қайтқан солдаттар» әні хормен орындалады)
3 оқушы: Бауыржан атамыз соғыстың басынан аяғына дейін ... ... ... бастап полковник атағына дейін көтерілді, взод, батальон,
полк және ... ... ... ...... ... ... ең ауыр ең ащы азап. Осы
соғыста Кеңес Одағының және Қазақстанның ... ... ... ... әні орындалады.)
5 оқушы: Бауыржан атамыз шығарған мақал-мәтелдер:
1. ... ... ... ... ... артық.
2. Өлтірсең, өлімнен құтыласың, өлтірмесең өлімге тұтыласың.
3. Қайратыңа әдісіңді жолдас ет, әдісіңе ақылыңды жолдас ет.
4. Отан үшін отқа түс ... ...... ... ...... ... Ешкім іштей батыр болып тумайды.
Батырлық та мінез секілді өскен орта, көрген тәрбиеге ... ... - ... ... ... ... ... Тәуекел кейде ақылды ақтап алады.
Ал, ақылсыз тәуекел ешкімді де ақтай алмайды.
«Ақ көгершін » әні орындалады.
6 ... 1955 жылы ... ... ... ... өмірге
ауысқанда әдеби шығармалармен де өз биігіне көтерілді.
«Ескертпе», «Ана тілін ардақта» өлеңімен ... ... Б. ... ... үшін ... ... ... (Кітап
көрмесімен таныстырылады)
8 оқушы: Б. Момышұлы немересіне жасырған жұмбақ жасырылады.
«Ескертпе» өлеңі оқылады
9 оқушы: Найзадан қол босаса қалам ... ... көп ... әл ... ... ... ашық ... көп ойланып күнім жақын,
Әр адам білі бермейді сөздің нарқын.
Ұрпаққа арнап істеген адал еңбек,
Ақ ниетпен ұсындым саған халқым.
10 оқушы: Сөзжұмбақ шешу ... ... ... ... ... ... өмірі өнегелі
істерге толы қасиетті тұлғаны жете біліп, оларды мәңгі есте тұту – біздің
қасиетті ... ... ... ... орта мектептердің бағдарламасына
қайта енгізілуі сабақтан тыс уақытта жүргізілетін әскери ... ... ... ... ықпал етті.
Тәжірибе көрсетіп отырғандай әскери – патриоттық тәрбиенің нәтижелі
болуы оның саяси ... ... ... ... ... әрі оның ... мен ... таңдай білуде. Бұл әдістерді таңдау кезіңде
оқушылардың ... ... ... ... ... ... әскери бөлімдермен көмек бере алатын кәсіпорындардың ... ... жөн. Ең ... бұл ... ... мақсатымен
жүргізілу әдісін таңдап алып, дайындық жұмыстарында ... алар ... ... ... ... ... көп ... жиі
пайдаланатындары мыналар: баяндамалар, оқырмандар конференциясы, тақырыптық
әңгімелесулер, ауызша журналдар, байқаулар, тақырыптық кештер.
Баяндамалар мен әңгімелесулерді ... мен ... ... ... әдеби кітаптардан үзінділер келтіре отырып жүргізген
абзал. Елеулі күндерге арналып өткізілетін шараларға ата-аналар, мамандар,
офицерлер мен ... ... ... ... нұр ... нұр
болары даусыз.
Әскери – патриоттық жұмыстардың өкінішке орай сиреп бара жатқан тағы
бір түрі облыс, аудан, ... ... ... ... ... ... дәріптеу орындарына саяхаттар ұйымдастыру. Бұл үшін шығынданып
алысқа барудың қажеті шамалы. Тарихи ... мол ... әр ... ... ... аймағында мұндай орындар өте көп кездеседі. Мысалы,
Талдықорғандағы Отан – Ана, ... т.б. ... ... арналып
салынған ескерткіштер, музейлер, аудан орталығындағы Ұлы Отан ... ... ... ... Балпық би, Кеңстер одағының
Батыры М.Байысов ескерткіші, Н.Алдабергеновтың ескерткішімен мемориалдық
Батырлар аллеясы, музей, Жансүгір кентінің ... алып ... ... ... ... ... ... өз жерін, елін-
жұртын жете білуге, ата-баба ерлігін мақтан тұтуға тәрбиелейді, ... ... ... ... ... Отан сүйгіштік, туған
табиғатқа деген көзқарастың дұрыс қалыптасуына ықпал ... ... ... ... мен Даңқ ... жасауға көп көмек.
Саяхаттың бағыт-бағдары тақырып таңдауға, экспедиция мүшелерінің
дайындығы мен материалдық ... ... ... ... бірнеше экспедициядан соң мектеп ішінде ... ... зал ... ... ... ... музейдің, не Даңқ залының болуы
мектептегі әскери-патриоттық, тәрбие ... ... ... ... ... Бұл ... әр түрлі кездесулер мен батыр аталар
мен аналардың өмір жолын дәріптеу, ... мен ... ... ұдайы
қамқорлық жасау, әр түрлі әскери тақырыптарға байқаулар ... ... ... ... мен жарыстардың маңызын ұмытпауымыз жөн.
Жасөспірімдерді әскер қатарына қызмет атқаруға дайындауға ... ... ... ... маңызы бар. Сабақтар барысында жүргізетін
әскери-патриоттық тәрбиені, сыныптан тыс жұмыстармен ұштастыра ... ... БӘД ... ... сыныптан тыс жұмыстардың жылдық
жоспарына мынадай шараларды міндетті түрде қарастыру ... ... ... командирлерімен сабақ өткізу;
- жекелей және топтармен қосымша сабақтар ұйымдастыру;
- БӘД пәнінен нормативтер тапсыру;
- әскери – спорттық ... ... ... әр ... спорт ойындарынан жарыстар өткізу;
- әскери бөлімдермен таныстыру;
- мекпеп бітіріп, әскер қатарында абыроймен ... ... ... әскери-патриоттық мәндегі көркем фильмдерді насихаттау;
- әскери-патриоттық ... ... ... үйірмелер ұйымдар
ұйымдастыру;
- оқыту, үйретудің материалдық базасын одан ары нығайту.
Әскери-патриоттық тәрбие 1-11 сынып аралығындағы ... ... ... ... ... мен аталар жайлы әңгімелер;
- жақын жерде орналасқан Даңқ ескерткіштеріне ... ... аты ... ... өмір ... ... ... тақырыбындағы өлеңдер, тақпақтар жаттату;
- өз отбасындағы ерлік істермен танысу;
- төтенше жағдайларындағы қажетті іс-қимылдарға үйрету;
- әр ... ... ... ... ... ... ... жасату;
- сурет көрмелер;
- әскери белгілермен, таңбалармен, орден, медальдармен таныстыру;
- нысана көздеуден, граната лақтырудан жарыстар;
- әскери-спорттық ойындарға қатыстыру;
- ... ... ... ... ... ... әскери-техникалық үйірмелерге қатысу;
5-9 сыныптарда:
- «Біз тарихымызды тағылым етеміз, біз тарихтың ... ... ... ... ... ... істерін дәріптейтін кино фильмдер мен әдебиеттерді
көріп, оқып ... ... ата, ... ... ... ... соларға арналған сынып
сағаттарын өткізу,
- өз көшеміздегі ардагерлерге қамқорлық акцияларын жасау;
- өлке тану, іздестіру жұмыстарына араластыру, музейлерге ... ... ... ... ... етіп жүрген ағалармен кездесу;
- спорттық жарыстар, саптық дайындық т.б. жарыстар байқауларға қатыстыру
- ... ... ... ... ... әскери өміріне арналған деректі бейне фильмдермен телехабарлар көрсету;
- ардагерлермен кездесулер;
- ... ... ... ҚР-ның қорғаныс қабілетін нығайту туралы саясатымен таныстыру;
- аса ... ... қол ... өмір ... ... ... ... тақырыптағы шығармалардан көркем өнерпаздар байқауы.
- әскерлердің өмір ... ... ... ... таныстыру.
- жауынгерлермен, офицер мамандармен кездесулер;
- ардагерлермен кездесулер, оларға қамқорлық жасауды ұйымдастыру.
- ... ... ... ... ... ... ... әр- түрлі шаралар өткізуге көмек көрсету;
- БӘД пән кабинетіне көрнекі құрал жасауға тағы ... ... ... ... ... ... өткізу.
Бәрімізге белгілі, мектеп тәрбие ісінің орталығы болып саналғанмен, ата-
аналармен қоғамдық ұйымдар бұл мәртебелі істен тыс қалмаулары керек. ... ... ... нәрсе. Ендеше ата-аналармен мынадай
бағыттарда жұмыс атқарылуы тиіс:
- ата-аналарға әскери-патриоттық жұмыстардың ... мен ... ... ... осы ... ... қажетті негізгі әдістерді үйрету;
- ата-аналарды әскери-патриоттық шараларға кеңінен тартып, сыныптан тыс
жұмыстарға белсенді түрде араластыру.
Әскери- патриоттық тәрбиенің ата- ... ... ... ... ... табылады:
- отбасындағы дәстүрмен, ерлік істермен таныстыру;
- халықтың жанқиярлық ерлік істерінен жалпы мәліметтер беру;
- оқыған ... ... ... ... ... ... бірге көруге жағдай
туғызу;
- балалардың игі бастамаларына әрдайым жанды көмек беріп, қолдап отыру;
- әскери мамандықтар жайлы мәліметтер беру;
- балалардың шынығуына, дене ... ... ... ... ... ... ... дене тәрбиесін берудің құрамды бөлігі
ретінде қарастыру, дене мүмкіндіктерін тәрбиелеу әлеуметтік ... ... ... жетілген адамды дамыту, әлеуметтік-
экономикалық жағдайға ағзаның ... ... ... ... ... деңгейге жеткізіп, жеке тұлғаның салауаттылығын
қалыптастыру. Сонымен қатар халықтық мұраларды ... ... ... ... ... дене ... тәрбиелеп қана қоймай, ақыл-
ой жұмыс қабілетін қалыптастырып, рухани-адамгершілік сезімдері ... ... ... ... ... әсер ... мұғалімдерге дене тәрбиесін беруде халықтық педагогика
материалдарын пайдалану проблемасының тамыры ... ... ... ... ... ... ... жазаға ұшырап, зорлық-зомбылықтың
құрбаны болған Шәкәрім Құдайбердиев, Жүсіпбек Аймауытов, Ахмет Байтұрсынов,
Мағжан Жұмабаев сынды асыл ... ... ... ... ... сындарлы пікірлері бүгінгі ұрпақ үшін асыл қазына. Асыл ... ... ... ... ... ... өз ... салт-
санасын терең зерттеп, халқымыздың ғасырлар бойы ... ... ... ... ... жасаған.
Бүгінгі таңда халқымыздың тарихи ... ... ... бен келешегіміздің нәрлі қайнарына айналдыру өмір ... ... ... ... перзенттік парызымыз. Сондықтан
ата-баба дәстүрімен тәрбиелеу, халық ... ... ... сусындату мектептіңц оқу-тәрбие үрдісінің ... ... ... жалғасып келе жатқан ата-бабамыздың
салауатты өмір-салты, қазақ халқының тәлім-тәрбиесін педагогикалық қолдану
жүйесі әлі де толық қалыптаспай ... ... ... Республикасында халықтық педагогиканың жалпы
педагогика, психология ғылымдарындағы алатын ... ... ... теориялық негізін ашуда елеулі үлес қосып жүрген ... Қ. ... С. ... К. ... С. Қалиев, К.
Оразбекова т.б. еңбектерінің маңыздылығы жоғары.
Сонымен, жеке тұлғаның дамуы - өз ... ... ... ... ... Даму ... жоғары болған адам
өзінің ... ... ... ... ... Дене ... сабағында күрделі жаттығулар ... ... ... ... әр ... ... ерік-
күшін жұмсап, өз әдіс, тәсілдерін табуы мүмкін. Осыдан жеке тұлғаны танып,
білу үшін оқушының көзқарасын, ... ... ... іске ... мен өмір ... ұстанған принциптерін дұрыс бағытқа бұруда
халықтық педагогика ... ... ... екені хақ.
Бүгінгі таңда ... ... ... өз ... ... тәрбиелеуде. Дегенмен, этнопедагогикалық тәрбие
белгілі бір жүйеге еніп қалыптаса қойған жоқ. Әр ... өз ... ... ... ... ... жұмыстарының бірнеше үлгілерін
жасап келеді. Мұның өзі ... ... ... зор ықылас қойғанымызды
көрсетеді.
Мектептегі этнопедагогикалық тәрбие жұмыстарына тоқталмас бұрын, ... ... ... ... ... ... ... көз жүгіртіп көрейік.
2. халықтық педагогика жас ұрпақпен бірге жасауы тиіС
Халықтық педагогика - қоғамның рухани, ... және ... ... ең ... қазына. Халық үшін тәрбие - тұтас дүние. Оның
мақсаты - адам тәрбиелеу. Балаларға ұлтымыздың ... мен ... ... оны ... шағынан бойына сіңіріп, ойына ұялату,
сол арқылы ізгілікке, адамгершілікке тәрбиелеу - қай күннің ... ... ... ... отбасынан бастау алатын болғандықтан инабаттылық,
мейірімділік ана сүтімен, ана тілімен орныға бастайтыны аян. Сол ... ... ... ... ... ... ... деуі заңды. Ежелден
халқымызда бала тәрбиесіне ата-ана ғана ... ... ... ... ... ... жағдай саналған. Мысалы, үлкен кісіге сәлем бермегеннің ерсі
саналып, оған дер ... ... ... Өзі ... теріс қылық
байкаған кез келген сол ауылдың сыйлы адамы тентегін ... ... ... Әр ... әр ... ... бойы ... бірге жасап келе
жатқан бала тәрбиелеудегі өзіне тән халықтық ... асыл ... Жас ... сол ... өнегесінен күш алып қуаттанады, бойына ізгілік
негізі орнығады. Сол себептен де халық даналығына, оның ... ... ... зер ... ... аудармаған ақын-жазушы, ұстаз-ғалымдар
көптеп саналады. Онда кең толғаныс, өнегелі өсиет ... ... ... ... тәжірибелеріне көз салсақ, балаға жан-жақты
тәрбие беру ісі тіл үйрету,ақыл-ойын өсіру, ... ... ... ең ... ... ізгілік қасиеттерді бойына сіңіру бағытында
жүргізілгенін білеміз. Мұның барлығы, әрине, бесік тәрбиесінен басталады.
Тәрбие бастауы – бесік ... «Ел ... ... ... ... ... ... - осының айғағы. Халықтық педагогика жас ұрпақпен бірге
жасауы тиіс. Сондықтан да бала тәрбиесінде кеш ... ... ... ... ... ... алатын орны
Қазіргі мезетте, еліміздегі қайта құру ұлттар мен ... ... ... ... ... ... ... дәстүрдің
қайтадан өрістеуіне қуатты серпін берді. Қазақ халқы ... ... ... ... өткен өміріне көз салу,тарихи тәжірибеден сабақ алу, мәдени
дәстүрлерін, озық әдет ғұрпын, өмір салтын зерттеу, оларды ... ... етіп ... мәселелерімен ұстаздар қауымы да ... ... ... ... ... оқу – тәрбие ісінің бай тәжірибесін,
аса тиімді, шығармашылықпен қолдана білу – әрбір ұстаздың ... ... ... көздер мақсаты – өзінің бай ... ... ... ... ... еңбекке, өнер – білім машықтарын меңгеруге,
отбасы ауыл – аймақтың, Отанын сүюге, ар – ... ... және тағы ... ... ... мен тәрбиенің қайнар көзі – халықтық педагогика. ... салт – ... әдет ... ... ... ... Өз
халқының мол мұрасын, ұлттық ерекшеліктерін білудің адам болып қалыптасуына
берер ... ... егер әр ... өзінің оқу – тәрбие ... осы ... ... ... шығармашылықпен тиімді пайдаланса,
оқушыларымыздың өнегелі, өнерлі,еңбексүйгіш, абзал ... ... ... мен тәрбие алдында ата ана да, тәрбиеші мен ұстаз да, адамды қоршаған
ұжым да, тіпті ... ... ... та ... ...... халқының сан ғасырдан бергі ата-бабадан
ұрпаққа ... ... ... мұра ... келе ... тәлім-тәрбие жөніндегі
тәжірибесі. Яғни ата буын өкілдерінің ... ... ... ... ... ... ... ұрпақты адал еңбекке, ұлтжандылыққа,
өнер-білімге баулу, салауатты ... ... ... ... Мұны ... тәжірибеде тиімді қолдана алсақ, игі мақсатқа қол
жеткізе ... ... ... ұрпақ тәрбиесіне көз жұмып ... ... ... жаһандануға жұтылып кетпесін десек, халықтық
педагогикаға бет бұрып, қазақ мектептерін ұлтымыздың айнасына ... ... несі бар, ... ... ... ... ... тек оқытумен ғана шектеліп қалды. Мұның ... ... ... ... жаман әдеттерге бой үйретуге алып келуде. Осы
олқылықтардың орнын толтыру үшін «Халық ... ... ... ... бағдарламасын» әзірлеуді күн тәртібіне шығару керек. Аталмыш
бағдарлама аясында оқу-тәрбие үрдісіне айтарлықтай жаңалықтар енгізілуімен
қатар, ... ... да өріс алуы ... ... ... халық
болмайды. Онсыз өсіп-өну, ілгерілеу жоқ. Халықтық оқу-тәрбие ісінің негізгі
бағыты – балаға тәрбие беру. Білім мен ... ... ... да, ... ... ұжым да ... Сол себептен халықтық педагогика дәстүрінде білім
берудің мысалын алыстан іздемей-ақ, ұлтымыздың құндылықтарын психологиялық-
методикалық тұрғыдан жаңғырту арқылы ұрпақ ... ... ... ... ... пайдаланып өткізген сабақ оқушының ... ... ... ... Сонымен бірге оқушы ойын
дамытып, ... ... ... ... дербес ойлап, әрекет етуге
жетелейді. Нақты мысалдар арқылы түсіндірілген сабақ оқушы білімін ... ... ... ... беру ұтымды әрі ... ... ... ... мазмұны байып, құндылығы артады,
оқушылардың білімі молаяды. Егер мұғалім ... ... ... ... тұлғалық мәдениетін дамытуға көңіл аударса, келесі бір
сабақты халқымыздың дәстүр-тұрмыс, салт-сана көріністеріне ... ... жете біле ... ... ... жөн-
жоралғыларды түсіндіруге арнауы тиіс. Әрине, халықтық педагогика ... ... ... ... оқу ... ... салу бір күнде
шешілетін шаруа емес. Бұған кезең-кезеңімен көше ... ... ... ... жолдарын қарастыру қажет. Біріншіден, педагогикалық жоғары
оқу орындарында халық педагогикасы кафедраларын және зертханаларын ... ... ... әзірлеу және ғылыми-тәжірибелік
конференциялар шақыру; ... БАҚ ... ... ... жүргізу;
төртіншіден, халық педагогикасы дәстүрінде білім беруді оңтайландыру ... ... ... ... веб-портал құру, бесіншіден, оқу-тәрбие
процесін халық тәлімі негізінде ... ... ... ... ... арнайы оқу курс-тарын ... ... ... ... ... педагогикасына негізделген пән
бойынша арнайы олимпиадалар өткізу ... ... ... ... жол ашуымыз керек. Аталған мәселелердің түйінін тарқатсақ білім беру
мен тәрбиелеудің ұлттық жаңа ... ... ... ... ... ... ыдырағаннан кейін бастапқы әскери дайындық мектеп
бағдарламасынан алынып ... ... ол ... ... ... сезім мен әскери қызметке дайындауға кері әсерін тигізді. Оқу
орындарындағы оқу-материалдық база ... ... ... мен оқу ... ... ... ... Әскери ойындар
секциялары мен қосымша ... ... ... Оқу ... әскери-патриоттық сезімін оятатын қоғамдық іс-шаралар саны
азайды. Кезінде Қарулы Күштерде ... ... ... ... ... ... ... оқу орындарын бітірген жастардың әскер
қатарына баруына кері әсерін тигізді. Қазақстан ... ... ... ету, оның ... Отан қорғаушы, әскери маман болу мектеп
бітірген түлектерді онша қызықтырмады.
            Қазақстан Республикасының "Жалпыға бірдей әскери міндет пен
әскери ... ... ... ... көп ... ... Әскер қатарына
алынушы жастар Қарулы ... ... ету ... түсініктері мүлдем
болмады, өздерінің конституциялық борышын өтеуден қашып, мерзімді әскери
қызметке бармаудың қандай-да бір ... ... ... бәрі ... ... Күштерін жастармен толықтыруда саны мен ... ... ... ... қасы ... көрсетті.
1996 жылы Қазақстан Республикасы Үкіметінің "Жалпыға ... ... ... әскери қызмет туралы" Заңына толықтырулар мен ... ... ... 14 ... № 2635 заң күшіндегі Жарлығына және 1995
жылғы 30 тамыздағы "Қазақстан Республикасы білім туралы кейбір ... ... мен ... енгізу туралы " Заңына сәйкес,
Қазақстан Республикасы Үкіметінiң "Бастапқы әскери дайындық туралы " № ... ... ... ... ... ... іске ... Павлодар облысы аумағында 1997 жылғы 29 қыркүйекте ... ... ... № 214 ... қабылданды, онда әскери дайындықты енгізу
жолдары анықталды.
            Облыс әкімі өзінің шешімімен ... ... ... ... қала мен ... атқару органдарының штат кестесіне әскерге
дейінгі және әскер қатарына шақырылатын жастармен жұмыс істейтін ... ... ... ... ... ... пен қалалық
(аудандық) білім беру бөлімдеріне, жастармен бастапқы ... ... ... және ... ... лауазымын енгізу;
            - Білім беру мекемелеріне бастапқы әскери дайындықтан сабақ
беретін мұғалім-ұйымдастырушылар, ... ... ... ... ... ... ... дайындық бойынша мұғалімдер алуын
қамтамасыз ету;
            - ... беру ... ... ... дайындық оқу-
материалдық базасын қалыпқа келтіруде шаралар қолдансын;
            - бастапқы әскери ... ... ... далалық-оқу
жиындарын ұйымдастырып өткізуді жоспарлау;
            - бастапқы әскери дайындық ... ... ... мен ... ... беру ... бастапқы
әскери дайындық жұмыстарын жаңғыртуда, оқу-материалдық базасын нығайтуда
көп жұмыс істелді, сонымен қатар басшы-ұйымдастырушылар мен оқу-әдістемелік
дайындық ... қала мен ... ... ... ... пен ... патриоттық рухта тәрбиелеу шараларын өткізу жоспарлары жасалады.
            Бастапқы әскери дайындық мұғалімi - ... ... ... ... Бірінші болып қызметке алынғандар -
Қарулы Күштерде қызмет еткен ... ... ... ... тағайындалатын кандидаттар жергілікті әскери басқару органдарымен
келісіліп қызметке алынды.
            Ұйымдастыру мен ... ... ... ... ... ... ... жалпы білім беру мектептерінде, кәсіби-
техникалық мектептерде және ... ... беру оқу ... енгізілгенін
көрсетті.
            Қазіргі уақытта бастапқы әскери дайындық облыстың 335 білім
беру мекемелерінде ... ... ... ... ... 100% ... 335 оқытушылардың 133 запастағы
офицерлер, 3 запастағы прапорщиктер, 199 ... ... ... Әр оқу ... ... ... дайындық сыныбы жабдықталѓан.
Бастапқы әскери дайындық қайта жүргізе басталғаннан бері ... ... беру ... ... ... ... ... әскери басқару органдары көп көңіл бөліп, ескірген ... ... ... ... ... күні облыс ұйымдарында 148 ату
тирі, 305 бөлме әскери-техникалық мүлікті ... ... ... ... 318 ... жабдықталған. Оқу үрдісінің сапасын
жақсартып, сабақты көрнектілек ... ... ... ... ... жөніндегі департаментінде ұйымдарды әскери техникалық және оқу
мүлкімен қамтамасыз ету ұйымдастырылған.
            Облыста 2002 ... 9 ... ... ... - ... ... үйлестіру, бастапқы әскери дайындық сабақтарын беретін
оқытушы-ұйымдастырушылардың ... ... ... өтуін қамтамасыз
ететін, әдістемелік құралдар жасайтын, әскери дайындықта озық ... ... ... ... ... оқу-әдістемелік орталық
құрылды.
            Облыста оқу-методикалық орталықтың ашылғанынан бері ... ... 227 ... ... ... ... ... жақсарту мен бастапқы әскери дайындық сабағының
сапасын арттыру үшін облыстың қорғаныс ... ... ... ... ... ... ... түрде әдістемелік
жиыннан өтуі туралы бұйрық шығарылған.
            БӘД орталығы мен Қорғаныс істері ... ... ... жұмыстар, саптық сабақтар жүргізу әдісі,
медициналық-санитарлық дайындық және азаматтық дайындық жөнінде ... ... ... ... ... ... сөздерінің қазақша-орысша
сөздігінің 5000 данасы басылып, шығарылды.
| | | | | ... ... ... ...... ... ... қорғаныс істері басқармасы мен бөлімдері
өткізетін ай сайынғы оқу-әдістемелік сабақтар болып табылады. Осы ... қала мен ... ... ... ... (бөлім) бастықтарының
бұйрығымен бастапқы әскери дайындық жөнінде штаттан тыс методикалық кеңес
құрылған, ол осы ... ... ... ... Әр ... осындай сабақтар білім беру ұйымдарының негізінде өтеді.
            Бастапқы ... ... ... ... ... ... ... деңгейі жоғарлады.
            Білім беру ұйымдарында "ерлік сабақтары", ҰОС ардагерлерімен,
жауынгер-интернационалистермен кездесулер ұдайы болып тұрады. ... ... ... ... ... ... ... әндері байқауы болып
тұрады. Әскери патриоттық жұмыстың ... ... үшін ... ... 176 ... ... жабдықталған. Әр мектепте әскери
ойындар ... ... ... ... ... мектептерінде әскери-
патриоттық бағытта сыныптар ашылуда. Осындай мамандырылған мектептің ... ... №21 ... орта ... беру мектебі, Железин
ауданындағы жалпы орта білім беру ... ... ... жалпы орта білім беру мектебі. Бастапқы ... ... ... ... меңгеруде, білім беру ұйымдарының ... ... ... болып табылады. Қалалық және аудандық
жерлерде бұл жиындардың ... ... ... ... басшылық
етеді. Бұл жиындарды және ... ... ... ... аудандық әкімдіктері 2004 жылы 5 млн 200 мың ... ақша ... беру ... ... өткізілетін далалық-оқу жиындары
демалыс лагерьлері және спорттық ... ... Әр қала ... осы ... ... мен жабылуы салтанатты түрде, жергілікті
атқару ... ... ... және ... ... ... өтеді. Далалық-оқу жиындары кезінде жастар бастапқы
әскери дайындық бағдарламасын игереді. ... ... ... ... дене ... ... жүргізіледі.
          Бөлімшелер арасында спорттық әскери ойын түрлерінің жарыстары
ұйымдастырылады. Жалпы жастар арасында осындай бастапқы әскери ... ... ... ... өткізілуі ҚР Қарулы Күштерінде
қызмет етуге деген қөз-қарастарына жақсы әсер етеді.
Білім мен тәрбиенің тұғыры ... ... ... Әбішұлы Назарбаев Қазақстан Президентінің лауазымына
кірісу рәсімінде сөйлеген сөзінде әрбір түйінді ... ... ... ... отандастар!” “Қымбатты отандастарым!” деп ... өмір ... ... сіңген “жолдастар” деп келетін қаратпа
сөздердей емес, “отандастар” деген сөз ... ... ... ... ... ... дарытып, тыңдаушы көпшілікті рухтандырып
отырды. Себебі, ... ... ... ... мән-мазмұнымен еркін айта алу,
түптеп келгенде, елдің тәуелсіздігі мен ... ... ... ... деген сөз. Біз “менің Отаным” деген сөзді өз Отанымыз ... ... ... ... ... өскен ұрпақпыз. Тарихқа
кеткен есеміздің орнын толтырудың ең бір жанды ...... ... ... ... отаншылдық сезімін орнықтыру болса керек. Бұл ретте
отаншылдық – ең алдымен білім мен ... ... ... ... ... ... “ұлтжандылық” деген сөздерді
тәуелсіздік алғалы жиі қолданамыз. Мұндай ... та ... ... ... сыртқа шығара алатын күнге жеткенімізге шүкіршілік
етеміз. Осы ... ... жөні ... ... мән ... де рас. ... ... қойсақ, “отансүйгіштік”, “патриотизм”,
“ұлтжандылық” сөздерінің өзіндік мән-мазмұны бір бөлек болса, “отаншылдық”
сөзінің де ... ... ... бар ... аңғарту қиын емес.
Отаншылдық – Отанын ... ... оған ... ... ету ғана ... – ең алдымен өз Отанының тарихи тек-тамырын, ғұмыржолын, қадір-
қасиетін ... білу және өз ... үшін ... ... бөлену деген сөз.
Тек білім-білік пен тәлім-тәрбие арқылы ғана отаншылдық сезіміне ... ... ... ... үшін кие ... білмей тұрып,
отаншыл болу мүмкін емес. Отаншылдық – ең алдымен ... мен ... ... тиіс ... ... де ... Ал біздің ұлы Отанымыз
– Қазақстан өзінің терең тамырлы тарихымен де, ... ... де, ... толымды мәдени-рухани төлтума болмысымен де кез келген
қазақты, кез келген қазақстандықты мерейлендіруге тиіс.
Тарихи тұрғыдан келгенде ... ... ... соңғы екі-үш мың
жыл аясында жиырмаға тарта ... ... бой ... ... ... Ғұн, ... Ұйғыр, Қырғыз, Хазар, Бұлғар, Ауар, Түргеш, Қарлық,
Қимақ, Қыпшақ, Қарахан, Салжұқ, Керей, Найман, Моғол, Алтын Орда, Ақ ... ...... ... Қазақ даласындағы мыңдаған жылдарға созылған
және өзара сабақтасып жатқан этносаяси ... ... ... тіліндегі
күні бүгінге дейін қолданылатын дәулет, ұлыс, қағанат, ел, ... ... ... деп ... ... ең ... мемлекеттік
жаралымдардың орныққан үлгілерін пайымдатады. Өкінішке қарай, отаншылдыққа
арқау ... ... ... ... ... тарихи ақиқаттар
өзінің барша сыр-сипатымен әлі де болса білім ... ... ... жасыра алмаймыз.
Осы орайда, соңғы бес-алты мың жыл аясында Қазақстан ... және ... ... ... ... атты ... он екі ... бөліп қарастыруы, әдіснамалық
тұрғыдан алып қарағанда, әрі тың, әрі ұрпақ ... ... жүйе ... ... ... ... болады. Бірінші кезең – ежелгі арий ... ... ... ... Арқайым қорым-кешендерінен
белгі береді. Екінші кезең – ... ... Үнді ... ... ... арий ... ... қалған ұрпақтардың өмір-
тіршілігіне айғақ болатын Таңбалы қонысы. Үшінші кезең – ... 2,5-2 ... ... төбе ... ғұн ... ... ... Тәңірі-аспанға,
Жер-суға, Ұмай-анаға табынған транцендентті дүниетанымы. Төртінші кезең –
бұдан 1, 5 мың жыл ... ... ... ... ... ... Ел
жасақтай бастауы. Бесінші кезең – осыдан 1300-1100 жыл бұрын ... ... ... ... ... ... Күлтегін, Қорқыт сияқты
ел бастаған қағандардың, қол бастаған батырлардың, ақылгөй ... ... сол ұлы ... ... өнеге етіп, тасқа қашап қалдырған жазба
мәдениеті, өз заманындағы мойны озық ... ... ...... жыл ... ... ... араб-ислам рухының ене бастауы, Әл-
Фараби, Жүсіп Баласағұн, Махмұд Қашқари сияқты әлем ... ... ... ... Жетінші кезең – Түркістан ... ... нәр ... ... ... ... Қожа ... Ясауи ғұмыр
кешкен ХІ ғасыр. Сегізінші кезең – ХІІ-ХІV ғасырлар. Шыңғыс ханның шаңды
жорығы. ... ... ... ... мен ... Ел-жұртты
ұйыстырудағы Майқы би сияқты тұлғалардың даналығы. Тоғызыншы кезең – ХV-
ХVІІ ғасырлар. Түркі ... ... ... Қазақ хандығының шаңырақ
көтеруі. Ел ... ... ... ... ... ... Бұқар сияқты абыз-жыраулар, Төле, Қазыбек, ... ... ... ... ... Есім, Қасым, Тәуке сияқты елжанды хандар, Қобыланды,
Жалаңтөс, Қарасай сияқты құрбаншыл батырлар, ... ... ... ... ... ... шежіреші-тарихшылар, елдің елдігін паш
ететін эпикалық жырлар мен ән-күйлер, ... ... деп ... ... ... мен ... Оныншы кезең – ХVІІ-ХІХ ғасырлар. Бұл –
елдіктің де, ерліктің де, саяси көрегендіктің де сынға ... ... Бұл ... ... ... Қабанбай, Наурызбай, Сырым, Исатай, Махамбет,
Абай, Шоқан, ... ... ... ... Отан ... ел ... өткен заманы. Он бірінші кезең – ХХ ... Бұл – ... ... ... ... кезең, алмағайып заман. Әлихан
Бөкейхан, Ахмет Байтұрсынұлы, Міржақып Дулати, Халел ... ... ... ... ... ... ... сияқты саяси
күрескерлердің, Мұхтар Әуезов, Мағжан Жұмабаев, Жүсіпбек Аймауытов, Сәкен
Сейфуллин, Бейімбет ... ... ... ... ... ... ... Момышұлы, Мұқағали Мақатаев, Мұқан Төлебаев, Ахмет
Жұбанов, Нұрғиса Тілендиев, Шәкен Айманов сияқты ... от пен ... ... ... елі мен ... қамы үшін тындырған толағай істері.
Он екінші кезең – 1980 жылдың ортасынан басталған, дәлірек ... ... ... ... ... ... ... рухының жаңғыру кезеңі.
Империяның құлауы. Қазақ ... ... даму ... бастауы.
Н.Ә.Назарбаевтың сөзімен айтқанда “қазақ халқының тарих толқынында ... ... ... ... ... тұңғыш рет мүмкіндік алуы”.
Соңғы бес-алты мың жыл аясын кезеңдеген Н.Ә.Назарбаевтың ... ... ... мәні бар. Сөз болып ... ... ... ... ... ... ... дари кететін немесе әркімнің
қалауымен көкірекке қонақтай қалатын құбылыс емес. Отаншылдық дегеніміз, ең
алдымен, әркім өз ... ... ... ... даму жолдарын
түбегейлі зерделеп, сол жолдағы ... және ... ... ... одан әрі өз ... ғұмыр шежіресін өз
өмірбаяны сияқты терең сезіне алғанда ғана ... ие ... ... Бұл ... адам ... ... ... дарыту, ең
алдымен, білім мен тәрбие жұмыстарының сапасына, ... ... ... ... күшейіп, жаһандану үрдісі қарқын алған
сайын дүние жүзі халықтары өздерінің ұлттық төлтумалығын ... ... ... ... ... ... ... бөлуде. Әсіресе, білім
беру жүйесінде этнопедагогика (халықтық педагогика) атау-ұғым ретінде ғана
емес, ... беру мен ... ... ... айналуда. Америкада соңғы
жылдары мектеп арқылы “танымға ... ... ... үшін ... ... ... стратегиясы” атты ұлттық бағдарлама ... ... ... ... ... ұлттық бағдарлама қабылданды.
Білім беру саласындағы мұндай серпілістер Германияда ... ... ... ... сапа”, Жапонияда “Рух биіктігі мен мәдениеттегі
тереңдік” деген бастамалар түрінде көрініс тапқан.
Қазақстанда тәуелсіздік ... ... ... ... көңіл бөліне бастады. Алайда, этнопедагогиканы өз алдына дербес пән
ретінде бөлектеп, жас ұрпақты этнографиялық архаикамен ... ... ... де көрініс тауып отырғанын жасыра алмаймыз.
Біздіңше, этнопедагогика бүкіл ... беру мен ... ... алтын
арқауына айналып, оның мазмұны мен идеясына отаншылдық тұғыр болуға тиіс.
Бұл ретте, әрине, елдің ... ... ... ... ұлағаттайтын
жүйелі білім мазмұны әсіресе қоғамдық ғылым пәндерін көктей өтіп ... ... ... ... ... ұғым жай ғана ... ниет ... қоймай, әрбір субъектіні шынайы патриоттық сезімдерге бөлеп, одан әрі
асқақ әрекеттерге бастайтын ... ие ... ... әйгілі педагогы
К.Д.Ушинский ХІХ ғасырдың өзінде-ақ былай деп жазыпты: “Барша ... ... ... өзара ұқсастықтарға қарамастан,
олардың әрқайсысына тән ... ... ... әрқайсысының дара
мақсаты мен сол мақсатқа жету жолында ұстанатын ерекше әдіс-тәсілдері ... ... оның ... ... ... ... оқу-тәрбие жұмыстарына қатысты бағыт-бағдарды, мән-
мазмұнды, үлгі-өнегені айқындауда көзсіз еліктеу мен ... ... ... ... ... ... ... ең өзекті идеясына халықтық
қасиеттер тұғыр болуға тиіс”.
Осымен үндес ойды М.Шоқай 1931 жылы “Яш Түркістан” журналына былай деп
жазыпты: ... ... ... рухта тәрбиеленген ұрпақтан халқымыздың
қажеті мен мүддесін жоқтайтын пайдалы азамат шықпайды... ... ... ... ... ... формула халықтық рухқа сай ... ... ... (мәдениеті) біртұтас құбылыс. Оны “мазмұнға” және
“формаға” бөлуге болмайды. Кез келген ... ... ... ... ... де айқындалады”. Мұндай ақиқат ойларды ... ... ... ... ... жоталы-жоталы проблемаларға
маңдай тірейміз. Қазақстан сияқты көптеген ұлттардың өкілдері шоғырланған
мемлекеттің алдында, ... ... ... ... қалыптастыру
міндеті тұрса, екіншіден, жас ... ... ... ... ... ... болып отыр. Осы тұрғыдан келгенде,
Қазақстандағы мектептердің мәдени-кіріктіруші және ... ... ... ... ... ... Бұлар:
Біріншіден, оқушының ұлттық дүниетанымын әлемдік мәдени құндылықтар
мен диалектикалық тұтастықта жетілдіріп отыру қажеттілігі ден қойдырды.
Екіншіден, ұлттық құндылықтар ... ... ... және оны ... ... алуға оқушыларды баулу мәселесі назар аударады.
Үшіншіден, жас ұрпаққа білім беру барысында, бір жағынан, ... ... ... ... ... ... ... екінші
жағынан, өз елінің этномәдени, тарихи, әлеуметтік-экономикалық ахуалын
терең тануға айрықша көңіл бөлу ... ... ... көп ... білім мазмұнына тікелей
байланысты. Әсіресе, Білім мазмұнының ... ... ... рөл
атқаратынын айрықша атап өткен жөн. Яғни, Қазақстан ... ... ... ... ... ... ең бір ... ынтамен көңіл
бөлетін, қызғыштай қорғайтын оқу пәндері болуға тиіс. Мұның өзі ... сөз ... ... ... өмір ... ... ең бір
пәрменді тетігі екеніне мән беретін мезгіл жетті.
Ойдың орамын нақтылы социологиялық деректермен ұштауға ... ... жылы ... ... Қазақ Білім академиясының ғалымдары Алматы,
Астана, Қарағанды, Өскемен, Шымкент қалалары мен бірқатар облыстардың ... орыс ... ... ... 15 мың ... 5 ... және 5 мың ата-анаға 100-ге тарта сұрағы бар анкета таратып,
пайымдаулар жасады. Сонда “Мүмкіндік ... ... елге ... ме ... ... қазақ мектебінде оқитын оқушылардың 11 пайызы, ... ... ... 47 ... “Иә, ... ... деп жауап берген.
Мұндай деректің айтарынан аңғартары мол. Егер анкетаға ... ... ... тек ... мен ... ғана ... емес ... бірге Отан деп аталатын киелі жаралымның да бір өкілі екенін терең
сезінетін болса, әрине, жауап нәтижесі де ... ... ... еді. ... анкетаға жауап берген қазақша және орысша оқитын оқушылардың ниет-
қалауларының арасындағы елеулі айырмашылық та ... ... ... адам ... әлде бір ... ... ... тайып даритын
қасиет емес екенін, оның өзі білім мен ... ... ... ... ... төлтума мәдени-рухани әлеміне терең бойлау ... ... қиын ... ... жоқ, осы ... дейін ел арасында ... ... ... орыс ... ... ... деп
келетін қауесет айтылып жүретін. Өткен 2005 жылы білім жүйесінде ... ... ... ... ... ... қауесеттің бекер екенін әйгілеп
берді. Мемлекеттік ... ... ... ... көрсеткішінде математика,
химия, физика, тарих, ... ... ... ... пәндер бойынша
қазақ бөліміне түскен оқушылардың ең жоғары балы – 120, ең төменгі балы –
71, орыс ... ... ... ең ... балы – 113, ең ... ... болды. Тестердегі сұрақ үлгілері бірдей болғанымен, көрсеткіштерінде
елеулі ... бар. ... ... ... мектептер мен орыс ... ... беру ... елеулі айырмашылық бар деген сөз. Осы
орайда, ең алдымен, қазақ тілінде оқитын ... кем ... ... ... тілдеріндегі ақпарат көздерінен сусындай ... бар ... ... олардың салыстырмалы-
сараптамалық зердесінің ... ... мән ... ... оқымағанын түс көріп білмейді. Оқушының азаматтық түлғасы мен
отаншылдық асқақ сезімдері тек қана ... мен ... ... ... ... Отан, ел-жұрт, төлтума мәдениет, салт-дәстүр, моральдық-этикалық
нормалар туралы білім мен біліктің қайнар көзі қоғамдық ... ... ... сол ... ... ... мәтіндерінде екені басы ашық
ақиқат. Өкінішке ... ... ... мен ... ... айқындауда осы
мәселелерге ойдағыдай мән берілмей келеді. Қазақстанда қалыптасып отырған
жаңа білім жүйесі бойынша жасалған оқу ... ... ... ... ... ... ... этнопсихология сияқты бірнеше маңызды пәндер жоғары оқу
орындарының барлық мамандықтарында ... ... ... ... ... ... төбе ... бастады. Қазақ тілі сабағы бұрынғы оқу
жоспары бойынша ... 200 ... ... ... жаңа білім
жүйесі бойынша 45 сағатқа ... 3 ... ... ... аспирантурадағы оқу бағдарламаларында қазақ тілі қысқартылып, тек шет
тілдері ғана қалдырылып отыр. Мемлекеттік тіл ... ... ... ... Оқу орыс ... ... мектептерде қазақ
тілі әлі күнге дейін жүрдім-бардым оқытылуда, әлі күнге дейін қазақ тілінен
мемлекеттік емтихан тапсыру жалпы ... ... ... ... көтеріле
алмай келеді. Қазақстан Республикасы Статистика жөніндегі ... ... ... ... ... мемлекеттік тілде қазақтардың 99,4
пайызы, орыстардың 14,9 пайызы ғана ... ... ... ... ... ... ... білім жүйесіндегі қазақ тіліне
немкеттілік пен келеңсіздіктің ... ... ... күмән келтірмеуге
тиіс.
Рас, отаншылдық сияқты асыл қасиетті ұрпақ бойына қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... кез келген ұлттық-
мемлекеттік жаралымның өмір салтына, өмір сүру нормасына айналуға ... жас ... ... етіп ... ... маңызды да жауапты
істердің бірі болып табылады. Осы тұрғыдан ... ... ... ... жас ... тәрбиесінде бұқаралық ... ... ... ... ... өмір шындығы. Солай бола тұра,
бүгінгі таңда Қазақстанның Бұқаралық Ақпарат Құралы жүйесіндегі еркіндіктің
бассыздыққа ұласып бара ... ... ... ... ... және
спорт министрлігінің мәліметі бойынша, 2005 жылдың басында ... ... ... ... ... ... БАҚ 10 пайызға
артық екен. Турасын айтқанда, ... ... сөз ... ... ... де үш ... сорпасы қосылмайтын сияқты.
Мұның шын ...... ... ... деген немкеттілік деген
сөз. Себебі, басқасын былай қойғанда, шетелдік БАҚ-тардың ... ... ... қазақстандықтардың мүддесіне сай келе ... ... ... ақпарат тасқынынан оңы
мен солын айыра алмай қалай мәңгіріп отырғанын пайымдау қиын ... ... ... ... ... ... ... деңгейде
қорғалмай, аяқ-асты болып отырғанын жасыра алмаймыз.
Біздің пайымдауымызда ... ең ... ... ... ... ... Бұл ... БАҚ-тардың рөлі бүгінгі таңда бірінші орында
тұрғанын социологтар ... ... ... ... ... аздыратын, ұлтты тоздыратын кейбір ... ... ... ... ... ... сезінуіміз керек. Қазір ұрпақ
тәрбиесін мектеп пен ата-ана қолынан БАҚ ... ... ... ... ... бара ... көз көріп, көңіл тіксініп отыр. ... бұл ... ... ... де, ... ... ... проблема емес. Бұл – ... ... ... ... ... ... құқық қорғау және заң шығару орындарының
тікелей араласуымен ғана оң шешімін табатын проблема.
Білім мен тәрбие тетіктерін ұрымтал іске қосу ... ... ... ... асыл ... дарыту, түптеп келгенде, Отан әлеуетін
нығайтудың ең сенімді кепілі. Бұл мәселені Президент Н.Ә.Назарбаев бір ... тыс ... ... жеке ... қадір-қасиетімен отаншылдықтың,
елжандылықтың тамаша үлгісін көрсетіп келе жатқанына куәміз. Тәуелсіздік
жылдарында ... ... ... ... ... ... “Қазақстан-2030”, “Сындарлы он жыл” сияқты терең мазмұнға толы
еңбектерінде шын мәнінде Отанын шексіз сүйген, сол ... ... ... ... ... білген жанның отаншылдық рухы ... ... да болу ... Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан Республикасы
Президентінің лауазымына ресми кірісу рәсімінде сөйлеген сөзінде айтқан
мына ойлары ... ... ... ... ... ... баурады: “Біз Отанымыздың қасиетті байтақ даласын ... ... ... ... ... лайық болуымыз керек. Олар
тәуелсіздікті аңсады, біртұтас, қуатты мемлекет құруды ... Осы ... ... ... ... абыройы біздің ұрпақтың пешенесіне жазылды.
Біздің тарихи міндетіміз елімізді әлемнің ... ... ... ... ... ... ... де өршіл Қазақстанды табыстау”.
Әскери қызметке даярлаудың мақсаты мен қамтылуы:
Азаматтарды әскери қызметке даярлау - әскери қызметтің негізі ... жасы ... ... ... ... ... ... әскери қызметке даярлау қызметіне мыналар жатады:
➢ бастапқы әскери даярлық;
... ... ... ... орта жалпы білім ұйымдарында қосымша білім ... ... ... (алғашқы әскери даярлық);
➢ жоғары кәсіби білім ошақытарында қосымша офицер бағдарламасы бойынша
(әскери ... дене ... ... ... ... тәрбие.
➢ Азаматтарды әскери қызметке даярлауды Қазақстан Республикасы Үкіметі
бекітілген тәртіппен мемлекеттік ұйымдар ұйымдастырады және қамтамасыз
етеді.
➢ Ұйым жетекшілері әскери ... ... ... ... ... ... әскери қызметке даярлау ұйымдарының үстінен Қазақстан
Республикасының Қорғаныс Министрлігі бақылауға алады.
Ұлы ойшыл ... ... ең ... ... ... тәрбие керек.
Тәрбиесіз берілген білім – адамзаттың қас жауы, ол ... оның ... апат ... - деп білім беру мен тәрбие ісін ... ... жүйе ... ... керектігін меңзейді. Тәрбие адам
тағдырын ,оның рухани ... ... ... ... бойына өз елінің салт – дәстүрін, ана-тілін, дінін, мәдениетін
құрметтеуге ... ... ... Отансүйгіштікке, патриотизмге тәрбиелеу.
- Ата-анамен бала арасындағы қарым-қатынасты дұрыстау.
- Баланы табиғатына сәйкестендіріп, қабілетін анықтап ... ... ... деген сенімділігін дамыту.
- Отбасында балның рухани байлығын (эстетика, дене, ... ... т.б ) ... ... ... жеке тұлға ретінде қарау.
- Баланың өзін-өзі басқаруы.
Ғасырлар бойы халқымыз ... ... өз елін ... баулып
келеді. «Білім туралы»ҚР 2007 жылғы 27 шілдедегі № 319 ... «Оқу ... ... ... атты (28-б 3-т)тармағында «Білім беру
ұйымдарындағы тәрбие бағдарламалары оқу ... ... ... табылады және білім алушылардың, тәрбиеленушілердің патриоттық,
азаматтық, имандылық ... ... ... ... мен ... дамытуға бағытталған», - деп атап
көрсетілген.
Әскери спорт ойындары, спартакиадалар, турнирлер ... ... ... бойында дағды, төзімділік, досқа деген қайырымдылық,
жолдастық, ... ... ... ... ... ықпал етері
анық. Ең маңыздысы, жастарды халықтың хаһармандық дәстүріне баулу ... да ... ... жүргізілуі керек. Бабаларымыздың ғасырлар бойы
қаһармандықпен қорғап, ұрпағына мұра еткен ұлан ... ... ана ... ... ... өнер білім үрдісі мол. Оның баянды
болмағы, ... ... ... ... елдігіне, халқымыздың жасампаздық
жігеріне, ынтымақты берекесіне, аға ... ісін ... ... ... ... ... ... Осы тұрғыдан қарсақ бүгінгі
ұрпақтың пешенесіне жазылған азаматтық борыш күрделі де қасиетті, ауыр ... ... ... бала деп ... ... «Баланы жастайынан»
көргенді ұл, өнегелі қыз ... ту ... ... ... ... ... ... азамат тәрбиелеуді мақсат еткен аян. Үлкендердің қабағын бағып,
бірауыз сөзінен мегзеу, мысал, ... ... ... ... сырын,
істің жайын баяндай алатын сезімталдықты, сергектікті, ... ... ... ... ... ... танытып, кішіге
мейірім, пейіл қоюда, ұя бұзбай, ... ...... ауыл
аймақтың абырой атағын қорғаудағы намыскерлікті оқымай ұғып, жазбай жадында
жаттап өскен. Халқымыздың ... ... ... ... ... жандандыру, көркейту елдігімізге бүгінгі ұрпақтың
азаматтығына сын болса керек.
Тәрбиенің ойлағандай ... ... ұзақ ... ... ... ... ... жас нәрестесін шырылдатып, тұзды сумен
шомылдырған сәттен–ақ оның бойы ... ойы ... ... асқар болуын
мұрат еткен.
Бабаларымыз бала тәрбиелеудің әдіс-тәсілдерін де ... ... ... ... іс. Олай ... оған ... кез ... салғырт, ат үсті қарауға болмайды. Ұлттық тәлім-тәрбие ... ... ... ... ... Ұл ... қыз қылықты
болсын десек, білім мен ... ... ... ... ... басталады» - дегендей, оқушыларды мектепке келген күннен
бастап, ... ... ... тәрбиелеу – ата-ананың
тәрбиешілердің, ұстаздардың міндеті. Оқушыларды ... ... ... ... дағдысына үйрету-тәрбие жұмысының негізгі бөлігі.
Ұлттық тәрбие отбасынан бастап, балабақшада, мектептерде, жоғарғы оқу
орындарында, халық ... ... ... тиіс екенін өмір көрсетіп
отыр.
Академик Т.Тәжібаев атындағы этнопсихологиялық және этнопедагогикалық
орталық ұлттық тәрбиенің тарихи құндылықтарын «Әдеп және ... атты ... ... ... әліппесі» оқу құралы 1997 жылы Білім және ... ... 10 000 ... шыққан. Мектеп бағдарламасына
еніп, оқытыла бастады.
Мектептегі оқыту процесінде халық педагогикасының үлгілерін ... ... ... педагогикасы – этнопедагогиканың зерттейтін саласы.
Халық педагогикасының мән мағынасы мен ... ... ... ... ... ... идеяларын
негізге алуды орынды деп санаймыз.
Ш.Уалихановтың пікірінше «Халықтың ақыл-ойынан және қалың ... ... ... алға ... негізінде тұрған бұл шығармалар (қазақтың
аңыз әңгімелері, ертегілері, мақал-мәтелдері, батырлар жырлары ) ... ... ...... одан бүкіл халыққа жайылды, содан халықтың
мәдени рухы, көзқарасы, әдеті, мінез-құлқы, тұрмыс-тіршілігі ... бұл ... ... ... ... тарихи жағынан болсын
маңызы зор.
Халық педагогикасының негізгі салалары:ауыз әдебиеті және ұлттық салт-
дәстүрлер.
Салт-дәстүрлер ұлттың ұлт болып ... мен ... ... ... тарихи және көне процесс. Ол ұрпақ тәрбиесінен, мәдени тұрмысы мен
шаруашылық тіршілігінен көрініс беретін ... ... мен ... ... әдет-ғұрып пен салт-сана қоғамдағы ... ... ... мәдени деңгейін көрсетумен қатар, тәрбие талаптарының
негізін құрайды, ... ... өмір ... және ... ... ... ... 2 мыңнан астам ұлттармен ұлыстар тіршілік етеді
десек,солардың әрқайсысының өзіне ғана тән ... ... Олар ... ... аса ... ... ... одан сол халыққа
жататын адамдар мәдениетінің деңгейі, рухани байлығы, басқа ... ... ... ... ... ... ... танылады.
Сонымен қатар салт-сана дәстүр қатып семген, мәңгі өзгермейтін нәрселер
емес. ... ... ... ... бірге, олардың
озықтары одан әрі ... ... ... ... ... қалып, ұмыт
бола береді.
Дәстүр ұғымы барлық халықтарда бар. Ол тарихи негізінде қалыптасып,
ұрпақтан–ұрпаққа ... ... ... ... ... әдет ... ... табылады. Дәстүр өзінің негізімен қалыптасуы, өмір ... ... ... ... ... әр бір ... ... адамзат
мәдениетіне санасымен үлес қосады.
Дәстүрлердің жалпыға ортақ ең ... ...... арасындағы
өркендеп және өзгеріп отыратын тұрақтылықты ретке келтіріп ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық
қатынастардың қалыптасуы, дамуы, өзгеруі мүмкін емес. Тұрақтылықты ... ... ... ... ең ... ... ... Қоғамдық
қатынастар тарихи дамудың әрбір жаңа сатысында ... қана ... ... ... ... дәстүрлер арқылы қайта жаңғыру пайда болады,
ескі қатынас түрлерінен қазіргі және болашақтағы ... ... ... ... нәтижесінде әрбір жаңа ұрпақ өткен ғасырлар мұрасының әсеріне
ұшырап, оған өндіріс тәсілдері мен оған ... ... ... ... ... ғана ... ... бірге қоғам мүшелерін
өзімшілдіктен, томаға тұйықтықтан құтқаратын құрал деп ... тағы бір ...... Бұл ... ... ... ... құралы және ұйытқысы және ережесі
сипатында көрінеді. Мұның тарихтағы айқын ... бірі – ... ... ауыз ... ... ... ұмтылушылық.
«Кімнің жерін жайлайсың, соның ... ... - ... ... ... ... Шынында да, дәстүр жақындастырады, араластырады,
біріктіреді. Сонымен қатар оның қоғамилығы ... ... ... ... да ... береді.
Дәстүр, салт-сана, әдет-ғұрып – жалпының ортақ іліктері. Өйткені, өз
елінің, халқының ортасында өмір сүре ... оның ... ... тысқары тұратын адам жоқ. Тегінде осындай адам бола қалғанның
өзінде оның басқа бір халықтың дәстүрімен ... яки ... ... ... адам қоғамда өмір сүреді, ол қоғам оған өзінің әдептілік-
тәрбиелік қағидаларын, көнеден орныққан жол ... ... ... ... ел ... ... ... ұлағатты қасиеттерді сіңіре
білу дәстүрінің маңызы зор. Ақынжанды, ақжарқын, шешен, өнерпаз, ... ... бойы ... таным тәрбиелік әдеттері мен
ережелері, рәсімдерімен салт-саналық дәстүрлерін, жас ұрпақтың ... ол ... ... ... иман ... ... ... асыл қасиеттерге ие болады.
Әдептілік, имандылық, ... ... ... ... ... ... ... осы асыл да
абыройлы қасиеттерін жас ... ... азық ете ... ... ... ... ... сан ғасырлар қалыптасқан салт-
дәстүрді, әдет-ғұрыптарды, жан-жақты терең ... ... ... ... байланыстырып, тәлім – тәрбиеге пайдалана білуге, халық
ана алдында борышты.
Әрбір халықтың рухани азығының ... ... ... ... ауыз ... ... ... болып табылады. Тән азығы мен жан
азғының тепе ... ... ... жан ... баса ... бөлген
халқымыз өмір тануды дүптеп, оның философиялық заңдылықтарын терең ұғынған.
Жан азығынан мақұрым қалған адамның адамдық қасиеті жойылып, оның ... ... ... ... жан ... ең әуелі, нәрестеге бесік
жыры арқылы, әуезді әуенмен беруді ... Жас ... жеке ... ... оған ... мен ... ажыратып, түсіндіреді.
Халық педагогикасымен ұлттық педагогикалық ойлардан ... ... - ... ... ... Ол ... мәдениеттің
негізі болып табылады. Этнопедагогика – ұрпақ тәрбиелеудің ұлттық жолдарын,
мәдениетің ұлттық негіздерін үйрететін ғылым. Халық педагогикасының саласы-
ұлттық салт-сана. Ол ... ... ... дәстүр, салт –дәстүр, салт-
сана болып ... ... ... ... қалыптасады, ол ұлттық
әдеп сияқты мәдениеттілік нышанын қалыптастырған. Әдет, әдет-ғұрып, әдеп
ұлттық мәдениеттің мәдени ірге ... ... ... дана ... ... ... Ш.Уалиханов
ұлттық мәдениетті дамыту үшін басқа ұлттардың да ... ... ... ... ... ... Ахмет Байтұрсынов ұлттық мәдениетті дамыту
үшін ұлттық ғылымды (тіл, әдебиеттану, ... ... ... ... тілі мен ... ғылымының негізін қалады, халық педагогикасының
бір саласы-ауыз әдебиетін жинап баспадан шығарды.
Ұлттық мәдениетіміздің ... ... ... ... ... ... қазақ этнопедагогикасын ғылым ретінде ... ... ... С.Қалиев, С.Наурызбаев т.б. ғалымдар өз үлестерін
қосты.
Сонымен, біз ойымызша, көп ... ... – ары ... ... ... ... ... шешендік, ақындық,
салауаттылық, имандылық, тәлімгерлік сияқты ... бойы ... ... бойына сіңірген және де өз ... ... ... ... өзге көп ... ұлттық мәдениетті танушы адам.
Көп мәдениетті тұлғаны қалыптастырудың өзекті мәселелерін ... оның ... ... ... ... ... ... көрсетуге болады:
- Жас жеткіншектің ұлттық сана сезімін, имандылық қадір ... ... ... ... өркендеуіне, өзінің төл мәдениетінің этикалық салт-
дәстүрлері мен әдет-ғұрпының еркін гүлденуін жас ұрпақтың санасына
сіңіру;
- Ұлттық ... өнер ... ... ... ... ... сұлулыққа, тазалыққа үйрету т.б.
Демек, зерттеу барысында педагогикалық-психологиялық т.б. әдебиеттерді
теориялық және ... ... ... ... ... етті
«Дене тәрбиесін беруде халықтық педагогика ... ... ... ... ... ... ... тағылымдарын түсіндіре
отырып, халықтық мұраларды практикалық іс-әрекетінде қолдана ... ... ... ... қасиеттерінің қалыптасуын құрайтын,
қазақ халқының дене тәрбиесі ... мен ... беру ... дене ... мен ... ... ... бағытталған іс-
әрекеті».
Мектептегі этнопедагогикалық тәрбие жұмыстарын жүзеге асыру жолдары
Бүгінгі таңда еліміздегі ... ... өз ... ... ... Дегенмен, этнопедагогикалық тәрбие
белгілі бір жүйеге еніп ... ... жоқ. Әр ... өз ... ... педагогикасына негізделген тәрибие жұмыстарының ... ... ... ... өзі ... тағылымына деген зор ықылас қойғанымызды
көрсетеді.
Адам баласы әу ... өз ... ... ... ... ... көпке аян. Бүгiнгi қалыптасқан белгiлi ғылыми-теориялық заңдары бар
педагогика ғылымы ... ... де ... ... ... ... бақты.
Оның қағазға жазылып түспеген, бiрақ халық жадында мәңгi сақталып, ұрпақтан-
ұрпаққа ғасырлар бойы ауызша нақыл-ақыл, ... ... ... ... ... тәлiм-тәрбие беру тағлымдары бар. Ол халықтық
педагогика деп аталады. ... ... ... ... ... ... қонақ күту рәсiмдерi мен ауыз әдебиетi үлгiлерi, ұлттық ою-
өрнек, өнер түрлерi, спорт ойындары арқылы отбасылық ... ... ... ... қала бердi бүкiл халықтық қарым-қатынастан
берiк орын ... ... түрi, адам ... ... ... нормасы болып табылады. Олай болса, халық
педагогикасы қоғам ... ... ... ... бастап) белгiлi
сатыларынан өтiп, ғылыми педагогикалық дәрежеге жеткенше ұрпақ тәрбиесiнiң
бастау бұлағы, ... ... ... тәрбие жүйесiнiң қызметiн
атқарып келгенiн байқаймыз. Яғни, осыдан келiп ... ... ... ... ... ... ... принциптiк-
идеялық үндестiгi туындайды. Бүгiнгi әлемдiк аренаға жеткен ... ... ... бастау алып, оны ғылыми теориялар ... ... ... зерттеп, қарастырып, байытты. ... ... ... Осы ... ... халықтың эмпирикалық
тәжiрибесiне негiзделген ұрпақ ... ...... ой ... ... ... ... мен оқу iсiнiң өзектi
құралы етудiң жолдарын және оның ... даму ... ... ... ... ... ... педагогиканың
ғылыми бiр саласы этнопедагогика пайда болды.
Академик Г.Н.Волковтың пiкiрiнше, халықтық педагогиканың ерекшелiгi:
оның адам ... ... ... ... ... ... ... келуiнде,
адамдардың қоғамды құруда, қоршаған ортаны — табиғатты өзiне ... ... ... ... ... өмiрiнде басты рөл атқарғаны,
тәрбиенiң басқа түрлерiнiң кейiн туғандығы, ... ... ... ... ... ... ... бiлiм болып келуi,
оның ұлттар мен ұлыстардың жазу мәдениетi шықпай тұрған ... ... ... ... ... ... сондықтан да оны шығарушы авторларының
аты-жөнi халық жадында сақталмай, ... ... ... ... ... ұрпақ тәрбиелеудегi озық тәжiрибелерi мен ой ... ... ... ... ... ... озық үлгiлерiнiң
мәңгi сақталып, ал тозығының бiртiндеп өмiрде қолданудан шығып калуы, халық
педагогикасы өнерге, ... ... ... ... ... болуы, сондай-ақ халық педагогикасының ғылыми жүйеге, теорияларға
құрылмай, жеке бастық тәрбиенiң озық ... және оның ... ... ... ... бойы ... келуi
(преемственность), алғашқы тәрбие түрлерiнiң қоғамда бөлiнбей, синкреттi
тұтас түрiнде берiлуi (мысалы, қол, би, музыка ... ой ... ... ... ... тәрбиесi мен еңбек тәрбиесiнiң ... ... деп ... ... ... де, "халық педагогикасы ру, тайпа,
ұлттар мен ұлыстардың ұрпақты тәрбиелеу тәжiрибесiне негiзделiп, ... ... ... ... ойын ... ауыз ... ... iске асыруға құрылса, ал этнопедагогика теориялық ойларға,
ғылымға негiзделедi. Ол ... ... ... ... педагогикалық, логикалық ғылыми жүйе тұрғысынан зерттеп
қарастырады... яғни, халық педагогикасы ... шикi ... ... көзi ... табылса, сөйтiп педагогика ғылымына қызмет етушiнiң
рөлiн атқарса, ал ... ... бала ... ... мәдениетiн зерттеп, оның прогрессивтiк үлгiлерiн бүгiнгi оқу-
тәрбие iсiне жаратудың ... ... ... ... (16, 7), ... ... КСРО ... ғылым академиясының ... ... ... ... атты ... ... ... халық педагогикасы мен этнопедагогикаға арналып
екi хрестоматия жасалған болса, оның бiрiншiсiне бала ... ... ... ... мен ... ... ... тәлiмдiк жазбалары енгiзiлген болар едi де, ал екiншiсiне
халық педагогикасы мен ... ... ... ... ... еңбектерi енген болар едi” (16, 6), - деп, ... таза ... ... тәрбиенiң эмпирикалық түрi
екенiн және оның этнопедагогиканың ғылыми ... ... ... ашып ... ... ... жұмыстарына тоқталмас бұрын, жалпы
қазақ этнопедагогикасындағы қазақтың ... ... ... ... көз ... ... ұлтынан тұңғыш педагогика ... ... , ... өзінің 60-шы жылдардың ... ... ... ... ... және ... мектептері» атты мақаласында
«Қазақтардың мәдени ... ... ... ... өнер ... ... ... басты рөл атқарған» дей келіп, қазақ
балаларының тәрбиесі халықтық педагогика ... ... ... ... ... ... рет «Халықтық педагогика» терминін
былай ендіріпті: «Халықтың сан ... ... ойы мен ... ... мен ... ... ... педагогикасы көп
жинақталған» деп атап көрсетті.
ХІХ ғасырдың 20-30 ... ... ... ... ... үлес ... қазақтың ағартушы-педагогтары А.Байтұрсыновтың,
Ж.Аймауытовтың, М.Жұмабаевтың, М.Дулатовтың, Х.Досмұхамедовтың еңбектерінде
қазақтың ұлттық мектебін жасау, оқушыларға ұлттық-тәрбие ... ... ... ... ... қойылып, оларды шешу жолдары көрсетілген.
Еліміздің президенті Н.Ә.Назарбаев 1999 жылдың 15 ... жаңа ... ... мен ... атты халыққа
Жолдауында. «Жиырмасыншы ғасырдың бас жағында ... сан ... ... рет халықты әлемдік айдынға алып шығуға ... ... Ол ... тудырғандар «алаштың» ардақты азаматтары
еді», - деп, А.Байтұрсыновтың, М.Жұмабаевтың, Ж.Аймауытовтың, М.Дулатовтың,
Х.Досмұхамедовтың тарихта ... ... әділ баға ... Сол ... ... және тәлім-тәрбиелік еңбектер жазуда өз ұлтының салт-санасын
үңіле ... сан ... ... бар ... ... мен ... ... ғылыми талдау жасады. Сөйтіп олар
қазақ халқының ғасырлар бойы ... ... ... мен
тәлімдік мұраларын жас ұрпаққа ұлттық ... ... ... ... Сол мақсатта олар қазақ мектептерінің оқушылары мен мұғалімдеріне
және болашақ мұғалімдерге арнап оқулықтар, оқу ... және ... ... Байтұрсыновтың бүкіл өмір жолындағы басты идеясы қазақ халқының
ұлттық санасын ояту, тұрмыс-жағдайын жақсарту, ол үшін ... ... ... ... ... ... ... ұлттық идеясын насихаттайды.
Мағжан Жұмабаевтың ... ... беру ... ... ... ... ... ана тілі», «Бастауыш мектепте ана тілін
оқыту жөні», «Сауатты бол» атты еңбектері мен ... ... ... Жүсіпбек Аймауытовтың оқушыларға ұлттық тәрбие беру туралы
ой-пікірлері оның әдебиет, психология, педагогика және методика салалары
бойынша мұра етіп ... ... ... ... мен оқу ... мақалаларында кеңінен баяндалған.
Ал, Міржақып Дулатовтың оқушыларды тәрбиелеу туралы ой-пікірлері «Есеп
құралы», «Қирағат», «Оян, қазақ!», ... ... және т.б. ... ... ... ... Олар ... барлық саналы
өмірін қазақ қоғамында ... ... ... ... ... кемелденуіне бағыштады.
Қазақ халқының ұлы ағартушы-педагогтары, ... мен ... өз ... арқылы қазақ этнопедагогикасының қалыптасуына
теориялық алғы шарттар жасады. Олар ... ... ... ... ... ... үшін қазақтың ұлттық мектебін жасау, ол мектептегі ұлттық тәрбиенің
мақсаты, ... ... ... мен құралдары және нәтижесін
негіздеді. Сол арқылы олар ХХ ғасырдың басында ... ... ... оның ... ... болуы, қазақ тілінің тазалығын, мектептегі
білім мазмұнының қазақ халқының ұлттық мәнімен, оның ... ... ... ... ... ... зерттеу қажеттігі туралы қазақ ғалымдары
арасынан ең ... ... ... ... ... еді. Ол ... «Ата
аналарға тәрбие туралы кеңес» атты ғылыми-зерттеу еңбегінде былай деп ой
қозғаған: «Қазақ халқының өмірінен орын ... ... ... ... қарастыру өз алдына зерттелетін мәселе» деген ... ... ... тәрбие жұмысын ата-аналардан бастап
жүргізген ... ... бала ... ... ... ... орында
тұр. Баланы кішкентайынан әдептілікке үйрете бастау керек. Сыйлау сезімін,
сыпайыгершілік қасиеттерін ояту ... Ең ... ... ... қадірлеп тұратын ахуал балаға әсер етпей қоймайды. Үй ішінде өзара
сүйіспеншілік байқалып жатса, ... қуат ... ... ... ... ... ... оның өзі түсіндіруді не талдауды қажет
етпейтін ... көзі емес ... ... ... ... ... сол жерде үйреніп келетін
қылықтарына ден қойып, оның дұрыстығына не ... мән ... ... бала ... ... ... толығымен жүктеп, бала тәрбиесіне көңіл
бөлмейтін ата-аналарда бар. Осыдан ... ... пен ... ... ... туындайды.
Тәрбиеші мен ата-ана бір-бірін түсінбей жатса, ортақ ... ... ... бір ... үйде бір тәрбие болса, бала мінезі орнықсыз болып
қалыптасады.
Бала мектеп табалдырығын атағаннан кейін де дәл ... ... ... Кей ... ... сөзі ... сары ... қайткенде тәртібін жөндеп, мінезін өзгертемін деп өз ... ... ... де рас. ... да ... да тәрбие ісіне тартып, бала
тәрбиесінің жүгін жұмыла көтерісіп, бала ... ... онды ... ... болар едік. Өкінішке орай, ұстаз өз бетімше тәрбиелеймін деп,
өз мінезіне ... ... қояр ... ... болып жататыны белгілі.
Осындай мәселелердің тығырыққа тірелуін күтпей, ұстаз бен бала және ... ... ... ... өзара түсіністік орнату керек.
Сондықтан, ата-анаға ақыл ... бере ... ... ... құру ... ... –ата-анасы» деген, Абай тағылымын басшылыққа алып, бала
тәрбиесін этнопедагогикалық негізде жүргізу үшін ата-анаға жан-жақты көмек
көрсету шараларын ... алу ... ... оның бір ... ... ... нақты бір тәрбие тақырыбында жүргізу.
Тәрбие тақырыбы-оқушы бойынана танылған тәрбиенің өзекті ... ... ... бала бойынан қалай көріп, байқаудың жолдарын
көрсетеді.
Мектеп қабырғасында ата-анаға этнопендагогикалық көмектің тағы бір ... ... ... бұрышын ұйымдастыру. Сыныптағы ата-аналарға
«Этнопедагогикалық кеңес» бұрышында ... ... ... шешімі
халық тағылымында қалай беріліп, не айтылып, қандай ой тұжырымдалғаны
көрсетілуі ... ... ... ... ... ... ... нақыл сөздері де шығарылуы керек. Біз, ата-анаға кеңес бұрышы
арқылы оқушыларға да тәлім-тәрбие беріп отырмыз. ... ... ... ... ... ... бала тәрбиесіне қажетті ... ... ... ... ... күнделікті
өмірдегі игілікті істер де, жиренерлік ... ... де ... ... ... ... бала ... «Ата-анаға арналған танымдық тағылым»
газетін ұйымдастыру керек. Тоқсанда бір ... ... ... ... ... ... да саналы психологиялық тәлім-
тәрбие мен білім беруге негізделеді. Газет арқылы оқушының сабаққа ... өз ... ... ... ... ... Сондай-ақ,
тәрбиелі отбасында тәрбиеленіп жатқан мектеп шәкірттерінің ... да ... тыс ... ... ... өзі тәрбие
мәдениетін жоғары деңгейге көтеретіні сөзсіз.
Бүгінгі қоғамдық өмірде мектепте ата-аналардың көптеген комитеттері мен
комиссиялары, қоғамдық ұйымдары жұмыс ... ... ... өзі ... ... комитеттерінің отырыстарын өткізіп, әлеуметтік ахуалды, нашар
отбасыларына көмек көрсету мәселелерін шешуден әрі аса алмай отырғаны ... ... ... ... тыс ... ... да ... аз. Сондықтан, мектеп оқушыларының ата-аналар ... ... ... ... ... Мысалға, ата-аналар
алқасына ғылыми негізде педагогикалық-психологиялық, ... бере ... ... ... ... ... пошта, не қашықтан
басқару жүйесімен тиесілі ақыл-кеңес, бағыт-бағдар берілуі ... ... ... ... ... ұйымы мектеп қабырғасында өз бетімен бой
көтерсе, бала тәрбиесіне оң ... ... ... ... этнопедагогикалық тәрбие аз, этнографиялық тәрбиенің
өзі шашу, бесікке салу, той жасау, Наурыз мерекесін тойлаудан әрі аспайды
деген пікірлер ... ... де рас. ... ... мектептерінде ұлттық
салт-дәстүр насихатталып жатыр. «Атамекен» бағдарламасы осы ... ... ... ... қазақ мектептеріне шын мәнінде
“этнопедагогикалық тәрбие” ... ... ... ... негізделген октябрят,
пионер, комсомолдық ұйымдар жаңа ... ... ... бере ... ... қазақ мектептеріне жаңа қоғамдық ұйым қажет ... ... ... ... ... ... ... «жас ұлан», «Мирас» ұйымдары сол қажеттіліктің орнын өтеді.
Бұл – қазақ мектептеріндегі ... ... ... ... жолындағы тарихи
маңызы зор алғашқы кезең ... ... ... ... ... ... оқушыларының қоғамдық жастар ұйымына жаңаша
көзқарас қажеттілігін көрсетуде. Жоғарыда аталған мектеп ... ... ... ... оқушылардың өзін-өзі басқару
жүйесінде еліміздің қоғамдық-саяси өміріндегі әкімшілік басқару жүйесінің
қалыптаса ... – осы ... ... ... оқушылардың адамгершілік құндылықтарын
қалыптастыру және тәрбиелеудің жаңа ... ... ... ... де биылғы 2006-2007 оқы жылынды «Тәрбие кеңістігі –оқушының
білім сапасын ... ... ... ... ... ... мектепке 2006-2011 жылдар аралығында жүргізілетін болады. Бұл
экспериментті ... ...... жас ... тәрбиелеу
ресурсының дәстүрлі көздерін қолдана отырып, жаңа тұрпатты мектеп оқушысына
бейімделген тәрбие ... құру ... ... ... ... яғни ... ... қазақ халқының салт-дәстүрлерін, тарихын, әдет-
ғұрпын және өзіндік ... ... ... ... ... отандық және әлемдік мәдениет жетістіктеріне бейімдеуді
жетілдіру, тәрбие жұмысына қатысуға ... ... ... ... ... ... дамытудың тиімді жүйесін қалыптастыру.
Бала тәрбиесіне келгенде қай ұлт болсын немқұрайлы қарай алмаған.
Олардың ... бала ... ... ... ұлттық ерекшеліктер
болмаса, жалпы адамзат өркениетіне ортақ ұқсастықты көп кездестіреміз.
Этнопедагогиканы мектепте ... ... ... құндылықтармен
идеаландыру мақсатында қолданған тиімді. Ол үшін ... ... Ұлы Абай ... толық адамның қалыптасу
жолын алуға ... ... Абай ... ... ... ... ... кемелді адамның қалыптасуымен үндес. Абайдың
қара ... мен ... ... ... ... «Бес асыл:
талап, еңбек, терең ой, қанағат, рахым және бес ... ... ... еріншек, бекерге мал шашпақ»; «жақсы ... ... ... ... ... ... істі бастағанынан білінеді, қалайша
бітіргенінен емес»; «Талаппен бастап, ... ... «Сен де ... ... кетігін тапта бар қалан» т.б. ... ... етіп ... ... ... Ұлы Абай армандаған мыңдаған ... ... ... ... ... ... ... сусындауда. Қазақ
халқының ғылымы, ... одан әрі ... ... ел болу ... Абай ... ... ... қазақ жастары үлгі-өнеге алып
өсті. Келешекте де талай ұрпақ оны пайдасына жарата бермек.
«Жүз жылыңды ойласаң-балаңды тәрбиеле» демекші, ... ... ... дамымайтыны қаншалықты заңдылық болса, бүгінгі оқушы ... ... ... ... ... ... ... тыс жұмыстар арқылы халықтық педагогика негізінде жеке
тұлғаны ... ... ... ... туралы» Заңында көрсетілгендей, жаңа ... ... ... мектепке келген баланың жеке басын тәрбиелеуде
педагогикалық дамудың жаңа бағыттарын ... ... ... ... бірі ... ... жас буынның ұлттық мәдениеттен нәр ... ... ... қасиеттер қалыптасқан жеке тұлғаны субьект ретінде
қалыптастыру мәселелері негізгі орын алады.
Балаға адамгершілік, имандылық, ... ... ... ... етіп ... салт-дәстүрімізді қадірлеп, сүюге үйрету-ұлттық
тәрбиеден басталады.
Кез -келген пән мұғалімі пән ғылымының ... ... ... ... ... ... оның тәрбиелік рөлі де әр алуан.
Шәкірттерге тәрбиелік әсер ету жағынан ... ... рөлі ... ... әрі кешенді түрде жүргізілетін іс.
Сондықтан баланы қазіргі әлемдік ... ... де ... ... шараларды жүзеге асыру үшін мұғалім өз сыныбындағы
балаларды, ... ... ... ... ... ... білу керек. Өйткені бір баланы тәрбиелеу арқылы бүкіл ... ... ... беру ісі көзделеді.
Білім мен тәрбие берудің басты мақсаты-ұлттық және ... ... ... баланы жеке тұлға етіп қалыптасуына қажетті
жағдай жасай отырып, баланың шығармашылық қабілетін дамыту және ... беру ... ... тәрбиелі, мәдениетті, жеке тұлға субьект ең алдымен
біртұтас дүниетанымға ие ... ... ... біз ... жеке ... ... мен білім берудің мақсатында ұлттық дүниетанымға сүйене отырып, жас
ұрпақтың ... ... ... деген құрмет пен мақтаныш сезімін
ұялатамыз.
Жер бетіндегі өмір ... ... ұлт өз ... жан – ... және ... ... ... армандайды. Бала бойына рухани
мұраларды ... ... бірі – ... тәрбие.
Халықтық тәрбие – рухани уыз. Халық ... ... ... ... олар ... ... жеті қырлы, бір сырлы болып қалыптасуын
қамтамасыз ... ... ... ... ... Егер әр халық жас ұрпағын
өзінің ұлттық рухымен тәрбиелемесе, онда ол ... ... ... ... ғалымдарымыз баспа беттерінде жиі жариялап келеді.
Өйткені ұлттың барша мұрасы жастарға аманат етіледі. Ал жастар оны ... сол бай ... ... онда ... атау ... ... ... елінің болашағын ойлар әрбір ұлт осынау мәселеге ерекше
мән ... ... Осы ... ... ... ағартушы-ғалымы, әдебиет
зерттеушісі Ахмет Байтұрсынұлының: «Балам деген жұрт болмаса, жұртым дейтін
бала қайдан болсын?» деген ойлы сөзі ... ... ... ой ... Ол үшін ... және ... ... қауымы бірігіп, жастарымыздың
ұлттық салт-дәстүрі мен ... ... мен ... тілі ... ... ... ... дәстүрмен тәрбие және білім алуларына ат
салысуы керек.
Халық ... ... ... қатысты асыл қоры, осы
тұрғыдан ұрпақ тәрбиесінде оның алатын орны ерекше. Ұлттық тәрбиенің негізі
халықтың ауыз ... ... Оған ... сөздер, мақал-мәтелдер,
шешендік сөздер, айтыс, ертегі, аңыздар, жұмбақтар мен жаңылтпаштар ... асыл ... ... тәлімінсіз күнделікті өмірде жүзеге асуы мүмкін
емес. Осы орайда дүниежүзілік білім мен мәдениеттің екінші ұстазы ... ... Әбу ... Әл – ... ... ... беру ... ең алдымен оны
тәрбиелеу керек, тәрбиесіз берілген білім, адамзаттың қас ... ... ... деп есептеймін.
Сан ғасырлар бойы пайдаланып келген ауыз ... ... оқу – ... ... ... пайдалану көкейтесті мәселенің
бірі.
Ертегі - әрі білім, әрі тәрбие құралы. Әр мазмұнды ертегімен ... ... ... еркін сөйлеуге ... ... ... ... тигізеді.
Ертегі – халық шығармасы, халық мұрасы. Онда халықтың ертеңге деген
сенімі мен үміт – арманы, бақыт туралы ойлары тоғысып ... ... мән ... ... М. ... «Ертегі деген
нәрсе маған басқа бір өмірдің сәулесін ашқандай, сондай ... ... сол үшін ... еркін күресетін бір күш барлығын ... - ... ... да, ... ... ... ... ол – балалық
шақтың айырылмас досы.
Сол себептен де аталмыш үйірмеміз жас ұрпаққа білім мен ... ... ... ... ... ... ... Баланың қызығушылығын 2. ... ... ... ... ... қоры ... ... ... Оқушы бойына шығармашылық 6. Ертегінің мазмұнын ерекше
дағдыларды қалыптастыру. ... ... ... ... ... ... ... оқушыларды бақылау
әдісі
бойынша қайтадан анықтама жүргізу арқылы ойлауы, сөздік ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеу
шеберліктерінен 5%, 8% өскендігі байқалып отыр.
Біздің ... ... ... ... ... ... ... тақырып өте маңызды орын алады.
Қашанда барлық материалдық игіліктердің ... көзі – ... ... орман қоры сол табиғат-ананың бір байлығы болып табылады. Ал оны
тиімді пайдалану, көздің қарашығындай сақтап, молайта беру- мемлекеттің ... жеке ... да ... Осы ... ... ... өскен орманның,
ондағы ағаш түрлері мен жан-жануарлардың бүгінде сиреп, кейбірінің ... ... ... салғырттық пен оның байлығын пайдаланудағы
ашқарақтықтың ... ... ... Табиғатты қорғау, Отанды қорғау,
денсаулықты қорғау. Өйткені, ... ...... ... ... ... ... ертегілерді сахналау арқылы оқушының
табиғатқа деген ... ... ... адам өмірінде және де
табиғаттың бір бөлшегі жан – жануарларды аялап, қорғауға ... ... оқу ... ... ... ... ... Әр жұмыстың өз
жоспары болады, сондықтан жылдың ... ... ... балалар
қабылданды. Үйірмеге 15 оқушы қатысады. Әр оқушы белсенділік танытып,
қызығушылық көрсетіп, жауапкершілікпен ... ... ... «Ел санатымен танылып, өнерімен теңеседі,
ұрпағымен жалғасады» - деген сөз бар.
Еңдеше, қазіргі ... ... ... да, ... жоғары
мәдениетті, жан-жақты дамыған, шығармашылығы жоғары жеке тұлғаны ... ... ... ... ... бола алады.
Ол жаңа модель айнасында оқу үрдісін қарқындатып, жеке тұлғаны тәрбиелеуде
үлкен ... ... ... туу және қалыптасу тарихынан
Қай заманда, қандай қоғамда болсын алдында тұрған зор ...... ... ... Жан – ... ... ақыл парасаты мен
мәдениеті мол, саналы ұрпақ тәрбиелеуде әр ... салт – ... ... ... ... ... ... сіңіру арқылы ғана жүзеге
асыруға болады.
Басқа халықтар ... ... ... де ... ... ... жиған – тергені, озық ойлары мен өзіндік ерекшеліктері. Осындай
мол мұраның «дәнегін мәпелеп екпейінше» жастарды ... пен ... ... емес.
Халықтың жазбаша жазылмаған, бірақ ұрпақ есінде мәңгілікке сақталып,
бір ұрпақтан бір ұрпаққа ауызша жалғасып келген нақыл – өсиет, өнеге ... ... ... ...... ... бай мұрасы бар. Ол халықтық
педагогика деп аталады.
Халықтық педагогика ... ... ... ел – ... ауыл ... ... ... халықтық қарым қатынастан берік орын алған тәлім ... ... ... ... педагогикасы қоғам дамуының барлық сатыларынан
өтіп, тәжірибеде жүйеленіп, ғылыми педагогикалық ... ... ... ... ... алтын діңгегі болып келгені даусыз.
Міне, сол себептен де ... ... мен ... ... ... және ... – идеялық үндестігі туындайды. Бүгінгі
ғылыми ... ... ... ... ... оны ... теориялар
тұрғысынан жан – жақты ... өз ... ... Әр ... даму ... сол ... ... қауымы шешуші рөл атқарса, ал
бүкіл бір мемлекеттің дамуында этностардың өзара байланысының мәні зор.
Әр этностың ... тән ... ... ... және ... ерекшеліктері бар. Археологтар тапқан мәдени қазба ескерткіштер
көмегімен этностар мәдениетінің гүлденуін немесе құлдырауын анық ... ... ... ... ... ... отырып, этностар мәдениеті жөнінде бүгінгі ұрпаққа тәлім – тәрбие
беруге болады.
Сондай зерттеу қорытындылары арқылы әр ұлттың мәдениетіндегі, салт ... ... ... ... қиын емес. Ал ұлт мәдениеті арқылы
келер ұрпақты жан–жақты дамыту мен тәрбиелеу ісі этнопедагогика ... ...... ... оның ... жүйелейтін теориялық сипаттағы ғылым саласы.
Г.Волков, К.Кожахметовалардың басқаруымен жарық көрген «Қазақстан
халқыныңэтнопедагогикасы» авторлар ұжымы ... «Біз ... ... ... ... ... ... Ол
этнография, этнофилософия, этникалық мәдениет және этнопсихология
ғылымдарының ... ... ... ... бір ... зерттеу пәні отбасі ... және ... ... ... іске ... ... сананы, ұлттың психикалық
ерекшелігін, мәдениеті, тілі мен дәстүріндегі өзіндік ерекшеліктерді есепке
алу деп түсіндіреді. Демек, қазақ этнопедагогикасы ... ... ... тарихи даму сатысында оның наным-сенім, мәдениет, ... ... ... ... ... ... ... тәрбие
ерекшеліктерін зерттеу деп түсінуіміз керек екен.
Осындай байланыс тұрғысында білім беру үрдісі күрделі ... ... ... ретінде қарастырылады. Ол тарихи, әлеуметтік,
психологиялық, этномәдениеттік құбылыстар ... ... ... өз ... және өзіндік ұлттық ерекшеліктері негізінде әлемді
қабылдауы болып табылады.
Ең ... ... ... ... педагогиканың ережелерімен
заңдылықтарының қалыптасуына бастау ... ... ... қай ... логикалық құрылымымен бірге тұрақты ғылыми терминдері бар. Олар –
шәкірт, ұстаз, оқыту, тәрбие беру, өзін-өзі ... ... ... ... әдеттендіру, жаттықтыру және т.б. ал ... ... ... ... ... ... ақыл-ой, әсемдік, экологиялық,
адамгершілік, ерлікке ұлтжандылыққа тәрбиелеу, ұл және қыз ... ... ... ... өзіндік ерекшеліктерін
ғылыми тұрғыда зерттеп анықтауды П.Плеханов ұсынған ... ... ... ... жөн деп ... Олар ... Идеялардың (ой-пікірлердің) жалпы қоғамның әлеуметтік даму үрдісіне
тәуелді ... ... ... әлеуметтік психологияның, әдебиеттің, өнердің даму тарихын
қоғамның даму үрдісімен ... ... ... әр ... ... даму ... ... болмайтынын және әр
елдің саяси, экономикалық, кәсіби, ... ... ... бар ... ... бірге ғылым бұл талаптармен ... ... ... маңызды әдіснамалық талаптардың бірі: деректердің
барлық ... ... ... ... ... ... ... толықтыру,
барлық деректерді салыстыра отырып жинақтау, оларды зерттеуде ... ... ... ... кешенді түрде пайдалану,
деректерді талдап, ... ... ... ... екенін атап
көрсетеді.
«Этнос» гректің – ethnos – тайпа, ... ... ... ... Ғылымда
«халық» терминінің орнына «этнос» термині орынды қолданыла бастады. Сондай-
ақ, біз ғылыми дәйекті анықтама берген таризшы ғалым Л.Гумилев ... ... ... ... ... дейінгі этнос ұғымына берілген әр түрлі
анықтама-түсініктердің болғанын айта келіп, ... ... алты ... ...... ... ... мәдениеттің тууы»
дейді. Үшіншілері «этнос – бір – біріне ұқсас адамдар ... ... ... ...... бір ... ... адамдардың шартты
түрде топтасқан тобы» десе, алтыншылары «этнос – табиғаттың сыйы, этнос –
әлеуметтік ... деп ... ... ... отырып, халық тәлімінің
тарихи кезеңдері шартты түрде 8 ... ... ... дұрыс деген пікір
білдірген.
Мәселен, алғашқы қауымдық құрылыс кезіндегі тәрбие. Мұнда тәрбие жас
пен жыныс ерекшеліктеріне қарай қоғамдық ... ие ... ... ... мен ... ... мәдени-жауынгерлік
тәрбие дәстүрлері кезеңі деп атаған. Онда өз ұрпақтарын ... және ... ... тәрбиелеуге басымдық танытқан.
Үшінші кезең – Ұлы Түркі қағанаты және оның тәлімдік-танымдық
мұрагерлері, бұл ... 6-9 ғ.ғ. ... деп ... ...... мәдениетінің Қазақ даласына тарауы орта
ғасыр оқымыстыларының тәлімгерлік ой-пікірлері деп топтап, бұл 10-15 ... ... ...... ... тұсындағы ұлттық тәлім-тәрбие, яғни
жыраулар поэзиясындағы тәлімдік ойлар.
Алтыншы кезең – Ресей отаршылдығына қарсы ... ... ... ... және ағартушылық – демократиялық идеялардың өрген жаюы.
Жетінші кезең – Кеңестік дәуірдегі қазақ ... ... ... қалыптасуы.
Сегізінші кезең – Егеменді Қазақстан ... ... ... ... жандауы.
Қазақ этнопедагогикасының ғылыми-теориялық мәселелерін сөз етпес
бұрын біз алдымен этнопедагогикалық түсініктерге ... ... ... ара-жігін анықтап алуды жөн көрдік.
Өйткені, ұлттық ... ... ... ... ... деп көп ... Ал осы ... педагогика дегеніміз не? Осыған
тоқталып көрелік. ... ... ... онда ... ... ... ... бір-біріне қарама-қайшы төрт
тұрғыдан қарастырып жүр. Олар: 1) ... ... тән ... ... 2) әр ... педагогикалық тәжірибесі; 3) ... ... мен ... ... 4) ... ... туралы
ғылым.
Халық педагогикасы дегеніміз – ұлттар мен ұлыстардың әлденеше ғасырға
созылған ... ... ... ... мен ... ойлау үрдісінің эмпирикалық негіздегі озық үлгілерінің жиынтығы.
Халық педагогикасының негізгі түйіні – еңбек ... және ... ... шеберліктерді жас ұрпақтың бойына дарытып, адамгершілік,
имандылық рухында тәрбие беру» деп жазылған.
Белгілі ... ... ... «Об ... понятиного аппарата
этнопедагогики» деген мақаласында «халық педагогикасын – ... ... ... деп, ал дәстүрлі педагогиканы – белгілі ұлттық
педагогиканың ... ... ... орынды» деген пікір айтады.
Г.Виноградов пікірінше, халық ... ... ... ... практика, халықтың бала тәрбиелеу тәжірибесі ... ... ... ... рет дәйекті, ғылыми анықтама берген
ғалым ... ... ...... ауыз ... ... ... мен ойыншықтарында мәңгі қалған педагогикалық
мағлұматтар мен тәрбиелеу тәжірибесінің жиынтығы»... «Халық педагогикасы –
халық ... ... ... үшін пайдаланатын педагогикалық
мақсаттың, міндеттердің, әдіс-құралдардың, тәсілдердің жиынтығы мен ... ... ... ... дегеніміз – белгілі бір қоғамда немесе
ұжымды белгілі бір тарихи жағдайға байланысты адамдар арасында қалыптасқан
қоғамдық ... ... Ол ... әр ... және күрделілігіне
қарамастан, белгілі ұқсастық ... ... ... ... ... бір қоғам ішндегі адамдардың еңбек ету тәсілдері мен әдістерінің
жалпыға ортақ ... ... ... ... және ... қарым-қатынасында немесе көзқарасында бірынғайлылық әрекеттің
болуын талап етеді. Осының бәрі әдет-ғұрыптың, салттың ... ... ... Ал ... ...... ... өсіп жетілген
әр түрлі формасы. Ол адамдардың белгілі бір ... ... ... ... ұрпақтан-ұрпаққа белгілі формада ауысып берілетін түрі»
деген ... ... ... бойы өз ... ... ... тәрбиелеп келді. Осы ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе жатқан
дәстүрдің өзегі, алтын діңгегі халықтық педагогика ... ... ... өзінің Қазақстан халқына Жолдауында «Біз ... ... ... ... өз ... ... ... сүйіспеншілігін
дамытуға тиіспіз» дегені мәлім.
Сондай-ақ Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңында да «Қазақ
халқының мәдениеті мен ... оқып ... үшін ... жасау
бірінші кезектегі міндеттердің бірі» деп атап көрсетілген. Халықтық тәрбие,
ол ... ұлт ... ... бірге дамып келе жатқан көне ... ... ... ... да ... ... тәлімдік мәні.
Салт-дәстүр дегеніміз – халықтардың ... ... ... ... ұрпақтан-ұрпаққа ауысып ... ... Ол ... ... ... Жеке адам жаңа ... шығара алмайды немесе бұрынғы қалыптасқан салтты жоғалта алмайды.
Бүкіл халық, ел-жұрт уақыт озған сайын ... ... ... оны
қоғамдық болмыс көріністеріне бейімдеп, өзгертіп отырады. Ал жаңа қоғамдық
қатынастарға қайшы келетіндері жойылып, өмірге ... жаңа ... ... ... ... заманында құрдас батыр жігіттердің ұлы
жорыққа аттанар алдында ақ қой сойып, қанына найзаларын малып, «өлсек бірге
өлеміз, ... ант ... деп төс ... ... немесе әке-шешенің
асырап алған баласы мен туған балаларының саусақтарын ақ ... ... ... ... бір ... деп ант ішкізіп, құшақтастырып
сүйістіру ырымдары ... ұмыт ... Ал ... ... ақ ... алтын-күміс неке тойларын жасау бүгінгі салт-дәстүрден тұрақты
орын алды. Халық: « Дәстүрдің озығы бар, дәурені өткен тоғызы ... ... ... жөн ... деп ... ... сай дәстүрлерді дәріптеп, тәлім-
тәрбиенің пәрменді құралы ретінде пайдаланып келген.
Мысалы, қөп жылдар бойы ... ... ... ... ... ... ... мүлде атаусыз қалдырып келсе, қазіргі демократия кезінде ол
қайта жаңғыртылып, жалпы халық мейрамына айналды.
Салт-дәстүр халықтың белгілі бір әдет-ғұрыптары мен ... ... бала ... ... ... өткізу, сүйінші сұрау,
балаға ат қою, ... ... ... ... атқа ... сүндетке отырғызу
тойлары; үйлену, үй болумен байланысты: құда түсу, есік-төр көрсету, келін
түсіру ... ... алу, ... беру т.б. ... ... ... өлген адамды жерлеумен байланысты: ... ... ... ... ... жоқтау, өлген адамның жетісін, қырқын, жылын беру т.б.
ырым-жырымдар қазақ халқында ... ... Мұны ... ...... ... ... әдет-ғұрыптар мен салт-дәстүрлердің,
бәрінде халықтың арман-тілегі, ой-пікірі, ... ... ... ... ... ... мынадай құнды өсиеттер бар.
Мысалы:
Жеті қазына Жеті ... ... Ер ... 1. ... Құрғақшылық
2. Сұлу әйел 2. ... Жұт (мал ... ... ... 3. ... Өрт
4. Жүйрік ат 4. Арғы ата ... ... ... бүркіт 5. Баба ... ... ... 6. Түп ата ... ... Жүйрік тазы (ит) 7. Тек ата ... (жер ... күн Жеті ... ... ... 1. ... Меке ... ... 2. ... ... ... ... 3. ... ... шәріп
4. Арғы күні 4. ... Шам ... Ауыр күн 5. ... ... ... 5.
Қатым шәріп
6. Соңғы күн 6. Жер орта ... ... ... ... 7. Жер ... ... ... 7. ... ... ... ... Жерде өлшеуіш жоқ 1. ... ... ... тіреуш жоқ 2. ... боз ... ... ... жоқ 3. ... жер ... ... талақ жоқ 4. ... ел ... ... сүт жоқ 5. Аққу ... көл жетім
6. Аллада бауыр жоқ 6. ... ел ... ... өт жоқ 7. ... ... - ... ... жетім
Бес қару Бес ... ... ... 1. ... ... Таң намазы
2. Мылтық 2. ... ... ... намазы
3. ... 3. Сақ ... ... ... ... 4. Аз үйге ... ... намазы
5. Айбалта 5. ... сый алма ... ... жаратылыс Бес ... Күн 1. ... Ай 2. ... ... 3. ... ... 4. ... Түн 5. ... ... Үш ... тәтті
1. Мінез 1. Ұйқы ... Жан ... ... 2. ... арсыз
2. Мал тәтті
3. Ажал 3. ... ... Жар ... ... Үш ... ... Ажал ... 1. ... Ақыл ... ... ... 2. ... Жүрек қуат
3. Несібе ғайып 3. ... Тіл ... ... ... ... пен ... негіздей жүргізді. Тек
бертін келе ғана оқу-білім дамып, ғылым мен ... ... ... ғылыми педагогика дүниеге келді.
Қорытынды:
Тәуелсіздік алғаннан кейінгі тарихи қысқа уақыт аралығында еліміз
экономика, қаржы саласында прогрессивгі ... ... ... ... ... ... әлемдік өркениетке қауымдаса
отырып, қарқынды дамушы елдердің алдыңғы қатарынан көріне ... ... ... ... ... арнаулы бағдарламалар ... ... ... одан әрі ... ... ету үшін
мемлекетіміздің күш-қуатының негізі, ұлтгық ... ... ... ... ... деңгейге көтерілуінің
көрсеткіші болып табылатын білім жүйесінің, адам ... мәні ... ... ... атап ... керек. Қоғамдық-
экономикалық қатынастардағы өзгерістер: нарықтық қатынастарға өту, ашық
демократиялық қоғам құру талаптары ... ... жас ... ... беру ... ұстанымдарына, мазмұны мен құрылымына айтарлықгай
жаңалықтар ендіруді қажет етіп отыр.
Осы кезге дейін еліміздегі білім жүйесі бұрынғы методология, құрылым
мен фактологиялық мазмұн күйінде ... ... ... өзі ... ... ... кірігуін, оның бүгінгі өмірдің
өзгермелі жөне өскелең талаптары мен қажеттіліктерін ... ... ... ... отыр. Қазіргі
мектептегі білім мазмұны пәндік ... ... ... ... мектеп түлектерінің өмір талаптарына сай
бейімділігін, компетенттілігін, функционалдық ... ... ете ... ... Республикасының 2015 жылға дейін білім беруді дамыту
Тұжырымдамасы» отаңдық білім саласында ... ... ... ... ... ... мен ... анықтап беруші құжат болып отыр. Осы жылы
Елбасымыз  Н. Назарбаевтың наурыз айының ... ... ... ... саласын дамытудың аса маңыздылығы баса
айтылып, оны дамытудың және таяу жылдарда жоғары сапалы ... ... ... ... ... құжаттарда Қазақстанда білім беруді дамыту қазіргі
кезеңдегі басым бағыттары ... мына ... ... ... ... ... беру жүйесін қалыптастыру. Орта білім
беретін мектептерге ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру, пәндерді
үш тілде оқытуды енгізу.
2. Жеке тұлғаның сұраныстары мен ... ... беру ... ... ... мен тәрбие беру
стандарттарының, ... ... мен ... ... ... ... ... және қолданысқа ендіру.
3. Білім сапасының жоғары деңгейіне қол жеткізу, білім ... ... мен ... ... ... ... төуелсіз объективті
тәсілдерін ендіру.
4. Отандық білім жүйесін әлемдік білім кеңістігімен ықпалдастыру;
5. Білім беру жүйесін нарықтық экономика ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
сұраныстарға сәйкестендіріп дамыту;
6. Материалдық-техникалық базаны жетілдіру, білім ... ... ... ... инновациялық технологияларын
еңдіру, қашықтықтан оқытуды дамыту; оқу орындарына интернет және біртұтас
интернет жүйесін ендіру.
8. Білім жүйесін ... ... ... ... ... ... мен ... басқару, қоғамдық-
әлеуметтік органдардың қаржы және шаруашылық ... ... ... ... ... ... жүйесіндегі тәрбие беру жұмыстарын сапалық
жаңа деңгейге ... ... ... ету;
10. Ұстаздың әлеуметтік мәртебесін көтеру; ... ... ... мазмұнын жасау. Педагог
мамандардың жаңа формациясын даярлау және қайта ... ... ... ШЖМ-ның
педагогикалық ... ... мен ... ... ... ... ... тұрақтылығын қамтамасыз ету;
12. Білім мен академиялық ғылымды, білім мен экономиканы, білім мен
жеке тұлғаның сұраныстарын ықпалдастыру.
13. Білім жүйесін мемлекеттік ... ... ... ... ... қажетгі шығынды индикативтік
жоспарлауды енгізу, қаржыландыруға отандық және шетелдік ... ... ... ... ... субъектілерді кеңінен
қатыстыру тетіктерін қалыптастыру.
14. Жаңа білім жүйесінің құқықтық-нормативтік негіздерін қалыптастыру.
Отаңдық білім жүйесінің алдына қойылып отырған осы ... ... ... ... ... атындағы Қазақ білім академиясы
жаңа талаптарға, жаңа бағыттарға, ... беру ... ... ... ... ... ... «Үздіксіз білім беру институты», «Тұлғаны
әлеуметтендіру институты», «Білім сапасын бағалау ... ... ... ... ... ... қатар Оқулықтар сапасын
сараптау орталығы, Оқулықтарды әзірлеу теориясы зертханалары ... ... ... ... ... ... өзекті мөселелер —
нәтижеге бағытталған білім моделін құру және 12 жылдық орта білім беруге
өту. Бұл, әрине, ... ... тек ... тұрғыда ғана емес,
мазмұндық жағынан да түбегейлі өзгеруін талап ететіні белгілі. Осы ... ... ... ... ... ... басты қағидалары атап көрсетілген. Жаңа білім берудің тарихи
кезеңдегі білімнің мәні оның тек ... ... ғана ... ... ... ... қаншалықты сай келуімен де өлшенбек. ... ... ... ... ... ... Осыған орай Казақ білім академиясы «Үздіксіз білім ... ... ... ... ... ... осы ... әдіснамалық, тұғырнамалық негіздерін
айқындауға, нәтижеге бағдарланған білім мен тәрбие беру ... ... ... жаңа сападағы мазмұнын
жасаумен әрі қарай да айналыса беретін болады.
Бүгінгі таңда жүргізіліп ... ... ... ... мен ... жүйесіндегі ерекшеліктерді зерделеуге,
тұғырнамалық идеяларды ... ... ... ... ... базаларын, демократияландыру
негіздерін анықтап, жалпы білім жүйесіндегі базалық компетенцияларды, ... ... ... ... оларды қамтамасыз
ететін пән деңгейіндегі біліктілікті жіктеп ... ... ... ... ... үш тілде оқытуға қатысты
мәселелерді кешенді ... ... ... ... Үстіміздегі жылы ақпан айында Білім
және ғылым Министрлігінің ... ... ... Республика
мектептерінде қазақ, ... ... ... ... ... семинар-кеңес өткізілді. Енді бұл тілдерді ұштастыра
оқытудың жолдары ғана емес, өзге де пәндерді үш тілде оқытудың әдістемелік
мәселелерін ... ... Осы ... республика білім
кеңістігінде кең қанат жайып, нәтижелі жұмыс жүргізіп ... ... ... ... ... екені анық.
Білім беруді дамытудың негізі мектептерді сапалы оқулықтармен, оқу-
әдістемелік кешендермен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... қамтамасыз ету мен Білім және ғылым
министрлігінің 2000 жылғы 14 ақпандағы ... ... ... ... ... ... ... сараптау орталығы» құрылып, ... ... ... республиканың түрлі аймақтарында жаңа буын
оқулықтарын сараптаудан өткізетін 77 тірек мектеп айқындалған. Бүгінгі күні
осы ... ... ... ... ... ... ... орыс, ұйғыр, өзбек тілдерінде
республика мектептеріне таратылды.
Ал қазіргі таңда мониторинг Орталығы жалпы білім беретін мектептердің
оқулықтарын, балама оқулықтарды және орта кәсіптік білім беру ... ... ... ... ... ... ... тұрған күрделі
міндеттердін, бірі — тәрбие мәселесі.
Тәуелсіз ел болған жылдар ішінде ұлттық тәрбиеге бетбұрыс жасалып, ... ... ... ... келе ... ... ... арқылы
қол жеткізген игіліктердің бірі — ... ... ... ... жаңғыруы болып табылмақ. Бұл өмір заңдылығы.
Елбасымыз  Н. Назарбаевтың ... ... ... ... үшін ғана ... ... ... ерекшеліктеріміз бен тілімізді сақтай алсақ қана сыйлайды», — деген
сөзін бұл арада ... еске ... ... ... -2030» ... «Еліміздің болашағы жас ұрпақ
тәрбиесімен тікелей ... ... ... ... ... жауапкершілік жүктейді.
Тәрбиенің қоғамдық орнын анықтау, оның ... ... ... ... ... ... ... екені даусыз. Жаңаша
шешімдер қабылдап, міндеттер жүктемес бұрын, қоғамдағы тәрбиенің ... ... ... ... ... ... ... деген
сұраққа жауап табуымыз керек.
Біздің пайымдауымызша, мұндай көлеңкелі құбылыстың себебі бірнешеу.
Біріншіден, идеялық тәрбиенің босаңсып кетуі, бұл саладағы тәрбиенің бағыт-
бағдарларының ... Оның ... ... ... теориялық тұрғыдан ... ... ... ... отырғандығы. Ол — соңғы кезде тілге тиек
болып, жиі қозғалып жүрген оқушыларды полимәдени тұлға етіп қалыптастыру,
яғни, полимәдени (мультимәдени) тәрбие беру ... беру ... ... қолдауларға ие бола
бастаған бұл идея — өз мәдениеті негізінде басқа мәдени құндылықтарды
қабылдап, өз мәдениетін ... ... ... алға тартады. Сол арқылы айналасындағы этнос өкілдерімен,
олардың мәдениетімен танысу, ... ... ... ... ... ... ... қарағанда, ұлтгық этникалық
тәрбиені бірінші орынға қояды.
Екіншіден, соңғы жылдары болып жатқан саяси-экономикалық, мәдени,
әлеуметтік өзгерістерге байланысты ... ... ... ... өзегі болып табылатын маңызды буын ... ... ... ... ... ... ... нормаларының
өзгеруі.
Үшіншіден, мектепте тәрбиенің екінші орынға ысырылуы, балалар ұйымының
ыдырауы, тәрбие үйірмелерінің ақылы ... ... ... ... ... түсуі.
Жастардың бос уақыты тиімді ұйымдастырылмауы салдарынан, олардың ... ... ... орталардың ықпалына түсуі
етек алып отыр.
Төртіншіден, соңғы жылдар ішінде мектепте де, отбасында да оқушылардың
еңбек ... ... ... ... айырылып қалды, сондай-ақ нарық
жағдайына ыңғайланып, ғылыми негізделген, ... ... ... ... ... салаларына сәйкес
келетін кәсіби бағдар жұмыстары тоқырап ... ... ... да «Отан қорғауға деген
жауапкершілік», «Отан алдындағы парыз» деген ... ... ... ... ... ... ... кетгі. Ал бұл мәселе
шетелде жақсы жолға қойылған. Мысалы, Жапония, Израиль, Қытай ... ең ... ... ... ... ... ұстап,
ұрпақты Отан қорғауға жас кезінен-ақ баулу мәселесін жүйелі жолға қойған.
Алтыншыдан, жоғары оқу орындарындағы әлеуметтік мұқтаждық салдарынан
мүғалім ... ... ... ... ... мен ... ... жеделдете дамытып, әлемдік ... ... ... ... ... жүзеге асыру
етеді. Халық педагогикасымен ... ... ... ... тәрбиеге өзіндік көзқарас болғандығын, мақсатқа сай
тәрбиелеудің ... ... ... ... ... ... заманымызға дейінгі дәуірден бастау
алады. Ұлттық мәдениеттің тегі сол ұлттың ұлт болып ... ... ... жеке ... ұрпағын тәрбиелеуден туындағаны белгілі.
Балалардың жан-жақты дамуы үшін, әсіресе сұлулық пен ... ... үшін ... ... ... ... қолдану өте
маңызды. Адамдардың эстетикалық сезімдері олардың ... зор ... ... ... ... жасай білу адамның рухани өмірін
байытады, қызғылықты етеді, оған ең жоғары ... ... ... Біз әр ... ... ... мәнін жан-жақты дамытуға
ұмтыламыз, сондықтан әр баланың сезімін нәзіктігін, көркемдікті, ... ... етіп ... ... Адамның әсемдікті ... ... және ... ... пен ... т.б.
түсінуіне байланысты, оның саналы тәртібі мен мінез – ... ... ... ... ... шынайы көзқарасы мен мұраттары болуы керек
екендігі шығады. Оқушылардың ... ... яғни ... тәрбиенің
маңызды жақтары ізеттілік, ұқыптылық, жылы шырайлылық, қайырымдылық,
тазалықты ... т.б. ... ... ... – бұл қатынас эстетикасы,
киім-кешек эстетикасы, үй-жағдай эстетикасы, манера, дене ... т.б. ... ... бұл ... зор мән ... Жеке ... сыртқы
мәдениеті мен ішкі дүниесінің ұштасып жатуы эстетикалық сұлулықтың белгісі.
А.П. Чеховтың сөзімен айтқанда адамда: бет, киім, жан, ой – бәрі сұлу ... ... ... ... тұңғыш енгізген чуваш ғалымы Г.Н.
Волков. Этнопедагогика – халықтың тәрбиелік ... оның ... ... ... ... ... педагогикасы, ұлт, ру, тайпа
педагогикасы туралы ғылым. Зерттеу объектісі ... ... ұғым ... дәстүрлері, тәжірибесі болып табылатын ғылым
саласы ... ... ... даму ... ... ... оның ... пәні, әдістері туралы, халықтық ... ... ... ... мен практикасында жүзеге асыру жолдарының
мәселелері ... ... ... көп. ... ... халықтық
педагогиканың пайда болуы мен дамуы, қазіргі жайы ... сөз ... ... - ... мәселелерін анықтауға бағытталған еңбектердің
маңызы айтарлықтай [2]. ... ... ... ... ғалымдар бұл
мәселенің соншалықты көкейтестігіне үстіртін қарайтын секілді.
Көрнекі қазақ ғалымдары А. Байтұрсынов, М. ... М. ... ... ... педагогиканың тәжірибесін зерттей білуге ... ... ... ... ... халықтық педагогика мәселелеріне
қатысты ой түйіндерді Г.Н. Волков, К.Ж. Кожахметова, Е.Л. ... ... Қ.Б. ... Ә. ... ... ... зерттеушілердің осы
мәселені жан-жақты зерттеген еңбектерінен кездестіреміз.
Алайда халықтық тәрбиенің зерттелу тарихына шолу халық шығармашылығына
арналған зерттеулер мен ... оның ерте ... келе ... ... ... айтылғанмен, халықтық педагогикалық ескерткіштер
оқу үрдісінде және сыныптан тыс ... ... ... ... ... оның ролі жайлы ойлар айтылғанмен ... ... ... тұсы ... ... оқып үйренудің теориялық
мәселелері қамтылмайтындығын ... ... ... ... А.Э. Измаилов: «Халық педагогикасы ұрпақтан – ұрпаққа
көбінесе ауызша түрде жалғасып келе жатқан, ... ... және ... ... оның іс-жүзінде тексерілген білімінің мағлұматтарының
жиынтығы. Халықтық педагогиканың ескерткіштері ... ... ... мақал-мәтелдерінде сақталып, ұлттық салт-дәстүрлер
арқылы өзінің көрінісін беріп отырады» - деп орынды атап көрсеткен.
Халықтық ... ... ... ... ... ... береді. Біз Г.Н. Волковтың берген анықтамасын ұсынамыз: Халықтық
педагогика – тәрбие ... ... ... ... ... ... (1958) Халықтық педагогика - халық ... ... ... балалар ойындары ... ... ... ... ... ... (1974).
Халықтық тәрбие тарихи даму үрдісіндегі тірі дене болып табылады.
Халықтық педагогиканың ... ... ... көне жазба
ескерткіштерде мақалдар мен мәтелдер, ертегілер мен жырлар, бата, ... ... ... толығырақ бейнеленген.
Қазақ этнопедагогикасының қайнар-бұлағы біздің заманымызға дейінгі
дәуірден ... ... ... ... тегі сол ұлттың ұлт болып
қалыптаспай ... ... ... жеке ... ... ... ... жазу мәдениеті арқылы белгілі болған ұлттық ... ... ... тас ... ... ... қаған т.б.)
басталады. Одан кейінгі қолжазба, баспа арқылы ... ... ... этнопедагогиканың арқауы болған тәлімдік ойлар ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Қазақтың жазу мәдениетінде Қорқыт атаның тәрбиелік мәні зор ... ... Әл ... ... мәдениет пен ғылым, білім, поэзия,
музыка жөніндегі тұжырымдары, Ахмет Яссауидың діни ... мәні ... ... Баласағұнидың кемелді болу жолдарын көрсетуі, Мұхаммед Хайдар
Дулатидың ұлы ... ... ... ... ... ... ... ел мәдениетін арттыру үшін істеген
әрекеттері, Ахмет ... ... ... беру ... ... ... педагогикасын түзеуі, Жүсіпбек Аймауытовтың қазақ
психологиясы ... ... ... кейінгі ғалымдардың ... ... ... ... пән ... ... ... педагогиканың (халық педагогикасымен педагогикалық ойлардың), яғни
қазақ этнопедагогикасының ... ... ... ... ... өте ... ата – бабаларының өмір сүрген кезінен
(Түрік қағанаты) бастау алып, күні ... ... ... ... келе жатқан
рухани мұраның бірі – халықтық ... ... ... - ... кеңес энциклопедиясында, - тәрбие жөніндегі халықтың ... ... ... педагогикасын зерттеу негізіне педагогикалық мазмұн
мен бағыттағы ... ауыз ... ... ... ... тәрбие дәстүрлері, халықтық ... ... ... т.б. ... Халық педагогикасының негізгі түйіні
еңбек тәрбиесі және өндірістік білім, дағды, шеберліктерді ұрпақтан ұрпаққа
қалдыру». Ғасырлар бойы ... ... ... ... жас буын жадына біртіндеп сіңіріп отыратын арнаулы жолдар, тиісті
тәсілдер де болған. Мәселен, мақал-мәтелдерде адамгершілік, ... ... ... ... ... мен ... ақыл – ой тәрбиесі, өлең, жыр-дастандарда - әсемдік ... ... ... ал ... ... ... сан ... қозғайтын тәлімдік материал ретінде ... ... ...... ой – ... ілкі бастауы, халықтың
рухани мұрасы. Бұл жердегі еске ... ... ... ... ... бәрі ... ... жарай бермейді, олардың озығы мен ... да бар. Ең ... ...... ... күннің талап тілегімен
байланыстыра пайдалана білу ... ... ... ... ... келген ұлттық тәрбиесі жиырмасыншы ғасырдың тоқсаныншы
жылдарынан бастап, еркін қолға ... да, ... ... ... ... ... ... болды. Ғалым К. Оразбекова «Иман және ... ... ... имандылық–ұлттық тәрбиенің негізі деп көрсетіп, қазақ
этнопедагогикасының бір қайнар көзін ашты. М. Оразаев, М. ... ... ... халқының салт-дәстүлері» деген кітап жазып, ... ... ... ... ... Қ. Жарықбаев пен Ә. Табылдиев «Әдеп және жантану» (1994)
оқулығын жазып, қазақ ... мен ... ... айқындады. Ғалым С. Ғаппасов «Ізгілік әліппесі» (1995) «Халық
педагогикасының негіздері» (1996) ... ... ... ғылыми-медициналық және танымдық ерекшеліктерін
дәлелдеді. Ә. Табылдиев ... ... ... және тәрбие» атты
еңбегі арқылы қазақтың ауыз әдебиеті мен ... ... ... ... ... С. ... ... этнопедагогикасының негіздері және
тарихы» (1998) деген оқу құралы арқылы ... ... ... ... ... ... ... бола бастағандығын дәлелдеп, бұл
ғылымның теориялық негіздерін айқындап берді. Зерттеушілер Ұ. Асылов пен
Ж.Нұсқабаев «Әдеп» атты ... (1999) ... ... мақсаттарды жеткізе дәлелдеді.
Қазақ халқының тәлімдік мәні зор ой ... ... жыры ... ... ... мен ... ... сөздер мен айтыс
термелерде, мақал-мәтелдерде көптеп кездеседі. Мұндағы ... ... ...... ... еңбек, эстетика, дене,
отбасы тәрбиесіне байланысты мәселелерге ... ... ... екі саладан тұрады: халықтың ауыз әдебиеті ... ... ауыз ... және ... ... ... көрінісі. Халықтың игі әдеттері дағдылана келе әдет-ғұрыпқа,
әсерлі әдет – ғұрыптар ... ... ... ... ... салт-сана болып қалыптасқан. Халықтың ... ... мен жөн ... рәміздер, ырымдар мен тыйымдар,
түрлі сенімдер арқылы өмірде қолданыс тауып ... Оның бәрі ... ... ... ... – дәстүр дегеніміз – халықтардың ... ... ... қалыптасқан ұрпақтан-ұрпаққа ауысып отыратын
қоғамдық құбылыс [4]. ... игі ... ... ... мейірімділік, қонақжайлылық, имандылық, иманжүзділік – барлық
мәдени үлгі ... ... ... - әдеп деп аталады. Қазақ
халқының осы игі ... ... ... келе, халықты рухани
тазалығы жағынан алып, қазақ халқын әдепті, яғни ... ... ... ... ... болады.
Этнопедагогикадағы салт-дәстүрлердің ұлттық санаға ... ...... деп ... Ұлттық санаға сіңіп, қалыптасқан
салт-дәстүрлер сол ұлттың ой санасының дәрежесін көрсетеді. Ұлттық сананың
қозғаушы күші – ұлттық ... ... ... Ол жеке ... ... өтеу ... сай ... өз көріністерін байқатады. Халықтық
педагогиканың құрамдас бөліктері: әдет-ғұрып, ... ... ... салт,
сана және дәстүрлер.
Қазіргі кездегі эстетикалық тәрбиенің міндеттерін шешу үшін ... ... ... тәжірибесін меңгеру қажет. Мәдени құндылықтарды жасауда
әр халықтың өзіндік ерекшелігі бар. Халық әрдайым әсемдікті ... ... және оны ... тұрмыста, еңбекте бекітуге тырысады. Оны халқымыз
үй жиһаздарын жасауынан және оны әсемдікті сезінудегі тәрбие құралы ретінде
пайдалануынан көруге ... ... ... ... ... ... әдет-ғұрыптық, еңбектік және т.б. әндер мен өлеңдер ерекше орын
алады. Бұлар да ... ... ... ... ... ... ... халық ауыз әдебиетінің маңызы өте зор болды. Оның
мазмұны халқымыздың бүкіл өмір тәжірибесін ... ... жас ... ... ... ... қажеттілігін билейді. Эстетикалық тәрбиенің
күрделі мәселелерін айқындауда біз халықтың жинақтаған ... ... ... ... ... ... ... оқу-тәрбие үрдісінде тиімді ... ... ... ... ... талғамын арттыруға болады
деген қорытындыға ... ... ... ... жаңа ... ... сай, әрі
озық ұлттық дәстүр рухына ... ... ... ... жауапты
міндеттерді жүктеп отыр. Егеменді елімізге сай ұрпақ тәрбиелеп шығудың
бірден-бір жолы ол – өсіп келе ... ... өз ... ... ... ... патриоттық тәрбие мен халықтық педагогиканы байланыстыру
арқылы жүзеге асыруға болады.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
1. ... Н.Ә. ... ... ... ... ... және әл- ... артуы. Ел
Президентінің ... ... ... ... ... 2010ж. 7 ... Қазақстан Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Дүниежүз қазақтары құрылтайының
салтанатты ... ... ... 1992ж 3 ... 1 ... ... С. ... этнопедагогикасының теориялық негіздері мен тарихы
//Алматы «Рауан» – 1998, 125-128 б.
4. Қазақстан ... 2006 ж. №2, 58-62 ... ... истории и педагогические мысли ... СССР с ... до ... 18в. // ... – 1989, 94-98 б.
6. Қазақстан мектебі 2008 ж. №4, 72-85 б.
7. Аманжолов Қ.Р. Бастапқы әскери дайындық // ... ... ... ... ... П.М. ... М.П. Проведение занятий по начальной военной
подготовке // Москва «высшая ... 1990 г, стр. ... ... П.М. ... база ... ... подготовки в
школе // Москва «Просвещение»-1989 г. стр 166-169
10. Қасымов Ә.Х. Бастапқы әскери дайындық // Алматы 2000 ж. 135-142 ... ... А.И. ... ... по ... ... подготовке
// Мосва «Просвещение» 1976 г
12. Тауасарұлы Қ. Түп-тұқияннан өзіме шейін // Жалын – 1993 ж
13. Жүкеш Қ. ... ... ... // ... – 1993 ж.
14. Қоянбаев Ж.К. Педагогика. – Алматы, 2001.
15. Әбілова З. Ә. Этнопедагогика. – Алматы, ... ... Ә. ... этнопедагогикасы. – Алматы, 2000.
17. Жарықбаев Қ., Қалиев С. Қазақ тәлім-тәрбиесі. – Алматы, 1995
18. Құдайбердіұлы Ш ... ... ... ... «Әдеп» 16 бет.
20. Уалиханов Ш. Шығыс ... ... ... ... ... ... 1980 ж.131 бет.
21. Алпамыс батыр. Ертегі.
22. Абылай хан. ... ... ... ... ... Батырлар жыры. 5 том. Алматы, Жазушы, 1989ж
24. Жансүгіров Ілияс «Жетісу суреттері» атты топтамасындағы «Жер ... Асан ... ... Кітапта, Бес ғасыр жырлайды. Алматы, Жазушы, 1984ж
26. Қазақтың көне тарихы. Алматы, Жалын, 1993ж 346 бет.
27. Бижанов А. ... ... ... ... ... ... ... Нысанбаев Ә, Әбжанов І. Ой. ... ... . ... оқу
орындарының студенттерніне арналған оқу құралы. Алматы, Білім, ... ... ақын ... ... ... ... Адамбаев Б. Халық даналығы. Алматы. 1996ж 15-16 беттер
31. А. ... Шығ, ... ... ... 1945ж, 352 ... Кенжеахметұлы С. Жеті қазына. Алматы. «Ана тілі», 1997ж 66-68 ... ... ... Дүние ойлап тұрсам баяны жоқ. ... ... ... ... №7.
34. Қазақтың көне тарихы. Алматы, Жалын, 1993ж 515 бет
35. Дәуіт С. Төле би, Алматы, Жалын, 1993ж 122 ... ... ... ... ... ... көзі. Жинақтаған Ораз Исмаилов.
Алматы, Білім, 1996ж.
37. Баласағұни Ж. Құдатғу білік. Алматы , ... ... ... М. ... ... 12 том. Алматы. Жазушы, 1969ж ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 79 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Көркем шығарма арқылы оқушыларға патриоттық тәрбие берудің педагогикалық мүмкіндіктері56 бет
Оқушыларға патриоттық тәрбие берудің негізі13 бет
Оқушыларға патриоттық, интерноционалдық тәрбие беру38 бет
Қазіргі мектептерде оқушыларға патриоттық және интернационалдық тәрбие беру28 бет
География сабағында экологиялық тәрбие беру әдістемесі.61 бет
Жалпы білім беретін мектептерде оқушыларға экологиялық білім және тәрбие беру26 бет
Педагогикалық үрдісте жаңа техпологияларды тиімді пайдалану, білім беру жүйесінде шығармашылық пен ізденістерді іске асыру6 бет
Бастауыш мектеп оқушыларына патриоттық тәрбие берудегі халықтық тәрбиенің ролі32 бет
Оқушылардың мемлекеттік рәміздерге деген құрмет сезімін тәрбиелеу- патриоттық тәрбие берудің бастапқы қадамы6 бет
Адамгершілік – рухани тәрбиенің маңыздылығы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь