Дағдарыс жағдайындағы халықты жұмыспен қамтуды реттеу

КІРІСПЕ 3
І ХАЛЫҚТЫ ЖҰМЫСПЕН ҚАМТУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
5
1.1. Халықты жұмыспен қамтудың түсінігі және оның түрлері 5
1.2. Тұрақты жұмыспен қамту тұжырымдамалары мен модельдері 13

ІІ ҚР.ДА ХАЛЫҚТЫ ЖҰМЫСПЕН ҚАМТУДЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ
22
2.1. ҚР еңбек нарығының негізгі көрсеткіштерін талдау 22
2.2. Халықты жұмыспен қамтудың аймақтық әдістемесі (Қазақстан Республикасы және Жамбыл облысы мысалында) 38

ІІІ ХАЛЫҚТЫ ЖҰМЫСПЕН ҚАМТУДЫ МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУДІ ЖЕТІЛДІРУ
44
3.1. «Жол картасын» ҚР.да халықты дағдарыс жағдайында жұмыспен жедел қамту бағдарламасын іске асыру барысы мен негізгі нәтижелері 44
3.2. Халықты жұмыспен қамтудың инновациялық әдістемесі және оның механизмдері
48

ҚОРЫТЫНДЫ 69
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 71
Тақырыптың өзектілігі. Қазіргі кездегі нағыз пәрменді әлеуметтік саясат – ол халықты жұмыспен тұрлаулы қамту саясаты болып келеді және болып қала береді. Осыған орай әлеуметтік көмек көрсету саясаты әлеуметтік топтардың мұқтаждықтарымен айқындалуға тиіс емес, қайта еңбекке қабілетті азаматтарды жұмысшылар санына қосуға даярлау міндеті ауқымында шоғырландырылуға тиіс. Азаматтарға қолдау көрсетудің мемлекеттік жүйесі олардың қайта оқып үйренуі мен жаңа кәсіпті меңгеруіне ынталандыру бағытында құрылуы керек. Бүгінгі күнде елімізде еңбек нарығы экономикалық жүйенің ерекше инфрақұрылымына айналып отыр. Бұл нарықта, басқа нарықтағыдай, біріншіден, сұраныс және ұсыныс заңдары, жұмыс күшін сату – сатып алу жетілген бәсеке нарығы жағдайында жүріп отыратын болса, екіншіден, жетілмеген бәсеке нарығының ерекше ықпалы да байқалып отырады.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты халыққа жолдауында Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті елу елдің қатарына ену стратегиясында өнімдерді экспортқа шығаруға бағдарланған өндірістерді, оның ішінде кластерлік өндірісті дамыту керек екендігі айтылған болатын.
Бүкілдүниежүзілік сауда ұйымына кіру отандық өнімдірушілердің бәсекеге қабілеттілігін арттыруды талап етеді. Өндірістердің бәсекеге қабілеттілігін арттыру үшін жоғары білікті және кәсіпқой мамандарға сұраныс арта түсуде. Сондықтан білікті ұлттық кадрларды кәсіби жағынан даярлау және қайта даярлау бүгінгі күннің талабы.
Дамыған және дамушы елдердің тәжірибесін үйренуде жүйелік және нақты тарихи көзқарас халық шаруашылығындағы еңбек нарығын реттеудің әлеуметтік-экономикалық, ұйымдастырушылық-инфрақұрылымдық қызмет ету тетіктерін жетілдіру, облыс тұрғындарын жұмыспен қамту, әлеуметтік қорғаудың белсенді формасы ретінде жұмыссыздарды кәсіби даярлау және қайта даярлау, қоғамдық бағдарлама жасау негізгі өзекті мәселелердің бірі болып отыр, ғылыми тұрғыдан зерттеуді талап етеді.
Зерттеу пәні. Зерттеу пәні болып дағдарыс жағдайында еңбек нарығын реттеу мен халықты жұмыспен қамтудың жетілдіру жолдары таңдалды.
Зерттеу объектісі. Еңбек нарығы мен халықты жұмыспен қамтуда болып отырған экономикалық қатынастар.Кейбір кезде барлық жұмысқа қабілетті халық бос болмауы табиғи құбылыс. Оған объекетивті себептер бар: біріншіден, адамдардың бір орыннын екінші орынға көшіп отыруы, бір қызмет орнынан екіншіге ауысуы, тиімді жұмыс іздеуі және оны күтуі және т.б.
Дағдарыс туындаған кезеңнен бері дүние елдерінің басты проблемасы жұмыссыздықпен күреске ауғаны белгілі. 2010 жылы да бұл өзекті проблема күн тәртібіндегі бірінші мәселелердің қатарында қала берері анық. Үлкен ұйымдар, беделді халықаралық сарапшылық топтар барыс жылын дағдарыстан кейінгі үмітті жыл ретінде қарастыра келгенімен де, басты қауіптің бір ұшы тағы сол жұмыссыздыққа кеп тіреледі.
1. Халықты жұмыспен қамту туралы Қазақстан Республикасының Заңы. 2001 жылғы 23 қаңтар N 149-ІІ, Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2001 ж., N 3, 18-құжат
2. Мамыров Н.Қ.,Тілеужанова М. –Макроэкономика, А -2005-Экономика баспасы
3. Методические рекомендации по разработке Стратегических планов государственных органов Республики Казахстан.- Астана, 2008//www.minplan.kz
4. Жұмамбаев С.К., Еңбек нарығының экономикасы.A-2005
5. Акмаева Р.И. Стратегическое планирование и стратегический менеджмент. Финансы и статистика, 2008 г. 208 стр.
6. Кайранбеков Б. О. Еңбек потенциалы-еңбектің саны мен сапасы // «Жаңа Қазақстанның инфрақұрылымдық кешеніндегі экономикалық, қаржылық және есеп саясатының тұрақтылығымен бәсеке қабілеттілігі» Халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары, Алматы қ. 2007.- Б.72-74.
7. Үсербаева А.Б., ҚР Еңбек нарығының даму тенденциясы, III дәстүрлі жас ғалымдар мен студенттердің ғылыми- теориялық конференция материалдары - 11-12 желтоқсан 2002
8. ҚР Статистика Агенттігі Жедел ақпарат № 10-01/172 2010 жылғы 7 мамыр
9. Кайранбеков Б. О. Еңбек нарығының ролі, құрылымы мен мәні // «Білім беру саласындағы және жаратылыстану-техникалық ғылымдары бойынша мамандар дайындаудағы инновациялық технологиялар» Халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары, М.Х.Дулати атындағы Тараз мемлееттік университеті, Тараз қ. 2007.
10. ҚР Статистика Агенттігінің Еңбек статитикасы бойынша әдіснамалық түсініктемелері, 1-21 б.
11. А.К. Ермекбаев Еңбек нарығы және жұмыссыздарды әлеуметтік қорғау,-ҚазҰУ хабаршысы.Экономика сериясы №4(56).2008
12. ҚР Статистика Агенттігінің 2010 жылғы жұмыс күшінің қозғалысы туралы жедел мәліметтері
13. Б.Жақашев, Ауыл тұрғындарының өмір сүру деңгейін жақсарту мәселелері, АльПари,№2.2009
14. Кайранбеков Б.О. Еңбек нарығын реттеуді және халықты жұмыспен қамтуды жетілдіру жолдары (Жамбыл облысы материалдары бойынша) диссертациялық жұмысына автореферат. - Түркістан.- 2009
15. Жол картасын іске асыру барысы туралы ақпарат (2009 жылдың қорытындылары бойынша 2010 жылғы 1 ақпандағы жай-күйі)
16. Жол картасы бойыншаҮкімет қойған жоспарларды іске асыру барысы бойынша ақпарат
17. «Бизнестің жол картасы 2020» бағдарламасын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 13 сәуірдегі № 301 Қаулысы
18. «Жол картасы» бойынша атқарылатын жұмыстар
19. Г. Әбдіхалықова «Еңбекпен қамту саласындағы мемлекеттік саясат жаңа үлгіде жүзеге асатын болады»
20. Данияров А. Б. «Технопарктер құру – индустриалды-инновациялық дамудың негізгі бағыты», ғылыми жет. – э. ғ. к. , доц. Надирова С. Г.
21. Кайранбеков Б.О. «Жамбыл облысының еңбек нарығы көрсеткіштерін талдау» // Т.Рысқұлов атындағы ҚазЭУ хабаршысы-2007.-№4.-Б.250-253.
22. ҚР Статистика агенттігінің 2008 жылғы Статистикалық жылнамасы
23. Апиев Қ.С. «Жастарды жұмыспен қамту жүйесін басқаруды жетілдіру жолдары» диссертациялық жұмысына афтореферат// ӘОЖ 338:331.5-053.81(574.51). - Алматы, 2008
24. Қазақстанда жастардың еңбегін қолданудың қазіргі жағдайы. «ҚазЭУ Хабаршысы» Алматы 2005 №6 0,4 б.б.
25. Жастар жұмысбасылығының әлеуметтік экономикалық мазмұны. «Екінші Рысқұлов оқулары». /Халықаралық ғылыми-зерттеу конференция/ ҚазЭУ Алматы 2007ж 0,3б.б.
        
        Т. Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университеті
«Қорғауға жіберілді»
«Экономиканы мемлекеттік реттеу»
кафедрасының
меңгерушісі,
э.ғ.д. профессор
______________________ Г. И. Маянлаева
№__хаттама «___» ___________ 2010 жыл.
Дипломдық жұмыс
Тақырыбы: ... ... ... ЖҰМЫСПЕН ҚАМТУДЫ РЕТТЕУ»
«050510 – Мемлекеттік және жергілікті басқару» мамандығы
Орындаған:
ЖИЕНАЛИЕВ А.А.
ІV ... 403 ... ... ... ... ... 2010
МАЗМҰНЫ
| |КІРІСПЕ |3 ... ... ... ... ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ | |
| | |5 ... ... ... ... және оның түрлері |5 ... ... ... ... мен ... |13 |
| | | ... ... ХАЛЫҚТЫ ЖҰМЫСПЕН ҚАМТУДЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ | |
| | |22 ... ... ... ... ... ... |22 ... ... ... ... әдістемесі (Қазақстан |38 |
| ... және ... ... ... | |
| | | ... ... ... ҚАМТУДЫ МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУДІ ЖЕТІЛДІРУ | |
| | |44 ... ... ... ... ... жағдайында жұмыспен жедел |44 |
| |қамту ... іске ... ... мен ... ... | ... жұмыспен қамтудың инновациялық әдістемесі және оның | |
| ... |48 |
| | | |
| ... |69 |
| ... ... ... |71 |
| | | ... өзектілігі. Қазіргі кездегі нағыз пәрменді әлеуметтік
саясат – ол ... ... ... ... ... ... ... және болып
қала береді. Осыған орай әлеуметтік көмек көрсету саясаты ... ... ... тиіс ... ... ... қабілетті
азаматтарды жұмысшылар санына қосуға даярлау ... ... ... Азаматтарға қолдау көрсетудің мемлекеттік жүйесі
олардың қайта оқып үйренуі мен жаңа ... ... ... құрылуы керек. Бүгінгі күнде елімізде еңбек нарығы экономикалық
жүйенің ерекше инфрақұрылымына ... ... Бұл ... басқа
нарықтағыдай, біріншіден, сұраныс және ұсыныс заңдары, жұмыс күшін сату ... алу ... ... ... ... ... отыратын болса,
екіншіден, жетілмеген бәсеке нарығының ерекше ықпалы да байқалып отырады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... атты халыққа жолдауында Қазақстанның ... ... ... елу ... ... ену ... ... экспортқа
шығаруға бағдарланған өндірістерді, оның ... ... ... ... ... ... ... сауда ұйымына кіру отандық өнімдірушілердің бәсекеге
қабілеттілігін арттыруды талап етеді. Өндірістердің бәсекеге қабілеттілігін
арттыру үшін жоғары білікті және ... ... ... арта түсуде.
Сондықтан білікті ұлттық кадрларды кәсіби ... ... және ... ... ... талабы.
Дамыған және дамушы елдердің тәжірибесін үйренуде жүйелік және нақты
тарихи ... ... ... ... нарығын реттеудің әлеуметтік-
экономикалық, ұйымдастырушылық-инфрақұрылымдық ... ету ... ... ... ... қамту, әлеуметтік қорғаудың белсенді
формасы ретінде жұмыссыздарды кәсіби даярлау және ... ... ... жасау негізгі өзекті мәселелердің бірі болып ... ... ... ... ... пәні. Зерттеу пәні болып дағдарыс жағдайында еңбек нарығын
реттеу мен халықты жұмыспен қамтудың жетілдіру ... ... ... ... нарығы мен халықты жұмыспен қамтуда болып
отырған экономикалық қатынастар.Кейбір кезде барлық жұмысқа қабілетті халық
бос ... ... ... Оған ... себептер бар: біріншіден,
адамдардың бір орыннын екінші орынға көшіп отыруы, бір ... ... ... ... ... іздеуі және оны күтуі және т.б.
Дағдарыс туындаған кезеңнен бері дүние елдерінің ... ... ... ... ... 2010 жылы да бұл өзекті проблема күн
тәртібіндегі ... ... ... қала ... анық. Үлкен
ұйымдар, беделді халықаралық сарапшылық топтар барыс  ... ... ... жыл ... ... ... де, ... қауіптің бір ұшы
тағы сол жұмыссыздыққа кеп тіреледі.
Экономикаға жан біте бастайды деп ... де, ... ... ... ... ... еместігі айқын аңғарылады, ендеше жылдағы
көп түйіннің бірі ... өсуі ... ... ... ... түсуді талап ететіні сөзсіз. Жұмыссыздық белең алса, қоғамды
тұрақсыздық жайлайды. Бұған мысал келтірудің ... ... ... ... ... сүйенсек, соңғы жылдары әлем бойынша
жұмыссыздық мәселесі тым қордаланып ... Егер 2008 жылы ... 190 ... ... 2009 жылы ... саны ... ... құраған. Бұл көрсеткіштің өзі осындай деректерді жинай бастаған
1991 жылдан бергі ең жоғары ... ... Ал ... ... ... ... одан оңалу ұзақтығы созыла берсе, жыл сайын еңбек рыногын ... адам ... ... ... ... ... Тіпті бұндай
жұмыссыздықтың үдерісі бойынша оларды жұмысқа орналастыру үшін 2009 жылдан
2015 жыл аралығындағы ... ... 300 ... жуық жаңа ... орындарын
құру қажет етіледі екен. Сондықтан халықаралық сарапшылар ... ... да әлем ... ... ... ... ... қауіптенеді,
сонымен күреске үндейді. Атап айтқанда, былтырғы ... ... ... (G20) ... ... ... ... «экономикалық
және қаржылық орнықтылықтың қалпына келуі ... ... ал ... әлі де осы ... ... ... бірі
болып қала береді», деп көрсеткен болатын.
Дипломдық жұмыстың мақсаты. Дипломдық зерттеуде ... ... ... ... ... ... ... және жұмыспен
қамтамасыз етудің ақпараттық секторларында халықты жұмыспен ... ... ... ... ... міндеті:
-дағдарыс жағдайында халықты жұмыспен ... ... ... ... ... ҚР ... нарығының негізгі көрсеткіштерін талдау және халықты жұмыспен
қамтудың аймақтық әдістемесі ... ... және ... ... ... ... халықты дағдарыс жағдайында жұмыспен жедел қамту
бағдарламасын іске асыру барысы мен негізгі нәтижелері; ... ... ... ... инновациялық әдістемесі және ... ... ... ... құрылымы. Дипломдық жұмыс кіріспе, 3 тараудан, әр
тарау 2 бөлімнен, қорытынды және ... ... ... 74
беттен тұрады. Отандық және ... ... ҚР ... ... ... ... ... ХАЛЫҚТЫ ЖҰМЫСПЕН ҚАМТУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1.1. Халықты жұмыспен ... ... және оның ... - экономикалық тұрғыдан белсендi халықтың бiр ... ... ... болмай қалуына байланысты әлеуметтiк-экономикалық
құбылыс болып табылады.
     Жұмыссыздар - жұмысы, табысы (кiрiсi) жоқ, ... ... ... ... оған ... кетуге әзiр, еңбекке жарамды жастағы азаматтар.
   Боc орын - ... ... бос ... орны ... ұзаққа
созылған ... - 12 және одан да көп айға ... ... табылады. [1,1]
   Жұмыспен қамтылу - азаматтардың Қазақстан ... ... мен өзге де ... ... ... ... жеке қажеттерiн қанағаттандыруға байланысты және ... ... кiрiс ... ... ... аз адамдар - Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес атаулы
әлеуметтiк көмек алуға құқығы бар, еңбекке ... ... ... ... ... - ... ... ұйымдастыратын, қызметкердiң
алдын ала кәсiби ... ... ... ... ... ... және ... уақытша жұмыспен қамтуды қамтамасыз ету үшiн
жұмыспен қамту ... ... ... ... жолдамасы бойынша
олар орындайтын еңбек қызметiнiң түрлерi.
      Жұмыспен нәтижелi қамтылу - тұрақты экономикалық өсу мен ... ... ... жұмыспен қамтылу.
      Рантье - негiзгi кiрiс көзi несиеге берiлген ... ... ... ... ... ... ... болып табылатын тұлға.
      Еңбек рыногы - экономикалық тұрғыдан белсендi халыққа сұраныс ... ... ... Өз ... ... айналысушылар - өздерiн кiрiс әкелетiн жұмыспен
қамтамасыз ... ... ... азаматтар.
      Еркiн таңдап алынған жұмыс - азаматтардың ... ... ... мен ... ... ... еркiн пайдалану арқылы таңдап ... ... ... қорғау - осы Заңда және өзге де ... ... ... ... ... ... ... кешенi.[1,2]
      Еңбек делдалдығы - уәкiлеттi органның, сондай-ақ жеке жұмыспен қамту
агенттiгiнiң ... ... ... ... ... ... Жұмыспен қамту мәселелерi жөнiндегi уәкiлеттi орган - жергiлiктi
атқарушы органдардың аймақтық ... ... ... ... iсiн және ... әлеуметтiк қорғауды қамтамасыз ететiн
құрылымдық бөлiмшесi (бұдан әрi - уәкiлеттi орган).
      Нысаналы топтар - ... ... ... ... ... ... қорғауды қажет ететiн адамдар ретiнде осы заңмен белгiленген
адамдар топтары.
      Орталық ... ... - ... ... ... саласындағы
мемлекеттік саясатты ... ... ... ... ... [1,3]
      Жеке жұмыспен қамту агенттiгi - Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... келген жеке және заңды тұлға.
      Экономикалық тұрғыдан белсендi халық (жұмыс күшi) - ... ... ... (экономикада жұмыспен қамтылғандар және жұмыссыздар).
      Экономикалық тұрғыдан енжар халық - экономикалық тұрғыдан белсендi
халықты есепке алу үшiн ... ... ... ... да қоса
алғанда, жұмыс күшi құрамына кiрмейтiн халық, жұмыс iстемейтiн және жұмыс
iздемейтiн азаматтар, оның ... үй ... ... ... мүгедектер, жұмыс iстемейтiн зейнеткерлер, оқушылар ... ... ... нысанындағы бөлiмдердiң тыңдаушылары ... ... мен ... қоса ... ... ... ... немесе жылжымайтын мүлiктi жалға беруден кiрiс алатын өзге де
тұлғалар. [1, 2]
Жұмыспен қамтылған халыққа:
     1) жеке ... ... ... iстейтiн, оның iшiнде толық не толық емес
жұмыс уақыты жағдайларында сыйақы үшiн жұмыс ... ... өзге де ... жұмысы (қызметi), кiрiсi бар;
     2)кәсiпкерлiк қызметпен шұғылданатын;
     3)өз бетiнше жұмыспен айналысатын;
     4) қосалқы кәсiпшiлiкпен айналысатын және өнiмдi ... ... ... ... ... бойынша орындайтын
азаматтар, сондай-ақ өндiрiстiк кооперативтердiң (артельдердiң) мүшелерi;
     6) ақы төленетiн қызметке сайланғандар, ... ... ... ... ... ... ... қауiпсiздiк
органдарында, Қазақстан Республикасы Ішкi iстер министрлiгiнiң iшкi
әскерлерiнде, Республикалық ... ... ... ... ... ... ... және өзге де әскери
құралымдарда қызмет өткерiп жүрген азаматтар жатады.
      ... ... ... ... ... 1. ... Республикасының жұмыспен қамту туралы заңдары Қазақстан
Республикасының Конституциясына негiзделедi, осы заңнан және өзге ... ... ... ... 2. ... қамту туралы заңдар Қазақстан Республикасының
азаматтарына, шетелдiктерге және ... жоқ ... ... 3. Қазақстан Республикасы бекiткен халықаралық шарттар осы Заңнан
басым болады және халықаралық шарттар, оны қолдану үшiн заң ... ... ... ... ... ... Халықты жұмыспен қамту саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі
принциптері және бағыттары:
     1. Мемлекет азаматтардың ... ... әрi ... ... ... жәрдемдесетін саясат жүргiзілуiн қамтамасыз етедi.
     2. Жұмыспен қамту саласындағы мемлекеттiк саясат:
     1) Қазақстан Республикасының азаматтарына, ... ... ... ... мен ... жоқ ... ... пен кәсiп
түрлерiн еркiн таңдауға ... ... әдiл де ... ... ... ... қорғауды қамтамасыз етуге;
     2) нәтижелi жұмыспен қамтуды қамтамасыз етуге, жұмыссыздықты азайтуға,
жұмыс орындарын ашуға;
     3) бiлiм беру ... ... ... ... және ... ... ... оның даму перспективасына сай кадрлар даярлау iсiне
бағдарлауға;
     4) азаматтардың заңдарға сәйкес жүзеге асыратын еңбек және ... ... ... ... және ... ... ... жәрдемдесуге;
     5) бар жұмыс орындарын сақтаған және жаңа жұмыс орындарын, оның iшiнде
нысаналы топтарға ... ... ... ... ... берушiлердi
ынталандыруға;
     6) уәкiлеттi орган және жеке жұмыспен қамту агенттiгi арқылы ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасынан
шетелге жұмыс күшiн шығаруға байланысты қызметтi лицензиялауға;
     8) ... ... ... ... ... ... ... iшкi еңбек
рыногын қорғауға;
     9) жұмыспен қамтуды қамтамасыз ету жөнiндегi республикалық ... ... ... ... ... ... ұштастыруға;
     10) халықты жұмыспен қамту ... ... ... ... ... ... да ... үйлестiруге;
     11) еңбек рыногының бiрыңғай ақпараттық базасын қалыптастыруға;
     12) мемлекеттiк органдардың ... ... ... қамтамасыз ететiн
шараларды әзiрлеу мен iске ... ... ... ... ... және ... орындалуын бақылауды жүзеге асыруға;
     13) Қазақстан Республикасы азаматтарының шетелдегi және шетелдiктердiң
Қазақстан Республикасының ... ... ... байланысты
мәселелердi шешудi қоса алғанда, халықты ... ... ... ... ... ... 14) ... берушілер, қызметкерлер және қоғамдық ұйымдар өкілдерінің
мемлекеттік жұмыспен қамту саясатын әзірлеу мен іске ... ... ... 15) ... ... саясатымен үйлестірілген, қосымша жұмыс орындарын
ашу ісiн ынталандыруды қолдайтын қаржы, салық және ... ... ... ... ... саласындағы мемлекеттік кепілдіктер:     
1. Мемлекет азаматтарға халықты жұмыспен қамту саласында:
     1) кемсітушілiктің кез келген ... ... және ... ... ие ... бірдей мүмкіндіктердi қамтамасыз етуге;
     2) жұмыссыздықтан әлеуметтік қорғауға;
     3) уәкілетті органдардың делдалдығы арқылы жұмыс ... мен ... ... ... береді.
      2. Мемлекет халықтың нысаналы топтарын жұмыспен қамтуға жәрдемдесу
жөніндегі ... ... ... ... аз ... ... ... жастар;
     балалар үйлерінің тәрбиеленушілері, жетім балалар мен ... ... 23 ... ... ... ... ... тәрбиелеп отырған жалғызілікті, көп
балалы ата-аналар;
     Қазақстан ... ... ... тәртіппен асырауында
тұрақты күтімдi, көмекті немесе қадағалауды қажет етеді деп ... бар ... ... жас ... адамдар (жасына байланысты зейнеткерлікке
шығуға екі жыл қалған);
мүгедектер;
     Қазақстан Республикасының Қарулы Күштері ... ... ... бас ... ... және (немесе) мәжбүрлеп емдеу орындарынан
босатылған адамдар;
оралмандар жатады.
      ... ... ... ... ... жағдай мен жергiлiктi
бюджеттiң қаражатына қарай ... ... ... ... ... ... сондай-ақ әлеуметтiк қорғау жөнiнде ... ... ... жұмыспен қамту саясатын іске асырудың орталық ... ... ... ... ... тәртiбiн, оның құқықтық
мәртебесiн және құзыретiн Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... Орталық атқарушы орган өз құзыретi шегiнде:
      1) уәкiлеттi органдарға әдiстемелiк және ... ... ... 2) ... ... ... ақпараттық базасын құру негiзiнде жұмыс
күшiне сұраныс пен ұсынысты ... ... және ... пен ... ... ... рыногының жай-күйi туралы хабарлап отыруға;
     3) халықты жұмыспен қамтудың Республикалық бағдарламасын әзiрлеуге;
     4) iшкi еңбек рыногын қорғау мақсатында инвестициялық келiсiм-шарттар
жобаларын ... ... 5) ... ... ... тартуға, сондай-ақ Қазақстан Республикасынан
шетелге жұмыс күшiн шығаруға байланысты қызметке Қазақстан Республикасының
заңдарында белгiленген тәртiппен ... ... оны ... ... ... ... ... (РҚаО-ның ескертуі: қараңыз. P990862)
      6) Қазақстан Республикасының аумағында ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Yкiметi белгiлеген квота
шегiнде ... ... ... ... рұқсат беруге;
      7) мүдделi органдармен бiрлесе отырып, кадрлар ... мен ... ... ... ... 8) ... рыногының бiрыңғай ақпараттық базасын ... ... ... ... ... ... ... саясатын iске
асыруды:
     1) мемлекеттiк жұмыспен қамту саясатына сәйкес ... ... ... ... ... аумағында тұратын нысаналы
топтарды және оларды қорғау жөнiндегi әлеуметтiк ... жыл ... ... жеке ... ... және орта ... дамыту арқылы қосымша
жұмыс орындарын ашуды қолдау;
     4) ... ... ... ... ... жұмыстарды ұйымдастыру;
     6) халықты жұмыспен қамтуға жәрдемдесетiн басқа да iс-шараларды жүзеге
асыру арқылы қамтамасыз етедi.
     Жұмыспен қамту мәселелерi жөнiндегi уәкiлеттi
орган: [1, 5]
     1. ... ... ... жөнiндегi уәкiлеттi орган:
     1) өтiнiш жасаған азаматтар мен жұмыссыздарға - жұмыс табу мүмкiндiгi
туралы, ал жұмыс берушiлерге жұмыс күшiмен ... ету ... ... отыруға;
     2) азаматтар мен жұмыссыздарға жұмыс таңдауда жәрдемдесуге, ... және оқу үшiн ... ... ... ... бойынша деректер банкiн түзуге;
     4) азаматтар өтiнiш жасаған күннен бастап 10 күннен ... ... ... ... ... ... ... азаматтар мен жұмыссыздарға тегін қызметтер
көрсетуге;
     6) жұмыссыздарды олардың келiсiмiмен қоғамдық жұмыстарға жiберуге;
     7) еңбек рыногының ... ... ... кәсiптік
оқуға жiберуге;
      8) жұмыссызға оның ... ... ... ... ... 9) халықтың экономикалық тұрғыдан белсендi бөлiгiне (жұмыс күшiне)
сұраныс пен ... ... ... және ... жергілікті және
орталық атқарушы органдарға еңбек ... ... ... ... 10) ... ... қамтудың аймақтық бағдарламаларын және нысаналы
топтардың жұмыспен қамтылуына жәрдемдi қамтамасыз ... ... ... iске ... мiндеттi.
      2. Жұмыспен қамту мәселелерi жөнiндегi уәкiлеттi органның:
      1) жұмыс берушiге жұмыс күшi қажет ... ... ... ... ... ... 2) жергiлiктi атқарушы органдарға ... ... ... ... ... ... мен ... жөнiнде ұсыныс енгiзуге;
      3) бiлiм беру мәселелерiн қарайтын мемлекеттiк органдардан, ... ... ... ... ... ... ... даярлауды
және олардың бiлiктiлiгiн арттыруды жүзеге асыратын оқу ... ... ... ... ... ... жүргiзiлетiн
кәсiптер (мамандықтар) туралы, нақты кәсiптер (мамандықтар) бойынша
даярланған және ... ... ... ... саны ... ... құқығы бар.
      Жұмыс берушiлердiң халықты жұмыспен қамтуға
 қатысуы:
      1. Жұмыс берушiлер мемлекеттік жұмыспен қамту саясатын iске асыруға:
      1) еңбек ... ... ... жеке ... шарттары мен ұжымдық
шарттардың талаптарын сақтай отырып, жұмысқа орналасуға жәрдем көрсету;
      2) қызметкерлердi кәсiби даярлау және өндiрiс ... ... ... 3) ... өзгерiстер барысында білiктi қызметкерлердің кадрлық
әлеуетiн сақтау және ұтымды пайдалану;
     4) қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыруға және жүргiзуге ... өз ... ... ... ... қаржыландыру;
      6) жұмысқа орналастыру мәселесi бойынша өтiнiш жасаған адамдарды
ұйымдарда белгiленген ... ... ... бос орынға жұмысқа
қабылдау;
      7) ... ... ... ... ... ... қатысады.
     2.Жұмыс берушi:
      1) ұйымның таратылуына, адам санының немесе штаттың қысқартылуына
байланысты алдағы уақытта қызметкерлердiң жұмыстан ... ... ... мен ... ... бiлiктiлiгi және
еңбекақы мөлшерi көрсетiле отырып, босатылуы мүмкiн ... ... ... ... және олар босатылатын мерзiмдер туралы жұмыстан босату
басталардан ... бiр ай ... ... ... ... ... ... 2) бос жұмыс орындары (бос қызметтер) пайда болған күннен бастап үш
жұмыс күнi iшiнде олар туралы ... ... ... ... 3) ... орган берген жолдамаға тиiстi белгi қою арқылы жұмысқа
қабылдау немесе жұмысқа қабылдаудан бас тарту ... ... ... ... дер кезiнде (уәкiлеттi орган оған азаматтарды жiберген күннен бастап
бес жұмыс күнi iшiнде) хабарлауға мiндеттi.
      3. Осы баптың талаптарын ... үшiн ... ... ... ... сәйкес туындайды.
     Халықты жұмыспен қамтудың республикалық және
аймақтық бағдарламалары: [1, 7]
      1. Қазақстан Республикасының Yкiметi мен жергiлiктi атқарушы ... мен ... ... өкілдерiнiң қатысуымен әлеуметтiк-
экономикалық дамудың индикативтiк жоспарлары негiзiнде халықты жұмыспен
қамтудың:
     1) ... ... ... ... ... ... шараларды;
     2) жұмыс күшiне сұраныс пен ұсынысты теңдестiру жөнiндегi шараларды;
     3) халықтың әлеуметтiк қолдауға мұқтаж нысаналы топтарының ... ... ... жұмыс орындарын ашатын шағын және орта кәсiпкерлiктi қолдау
мен дамытуды;
     5) еңбек рыногындағы қажеттiлiктi ескере отырып, ... ... мен ... ... икемдi жүйесiн ұйымдастыруды;
     6) қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыру мен жетiлдiрудi;
     7) жұмыспен ... ... ... ... жергілiктi
атқарушы органдардың рөлiн арттыру жөнiндегi шараларды;
     8) жұмыспен қамтуды реттеу және еңбек ... ... ... қызметiн жұмыс берушiлермен, қоғамдық бiрлестiктермен, еңбек
делдалдығымен айналысатын жеке жұмыспен қамту ... ... 9) ... ... ... ... ... ақпараттық базасын
жетiлдiрудi;
    10) инвестициялық бағдарламаларды әзiрлеген кезде еңбек рыногындағы
ахуалды ... ... ... ... орындарын ашуды көздейтiн
бағдарламаларын әзiрлейдi және ... 2. ... ... ... бағдарламаларын қаржыландыру республикалық
және жергiлiктi бюджет қаражаттары және Қазақстан ... ... өзге де ... ... ... ... ... нарықтық экономиканың бөлінбес бөлігі болып табылады. Ол
жұмыс істейтін басқару күшімен кадр бөлімі, оқу және зерттеу ... ... ... ... ... ... мекемелер,
коммерциялық емес ұйымдар және т.с.с.
Нарықтық экономикаға өту өзіне қажет ... ... мен ... ... ... ... ... болып табылатын еңбек ... ... ... ... мен ... сұраныс пен ұсыныстың бір-біріне әсер
етуімен анықталады. ... мен ... ... адамдар нарық
агенттері, олар еңбек нарығында өзара қатынаста болады. Сондықтан
еңбек ... ... пен ... ... ... экономикалық агенттердің
арасындағы бәсекелестіктің нәтижесінде жұмыспен ... ... ... ... ... дәрежесі орнайтын экономикалық орта болып табылады. [2,
36-б]
Еңбек нарығы деп қызмет атқарып жүрген ... күші ... ... ... ... әлі де болса өркениетті елдердегідей қалыптаса
қоймаған.
Бұл елдердің ... ... ... ... бір – ... үйлесуінде
айтарлықтай айырмашылықтар бар, яғни, еңбек нарығының көп ... ... ... ... ... ету ... ... оның екі түрін
ажыратуға болады:
- ... ... ... ... ... ... ішкі ... нарығы (сала ішіндегі, микроэкономикалық ұғымдар).
Сыртқы еңбек нарығы дегеніміз ... ... ... ... ... ... ... яғни, жұмыс ... ... ... ... ... толтырады. Ішкі еңбек нарығы
еңбеккерлердің фирма ішінде жылжуына бейімделген.
Еңбек нарығы басты үш қызмет атқарады :
1) әлеуметтік қызметте адамдардың ... мен ... ... ... ... мен ... ... қабілетін тиісті
дәрежеде ұдайы өндіруді қамтамасыз ету;
2) экономикалық қызметте еңбекке тиімді түрде тарту, оны ... ... ... ... ... бәсекеге қабілеттің күшеюіне, тиімділігі жоғары
еңбекке ынтаның өсуіне, біліктіліктің жоғарылауына, мамандықты ауыстыруға
мүмкіндік тудырады.
Бөлімді қорыта келе, еңбек нарығы деп ... ... ... ... ... ... Қазақстанда еңбек нарығы әлі де ... ... ... ... ... ... ... батыс теорияларында
еңбек тауар деп саналады. Нарықтык экономикада "еңбек нарығы" ... ... ... ... кабілетті халыктың белгілі бір тобын
жатқызып жүр.
1.2. Тұрақты жұмыспен қамту тұжырымдамалары мен модельдері
Жұмыссыздықты ... ... ... және ... құрылымдық
жұмыссыздық болып бөлінеді. Жұмыс күші ... ... ... әр ... ... бойынша жалпы коэффицент немесе
жұмыссыздық дәрежесі және жұмыссыздық коэффицент ... ... ... жұмыс күші құрамындағы топтар бойынша зерттеуге болады.
[3, 49]
Жұмыссыздықты тудыратын экономикалық себеп бойынша жұмыссыздықты төрт
түрге ... ... ... ... бір ... ... екіншісіне ауысқанда
болады;
-құрылымдық жұмыссыздық экономика құрылымында ұзақ ... бойы ... ... нәтижесінде қызметкер мен жұмыс орын арасында біліктілік
деңгейі және ... түрі ... ... ... ... не сұраныс тапшы жұмыссыздық түрі ... ... ... ... жұмыссыздық кейбір салаларда экономикалық белсенділігінің жыл
бойында теңселуімен байланысты болады.
Құрылымдық жұмыссыздық ... – бұл ... ... жұмылды-рылған
деңгейде болатын жұмыссыздық болып табылады. Құрылымдық немесе фрикциондық
жұмыссыздық еңбек базары құрылымынан туындайды, яғни ... ... ... ... мен ... ... ... жұмыссыздыққа көмек сияқты әлеуметтік дәстүрлер және ... ... ... “құрылымдық” терминін құрамдық деген мағынада қолданады.
Уақыт өте келе технология мен сұраныс құрылымында өзгерістер болады, ... ... ... ... ... ... құрылымын өзгертеді. ... ... ... ... ... сұраныс азаяды немесе
мүлде жойылады. Басқа мамандықтарға соның ... ... ... Бұл ... ... күші еңбек орындарының құрылымындағы жаңа
өзгерістерге бірден және ... ... бере ... ... ... ... ... өздерінің мамандық тәжірибелері ... ... ... ... ... олардың тәжірибесі мен
іскерлігі технология мен ... ... ... ... ... ... ... қалады.
Сонымен қатар жұмысбастылықтың географиялық құрылымы әрдайым өзгеріп
отырады. Құрылымдық ... жаңа ... ... ... үшін ... ... өту керек, ал кейде тұрғын жерін де ... ... ... ұзақ ... болып келеді, сондықтан да ол қауіпті болып
келеді. [3, 53-б]
Құрылымдық жұмыссыздық ... ... ... ... ... жұмыссыздық дегеніміз – бұл құрылымдық жұмыссыздықты ... ... ... ... Яғни ол ... ... ... жұмылдырылған
түлек дәрежесінен төмен болған жағдайда пайда болады.
Циклдік жұмыссыздық жұмыссыздық құлдырау кезеңінде, яғни жалпы немесе
жиынтық шығындардың ... ... ... ... ... мен қызметтерге жиынтық сұраныс ... ... ... ... Сол ... ... ... кейде
“сұраныс тапшылығына байланысты жұмыссыздық”деп атайды. [4, 64]
Көріну сипаты жағынан жасырын жұмыссыздық түрін ажыратады. ... ... ... ... мәселе ретінде қарастырылады.
Оған жұмыс істемейтін, бірақ еңбек қатынасын кәсіп- орынмен ... ... (осы ... жқмыс істеушілер қатарында болып ... ... ... ... ... ... жұмыс істейтін адамдар
жатады. Ал халықаралық тәжірибеде бұл жәйтті толық жұмыс істемеушілік ... ... ... және ... көрсету. Макродеңгейдегі
еңбекке сұраныс және ұсыныс экономика жағдайына тәу-елді және ... ... ... даму кон-цепцияcына сәйкес
реттеліп отырады. Нарықтық экономиканың дамуының ... ... ... ... экономикалық теорияларының өзіндік позициялары болды.
Классикалық теория өкілдері ... ... ... ... ... ... неоклассиктер А. Маршал, А.Пигу,
нарық жүйесі мемлекеттің экономикалық ... ... ... ... ... ете ... деп ... А.Пигу өзінің
“Жұмыссыдық ... ... ... ... басты себебі
ретінде еңбек ақының жоғарғы деңгейін: еңбек ақыны ... ... ... және ... орындарының қысқаруына әкеледі деп
есептеді.
К.Маркс жұмыссыздықтың үш түрін ... ... ... ... ... ... түрлері өткен тарихта ғана қалып қойған жоқ,
ол нарықтық экономикасы дамыған мемлекеттердің бәріне де тән. Қазақстан ... ... өтіп кете ... ... ... бір ... ... еркін экономикаға тән
қасиет. Нарықтық экономикаға өту кезеңдегі негізгі мәселе – ... ... және оны ... бір ... ... тұру. Мемлекеттің
араласуының негізгі шаралары – жұмыссыздықты болдырмау және жұмыс ... [5, ... ... ... жыл сайынғы халыққа жолдауында
барлық ... ... ... ... ... саясатты жасау қажеттілігі аталады. Осыған байланысты қазіргі
негізгі ... ... ... жұмыссыздықпен, кедейлікпен күресу.
Мемлекет бағдарламалары жасалуда. Қазіргі кезде Қазақстан экономикасында ... асып ... ... ... ... ... көрсету бағыттарына
мыналар жатады:
-Жұмысты іздестіруге көмектесу және жұмысқа орналастыру ... ... ... ... және біліктілікті жоғарлату;
-Қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыру;
-Жұмыспен қамтуды субвенциялау;
-өзін-өзі жұмыспен ... ... ... ... жұмыспен қамтуға микрокредиттер беру ... ... құру және ... ... іске асып ... өз ... тиімділігі әлі
төмен және нәтижелері де мардымсыз болып келеді. Оның ... ...... ... ... ... ... іске асырылмауы
болып отыр.
Еңбек нарқы, жұмыссыздық тек бір саланы ғана қамтитын саясат ... ... ... , ... адамдарды қамтитын саясат. Еліміздің әл-аухаты,
экономикалық жағдайы мемлекеттің ұстанған саясатына және жүргізіліп ... ... ... бағыттарына тікелей байланысты.
Еңбек нарығының қалыптасуы және дамуы азаматтарды қорғау, оларды әлеуметтік
тұрғыдан қолдау ... ... ... және ұйымдастыру шаралары
жүргізілуі қажет.
Қазақстан жағдайында нарықтың инфрақұрылымы, оның ... ... ... мен ... жеткілікті дамымағандықтан мемлекет
әлі де зор роль атқару керек. Еңбек ... ... ... ... ... ... де, кәсіпкерлер де елдің еңбек ресурстарын ... ... ... ... Жеке ... ... даму ... өскен
сайын, еңбек нарығының инфрақұрылымы кемеліне жеткен сайын мемлекет
әлеуметтіқатынастарына ... ... ... ... мен ... [6, ... жылы капиталистік елдің экономикалық жағдайы анық түрде
ерекшеленді. АҚШ ... ... ... ... ... ... және ... түрде экономикалық өсу байқалған. Ал керісінше,
Батыс Еуропа және Жапония елдері біршама ... ... Ол ... ... ... ... ... отырып шығындарға төзуге тура
келді. Бұл жағдайлар мысалы, ... және ... ... 40-ші жылға
дейін жалғасқан. 30-жылдары экономикалық өсу бүкіл аймақта ... ... ... ... ... ... ... жалдану» жүйесінің
мағынасы, жұмысшы нақтылы түрде өмір бойы бір кәсіпорында жұмыс ... ... ... ... ... ... ... білім
немесе жоғары білімді) байланыссыз жұмысшы карьерасын ... ... және бір ... 2-3 ... көп отырмайды. Өйткені оның жұмыс
орнында алған білімін жоғалтуға мұрша бермейді. Ал ... ... жас ... бірдеңені өзгертуге мүмкіндік алады, басшылардың,
қызметтестердің мойындауына ... ... ... [6, ... ... ... ... өмірді ұйымдастырудың Шведтік түрі экономикалық және өмірлік
деңгейді ... ... ... ... ... Бұл ... «технологиялық рента» алуды негіздейді, ішкі және әлемдік нарықта
елдің ... ... ... мен ... ... Швеция өте жақсы
әлеуметтік-экономикалық модельді құруды көздейді.
Швецияның тәжірибесі бойынша ... ... беру ... ... кіші және ... ... ... субсидиялар мен несилерге
жағдай жасау, яғни бастапқы капитал 10 ... ғана ... 70 ... 20 ... ... егер кәсіпорын пайда ала алмаса 4 ... ... ... ... яғни жұмыс күші тапшылық жерлерге жанұяларды
көшіріп апарады. ... үй, ... ... береді , жағдай жасайды;
- қоғамдық жұмыс, негізінен ... , ... жол, ... көрсету, 6
айға дейінгі кепілдеме түрде жалақысы 50-100 пайыз ... (сол ... ... есептеп ) жұмысқа алу;
- жеке фирмаларға көмек көрсету, жарты жылға дейінгі 50 ... ... ... ... ... кәсіпорында мүгедектерге арналған жұмыс
орнын дайындау және кәсіпорын иелеріне жұмысқа ... үшін ... және ... ... да ... ақша ... ... тәжірибеде көп уақыт бойына жұмыспен қамту мәселесі қоғамдық
келісімде арнайы енгізілмеген. ... 20 ... ... ... байланысты өзгерген болатын (1973-1979 жылдар). 1980 жылға
дейін жұмыспен қамту бойынша 170 ... ... ... жұмыс
берушілер жұмыскерлерді бір жыл ішінде немесе бірнеше жыл ішінде босатуға
міндеттеме алады. Мұндай ... ... бір ... және ... ... жеткілікті түрде кезекті бағыт ұстанғанда ... ... ... ... отырып Қазақстанның еңбек нарығын
реттеу жүйесін ... ... ... ... ... ... қарастыра отырып Қазақстан өзінің еңбек нарығын реттеу ... ... ... ... ... жүйеде барлық еңбек өнімдері тәріздес
жұмыс күші де ... ... ... ... ... ... мен қызмет көрсетулер, капитал мен инвестициялар
нарығымен қатар ерекшеленген жұмыс күші мен ... ... да ... ... ... ... әдебиеттерде, саяси-
шаруашылық тәжірибеде «жұмыс күші нарығы» мен «еңбек нарығы» деген ұғымдар
бір-біріне сәйкес ұғымдар ретінде ... ... ... ... ... |үлгісі | | ... | | | ... | | | ... ... алу ... ... |
|үлгі |мен жұмыстан |еңбек ... |
| ... ... |көптігі |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... | | |
| ... | |
| ... ... | | ... ... |Еңбек ... ақы |
| ... ... ... |
| ... ... ... болуы |
| |даярлау мен |жұмысқа | |
| ... ... | |
| ... көп ... | |
| ... ... | | ... |«Өмірлік |Бұл жүйе ... ... ... ... ... ету |
| ... ... етуіне |аясының тар |
| |қолданылуы |өз ... ... |
| | ... | ... ... ... |Жас ... |
|үлгі |белсенді түрде|орналастыру |жұмысқа алу |
| ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... іске |жүйенің жұмыс|тарапынан |
| ... ... ... | | |а ... |
| | | ... |
| | | ... ... ... Б. О. ... ... |
|саны мен сапасы // «Жаңа Қазақстанның инфрақұрылымдық |
|кешеніндегі экономикалық, қаржылық және есеп саясатының|
|тұрақтылығымен бәсеке ... ... ... ... ... Алматы қ. |
|2007. [6, 72-74] ...... ... ... үлгілері.
Соңғы кездерге дейін дүниежүзілік шаруашылықта инфляция, ... ... ... ... еді. ... соғыс жылдарында
мемлекеттер әскери шығындарын жабу үшін көп көлемде қағаз ақшаларға ... ... ... ... елдердің экономикасы үшін ол айықпас ауруға,
ұдайы өндірістің тұрақты ... ...... өсу ... адам ... ... ... [7, 84-б]
Біріншіден, ол адамдар мен үй ... ... бір ... едәуір көлемін) экономикалық әрекет жағдай жасайтын мүмкіндіктерге
қол жеткізуден айырады. Олар үшін адам даму ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді, тоқыраулы) еңбек дағдыларын
жоғалтуға, яғни жинақталған адам капиталынан ... ... ... ол адам дамуына теріс ықпалын тигізеді. Үшіншіден, ... жеке ... ғана ... сонымен бірге жұмыссыздардың әл–ауқатының
деңгейін қолдауға, мемлекетердің жұмыспен ... ... ... іске ... ... ... ... шығындарға
ұшыратады, ал мұндай жағдай адам дамуына ... ... ... ... ... оқшауландырады. Шығыс Еуропа және ТМД елдерінде
кепілденген және ... ... ... ұзақ жылдар бойы дағдыланып
қалған адамдар, кенеттен мемлекеттік секторды қайта құру мен жеке секторда
жұмыс ... ... баяу ... ... ... қамтылу
кепілдігінен айырылып, жұмыссыздықтың өсу проблемасын бастан кешірді. Тіпті
экономикасы өрлеу үстіндегі ... де ... ... ... ... ... Президентінің жыл сайынғы ... ... ... ... ... экономикалық
өркендеуге әкелетін саясатты жасау қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... жұмыссыздықпен, кедейлікпен күресу.
Мемлекет бағдарламалары жасалуда.
Сонымен, жұмыссыздық құбылысы ... үшін ... ... ... ... ... ... саралардың күшеюін, инновация
проблемасының шиеленісуін білдіреді.
Халықаралық еңбек ұйымының әдісі бойынша және әр мемлекеттің ... ... ... ХЕҰ ... ... ... ... органдарынан басқа қызмет орындары мезгіл–мезгіл халықтық сұрақтану
жүргізеді. Қазақстанда жұмыссыздық деңгейін есептеумен ... ... ... [7, ... ... I ... 15 ... және одан асқан экономикалық
тұрғыдан белсенді халықтың саны 8,6 млн. адам ... бұл ... ... ... қарағанда 1,7%-ға көп. Республика экономикасында 8,0 млн.
адам жұмыспен қамтылды, бұл 15 жас және одан асқан жастағы ... ... ... I ... ... ... саны 198,9 мың адамға (2,5%-
ға) артты.
Кесте-2. – 2008-2010 жылдарда Қазақстан ... ... ... ... |15 және одан ... |
| ... ... |
| |2008ж. |2009ж. |2010ж. ... ... ... ... |8336,7 |8413,5 |8555,5 ... адам | | | ... ... ... |70,5 |70,3 |70,7 ... ... % | | | ... ... ... мың адам |7762,9 |7830,4 |8029,3 |
| ... ... деңгейі, %-бен: | | | |
| 15 жас және одан ... ... |65,7 |65,5 |66,4 ... шаққанда | | | |
| ... ... ... |93,1 |93,1 |93,8 ... ... | | | |
| ... ... мың адам |5138,3 |5199,1 |5348,7 |
| жұмыспен ... ... ... |66,4 |66,6 ... % | | | |
| Өз ... ... ... ... |2631,3 |2680,6 ... | | | |
| ... ... ... ... |33,6 |33,4 ... % | | | ... ... мың адам |573,8 |583,1 |526,2 |
| ... ... % |6,9 |6,9 |6,2 ... ... жұмыссыздар, мың адам |108,8 |100,5 |81,5 ... ... ... % |8,1 |7,7 |6,1 ... ... | | | |
| Ұзақ ... ... ... % |2,9 |2,7 |2,3 ... ... ... халық, мың |3485,5 |3548,8 |3544,1 |
|адам | | | ... ... ... |29,5 |29,7 |29,3 ... ... % | | | ... ҚР ... Агенттігі Жедел ақпарат № 10-01/172 2010|
|жылғы 7 мамыр [8, 1-2] ... ... ... ... ... ... өз бетінше жұмыспен қамтылғандардың үлесі – 33,4% құрады. Жалдамалы
қызметкерлердын ... ... ... ... және мемлекеттік емес
ұйымдарда жұмыспен қамтылған – 81,3%.
2010 ... I ... ... саны ... ... болмаған, оны
үздіксіз іздеген және оған кірісуге әзір болған 15 жастағы және одан асқан
адамдар) 526,2 мың ... ... және ... ... ... ... 56,9 мың адамға немесе 9,8% қысқарды. Жұмыссыздық ... (2009ж. I ... – 6,9%) ... [8, ... ... I ... жұмыссыз ерлердің үлесі 42,4%, әйелдердің
үлесі – 57,6% құрады. Жұмыссыз әйелдердің саны 303,2 мың адамды құрады, ... ... 80,2 мың ... ... ... 2010 жылдардың жұмыссыздық деңгейлері
пайызбен
2010 жылғы I тоқсанда жұмыссыздардың жалпы санындағы жастардың (15-24
жастағы) үлесі 15,5% немесе 81,5 мың ... ... ... ... 6,1% (2009ж. I тоқсанда – 7,7%) болды.
2010 жылғы I тоқсандағы ... ... ... және жасы ... ... ... ... |
| |мың ... ... ... |
| ... ... | | |
| | ... | |
| | |, % | | |
| | | |мың ... |мың ... |
| | | ... |сыздық |адам ... |
| | | | ... | ... | | | |% | |, % ... - ... |526,2 |6,2 |223,0 |5,1 |303,2 |7,2 |
| ... ішінде жасы: | | | | | | ... |81,5 |6,1 |38,7 |5,3 |42,8 |6,9 ... |107,7 |8,4 |48,2 |7,0 |59,5 |9,9 ... |75,9 |6,0 |30,4 |4,7 |45,5 |7,4 ... |52,8 |5,7 |20,1 |4,4 |32,7 |6,9 ... |53,8 |5,4 |23,8 |4,9 |30,0 |5,8 ... |56,6 |5,3 |23,5 |4,5 |33,1 |6,0 ... |52,7 |5,9 |19,0 |4,3 |33,7 |7,4 ... |38,0 |7,1 |14,0 |5,5 |24,0 |8,5 ... |7,2 |4,4 |5,3 |4,5 |1,9 |4,0 ... ҚР ... Агенттігі Жедел ақпарат № 10-01/172 2010 жылғы 7|
|мамыр [8, 1-2] ... ... ... орта білімі бар адамдар – 35,4% (186,5 мың
адам) және орта кәсіптік (арнаулы)білімі барлар– 26,3% (138,5 мың ... ... ... ... бар ... үлес ... ... жалпы
санының 24,0%-ын (126,1 мың адам) құрады.
2010 жылғы наурыздың ... ... ... ... адамдар
саны (Қазақстан Республикасы Еңбек және ... ... ... ... бойынша) 76,4 мың адамды құрады, бұл 2009 ... ... ... 5,2 мың ... ... 7,3%-ға көп. Экономикалық
тұрғыдан белсенді халық санындағы тіркелген жұмыссыздардың үлесі 0,9% (2009
жылғы наурызда – 0,8%) ... [8, ... ... ... ... ... ... қарастыру және циклдық,
құрылымдық жұмыссыздық болып бөлінеді. Жұмыс күші ... ... ... әр ... ... ... жалпы коэффицент немесе
жұмыссыздық дәрежесі және жұмыссыздық коэффицент ... ... ... ... күші ... ... ... зерттеуге болады.
Сонымен, жұмыссыздық құбылысы қоғам үшін ... ... ... адам
капиталынан айырылуды, әлеуметтік саралардың күшеюін, ... ... ... ... ... ... ҚАМТУДЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ
2.1. ҚР еңбек нарығының негізгі көрсеткіштерін талдау
Еңбек нарығы нарықтық экономиканың бөлінбес бөлігі болып ... ... ... ... ... кадр ... оқу және зерттеу орталықтары,
сонымен қатар әлеуметтік қызмет корпорациялары, мемлекеттік мекемелер,
коммерциялық емес ... және ... ... өту ... ... еңбек нарығы мен жұмыс ... ... ... - бұл тауар болып табылатын еңбек ... ... ... ... мен ... ... пен ұсыныстың бір-біріне әсер
етуімен анықталады. Кәсіпкерлер мен еңбекке қабілетті адамдар ... олар ... ... ... ... болады. Сондықтан
еңбек нарығы сұраныс пен ұсыныс тетіктері арқылы экономикалық агенттердің
арасындағы ... ... ... ... ... ... ... төлемі дәрежесі орнайтын экономикалық орта болып табылады.
[9,275]
Еңбек нарығы деп қызмет атқарып жүрген жұмыс күші ... ... ... нарығы әлі де болса өркениетті елдердегідей қалыптаса
қоймаған.
Бұл елдердің өзінде еңбек нарығы тетіктерінің бір – ... ... ... бар, ... еңбек нарығының көп түрлері мен
модельдері болады.
Еңбек ... ... ету ... ... оның екі ... ... ... еңбек нарығы (салааралық, макроэкономикалық ұғымдар);
- ішкі еңбек нарығы (сала ішіндегі, микроэкономикалық ұғымдар).
Сыртқы еңбек нарығы ... ... ... ... ... ... бейімделген процесстерін, ... ... ... ... арасында ауыстыру жолымен толтырады. Ішкі еңбек нарығы
еңбеккерлердің фирма ішінде жылжуына бейімделген.
Еңбек нарығы басты үш қызмет атқарады :
1) ... ... ... ... мен ... ... жағдайының
әдеттегідей дәрежесі мен жұмыскерлердің ... ... ... ... ... ... ету;
2) экономикалық қызметте еңбекке тиімді түрде тарту, оны бөлу, реттеу
және пайдалану;
3) ынталандыру қызметі бәсекеге ... ... ... ... ... ... ... жоғарылауына, мамандықты ауыстыруға
мүмкіндік тудырады.
Еңбек статистикасы экономикалық, сондай-ақ әлеуметтік ... оның ... ... ... байланысты маңызды құрама бөлігі болып
табылады, себебі ... саны және ... ... ... ... ... және жеке ... түрлері бойынша сипаттайтын
басты элементі болып табылады.
Еңбек бойынша ... ... ... және ... ... жүргізіледі:
- еңбек рыногының көрсеткіштері;
- еңбекақы төлеу (еңбек құны) ... ... ... құру ... ... ... ... материалдары мен шаруашылықты жүргізетін субьектілердің
ағымдағы статистикалық байқау деректері болып табылады.
Еңбек рыногын зерттеу және ... ... ... ... ... ... түрлері бойынша республиканың барлық
аумағында ... Жеке ... ... ... ... ... заңды тұлғалардың (кәсіпорындар және ұйымдар) жиынтығы ... ... ... [9, ... ... ... жүйесін, статистикалық есептілік
нысандарын, статистикалық байқау әдістерін жетілтіру бойынша ауқымды жұмыс
атқарылған. Бұл халықаралық стандарттарға, атап ... ... ... (ХЕҰ) ... ... ... тәсілдерге өтуді жүзеге
асыруға мүмкіндік берді. [10, ... күні ... ... ... ... ... рыногының 17 негізгі индикаторлары (KILM – Key Indicators of the
Labour Market) бар. Осы ... ... ... сондай-ақ
олардың есептеу тәртібін қамтитын ... ... ... мен ... ... ... мен стандарттарына
негізделген. Олар сапаның барлық параметрлері ... ... ... ... Таратудың Арнайы Стандарттарына (ХВҚ ДТАС) сәйкес деп
танылған, бұл олардың ... ... ... ... ... ... ... есептіліктің оның сапасына, дұрыстығына,
обьективтілігіне және мүдделі ведомстволар мен ... да ... ... ... ... ... ... етіледі.
Еңбек статистикасы көрсеткіштерінің жүйесі мен оларды алу әдістерін
көкейтесті ету және қайта ... ... ... ... ... ... алумен, сондай-ақ «Еңбек статистикасы
жөніндегі» Халықаралық еңбек ұйымының 1985 ... № 160 ... мен ... № 170 ... ... ... жүзеге асырылады.
Халықаралық еңбек ұйымы мен Еуростат ұсыныстарын ... ... ... ... ... одан әрі ... атап айтқанда халықты
бейресми жұмыспен қамту көрсеткіштерін, еңбек (лайықты еңбек) сапасын ... ... ... емес және ... ... ... құнын (бағасын) зерделеу бойынша жұмыстар жалғасуда.
Еңбек ... ... ... ... Еңбек
Статистиктерінің Халықаралық Конференциясымен (ХЕСК) қабылдаған анықтамалар
және Қазақстанның ұлттық ерекшеліктерін есепке ... ... ... (ХЕҰ) ... ... ... кез келген көрсеткіштерін құру халықаралық
стандарттармен және озық тәжірибемен ... ... ... ... ... қамту, жұмыссыздық және толық емес жұмыспен қамту»
Халықаралық еңбек ұйымының әдіснамалық басшылығы ... of ... ... ... unemployment, and underemployment»);
- «Еңбек рыногының негізгі индикаторлары» ... («Key ... ... Labor Market» KILM) және 1999 және 2003 жылдары ... ... KILM ... ... ... бойынша басшылық;
- Кәсіптегі жағдайы (жұмыспен қамтудағы мәртебесі) ... ...... ... 15-ші халықаралық
конференциясында қабылданған ЖҚМХЖ (International ... by ... ... ... ... статистиктерінің 11-ші халықаралық конференциясында
қабылданған жұмыс ... ... ... ... ... ... ... статистиктерінің 12-ші ... ... ... ... ... ... ... қарар.
Негізгі индикаторларға (KILM) енгізілген ХЕҰ-ның стандарттары мен
ұсыныстары жұмыс ... ... ... ... жалдамалы
қызметкерлердің жалақысын және жұмыс берушілердің өтемақы (төлемдерін)
шығыстарын, жұмыс күшінің ... ... ... ... ... ... ағындарын және т.б. сипаттайтын көрсеткіштерді алуға
мүмкіндік береді. [10, ... ... ... ... ... және ... ... негізгі көрсеткіштерін ұсынуды;
- халықтың жұмыспен қамтылуы, қызметкерлерге еңбекақы төлеу және ... құны ... жаңа ... ... ... ... кеңейтуді және көкейтесті етуге;
- есептелетін көрсеткіштердің географиялық өкілділігін;
- еңбек статистикасы ... ... ... ... халықаралық деңгейде көрсеткіштердің салыстырмалығын қамтамасыз
етеді.
Еңбек рыногының негізгі ... ... ... ... белсенділік деңгейі (жұмыс күшінің
қатысу деңгейі). Халықтың экономикалық тұрғыдан ... ... ... ... ... әзірлегенде, кәсіби дайындықтағы
қажеттіліктерді анықтағанда және ерлер мен әйелдердің еңбек белсенділігінің
күтілетін ... ... ... ... ... және ... ... үлесін есептегенде қолданылады.
Осы көрсеткіш еңбек рыногында халықтың әр ... ... ... ... ... Теориялардың біреуіне сәйкес халықтың
экономикалық тұрғыдан белсенділік деңгейі мен ... ... ... ... мен ... ... олар ... әр түрлі
санаттары үшін әр түрлі болуы мүмкін. Мысалы, әр түрлі жас ... ... ... ... деңгейі оның отбасы жағдайы
мен білім деңгейінің өзгеруіне байланысты жүйелі түрде түрленеді. Сондай-
ақ, әр ... ... ... ... қала мен ... ... белсенділік деңгейлеріндегі елеулі айырмашылықтар
байқалады. Тамақтанудың жеткіліксіздігі, мүгедектік және созылмалы аурулар
да еңбек ету қабілетіне ... ... ... және ... ... ... деңгейін әсіресе табысы төмен өңірлерде ... ... ... ... ... 13-ші ... ... анықтауымен
(1982 ж., ХЕҰ) жұмыс күшіне немесе ағымдағы экономикалық тұрғыдан белсенді
халыққа талаптарды ... және ... ... ... ... ... қосылуға мүмкіндік беретін барлық адамдар жатады.
Экономикалық тұрғыдан белсенді халықты өлшеу үшін ... ... ... жас – 15 және одан ... жастағылар.
Көптеген елдерде осындай жас шегі білімге және ... ... ... ... ... ... кейбір елдерде экономикалық
тұрғыдан белсенділер құрамына 15-тен төмен ... ... да ... ... ... жас» 15 ... ерте ... мүмкін.
Экономикалық белсенділік деңгейі – халықтың жалпы санындағы
экономикалық ... ... ... ... пайызбен өлшенген үлесі. Ол 15
және одан жоғары жастағы жұмыс күші санының 15 және одан ... ... ... ... ... ... ... халық) қатынасы
ретінде анықталады.
Еңбекке жарамды жастағы халық – бұл ... ... ... ... ... ... ... бір жасқа жеткен адамдар.
Қазақстанда еңбекке жарамды жастағы ... 16 ... ... және 63 ... ... 58 ... әйелдер (Қазақстан
Республикасының Еңбек Кодексі және «Қазақстан Республикасының азаматтарын
зейнетақымен ... ету ... ... ... ... ... [10, ... қамту деңгейі. Еңбек ... 13-ші ... ... ... сәйкес экономикада жұмыспен
қамтылғандарға зерттелген аптада ... үшін ... ... өз ... ... табыс әкелетін жұмыс істеген (ең болмаса аптасына бір
сағат), 15 және одан ... ... ... ... ... халық санына жұмыста уақытша болмаған, бірақ оған
ресми ... ... да ... Уақытша болмаған себептеріне еңбекке
уақытша жарамсыздық (ауру), ... және ... ... ... ... ... жыл сайынғы еңбек немесе оқу демалыстары және басқалары
болуы мүмкін.
Жұмыспен қамту деңгейі жұмыспен қамтылғандар ... ... ... ... ... ... ретінде есептеледі. Ол 15 және одан
жоғары жастағы барлық халық санында жұмысы бар ... ... ... ... ... ... ... рыногындағы өндірістік қызметінде халықтың
жұмыспен қамтылу деңгейін ... және ... сол ... өзге ... қызмет көрсету мен тауарларды өндіруге қатысатын ел тұрғындарының
бөлігін анықтауға ... ... ... әр ... ... немесе олардың топтарының
еңбек рыногын салыстыру үшін база ретінде қолданылады. Ол ерлер мен ... ... әр ... жас топтары үшін жеке есептелінеді. Жыныс белгісі
бойынша жұмыспен қамту деңгейін талдау ерекше мүддені ... ... мен ... ... ... ... салыстырмалы ұқсастығы
немесе алшақтығы нақты елдің ... ... ... гендерлік
айырмашылықтарын сипаттайды.
Жұмыспен қамту мәртебесі. Жұмыспен қамту мәртебесі үш маңызды санаттар
арасында жұмыспен қамтылған халықтың айырмашылықтарын жүргізеді:
- ... ... ... (жаладамалы қызметкерлер);
- жалданып жұмыс істемейтіндер (өз бетінше жұмыс істейтіндер);
- ... ... ... (сондай-ақ, ... ақы ... ... деп аталатындар).
Осы үш топтардың әрқайсысы жұмыспен қамтылған ... ... ... жұмыспен қамтылған халықтың ерлер мен ... ... ... ... ... ... ... тобы келесі кіші санаттарды қосады:
- жалдамалы қызметкерлерді тартумен жалданып жұмыс ... ... ... ... ... ... ... жұмыс
істейтін дара кәсіпкерлер) жалданып жұмыс істемейтіндер.
Мәртебесі бойынша жұмыспен қамтылғандардың жіктелімі еңбек рыногының,
сондай-ақ тұтас алғанда ... ... ... үшін ... ... ... ... мінез-құлығын және еңбек жағдайын
сипаттау үшін, сондай-ақ индивидуумның әлеуметтік-экономикалық ережелерін
анықтау үшін статистикалық негізді ... ... ... ... ... ... дамудың жоғары деңгейі жөнінде куәландырады.
Егер жалдамалы еңбекті тартуды ... ... өз ... ... үлесі жоғары болса, бұл ресми сектордағы жұмыс орындарының
өсу қарқынының төмендеуін және ... ... ... өсу ... ... Жұмыспен қамтылған халықтың елеулі үлесін отбасылық
кәсіпорындардың ақы ... ... ... ... ең ... ... ... табылады және жұмыспен қамту өсуінің елеулі ... ... ... ... және ... ауыл ... ... кезінде өндірістік индустрияның жоқтығымен
сипатталады.
Осы көрсеткіш ... ... ... ... жұмыспен қамту
көрсеткіштерімен тығыз байланысты. Экономикалық өсу шамасына қарай жұмыспен
қамтылған халық ауыл шаруашылық секторынан ... ... және ... ... ... бұл өз ... ... жұмыс істейтіндер
санының өсуіне мүмкіндік береді.
Кәсіптегі жағдайы бойынша халықаралық ... ... ...... ... ... көрсетілген санаттарға бөлудің негізгі
критерийлері ретінде экономикалық тәуекел ... ... ... адам мен ... орны арасындағы институционалдық байланыстың
беріктігі және еңбек шартында (келісім-шартында) ... ... ... да ... қатынасындағы өкілеттіктер типі болып табылады.
[10, 6]
Қазақстанда ұғымдар мен анықтамалар ... ... ... жұмыспен қамтылғандардың келесі санаттары бойынша негізделген:
Жалдамалы (ақы төленетін) қызметкерлер – еңбек ақы, сыйлық ақы, үстеме
ақы және ... ... ... заттай нысанда ақы (сыйақы) төлеу
қарастырылған жалдау шарты бойынша жұмыс ... ... ... ... ... бұл ... мөлшері тікелей қызмет
көрсетулер мен тауарларды өндіруден (өткізуден) (бұл ... ... ... бөлшегі ретінде қаралады) түскен табысқа байланысты жұмыспен қамту.
ЖҚМХЖ сәйкес өз бетінше жұмыспен ... ... ... ... ... – өзінің меншікті кәсіпорнын басқаратын немесе қандай
да бір экономикалық қызмет түрінде тәуелсіз ... ... және бір ... ... жалдамалы қызметкерлері бар адамдар.
Өз бетінше жұыс істейтін қызметкерлер – өз ... ... бір ... ... ... ... ... өз бетінше жұмыспен қамту
негізінде қызмет істейтін және қызметкерлерді тұрақты негізде жалдамайтын
адамдар.
Отбасының ақы ... ...... ... кәсіпорында
(шаруашылықта) әдетте сыйақысыз жұмыс істейтін адамдар.
Өндірістік кооператив мүшелері – кәсіпкерлік ... ... ... ... ... табылатын адамдар.
Экономикалық қызмет секторлары бойынша ... ... ... ... ... ... қамту көрсеткіші барлық жұмыспен
қамтылғандарды өзінің еңбегін жұмсаған үш ... ... ... ... ... және ... ... саласында жұмыспен
қамтылғандар. Салалық бөліністе жұмыспен қамту туралы ... ... ... ... ... айқындалғанда және экономиканың даму
сатысын анықтағанда ерекше мағынаға ие болады. Әрбір ірілендірілген салалық
топтар (секторлар) үшін жұмыспен қамту ... ... ... ... ... ... Көрсеткіш жұмыспен қамту серпіні мен деңгейіндегі
айырмашылықтарын атап көрсете отырып, әрбір сектордағы ... ... және ... ... ... ... жұмыспен қамтылғандар ағыны - өнімділік тренділерін
талдаудың маңызды факторы. Олар жеке сектор ... ... ... ... және ... ... ... жоғары өнімділік саласына
қызметкерлердің ауысуы нәтижесінде секторлар арасында жұмыс күшінің ... ... ... ... жеке ... ... ... әрбір аталған сектолардың ішінен жұмыспен ... ... ... ... ... әлемдік бөлу экономикалық қызмет секторлары
бойынша жұмыспен қамтуды ... ... ... ... ... Аса дәулетті мемлекеттерде жұмыспен қамтылған халықтың ең
үлкен үлесі қызмет ... ... ... ... деңгейі жалпы
ұлттық өнімнің жан басына шаққандағы ... ... ... ... ... аздау елдер экономикасының негізі ... ... ... ... ... ... ... жұмыс «толық жұмыс уақытынан» аз
жұмыс уақытындағы жұмыспен қамтылған ... ... ... Осы ... сағаттардың ең төменгі санының бірыңғай ресми анықтамасы жоқ, ... ... ... ретінде жіктеуге болады. Елдер арасындағы
анықтамаларда ... болу ... ... және ... жұмыспен
қамту арасындағы шегі әрбір елмен өз бетінше немесе ... ... ... ... ... ... 81-ші ... 1994 ж.) келесі анықтама ұсынылған. «Ішінара жұмыспен қамтылған
қызметкер – бұл ... ... ... ... қамтылған және кәсібі бар
қызметкердің жұмыс уақытынан аз ... ... ... бар адам». [10, 8]
Толық және толық емес жұмыс күні арасындағы шектерін ... ... ... ... ... ... әдетте, аптадағы 30-40 сағаттар
дипазонында белгіленеді. Кейбір елдер толық және ... ... ... ... белгіленген ұзақтығына емес респонденттердің
өздері өз мәртебесін бағалауына сүйене отырып бөледі.
Ішінара ... ... ... ... ... қамтылуынан ерекшеленетін
жұмыс жағдайларымен байланыстырылады және ол ерекше қарауды қажет етеді.
Аса икемді жұмыспен ... ... ... ... ... қамту
экономикалық тұрғыдан қауіпсіз және толық жұмыс күніне жұмыспен қамтылу
ретінде онша ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамту жағымсыз немесе кемсітетіндей бағаланбауы
керек. Қысқартылған жұмыс ... ... ... ... ... ... ... Кейбірлеулерге мұндай жұмыспен қамту ... оқу, бос ... ... ... қызметті орындауды еңбек
қызметімен байланыстыруға мүмкіндік береді. Саясаткерлер үшін ... ... өсуі ... істелген жалпы сағат саны өсуінің қажетінсіз
жұмыссыздықтың өсуін шектеудегі мүмкіндігі ... ... ... ... жоғары жастағы адамдар, әйелдер немесе оқушылар сияқты жұмыспен
қамтылған халықтың ... ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамтудың басымдылығы ретінде толық жұмыс
күнімен ... ... ... ... ... ... бар икемділік
болып табылады. Осылайша, ішінара жұмыспен ... ... ... аз ... мүмкін, олар кейбір әлеуметтік жеңілдіктерге құқығы ... ... өсуі көп ... ... ... ... жұмыс күнімен
жұмыспен қамтуға мұқтаж немесе ықылас танытатын қызметкерлер үшін ... ... ... сипатта болатынын заңды түрде пайымдауға ... ... ... ... ХЕҰ терминологиясында «жеткіліксіз жұмыспен
қамту (жұмыс ... ... ... ... ... ал ... тап ... қызметкерлер «мәжбүрлі сипаттағы себептер бойынша толық
емес жұмыс уақытымен қамтылғандар» ретінде жіктеледі.
Ішінара жұмыспен ... ... ... екі ... ... ... ... жалпы санындағы ішінара жұмыспен
қамтылғандардың үлесі, кейде «ішінара жұмыспен қамту деңгейі» деп аталады;
- ... ... ... ... ... ... әйелдердің үлесі.
Қазақстанда Қазақстан Республикасының Еңбек кодексіне ... ... ... ... ... 40 ... ... керек.
Бейресми секторда жұмыспен қамту
Осы көрсеткіш жұмыспен қамтылған халықтың жалпы ... ... ... ... ... көрсетеді. Ол жұмыспен қамтылған
халықтың жалпы санына бейресми секторда ... ... ... ... қатынасы ретінде есептеледі.
Бейресми сектор экономиканың және еңбек рыногының ... ... ... ... ... ... және табыстарды қамтамасыз
етуде маңызды роль атқарады. Кенттенудің және халықтың жоғары өсу ... ... ... ... негізінен қалалардағы өспелі жұмыс күшінің көп
бөлігін басып алады. Бейресми сектордағы жұмыспен қамту ... ... ... ... ... ... ... секторда және зейнетақыны
сақтандыру сияқты әлеуметтік қамтамасыз ету жүйелері жоқ ... ... үшін ... ... ... ... ... жұмыспен қамту туралы статистикалық деректер елдің
экономикалық дамуына барлық қызметкерлердің қосқан ... ... роль ... ... ... негізгі аспектісі өз бетінше
жұмыспен қамту болып табылады. ... ... осы ...... ... мәдени дәстүрлері оларға үйден тыс жерде жұмыс істеугетыйым
салатын немесе үй ... ... ... ... міндеті
белгіленген жұмыс уақыты ішінде жалдау бойынша оларға тұрақты жұмыс істеуге
мүмкіндік бермейтін елдердегі ... ... ... ... ... ... жұмыс ала алмайтын әйелдер үшін резервтік сектор» ... ... ... ... ... ... ең төменгі
тізбесіне «жұмыспен қамту деңгейі» көрсеткішін толықтыратын қосалқы
көрсеткіш ретінде ... ... ... ... немесе тауарларды өндірумен
қамтылғандардың экономикалық бірліктерінің жиынтығы ретінде сипатталуы
мүмкін, ... ... осы ... байланыстыларға жұмыспен және
табыспен ... ету. ... ... бірліктер еңбек пен
капиталдың азғантай мөлшері және олардың елеусіз немесе толығымен шектелуі
бар ... ең ... ... ... ... ... ... егер
олар қолданыста болса, олардың көп бөлігі ресми кепілдікті ... ... ... ал кездейсоқ қызметкерлерді туыстық немесе
жеке байланыстарда және ... ... ... ... ... өндірістік бірліктерінде үй шаруашылықтары
кәсіпорындарының сипатты белгілері бар. Қолданыстағы ... ... ... де ... ... бірліктерге емес, олардың қожайындарына тиісті.
Шаруашылық бірліктері өз атынан мәмілелерге қатыса алмайды немесе ... ... ... ... және сондай-ақ жауапкершілік
ала алмайды. ... ... ... ... қаржы ресурстарын
тарту керек. Олар өндіріс үдерісінде туындайтын кез келген парыздар ... ... ... жеке ... ... ... шығыстар үй шаруашылықтарының шығыстарынан жиі бөлінбейді.
Бейресми экономикадағы жұмыспен қамту ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамтылғандарды қамтиды,
және жұмыс орны ... ... ... ... ... ... тыс
бейресми жұмыспен қамтуды қамтиды.
Бейресми секторда жұмыспен қамтылғандар – ... ... ... ... ... ... олар үшін бұл жұмыс негізгі немесе
қосымша ... ... ... аз ... ... ... ... ішінде біреуінде жұмыспен қамтылған адамдар.
Бейресми жұмыспен қамту – ресми немесе бейресми ... ... үй ... ... жұмыс орындарының
немесе жұмыстардың жалпы саны.
Жұмыссыздық. Халықаралық еңбек ұйымының стандарттары мен критерийлеріне
сәйкес жұмыссыздарға ... ... ... ... үшін
белгіленген жастағы (15 және одан жоғары жастағылар), қаралған кезеңде:
- жұмыссыз болған (табысты жұмысы ... оны ... ... ... ... белгілі бір кезеңі ішінде жұмысқа кірісуге дайын ... үш ... ... бір ... ... берген адамдар.
Жұмыссыздық деңгейі – экономикалық тұрғыдан белсенді халық санындағы
жұмыссыздар санының пайызбен есептелген ... жоқ, ... оны ... іздеуде және оған кірісуге дайын
экономикалық тұрғыдан белсенді халықтың үлесі жөнінде жұмыссыздық деңгейі
куәландырады. Осы ... ... ... ... ... ... ... экономикалық ресурстарын сипаттамайды.
Жастар арасындағы жұмыссыздық. Жастар арасындағы жұымыссыздық маңызды
саяси мәселені көрсетеді. Осы ... ... үшін ... ... ... 15 жастан 24 жасқа дейінгі жастағы ... ... ... төрт индикаторлардан құралады, әрқайсысы
жастар арасындағы ... әр ... ... ... жастар жұмыссыздығының деңгейі – 15-24 жастағы ... ... осы ... экономикалық тұрғыдан белсенді халық санындағы пайызбен
өлшенген үлесі;
- жоғары жастағы халық арасындағы ... ... ... ... ... қатынасы;
- жұмыссыздардың жалпы санындағы жұмыссыз жастардың үлесі;
- жас ... ... ... жұмыссыз жастардың үлесі;
Халықтың жұмыспен қамтылуына зерттеу жүргізу бойынша ... ... ... ... іріктемелі зерттеу еңбек рыногындағы халықтың жағдайын ... ... ... және ... да дереккөздерден алуға болмайтын
ақпараттармен қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... бірі ... табылады.
Халықаралық стандарттар жүйелі және жиі қайталанатын негізде жиналатын
ағымдағы мұқтаждықтар үшін ақпаратты, сондай-ақ неғұрлым ұзақ ... ... ... ... ... ... арналған ақпаратты
қамтамасыз етуге тиісті деректерді жинау бағдарламасынан басталады.
Ағымдағы ... алу ... ... пен ... ... жақсы
қадағалауға болатындай, белсенді халықты, жұмыспен қамтылғандарды және
жұмыссыздарды қамтуы тиіс.
Осыған орай, ... ... және ... ... бойынша
әсіресе халықты іріктемелі зерттеу еңбек рыногының статистикалық
сипаттамасында ... роль ... ... ақпаратты алудың сенімді және өзекті дереккөзі, себебі халық санағы
тек ... ... ал ... ... ... ... әр ... әдетте, зерттеу бірліктерін толығымен
қамтылмауы және байқаудың санаулы бағыты болады;
- ... ... ... ... ... ... ... құбылыстың алуан-түрлі аспектілерін зерделеуге, ... ... тез ... ... ... ... және оларды басқа зерттеулердің сұрақтарына жауаптармен
сәйкестендіруге мүмкіндік береді. Оның ... ... ... ... ... бастапқы деректердің ... ... ... тек жеке ... алу ... ... болады;
- елдің барлық халқын және экономикалық ... ... ... ... жұмыспен қамтылғандар, жұмыссыздар және экономикалық
тұрғыдан енжар адамдар ... ... және ... ... ... жол
бермейтін жалғыз дереккөз;
- жұмыс күші және олардың арасындағы санаттар ішіндегі ... ... ... ... үй ... ... ... кезең
жағдайын ғана емес, сонымен қатар серпінін көрсетуді жоспарлауға болады.
Бастапқы белгілер есебі мен статистикалық көрсеткіштерді ... ... ... ... ... Халықаралық еңбек ұйымының
(ХЕҰ) әдіснамалық ережелері мен ұсыныстары негізінде жүзеге ... ... ... ... индикаторлардың барлық тізбесін алуға мүмкіндік
береді.
Зерттеу нәтижелері бойынша алынған ақпарат ұғымдар, анықтамалар және
көрсеткіштер ... ... ... халықаралық дәрежеде
салыстырылады. Ол ... ... ... ... мен ... үрдісін
талдау, стратегияны анықтау және жұмыспен қамтуға жәрдемдесу мен ... даму ... ... өткізілетін іс-шаралардың
тиімділігін бағалау және еңбек ... ... және ... ... үшін ... жүргізудің мақсаты – еңбек рыногының жағдайы жөнінде өзекті
деректерді алу, атап айтқанда:
- экономикалық тұрғыдан белсенді ... ... ... ... ... ... халық саны;
- жұмыссыздар саны;
- экономикалық тұрғыдан енжар халық саны;
- олардың ... ... ... әр ... ... бойынша жіктелімі мен топтамасы.
Зерттеудің міндеттері – халықаралық аналогтарға ... ... ... (көрсеткіштерін) қалыптастыру болып табылады.
Зерттеудің нәтижелері жұмыспен қамтылғандар мен ... ... ... ... ... жағдайы, білімі және кәсіби құрамы, жұмыспен
қамтылу санаттары мен ... ... ... ... ... ... ... іздестіру жолдары бойынша бөлінуін бағалауға
мүмкіндік береді, бұл нарықтық экономика жағдайында ... ... ... ... ұйымдасқан және ұйымдаспаған нысанда жұмыс істеуі мүмкін.
Халықтың жұмыспен қамтылуы және жұмыссыздық мәселелері ... ... ... ... ... ... Бұл алынған
көрсеткіштер едәуір ... ... және ... айға ... ... ... тоқсанның орташа айы, яғни ақпан, мамыр, тамыз
және қараша айлары болып табылады, ал сыни ... ... ... ... ... ... ... үй шаруашылығында 15 жасқа ... оның ... ... Үй шаруашылығы – бір немесе одан да көп жеке ... ... ... өз ... мен ... ... немесе ішінара біріктіретін
және тауарлар мен көрсетілетін қызметтерді бірлесіп тұтынатын экономикалық
субъект. Үй ... ... ... ... ... болмауы да мүмкін екендігі.
Сұрау қою кезінде зерттеу кезеңінде уақытша болмағандарды қоса тұрақты
(әдетте) тұратын адамдар есептеледі. Сұралатын өз ... көп ... ... үйі, ... тұрақты тұрғылықты жері болып
есептеледі. Бұл орын тіркелімге (тіркелуіне) ... оның ... ... ... сәйкес келуі немесе келмеуі мүмкін.
Осы үй шаруашылығының мүшелері болып есептелетініне және осы мекенжай
олардың негізгі тұрғылықты жері ... ... ұзақ ... бойы болмаған
адамдар туралы ақпарат жиналмайды. Оларға:
- оқу орны ... ... ... оқу ... студенттері және
оқитындары;
- басқа елді-мекендерде іссапарда немесе зерттелетін аптаға дейін
шетелде алты ай және одан да көп ... ... ... мен әскери аймақтарда Қарулы Күштердің мерзімді
қызметіндегі әскери қызметшілер;
- ауруханада ... ... ... ай және одан да ... қылмыстық-атқару жүйесі мекемелерінде бас бостандығынан айырылу
түрінде және жазасының мерзімін өтеп жүрген сотталғандар;
- ... ... ... алты ай және одан көп ... ... ... және ... ... орналасқан есепті белгілер
жөніндегі сұрақтар мен жауптардың дайын мәтіндерін қамтитын пікіртерім
Халықтың жұмыспен қатылуын іріктемелі ... ... ... ... ... Бұл ... ... бірдей
бірізділікпен бірдей сұрақтарды ... ... ... ... әр ... ... ... бір немесе сол сұраққа берілген
жауаптардың ... ... ... интервьюерлердің жауаптарды
жазып алуы жүргізіледі, сондай-ақ интервьюерлермен толтырылған ... ... ... ... ... ... жылдары бейресми жұмыспен қамтудың мәселелері мамандар
назарының басты объектісі болғанмен, олар бүгінге дейін жеткіліксіз ... және ... ... ... ... ... еңбек рыногының
басқа аспектілеріне қарағанда анағұрлым аз ... Бұл ... ... ... ... өзінің сипатына және бейресми
жұмыспен қамтудың саласы ... ... ... ... және ... сектордың, жасырын өндірістің ұғымдары тығыз
шиеленіскен, олардың арасындағы шектері едәуір шартты.
Осы әдіснамалық ... ... ... экономикасының
бейресми секторындағы жұмыспен қамтуды статистикалық өлшеуді қамтамасыз ету
мақсатында әзірленген.
Олар бейресми сектордағы жұмыспен қамту статистикасына қатысты ... 15-ші ... ... ... әрі – ... ... Қарарына, сондай-ақ Еңбек Статистиктерінің 17-ші
Халықаралық Конференциясымен мақұлданған ... ... ... ... ... ... басшылық ететін қағидаттарға
негізделеді.
Осы әдіснамалық ережелер ... ... ... ... ... ... ... кезеңі болып табылады. Әзірлеу кезінде Ұлттық
шоттар жүйесінің қағидаттары, нарық ... ... үй ... ... ... ... ... нысандарын, дара негізде
кәсіпкерлік қызметтің әртүрлілігін анықтау бөлігінде есептеледі.
Демек, «жалдамалы қызметкерлер» және «жалдамалы ... үйде ... ... сыйлықақы нысанына және тауарды өткізуге байланысты
жинақталады, яғни үйде ... ... ... ... ... ... немесе өнімін (тауар немесе қызмет) сататынына байланысты.
Үйде істеуші жалдамалы ... деп ... ... ... ... немесе айқын емес еңбек шартының қалыптасуы;
- алынатын сыйлыақылар өндірілетін өнімне немесе ... ... ... ... өз бетінше жұмыспен қамтылған қызметкерлерге ... ... ... мен ... ... ... ал өткізу, өндіріс
көлемі, және қаржыландыру туралы шешімдер үйде істеушіге жатады;
- үйде істеушіге өндірістік үдерісте қолданылатын капиталды жабдықтар
жатады ... ол ... ... ... сату сомасынан түскен кірістің немесе түсімнің бір бөлігі
болып табылады.
Қызметтің арнайы түрлерін жүзеге асыратын адамдар ... ... ... және т.б.) ... секторға жатады, егер олар
бейресми сектордың кәсіпорындарын анықтау ... ... ... үй ... ... секторына жатқызу мәселе бойынша
15-ші ЕСХК Қарарында ... ... ... ... және ... ескеру ұсынылған.
15-ші ЕСХК Қарарында бейресми секторда жұмыспен ... ... ... тыс ... ... бейресми қатынастарына адамдарды
тарту туралы статистикалық деректеріне қажеттілігі белгіленген.
«Бейресми секторда ... ... ... ... ... ... сәйкес емес. Бейресми сектордан тыс ... ... ... ... қатынастарында тартылған адамдар
жұмыспен қамту жағдайында олардың тұрақсыздығына тәуелсіз бейресми секторға
жатпайды.
Бейресми секторда ... ... ... 15-ші ЕСХК ... ... ... ... елдерде байқалатын бейресми сектордың өсуімен
экономиканың ресми секторындағы бейресми жұмыспен қамтудың әр ... ... бір ... ... ... ... ... 90-шы сессиясындағы (2002 ж.) «Лайықты жұмыс және бейресми
экономика» баяндамасында бейресми экономиканың тұжырымдамалық ... оны ... ... ... секторды ғана емес, сондай-ақ осы
сектордан тыс бейресми жұмыс орындарын ... ... ... ... рет көрсетілді.
ХЕҰ әзірлеген тәсілдемелеріне сәйкес бейресми жұмыспен қамту ресми
сектордың ... және ... ... кәсіпорындарындағы
бейресми жұмыс орындарының жиынтығы жатады.
Бейресми сектордың тұжырымдамасында байқау ... ... ... ... – жұмыс орындары ретінде өндірістік
бірліктер ... ... ... ... ... тыс бейресми жұмыс
орындары бар ... ... ... ... ... ... ... кездейсоқ жұмыстар, жұмыс уақытының
ұзақтығымен байланысты жұмыстар немесе мүмкін шегінен ... ... ... ... салумен, әлеуметтік қорғаумен қамтылмайтын қызметкерлер,
олардың еңбек қатынастары стандарттық ... ... ... ... ... бейресми жұмыс орындарына еңбек
қатынастарын жазбаша рәсімделусіз ауызша келісім негізінде жұмыс істейтін
адамдардың, сондай-ақ мердігерлік ... және ... да ... ... ... үшін ... ... жатқызылады. Шарттардың соңғы
түрі, жазбаша нысаны болғанмен ... ... ... ... ... ... ... етуге бағытталған ережелерден
құралмайды.
Отбасының көмектесетін мүшелері ... ... ... сұраққа
берілетін жауаптар бойынша бейресми сектор және ресми секторға бөлінеді.
Бейресми сектордың кәсіпорындары ретінде ... ... ... ... мен ... ... жүзеге асыратын және заңды тұлға
мәртебесі жоқ үй шаруашлықтарының кәсіпорындары немесе үй ... ... ... ... ... ... ... 33-бабына сәйкес меншiк,
шаруашылық жүргiзу немесе жедел басқару ... ... ... бар ... мүлiкпен өз мiндеттемелерi бойынша жауап беретiн, өз ... ... ... емес жеке ... мен ... ие ... оларды жүзеге
асыра алатын, сотта талапкер және жауапкер бола алатын ұйым заңды тұлға деп
танылады. ... ... ... ... ... сметасы болуға тиiс.
Бейресми сектордың өзіндік оң және теріс жақтары бар, оның ... ... емес және әр ... ... ... Тұтастай
алғанда, жалпы бейресми сектордың мәні экономика үшін тым бір мағыналы
емес. Бір жағынан, оның ... ... ... үшін қорларын құру, тауар мен
қызмет көрсету нарығын кеңейту, халықтың табысы мен жұмыспен ... ... ... ролі ... ... ... ... өсуінің және халықтың тұрмыс деңгейінің күрт төмендеуін ұстап
тұрады. Ол халыққа тек жұмыс ... ғана емес және ... ... ... бұл ... үшін ... айтқанда, еңбек рыногында бәсекеге
қабілеттілігі төмен адамдар ... ... ... өмір ... ... ... ... қамту ресми ұсынылған жұмыспен қамту, ең
бастысы – еңбекақы жағдайына, қызметкерлер үшін ... ... ... ... ... себепші болады. Одан басқа, ол ... мен ... ... ... ... ... күшін икемді
пайдалануға кең мүмкіндік береді. ... ... ... ... өз ... ... мен ... көрсетулерге,
оның өндірісіне жағдай жасап, ұсыныстың өсуіне әкеп ... ... ... бейресми сектор еңбек қатынастарының ... ... ... ... ... рәсімнің жоқтығы жұмыс
берушілермен еңбек ... ... және ... ... ... ... мен ... қорғаудың жоқтығына алып келеді.
Бұл жұмыс күшін еңбекке төмен ақы ... ... ... және оны ... және ... сақтамау есебінен пайдалану мүмкіндігін
білдіреді (еңбектің ... ... және ... ... тыс ... ... ақы ... демалыстардың жоқтығы және т.б.). Бейресми
секторда жұмыспен қамтылғандардың төмен еңбекақысы жаңа техникалар өндіруді
және енгізуді ... ... ... ... ... денсаулығын жоғалтуына, жұмыс күшінің біліктілігін
жоғалтуына, еңбек сапасының төмендеуіне және ... ... яғни ...... ... сапасының төмендеуіне әкеп соғады. Жұмыспен
қамтудың ... ... ... ... ... алып ... Ресми және бейресми сектор кәсіпорындарының салыстырмалы
сипаттамалары
|Сипаттамалары ... ... ... сектор |
|Кіру барьерлері ... ... ... ... көп ... ететін|Еңбекке қарқындылығы |
| | |мол ... ... ... ... ... ... ... уақыты |Тұрақты ... ... ... ... ... ... ... |Банктердің қызмет |Жеке, бейресми қызмет |
|қызмет көрсетулері |көрсетулері ... ... ... ... ... ... ... ... | | ... ... |Ірі ... ... ... |Міндетті ... не ... жоқ ... |Жиі ірі |Жоқ ... | | ... | | ... ... ... таза күйінде |Экспортқа сирек күйінде|
|Ескерту: ҚР Статистика Агенттігінің ... ... ... |
|әдіснамалық ... [10, 1-21] ... ... ... және ... жұмыспен қамтудың
жұмыс орындарындағы еңбек шығындары ... ... ... ... ... және ... ... қамтудың жұмыс
орындарының саны, осы сектордағы барлық, соның ішінде – ... ... ... ... адам-сағат саны, толық жұмыс ... ... ... ... ... ... сипайттайтын толық жұмыспен қамтудың
баламын зерттеуге болады.
Бөлімді қорыта ... ... ... ... құру
дереккөздері жұмыс күшін іріктемелі зерттеу материалдары мен ... ... ... ... ... ... болып
табылады. Еңбек рыногын зерттеу және еңбек ... ... ... ... барлық түрлері бойынша республиканың барлық
аумағында жүргізіледі. Жеке тұлғалар ... ... ... ... ... тұлғалардың (кәсіпорындар және ұйымдар) жиынтығы ... ... ... Халықты жұмыспен қамтудың аймақтық ... ... және ... ... мысалында)
Қазіргі уақытта Қазақстанның еңбек нарығындағы жағдайы халықтың
экономикалық белсенді және белсенді емес ... ... ... жұмыссыздық көрсеткіштерінің өзгеруімен сипатталады. [11, 24]
Президентіміздің басты ... бірі аса ... 50 ... ... үшін орта және кіші ... ... болып табылады. Бұл
мақсат үшін 10 бизнес-центр және 2 бизнес-инкубатор, 20 ... ... ... ішкі нарықта дамытып, көршілес елдердің
іскерлігіне ... ... ... Өз бизнесімізді ерекшелендіріп,
шетелден қызығушылық дамытып оларды өзімізге тартуға ... Бұл ... ... ... ... ... құрылымы бар. Осы бойынша
жоба құрып көздеген мақсатқа ... ... ... жағында жұмыспен
тіркелгендердің саны көп болуы да ... ал ... ... ... халықтың көбісі жұмыспен қамтыла бермейді, яғни олардың белгілі
бір мөлшері ғана жұмыспен қамтамасыз етіледі. жеке ... ... ... халықтың қамтамасыз етілген бөлігі сол биржа мекемесінің ... үшін ... бір ... ақша ... ... Ал ... белсенді халық санындағы тіркелген жұмыссыздар үлесі бойынша
жоспарлы 2009 жылды, өткен жылмен салыстырғанда - 1,1 мың ... ... % ... ... – жылға төмендегенін байқалады.
Еңбек нарығының негізгі көрсеткіші еңбек ресурсы болып табылады. Еңбек
ресурстарының саны мен ... ... саны мен ... ... анықталады.[11, 26]
Қоғамдық даму қажеттілігі мемлекеттің демографиялық ... ... ... ... ... ... өз
табиғаты жағынан тікелей жоспарлау объектісі бола алмайды, бірақ оны жанама
әдістер арқылы реттеуге ... Ол ... ... әлеуметтік-экономикалық
саясатының құрамдас бөлігі болып табылады. Оған демографиялық процестерге
тікелей әсер ететін ... ... ... және ... ... шаралардың жиынтығы жатады.
Өз кезегінде, бұған демографиялық факторды ескере ... ... ... ... балаларға арнайы жәрдемақыны ... ... ... ету, аналарға аяғы ауыр кезінде, босанғанда және
балаға қарау кезінде берілетін демалыс уақытын ... мен оған ... ... ... ... ахуалды жақсарту жатады.
|Кесте-5. 2010 жылдың Қазақстан Республикасының аймақтар бойынша жұмыс күшінің қозғалысы |
| |1 ... ... адам |1 ... ... ... адам |
| ... ... ішінде | ... ... |
| | |ЖОО ... ... ... ... |басқа |
| | ... ... | ... ... ... | ... |болған | ... ... ... |
| | ... | ... | | |
| | ... ... | ... | | |
| | ... ... ... ... | |
| | ... | | | | | ... |221 203 |3 264 |9 969 |197 607 |6 293 |156 222 |35 092 ... | | | | | | | ... |11 951 |143 |314 |10 338 |380 |6 760 |3 198 ... |9 030 |28 |224 |7 306 |65 |6 282 |959 ... |11 272 |43 |269 |18 160 |- |12 786 |5 374 ... |13 303 |237 |388 |11 990 |368 |8 659 |2 963 ... 137 |100 |533 |6 908 |318 |5 508 |1 082 ... | | | | | | | ... |5 753 |74 |323 |5 186 |310 |4 180 |696 ... |19 456 |229 |839 |18 433 |384 |14 931 |3 118 ... |10 260 |47 |279 |10 028 |105 |8 869 |1 054 ... |9 976 |53 |772 |4 495 |153 |3 535 |807 ... |12 254 |234 |1 245 |6 872 |418 |4 888 |1 566 ... 299 |156 |742 |11 948 |154 |9 555 |2 239 ... | | | | | | | ... |11 530 |33 |352 |9 218 |424 |7 534 |1 260 ... 674 |26 |216 |6 852 |153 |5 225 |1 474 ... | | | | | | | ... 458 |- |443 |15 305 |690 |11 695 |2 920 ... | | | | | | | ... ... |20 874 |544 |654 |17 738 |434 |14 697 |2 607 ... ... |35 976 |1 317 |2 376 |36 830 |1 937 |31 118 |3 775 ... ҚР ... Агенттігінің 2010 жылғы жұмыс күшінің қозғалысы туралы жедел |
|мәліметтері [12, 1] ... ... ... ... талдайтын болсақ 2005
жылы халық саны 979,5 мың адам болған, 2008 жылы 1009,2 мың адам ... яғни 29,7 мың ... өсіп ... ... ... ... жарамды жастан
кіші тұрғындар санына келетін болсақ 2005 жылы 309,0 мың адам ... ... 303,7 мың адам ... екі ... көрсеткіштерін салыстырсақ 2008 жылы
5,3 мың адамға азайып отыр, ол дегеніміз болашақ жұмысқа жарамды адамдар
санының ... өз әсер ... ... ... ... саны 2005 жылы
585,7 мың адамды құраса, 2008 жылы 619,1 мың адамды ... ... ... ... тұрғындар саны 2002 жылы 84,5 мың адам болса, 2008 ... мың ... яғни ... ... өсіп ... ... 1000 ... туылғандар санын салыстырсақ 2005 жылы 16,91 мың бала ... жылы 23,73 мың ... ... 2005 ... ... 6,82 мың мың ... Әлеуметтік, демографиялық, экономикалық факторлардың халықтың өсу
динамикасы мен кемуіне ықпалы зор. Қазіргі нарықтық ... ... ... ... ... ... ... жағдайлар
да белгілі бір дәрежеде халық санына өз әсерін тигізеді.
Кесте-6 - Жамбыл ... ... ... ... |2005 |2006 |2007 |2008 |2009 |
| | |жыл |жыл |жыл |жыл |жыл |
|1 ... | | | | | |
| |тың ... |11,1 |10,2 |9,8 |9,2 |7,7 |
|2 ... | | | | | |
| ... ... | | | | |
| ... |1,5 |1,6 |1,8 |2,1 |1,7 |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | ... ... Ауыл ... ... ... – еңбек потенциалы, АльПари,№2.2009, [13, 51-б]|
6-кестеде жұмыссыздық деңгейіне талдау жасалған. Жұмыссыздықтың деңгейі
2005 жылы 11,1 % ... ал 2009 жылы 7,7 % - ға ... Яғни 2009 ... 2005 ... ... 3,4 % - ға ... Ал ... халық санындағы тіркелген жұмыссыздар үлесі 2005 жылы 1,5 % ... 2009 жылы 1,7 % - ды ... Осы 2009 ... 2005 жылмен салыстырғанда
0,2 % - ға өсіп отыр
Жамбыл облысы республиканың еңбекпен жеткіліксіз ... ... ... салалық құрылымдардың экономикасы мен ... ... ... және ... факторлардың дамуының
жеткіліксіздігі. Әлеуметтік ... ... ... ... облыстағы
әл-ауқаты төмен тұрғындар саны 2009 жылы 7,0 ... ... 74,9 мың ... [14, ... облысының еңбек нарығын экономикалық бағалау аса маңызды
болып табылады. Экономикалық ... ... ... облыстағы
жұмыссыздық деңгейі 7,7 % құрайды.
Талдау барысында байқағанымыз облыс бойынша жұмыссыздар саны өсіп отыр,
сондықтан ... ... ... үшін ... жылдарға арнайы бағдарлама
жасап, оны іске асыру қажет деп ойлаймыз. Жамбыл ... ... ... 15 жас және одан ... жас ... экономикалық
белсенді және белсенді емес халықтарға талдау жасаймыз.
Облыстың аудандары бойынша экономикалық ... ... ... ... облыс бойынша 2005 жылы 519,5 мың адамды құраса, ал 2009 жылы 548,6
мың адамға жетті. Яғни 2009 ... 2005 ... ... 29,1 ... өсіп 106 % - ды ... Ал ... қаласында 2005 – 2009 жылдар
аралығын ... 14 мың ... ... 108 % - ға ... ... жұмыспен қамтылған халық санын талдау жасасақ, облыс бойынша 2005
жылы 462,1 мың адамды болса, 2009 жылы 506,2 мың ... ... ... ... ... ... 5-кестеде келтірілген,
облыс бойынша 2005 жылы 11,1 % болса, ал 2009 жылы 7,7 % - ды ... ... ... ... 2005 ... ... 3,4 % - ға ... көреміз.
Тараз қаласы бойынша 2009 жылды, 2005 ... ... 3,4 % - ... ... ... қарастырсақ Қордай ауданы бойынша 2005 – 2009
жылдар аралығында 0,5 % - ға өскенін көреміз.
Кесте-7.–Жамбыл ... ... ... ... ... %
|Р/с|Аудандар атауы |2007 |2008 |2009 |2008 |2009 |
| | |жыл |жыл |жыл |жыл |жыл |
|1 ... ... |11,1 |10,2 |9,8 |9,2 |7,7 |
|2 ... қ. |13,6 |13,9 |14,3 |12,9 |10,2 ... ... ... ішінде: |
|3 ... |10,3 |10,7 |9,3 |9,1 |7,9 |
|4 ... |10,4 |12,1 |8,6 |8,3 |7,2 |
|5 ... |14,1 |10,6 |7,5 |7,3 |6,2 |
|6 ... |8,5 |7,2 |5,0 |4,9 |9,0 |
|7 |Т. ... |9,3 |6,1 |7,1 |7,0 |8,0 |
|8 ... |10,9 |10,1 |11,7 |9,8 |4,0 |
|9 ... |8,4 |3,2 |4,7 |4,7 |10,2 ... ... |11,7 |11,6 |13,2 |10,1 |10,7 ... ... |9,5 |3,8 |4,1 |4,8 |5,2 ... |Шу |7,5 |7,3 |6,8 |7,0 |3,2 ... ... Б.О. Еңбек нарығын реттеуді және халықты ... ... ... ... (Жамбыл облысы материалдары|
|бойынша) диссертациялық жұмысына автореферат. - Түркістан.- |
|2009 [14, 16-б] ... ... ... ... әлеуметтік қорғау үшін
мемлекеттік жұмыспен қамту саясаты және еңбек нарығы саясаты ... ... ... ... ... ... ететіндігі
белгілі. [14, 15]
Еңбек нарығы саясатының мақсаты жұмыс ... - ... ... ... ... ... ... алуға ыкпал ету, сол арқылы өндіріс
факторларының қосылуына алғы ... ... ... табылады. Жұмыс іздеп
жүрген адамдарға ... ... ... ... және ... да ... ... жұмыс орындарын табуға
көмектесу, жұмыссыздарды ... ... ... ... ... қайта даярлау
мен біліктілікті көтеру), олардың күн көрісін ... ету ... алу ... және басқа уақытша жұмыстар), жұмыссыздық деңгейін
бақылау және т.б.
Жастардың еңбек нарығында қорғалмағандар жоғарғы ... және ... оқу ... ... болып табылады. Арнайы ... ... ... ... ... көбісі жұмыссыздар ... егер ... ... өз ... ... ... ... саясатының мақсаты еңбекті қолдану мәселелерімен-оның
өнімділігін арттырумен байланысты. Оған жүмыспен ... ... ... ... технология үлесінің өсуі арқылы,
кәсіптік-біліктілік- білікті ... ... ... демографиялық-білімді
жастардың көбеюі арқылы) ықпал етуі тиіс.
Облыстағы еңбек нарығының келеңсіз жағы ... ... ... 2005 ... ... ... ... жарты жылдан аспаса, 2009
жылы ондай ... ... 25 ... ... мерзімге, ал қалғандары 6
айданда көп іздеуге тура келеді. Сондықтан жұмыссыздықтың тоқырау ... ... 1 ... көп жұмыс іздеушілер үлесі) өсіп отыр.
Жұмыссыздық құрылымын талдау ... ... ... іздеудің
бірінші жылында 40-50 пайыздай әлеуметтік қорғау ... ... ... табылуы созылуына байланысты ... ... ... өтініш жасайды.
8-кестедегі мәліметтерге сүйене отырып талдау жасайтын болсақ, жұмыс
күшінің сұранысы мен ұсынысы ... ... ... ... өз ... ... Жұмысқа орналастыру деңгейін ... ... ... ... ... ... ... адамдар санына
қатынасы арқылы есептейміз. Облыс бойынша жұмысқа орналасу үшін ... ... саны 2005 жылы 7,8 мың адам ... ... орналасқаны 4,2
мың адам болды, яғни жалпы ... ... ... 54,5 ... ғана
жұмыспен қамтылған. Ал осы ... 2009 ... ... бойынша
қарастырсақ, жұмысқа орналасу үшін өтініш жасаған адамдар саны 2009 ... мың адам ... ... ... 8,7 мың адам ... яғни ... ... адамдардың 91,5 пайызын құрайды. Осы екі ... ... 2009 жылы 2005 ... ... ... 68 пайызға өсіп отыр.
Кесте-8 – Еңбекпен қамту мекемелеріне өтініш жасаған азаматтарды
жұмысқа орналастыру
|Көрсеткіштер ... ... |2009 |
| |ыл |жыл |ыл |жыл |жыл |
| | | | | | ... ... үшін ... сұрап |7,8 |8,3 |9,1 |11,1 |9,5 |
|келгендер саны, мың адам | | | | | ... ... мың адам |4,2 |5,3 |6,3 |8,0 |8,7 ... ... ... % |54,5 |64,0 |70,0 |72,6 |91,5 ... Кайранбеков Б.О. Еңбек нарығын реттеуді және халықты |
|жұмыспен қамтуды жетілдіру жолдары (Жамбыл облысы ... ... ... ... автореферат. - Түркістан.- 2009 |
|[14, 16-б] ... ... ... ... ... ... бұл
көрсеткіштер төмен. Өйткені жұмыссыздықтың уақытының ұзаққа созылуына
байланысты жұмыспен қамту орталықтарына өтініш ... саны ... ... Ал ... қамту орталықтарына өтініш берген және өтініш бермеген
азаматтардың барлығы дерлік жұмыссыз отырмайды. Қазіргі ... ... ... жасырын нарығы бар немесе «көлеңкелі» жұмыс күші бар. Мысалы, сауда
жасау, жөндеу жұмыстарын ... үй ... ... ... ... бала бағу және т.б. Осындай жұмыспен ... ... ... ... ... статистикалық мәліметтеріне сүйене отырып ... ... ... ақы көлемінің төмен болуы тұрғындардың әлеуметтік
жағдайына өз әсерін тигізуде.
Облыстағы жағдай ... ... бір ... ... нақты және жасырын жұмыссыздар саны өсті, ... ... ... бір ... ... ... басқа
басқа аймақтарына кетуіне байланысты ... ... ... ... ... ... болып қалды.
Сондықтан облыстың еңбек нарығындағы сұраныс пен ұсыныстың тепе-теңдік
бойынша облыстық ... ... ... жүзеге асыруға мүмкіндік
бермейтін мәселер туындайды. Олардың негізгілері: ... ... ... ... ... жетіспеуі; жұмыс берушілердің бос
орындарды жасырып толық ақпарат бермеуі; жұмыс берушілердің әлеуметтік
қорғалмаған топтағы ... ... ... жоқ ... ... ... құлшынбауы; зейнет жасына жетіп қалған ... ... ... ... ... іздеуде енжерлық
танытуы және т.б. Осы жағдайдың тұрғындармен ... ... ... [14, 17-б]
Нарықтық экономиканың қазіргі жағдайына байланысты пайда болған Жамбыл
облысының еңбек мәселелерін шешу мен еңбек нарығының белсенді ... ... ... ... құралдарды іске қосу керек:
- облыс тұрғындарын еңбек ресурстарының ұдайы өсу ... құру ... ... ... ... ... ... жұмыссыздарды есепке алу жүйесін жетілдіру;
- облыс бойынша ... ... ... ... ... жұмспен қамтылғандарды айқындау, олардың еңбек ... ... ... ... ... ... және орта кәсіпкерлікті дамыту негізінде ... ... ... ... ... қабілеттілігін жоғарылату, яғни экономика
салалары бойынша мамандарды дайындау және ... ... ... ... ... ... қатар, елімізде еңбек нарығын ұйымдастыруды ... ... ... ... механизмдерін іске
асыру нормативтік актілерін қарастыру қажет.
Бөлімді ... ... ... ... ... ... бойынша
жұмыссыздар саны өсіп отыр, сондықтан жұмыссыздар санын азайту үшін алдағы
жылдарға арнайы бағдарлама жасап, оны іске асыру ... деп ... ... ... ... бойынша 15 жас және одан ... ... ... белсенді және белсенді емес халықтарға талдау
жасаймыз.
ІІІ ... ... ... ... РЕТТЕУДІ ЖЕТІЛДІРУ
3.1. «Жол картасын» ҚР-да халықтыдағдарыс жағдайында ... ... ... іске ... барысы мен негізгі нәтижелері
Мемлекет Басшысының 2009 жылғы 6 наурыздағы «Дағдарыстан жаңару мен
дамуға» атты ... ... ... ... іске ... ... Республикасы Үкіметінің 2009 жылға арналған ... ... ... орындау жөніндегі іс-шаралар жоспарын іске асыру мақсатында
«Өңірлік жұмыспен ... және ... ... ... ... ... ... облыстық бюджеттерге, Астана және Алматы қалаларының
бюджеттеріне ... ... ... және ... абаттандыруға арналған ағымдағы нысаналы трансферттер» деген
бюджеттік бағдарлама бойынша жобаларды іске ... үшін 2009 жылы ... ... ... ... ... қайта жаңарту және
жөндеу бағыты бойынша қаржыландыру көлемі 61 241,0 млн. ... оның ... ... ... 43 340,0 млн. ... және жергілікті бюджет
қаражаты есебінен 17 900,0 млн. теңге құрайды. [15, 3]
Мемлекет Басшысының 2010 ... 29 ... ... онжылдық -жаңа
экономикалық өрлеу - Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты ... ... ... ... 2009 ... Жол ... ... бойынша
басталған тұрғын үй-коммуналдық секторының объектілерін қайта жаңарту
жалғастырылуда.
Жұмыспен қамту, жұмыссыздық ... ... ... жол ... және
дағдарыстан кейін орнықты даму үшін жағдай жасау үшін Жол ... ... ... тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық объектілерін
қайта жаңарту және жөндеу бағыты бойынша ... ... 50,2 ... оның ... республикалық бюджет есебінен 32,8 млн. теңге және
жергілікті бюджет қаражаты есебінен 17,3 млн. ... ... ... ... 642 ... ... жабдықтау және кәріз, жылумен
жабдықтау, электрмен жабдықтау, абаттандыру) іске асыру көзделіп отыр, ... 448 жоба ... ... ... ... ... қалада 2010 жылы да «Жол картасы»
аймақтық еңбекпен қамту және кадрларды қайта даярлау стратегиясы одан ... ... ... ... және ... ... бөлімі жол картасы
бойыншаҮкімет қойған жоспарларды іске асыру жұмыстарын жүргізіп ... жылы жол ... ... ... ... ... қамту
стратегиясын шешуде жұмыссыз ретінде тіркелген азаматтар үшін 493 жаңа
жұмыс орнын құру арқылы 22 ... ... ... ... Оның ... ... ... саласында жөндеу – 5 жоба, 74 жұмыс
орны,
Білім беру саласында – 12 жоба, 234 ... ... ... ... - 5 ... 188 ... орны. [16,8]
2010 жылдың 15 сәуір айына қарасты жол картасы бойынша – 127жұмыссыз
жұмысқа тұрғызылды.
2010 жылы ... жол ... ... ... ЭВМ, газбен
дәнекерлеуші, электромонтажник, аспазшы, ... ... ... ... азаматтарды БГТК, КЛ №2, КЛ №4
оқу орындары базасында қайта ... мен ... ... ... ... 15 ... ... қарасты жол картасы бойынша даярлау және
қайта даярлау ... 157 ... ... ... ... мен ... ... бағдарламасын кеңейту»
бағыты бойынша жол картасын іске асыруға республикалық бюджеттен 11280,0
мың теңге ... ... ... ... 33 ... жұмысқа
орналастыру және жастар тәжірбиесіне 61 ... алты ай ... ... 20 000 ... ... [16, 8]
Қазіргі уақытта әлеуметтік жұмыс ... мен ... ... ... жұмыс берушілерден өтініштер қабылданып жатыр.
Республикалық бюджет қаражаты есебінен түлектерді Жастар практикасына
жұмысқа орналастыру маусым айынан бастап ... ... 2010 ... 29 ... «Жаңа онжылдық -
жаңа экономикалық өрлеу - ... жаңа ... атты ... ... ... «Бизнестің жол картасы -2020» ... іске ... ... ... ақпаратты жолдаймыз.
«Бизнестің жол картасы -2020» 2014 жылға дейінгі еліміздің
үдемелі индустрияландыруы бойынша ... ... ... ... ... ... мақсаты - аймақтардағы кәсіпкерлікті қолдау және дамыту
есебінен жаңа, тұрақты жұмыс орындарын ашу.
Айқындалған критерилер негізінде әр ... үшін ... ... ... органдар бағдарламаның іске асырылу
бағыттары бойынша жалпы лимитті ... ... даму және ... ... ... бағыттары:
- берілген несиелер бойынша сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау арқылы
кәсіпорынды сауықтыру;
- жаңа жобалар үшін ... ... ... ... ... жаңа ... үшін ... ішінара кепілдендіру;
- өндірістік инфрақұрылымды дамыту;
- бизнесті жүргізуді сервистік қолдау;
- мамандарды даярлау, жастар тәжірибесі және әлеуметтік жұмыс ... 2011 ... ... іске ... ... ... - ... туралы шешім
қаржы ұйымдарымен қабылданады.[17,14]
Аймақтық үйлестіру кеңесі субсидиялау және кепілдендіруге
қатысты ... ... ... ... ... ... ... көмек
көрсетіледі.
Атырау облысы Кәсіпкерлік және ... ... жол ... ... іске асыру бойынша мақсатты
бағдарланған жұмыстар жүргізілуде.
Үстіміздегі жылдың 17 наурызында ... ... ... ... жол картасы-2020» бағдарламасын іске асыру және
талқылау бойынша облыстық мемлекеттік ... ... ... ... ... ... және кәсіпкерлердің
қатысуымен кездесу өткізілді. [18, 20]
Облыс әкімінің тапсырмасына сәйкес облыстық Кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... дамыту қоры» АҚ
аймақтық филиалымен бірлесіп, ... жол ... ... бойынша барлық аудандарда семинарлар өткізді.
Кәсіпкерлік және ... ... ... ... ... жол ... - 2020» бағдарламасы ... ... ... қабылдайтындығы туралы хабарлама жариялады.
Соның нәтижесінде басқармаға ШОБ субъектілерінен қаржыландыруды ... ... ... ... ... ... ... әкімдіктері, «Каспий»
ӘКК, «ЖайықАГРО» КМК және Ауыл ... ... ... ... ... ... ... қорыта келе, жасалған тізімнен өнім шығарумен байланысты,
инфраструктуралық, қызмет көрсету, ... ... ... дамытуға
бағытталған маңызды жобалар іріктеліп, соның нәтижесінде 62 басым ... ... ... Барлық ұсынылған жобалар екінші ... ... ... ... үшін жіберілді. Қазіргі күнге «Бизнестің
жол картасы - 2020» ... ... ... ... ... ... ... кепілдендіру және субсидиялау тетігін әзірлеу
бойынша кездесулер өтіп, жұмыстар жүргізіліп жатыр.
3.2. Халықты жұмыспен қамтудың инновациялық ... және ... ... ... ... түсіндіруде екі көзқарастың
қалыптасқаны анықталды:
біріншісі, инновация жаңа идеялар мен ... ... ... ... ... ең ... ... мен технологияны жасауға әкелетін қоғамдық-
техникалық-экономикалық үрдіс ретінде қарастырған;
екіншісі, ... ... ... жаңа ... ... және ... құралдарын, нарықтар мен өнеркәсіптегі ұйымдастыру
формаларын енгізу және қолдану мақсатындағы өзгерістер ретінде түсіндіреді.
Инновация – бұл тек жаңа ... ... бұл ... жаңа қызметі. Оның
негізі - өнім өндіру технологиясын өзгерту қажеттігі, ұйымдастырушылық,
қаржылық, ... және ... ... ... ... ... [19, ... түрлі сипаттамаларды қорыта келе, инновация - өтімділігі ... ... ... табу ... ұғым туады. Бұл тұрғыдан ... ... ... ... ... айтқан жөн. Өйткені, іргелі
міндеттерді атқаруға негізделген, яғни осыған ... ... ... ... құбылыстарын ашу сияқты жаңалықтар ешқандай материалдық игіліктерді
тарту етпейтіндіктен де, ол ... ... ... ... ... қатынастар жүйесінен инновацияның алатын орны орасан
зор. ... ... ... ... ... бәсекеге
қабілетті өнім алу мүмкін еместігін дамыған елдер ертерек түсініп, ... осы ... ... ... ... ... ... экономика
кезеңіндегі бәсекелестік күресте инновация өнімінің өзіндік құнын азайту,
инвестициялар ағынын арттыру, өнім ... ... ... ... ... оның ... ... нарықтарды бағындырудағы аса тиімді
таптырмас құралға айналуда деп ... ... ... ... ... ... ... - бірінші кезекте нарықтық
бәсекелестік болып табылады. ... ... өнім ... немесе
қызмет көрсетушілер әрдайым өндірістік дағдарысты болдырмаудың жолдары мен
тауарын өткізетін жаңа ... ... ... ... ... ... ... игерген кәсіпорындар өз бәсекелестіктері
алдында басымдылыққа иеленеді. Қазіргі кезеңде жаңа тауарлар түрлері өсіп,
тұтынушы ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың
икемділік қабілеттерін күшейту аса тиімді саналады. ... ... ... ... ... ... қалып қоймаулары үшін түрлі
салалардағы жаңа өнімдер мен жаңа ... ... ... ... деңгейінде жүреді.
Қазіргі уақытта біздің елімізде бәсекеге қабілетті өнімдерді өндіруге
негізделген жаңа ақпараттық ... ... ... және ғылыми техникадағы әлеуетін дамыту басты стратегиялық
міндеттердің бірі ... ... ... ... 2003 жылы республикамыздың
индустриялық-инновациялық дамуының 2003-2015 жылдарға арналған ... ... ... - ... ... қол ... ... ететін
экономика салаларын әртараптандыру жолымен ... ... ... ... ... ұзақ ... жоспарда сервистік-технологиялық экономикаға
өту үшін жағдай жасау қарастырылған.
ҚР инновациялық қызметті ... ... ... өз ... ... және жергілікті бюджет
қаражаттары, инновациялық қорлар қаражаты, мемлекеттік гранттар және ... емес ... ... да түрлері жатады. Қаржыландыру
инфрақұрылымы ретінде даму инситуттары, венчурлік ... ... ... ... ... деңгейлі банктер және т.б. жатады.
Қазақстан тәжірибесі көрсетіп отырғандай, көбінесе қарапайым
қаржыландыру ... яғни ... ... басқа да қорлар инновациялық
ғылыми-техникалық жобаларды қаржыландырудан бас тартады. Өйткені ... ... ... ... бұл жағдайда арнайы осындай көп
тәуекелі бар жобаларды қаржыландыру үшін ... ... ... құрылады. [19, 33]
Қазақстан бәсекеге қабілетті елу елдің қатарына және Халықаралық сауда
ұйымына ... ... ... Осы ... ... ішкі және сыртқы нарықтарда
бәсекеге қабілетті өндіріс көлемін жақын арада ... ... ... инновациялық жүйе қалыптастырылып жатыр. Ұлттық инновациялық жүйені
қалыптастыруда 2003-2015 ж.ж. арналған ... ... ... роль ... ... ... ... кем емес экономикалық өсу қарқынын қамтамасыз етумен қатар
Ж.І.Ө. көлемін 2000 ... ... 2015 жылы 3,5 ... өсіреді деп
күтілуде.
Осы стратегия аясында инновациялық қызметтің инфрақұрылымын дамыту
мақсатында технопарктер құру ісі ... ... ... технопарктер
инновациялық экономиканың негізгі элементтерінің бірі болып табылады.
Технопарк – ... ... және ... ... ... ... ... венчурлі фирмаларға жеңілдіктермен жалға
берілетін аумақтық ... ... ... ... мен ... ... ... мұндай формасы ғылыми-техникалық,
инновациялық, экономикалық және әлеуметтік мәселелерді ... ... Ал ... ... құру мен ... [20, 27]
– ең алдымен жоғары технологиялар ... ... ... ... ... ... ... коммерциализациялауды, нәтижесінде
зерттеулер мен құрастыруларға ... ... ... ... ... құрылымдық қайта құруды;
– аймақтық диспропорцияларды жұмсартуды;
– жұмыссыздық мәселесін бөлшектеп шешуді қамтамасыз ... ... ... ... ... Орал және ... қалаларында
технопарктер ресми түрде ашылды. Қазақстан тарихындағы тұңғыш технопарк –
Алматы ... ... ... Бұл ... ... ... ... Орал мен Қарағандыдағы технопарктер өз
аймақтарындағы өндіріс ... сай ... ... әлі ... ... құру ісі қолға алынбақ. [20, 28]
Технопарктер құру ... ... ... ... ... көшбасшы
компанияларымен тәжірибе алмасу арқылы және шетелдік ... ... ... ... өз ... потенциалын іске
асыра алады. Сонымен қатар технопарктер білім беру мәселесінде де ... ... ... Және ... ... ... дамытуға,
жаңа технологияларды, сапалы менеджментті тартуға ... ... ... жаңа ... ... ... ... Жапония, Швеция, Тайвань және т.б. елдердегі технологиялық нарықты
қалыптастыру тәжірибесі инновациялық ... ... ... ... ... құру мен ... дамыту бағдарламалары
мемлекеттік саясаттың негізгі элементі ... ... ... түр ... ... даму салыстырмалы түрде экономикасы
қалыңқы ... ... және ... ... көлік,
байланыс салаларында жоғары технологиялармен қамтамасыздандырылған ... ... ... ... Сонымен қатар қосымша жұмыс
орындарын ашу, ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік мәселелер шешілетін болады.
Өзінің ұлттық инновациялық жүйесін қалыптастыруды енді ... ... ... ... ... қабілеттілігін арттыру үшін нәтижелі де
белсенді бағдарламаларды іске асыруға көшкен жөн. Әсіресе, жоғарыда айтылып
кеткендей, технопарктік ... ... ... ... жасауға
үкіметтің ерекше көңіл бөлуі қажет. Ол үшін:
елге озық шетелдік ірі компаниялар мен инвестициялар көптеп ... ... ... ... және ... ... фирмалар үшін салықтық жеңілдіктермен қатар басқа да ынталандыру
саясаты қарастырылуы;
отандық кәсіпорындар әлемдік стандарттарға сай ... ... ... ... ... ... ... білім беру саласы кәсіби деңгейі жоғары мамандар даяарлауға
қабілетті болуы және т.б. шаралар ... ... ... [20, ... ... қабілетті елу елдің қатарына ... ... ... үшін ... ... ... ... өзінің берік инновациялық
жүйесін қалыптастыру өте маңызды. Себебі біз болашақта Халықаралық ... ... ... отандық кәсіпорындарға сапалы шетелдік ... ... тура ... Ал елде ... ... ... ... импортқа төтеп беру мүмкін емес.
Қазіргі ғылыми өндірістер еңбек ... жаңа ... ... ... Бұл ... макро деңгейінде ұлттық жұмыс күнін ақы
төлеуде кемшіліктерінің сақтау саясатын білдіреді. Аралық ... ... ... шартты, ақысы төмен аймақтарға ... ... ... арттыру. Микро деңгейде ресурстар сапасын білімді жоғарылату
жұмыстарын жүргізу керек. ... ... ... ... мен ... бір ... ... жұмыс ету ұзақтығымен тығыз
байланыста екендігін көрсетеді. Арнайы зерттеулер менеджер–маманның бір
орында ... ... ету ... – 4 жыл ... ... бола ... осы уақытта өндірісті дұрыс түсіну және басқару ... ... ... ... ... ... әрі ... кемігендіктен бұл білімдер көрсетілген мерзімнен бастап төмендей
бастайды. ... ... ... өсу, ... ... немесе
көлденеңі бойынша (жаңа ... ... ... ... белсенді
қатынасын көрсетеді. [21, 57-б]
Сурет-4. – Еңбек ресурстарының тиімділігін қолдану шаралары.
Елімізде жүргізіліп жатқан реформа ... ... ... ... ... ... ... қамту мәселесі өте актуальді екеніне
екінші тарауда талдау нәтижесі бойынша шешім жасауға болады.
Жамбыл ... ... ... ресурстарын пайдалануды жақсартудың
негізгі шаралары келесідей болуы керек:
- облыс тұрғындары үшін жалпы ұлттық ... бос ... ... мен ... ... ... жөнінде ақпараттық жүйені
қалыптастыру;
- болашақта еңбек нарығының тапсырысына еңбек ресурстарын ... ... ... ... оның ... ... жерлерде еңбекке
сұраныс пен ұсыныс бойынша инфрақұрылымды дамыту;
- жаңа жұмыс ... ... ... ... ... және ... еңбек ресурстарын, еңбектің көші-қонын
реттеп қайта орналастыруға өз үлесін қосатын іс-шараларын жасап қабылдау;
- мамандық, тұрақты кәсіп және ... ... ... ... ... ... қайта дайындау жүйесін және кәсіптік білім беру
мониторингін жасау;
- еңбек ресурстар нарығындағы ... қол ... үшін ... ... ... ... қажет;
Бұл облыстың әлеуметтік-экономаикалық дамуы, еліміздің басқа
аймақтарының ішінде Жамбыл облысы инвестиция ... ең ... ... ... ... ... яғни республика көрсеткіштеріне
қарағанда өте жоғары. Осыған ... тек қана ... ... емес,
демография мен жұмыссыздық көрсеткішінің даму ... ... ... ... ... мен ... ... мәндері аралығындағы ауытқу
квадрат сомасын төмендету үшін, тренд ... ... ең ... ... іске ... ... және халықты жұмыспен қамту саласындағы үдерістер әрқашан
әлеуметтік – ... даму ... ... ... ... Өйткені елдің тұрақты дамуы тікелей тұрақты жұмыспен қамтылу және
еңбек нарығы саласындағы әртүрлі қолайсыз ... ... ... ... ... ... ... жағдайын талдау екі
түрлі маңызды жағдайға негізделеді. [22,54-б]
Біріншіден, еліміздегі жұмыссыз ... ... 15–24 ... ... үлесі 26,3 пайыз болса, 25–29 аралығындағы азаматтар
17,4 пайызды құрады.
Кесте-9. – ... ... ... ... ... ... мың адам
|Кезең |Жұмыспен |Экономика-|Жаңадан ... ... |лық ... ... |
| ... |қамтылған |саны, |
| |ың саны ... ... |
| |  ... |ың саны |  ... |У |Х1 |Х2 |Х3 ... ж |417,8 |478,7 |17,6 |978,5 ... ж |423,4 |482,6 |18,5 |979,5 ... ж |462,1 |519,5 |19,7 |985,6 ... ж |442,4 |492,9 |20,6 |992,1 ... ж |447,9 |496,6 |21,7 |1001,1 ... ж |463,8 |510,7 |22,6 |1009,2 ... ж |471,3 |514,4 |23,6 |1013,4 ... ж |479,4 |519,4 |24,5 |1019,8 ... ... ж |487,5 |524,37 |25,4 |1026,2 ... ж |495,7 |529,38 |26,4 |1032 ... ... ... [22,53-б] ... ең ... – ел ... ... ... ... және ... құрылымын анықтайды, сол себепті әсіресе,
біздің елде олар ең қорғансыз ... бірі ... ... ... өзектілігіне қарамастан, ғылыми зерттеулерде оларға өте көп
назар аударылмай келеді. Мемлекеттік және облыстық бағдарламалар ... ... жеке ... ... ... тарта
отырып, экономиканың келешегі бар, дамыған салаларындағ жұмыс ... және ... ... ... ... ... ... нарығында
жастарды жұмыспен қамтуға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... еңбек нарығына дайындау. Кешенді зерттеу негізінде
жастарды жұмыспен қамту мәселелері көрсетілген (еңбек ... ... ... ... ... ... қамтылмау
себептері, оқып жүрген жастардың негізгі ағымының еңбек саласындағы
құндылықтарды ... ... ... ...... ... ... біліктілік дайындығы тұрғысынан алғаш еңбек нарығынан шыққан
кездегі бәсекелестік қабілеті, сәтті кәсіби өсім ... ... ... үйлестіру мәселесі).
2. Оқу орындары түлектерін жұмыспен қамту мәселелері. Әлеуметтік
сауалнама ... ... оқу ... ... көп ... ... кейін жұмысқа орналасуды мақсат тұтатындарын ... ... ... оның ... ... жоғарғы оқу орындары түлектерінің 60,1
пайызға жуық ... ... ... ... ... ... ... қолдау бағдарламалары. Әлеуметтік саладағы облыстық
ұйымдар жастардың аяғынан тік тұруына және ... ... ... ... ... белсенді түрде қатысады, олардың
бағдарламалары жастар ... ... ... ... жастар
әлеуметтік топтардың жасы жағынан ғана емес, ... ... ... ... тән ... ... де ерекшеленеді.
4. Жастардың кәсіби дайындығына ықпал ету. Облыстық әкімдікпен
маслихат шешімі бойынша ... ... және ... ... ... ... ... негізінде белсенді жұмыс жүргізіп келеді.
Жастарды жұмыспен қамту жағдайының тұрақтылығын арттыруды қамтамасыз ... ... ... беру және ... еңбекке кәсіби тұрғыдан дайындау
жатады. Жастарды ... ... ... ... ... ... үшін жаңа жұмыс орындарын ашатын кәсіпорындарға қолдау
көрсету;
-тұрақты жұмыс орындарын қалыптастыру;
-жастарды жұмыспен ... ... ... және ... ... нарығының қажеттіліктері жастардың өмір құндылықтарына сәйкес
келмегені диссертацияда көрсетілген, сонымен ... бұл ... ... ... ... ... ... болады, сондықтан да
экономикалық жүйедегі жастарды жұмыспен қамту мәселесіне сәйкес ... ... ... ... ... жүйе ... ... кажет:
- кәсіпорында, ұйымда және мемлекеттік мекемелерде конкурстық
сұрыптау ... ... ... ... және ... ... үшін жұмыс орындарын үлестіру мақсатымен аудандық арнайы
бюджеттік қорлар ... ... беру ... түлектерін жұмыспен қамтамасыз ететін
жұмыс берушілердің ынталандыру жүйесін жетілдіру;
- жастармен мамандыққа ... ... ... ... ... ... ... ескерту жөнінде іс-шараларда
қалыптастыру және жүзеге асыру;
- жастарды баспа және электронды ауқымда ақпарат құралдары ... ... ... және ... қолдану шаралары
туралы анықтамалық және ақпараттық-әдістемелік ... ... жас ... және ... кәсіпкерлігін құру тәжірибесін
дамыту, ... ... ... ... қамтамасыз ету.
Еңбек ресурстарының тобы ретінде жастарға басты назар аудару, бұл
елдің маңызды ресурсы екені түсінікті ... Бұл ... ... Қиыр ... ... отрядтары, тың және тыңайған жерлерді игеру,
өнеркәсіпті, экономиканың түрлі ... ... ... ... ... адам жеке ... ... қалыптасады, және дәл осы мерзімде
оның өмірінде негізгі оқиғалар болады, оның еңбек жолы және ЖІӨ-ге ... әрі ... ... ... байланысты болады. Оған білім алу, некеге
тұру, балаларының дүниеге келуі және т.б. ... ... ... ... дәл осы ... ... болады.
Адам өміріндегі кезеңдерінің тізбекті ауысуы барысында оның ... ... ... ... ... балалық шақ, жасөспірім жас, кемел
жас және ... ... өте олар ... ... Бір ... ... адам ... өмірлік шектерін анықтаушы биологиялық индикатор ғана
болып табылады. Бірақ та ол ... ... ... Адам ... физиологиялық және психологиялық өзгерістер біркелкі
жүрмейді. Осыған байланысты ... және оның ... ... айналысатын физиология, социология, статистика, экономика
және демография сияқты ғылыми бағыттарда адамның жас ... ... сан ... тәсілдемелер қолданылады.
Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік
жастар саясаты жөніндегі» заңына сәйкес жастар - бұл 16 ... ... ... ... ... ... ... шет мемлекеттердің
азаматтары және Қазақстан Республикасы аумағында тұрақты өмір сүріп жатқан
азаматтығы жоқ тұлғалар.
Заңнамада анықталған ... ... ... ... болып 16 жас
есептелетіндігін, сондай-ақ осы жасқа қарай жас адамда бұлшық ет пен ... ... және оның ... ... ... ... ала ... осы жас жұмыс істеу кезеңінің заңды негізделген
бастапқы сатысы болып табылады.
Сурет-2.- Экономикалық жүйедегі жастарды ... ... ... ... қатар, дәл осы жаста жастардың басым көпшілігі жалпы білім
мектебін ... және әр ... ... байланысты ЖОО-ға немесе басқа
білім мекемелеріне түсе алмағандары ... ... ... белгілі бір еңбек түрімен айналыса бастайды.
Қазақстан Республикасында 1998 ... ... 2001 жыл ... ... 1997 ... 20 маусымында қабылданған «Қазақстан
Республикасында зейнеткерлікті қамтамасыз ету жөніндегі» ... ... жас ... ... ... олар әйелдер үшін 58 жас ... үшін 63 жас деп ... ... ... ... деп ... яғни отыз ... жас адамның денесінің өсуі, бұлшық еттерінің ұлғаюы, басы мен бас
миының көлемінің өсуі өз жалғасын ... және осы ... ер ... ... ... ... ... барлық айтылғандарды жалпылай отырып, Қазақстан
Республикасында жастардың еңбек ... ... ... әйелдер үшін
16-32 жасты, ал ерлерде 16-34 жасты құрауы тиіс.
Бұған сәйкес, заңнамада және ... ... ... еңбек
ресурстарының жас шектерінің ұлғаюы ... ... ... ... ... және осы ... санын талдауға ғана ықпал
етіп қоймай, сонымен бірге зор ғылыми нәтижелерге қол ... ... ... жағдайлары мен өмір сапасын жақсартуға, оның кәсіби ... ... ... ... ... жас ... өте
өнімді қызметті жүзеге асыруға ықпал етеді.
Бұл айтқанды қорта келе, жастар еңбек ресурстарының жастық есептік
кезеңін ... ... ... ... ... ... ... Леонардо да
Винчи 8 және 13 сандарының қатынасын алтын бөлік, ал ... өзін – ... ... деп ... ... ... сәйкес жастардың еңбек ресурстарын зерттеу 8
бөліктен тұрады (немесе 38,1% 8:13 қатынасында), бұл ... 13 ... – бұл ... ... ... ... ... барлық еңбек
ресурстары 21 бөлікті, яғни 100%-ды құрайды.
Жастардың еңбек ресурстарының ... жас шегі 16 ... ... ... ... ... қолдана, сондай-ақ Қазақстан
Республикасында ерлер үшін еңбек белсенділік кезеңі 47 ... ... 63-16 жас ... ескере отырып, келесідей әрекетті орындаймыз: 47 :
21 · 8 = 17,9 жас, бұл ... ... ... ресурстары үшін «алтын
кесік» ... ... ... ресурстарының төменгі шекарасы 16 жасты құрайды, яғни,
соған сәйкес, жас ерлердің еңбек ресурстары үшін ... ...... (16 + 17,9) ... 34 жас ... ... жастар арасындағы әйел ... ... ... біздің есептеулерімізге сәйкес, ерлермен салыстырғанда басқаша
болады, яғни ... ... әйел ... ... ...... ... жастарды жұмыспен қамтуды ... ... ... ... болады және 42 жасты құрайды, яғни
58-16. Осындай есептеулерді жүргізгеннен соң, біз 32 жасқа тең ... ... (42 : 21 · 8 + ... ... және ... ... еңбек ресурстарының жас
шекараларының негіздемесі болып ... ... ... ... үшін 16 жастан 32 жасқа дейінгі және ерлер үшін 16 жастан 34 жасқа
дейінгі аралықта болады.
Сұлба ... ... ... ... ... ... еңбек ресурстарының жалпы құрылымында айқындалған.
Дегенмен, еңбек ресурстарының жас тобы (16-34 жас) сан жағынан да, сапа
жағынан да өмір сүру ... ... ... ... қажеттіліктеріне
байланысты әркелкі болып келеді. Сондықтан да, біздің пікірімізше, оларды
екі жастар ... бөлу ... 16-25 жас және 26-34 жас ... яғни
әр түрлі бірдей кезеңдерге.
Сурет-4. – ҚР-сындағы жастар еңбек ресурстарының жас шекарасы
26 жас және одан асқан кезде жастар 16-25 жас ... ... ... ... ... және олардың басым бөлігі ... ... ... 26-34 ... ... 16-25 жастағы жастармен
салыстырғанда, ересек тұрғындарға жақынырақ болады, ... ... ... ... ... ... белгіленген мәртебесі
бар еңбек жасындағы тұлғалар жатады. Оларда ... ... ... ... ... және ... бір кәсіби және өмірлік
тәжірибе жинақталған. Осы жасқа қарай, көптеген жігіттер мен қыздарда еңбек
және кәсіби ... ... ... пен ... ... ... аяқталады.
Жоғарыда аталғандарды қорыта отырып, мынадай қорытынды жасауға болады,
яғни жастардың ... ... ... ... ... және
экономикалық белсенді емес жастар жатады.
Жоғарыда айтылғандардың негізінде «жастардың ... ... ... анықтама ұсынылады.
Қазақстан Республикасындағы жастардың ... ...... қызметті жүзеге асыру үшін дене күші, білімі мен тәжірибесінің
жеткілікті ... бар 16-32 ... ... арасындағы әйел жынысты еңбек
ресурстары) және 16-34 жастағы (жастар арасындағы ... ... ... еңбек ресурстары.
Заманауи еңбек нарығының қалыптасуына ықпал ететін факторлар қандай да
бір өзіне тән ... ... ... жүйеленбеген және
топтастырылмаған. Сонымен қатар, жоғарыда көрсетілген факторлармен қатар
жастардың еңбек нарығының ... ... ... да әсер ... ... ... ... жеке зерттеу жүргізуді қажетсінеді деп
есептейміз. [19, 60-б]
Бүгінде оның қалыптасуы мен даму ... ... әсер ... ... ... ... және ... факторларды кешенді зерттеу арқылы ... ... ... ... ... пісіп-жетілді. (9-сурет).
Мемлекет жұмыспен қамту саясатын жүргізе отырып, жұмыскерлер мен
жұмысберушілер арасында ... ... мен ... ... жүзеге асырады. Осыған ... ... ... ... базасының жұмыс істеу тиімділігіне ... ... ... ... ... ... бір ... мемлекет немесе аймақ деңгейінде арнайы мақсатты
бағдарламалар жасалатын, екінші ... ... ... ... және т.б. төлеумен ... осы ... мен ... актілер шеңберінде жұмыспен қамту қорлары құрылатын жастардың
еңбек ресурстарымен тығыз байланысты.
Жастардың заманауи еңбер ... ... ... ететін
факторлардың келесі тобына әлеуметтік-психологиялық фактор жатады. ... ... ... ... ... ... бейімделу, мамандықтың
беделділігі, еңбек сипатының мазмұны, еңбек қызметінің сипатын ауыстыруға
дайын болу, оқу мен ... ... алып жүру ... ... ... ... кәсіптік бағдарлану үдерісі жалпы білім беретін мектепте
өтеді, олардың ... оны ... ... кәсіптік оқудан, онан соң
кәсіпорында еңбекке бейімделуден өтеді.
Мамандықтың беделдігі де жастар үшін ... ... ... ... ... Егер 60-70 жылдары КСРО-ның ұлы держава ... және ... ... өз ... бейнелейтін мамандықтар.
Сурет-5. – Жастардың заманауи еңбек нарығын қалыптастырушы факторлар
Мамандықтың ... де, ... ... ... үшін ... ... фактор болып табылады. Егер 60-70 жылдары ... ... ... мәртебесін және жаппай қарулануда өз ... ... ... ... және т.б.) беделді деп
есептелсе, қазіргі жастар нарықтық экономика жағдайында ерекше ... ... ... ... деп ... (кәсіпкерлер, жоспарлау, есеп
жүйесі мен қаржы саласының қызметкерлері, заңгерлер, ... ... ... ... және т.б.).
Егер еңбек қызықты және мазмұнды болмаса, онда жастар қызмет
сипатын ... ... ... ... ... аталған
әлеуметтік-психологиялық факторы едәуір дәрежеде оны жалпы ... ... ... ... Өз қызметін ауыстыру туралы шешім
қабылдауда жастар шапшаңырақ, ... оның ... аға ... ... мәселелермен тауқымет тартып отырған жоқ.
Жастардың еңбек нарығының қалыптасу факторларының ... ... ... ... ... ұйымдастырушылық фактор құрайды.
Жастардың еңбек ресурстарының қалыптасуына ықпал етуші демографиялық
факторлар жастардың еңбек ресурстарының ... және ... ... ... ... ... ... жатқызу керек:
1) жастардың еңбек ресурстарының саны;
2) жастардың еңбек ресурстарының икемділігі;
Жастардың еңбек ... ... ... ... ... ... ... жалпы білім беретін, мәдени және кәсіптік-білікті дайындық деңгейі
тұрғысынан ... ... ... ... ... ой және дене ... айналысатын жастардың арақатынасы;
3) еңбекке жарамды жастардың еңбекке дене күші жағынан қабілеттілігі
және денсаулығының жай-күйі;
4) жастардың еңбек ... ... ... және
басқалар.
Жастардың еңбек нарығын қалыптастырудың келесі демографиялық факторы
– көші-қон болып табылады.
Экономикалық факторлар есебінен жастардың ... ... ... хал-ахуалы нашар аймақтар мен елдерден барынша «бай» жерлерге
көшуі туындайды. Жергілікті көші-қон түрі бойынша, көшіп
қону легінде ... ... ... ... ... ал кері қайту легі
жоқтың қасы. Жастар, бұрынғысынша ауылдан қалаға оқуға ... олар ... соң, ... орнығып қайта оралмауға тырысады.
Мемлекет, жұмыспен қамту саласында түрлі шешімдер қабылдау және ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық және демографиялық
саясатты жүргізе отырып, тиімді түрде еңбек ресурстарын басқаруға тырысуда.
Сондықтан заманауи еңбек нарығын, оның ... ... ... ... ... де ... ТМД ... арасында шетел жұмыс күшін жалдау туралы
келісімдерге қол қойылған. Сондықтан интеграция үрдісінің факторлары ... ... ... ... ... ... еңбек нарығын
қалыптастырудың саяси факторы болып табылады. [20, 31-б]
Біз қарастырылған еңбек нарығын ... ... ... ... ... ... аясында жүзеге асыру керек деп есептейміз. Жастардың
еңбек нарығы туралы айтқанда, біздің ойымызша, мемлекет ... ... емес ... ... ... мен ... ... қолдау
көрсетуі тиіс. Бұл жағдайда, осы қолдау өзінің ықпалы бойынша ... өз ... ... ... ... ... ... болмауы
тиіс. [21, 33-б]
Жастардың еңбек нарығына қатысты мемлекет жүргізіп отырған саясат
мемлекеттік және аймақтық жастар бағдарламалары ... әр ... ... іске ... ... ... асырылады. Бұл құжаттарды жүзеге
асырудың негізгі мақсаты ... ... ... ... ... ... ... әрекетінде жастардың түрлі ... ... ... ... аталған кезеңде институционалдық механизмдердің
әрекеті негізгі мәнге ие деп есептейміз.
Институционалдық механизмнің әрекеті ... ... ... ... ... бағдарламаларының негізгі ережелерін ... ... ... ... ... ... ... жастардың еңбек нарығын
реттейтін әлеуметтік және экономикалық ... ... ... ... етуі тиіс. [22, 102-б]
Негізгі әлеуметтік механизмдердің бірі, біздің көзқарасымызша,
жастарды ... ... ... ету ... мен оның ... ... ... табылады. Оның тиімді жұмыс істеуіне ... ... және ... қол ... ... жастардың еңбек нарығы проблемаларының аймақтық ерекшеліктерін
шешудегі жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... бюджет құралдары мен әлеуметтік бюджеттен тыс қорлар
есебінен жастар жұмыссыздығының ... ... бар ... және ... ... ... ... асыру;
3) индустриялық аудандарда, сонымен бірге ... және ... ... құрылымды кенттерде жастардың жаппай
жұмыссыз болуының жағымсыз салдарын барынша азайту;
4) жас ... ... ... шығарылуының алдын алу, жастар
үшін экономикалық мақсатқа сай бар жұмыс орындарын сақтап қалу және
жаңаларын ашу, жаңа прогерссивті өндіріс үшін жас ... ... озық ... ... асыру;
5) жастардың дәрменсіз ұйымдардағы еңбек құқығын қорғауды, жұмысынан
айрылған кезде жастарға тиімді қолдауды қамтамасыз ету;
6) әлеуметтік ... және ... ... қамтамасыз ету үшін
қажетті инфрақұрылым жасай отырып, ірі «жастар ... ... ... ... ... ... мемлекеттік жұмыспен
қамту қызметінің бірінші кезектегі ... оның ... ... ... ... ол біздің ойымызша, келесі мәселелерді
қорытындылауы тиіс:
- жастардың жұмыспен ... ... ... ... және ... ал ... ... нарығындағы сол немесе басқа бос орындардың
сандары туралы ақпараттандырып отыру;
- жастардың ... ... ... ... ... жобасын жасау, оған оның жұмыстан шығарылу тәуекеліндегі
бөлігін, ал сондай-ақ ... ... ... мұқтаж және жұмыс іздеп
қиындық көріп жүргендерді енгізу;
- қолайлы жұмыс іздеуге, ал жұмыс берушілерге ... ... ... іріктеуге жәрдемдесу;
- кәсіптік бағдар, кәсіптік дайындауды ұйымдастыру, жұмыссыз жастардың
қайта ... және ... ... жұмыссыздық бойынша жәрдемақы түрінде әр түрлі әлеуметтік төлемдер,
жұмыспен ... ... ... ... ... оқытылуы кезінде
шәкіртақы тағайындау, жұмыссыз жастарға материалдық және басқа да ... ... ... ... ... ... ... қамту қызмет органдары тегін ұсынуы тиіс.
Белсенді жастарды экономикалық-әлеуметтік қорғау механизмі мына
бағыттар ... ... ... ... ... ... ... салынбаған кез-келген қызмет саласындағы
түрінде жас ... ... ... асыру;
2) еңбек қызметі үдерісін қамтамасыз ету, яғни ... ... ... ... ... орындалуы, жұмыс уақытының ұзақтығының
бекітілуі заңдылықтарын сақтау, демалыс және мереке күндерінің, ақылы
демалыстың ұсынылуы, жұмыс берушілермен ... ... ... үшін ... ... және ... да бірлестіктер
құру;
3) жалдамалы жұмыскерлер үшін мемлекет ... ... ... ... ... ... ... және инфляция жағдайында табыстардың
индексациялануын жүргізу;
4) жас жұмыскерлердің сандық ... ... ... ... ... банкротқа ұшырау себептері бойынша еңбек қызметін
жалғастыру мүмкіндіктерінен айырылған жағдайлардың болуын шектеу.
Жастардың еңбек нарығын ... ... ... ... ... реттеу механизмі де жатады. Жастар, әлеуметтік жік ретінде жалпы
көшіп-қонушылар ... ... ... ... және ... ... ... құбылысы ететін белгілі бір ... ... ... ... бөлініп, өз бетімен тәуелсіз тұру тілегі
тән. Басқа қалаға немесе тіпті басқа елге көшіп-қону өз ... өмір ... ... ... жас адамның ересектенуін тездетеді.
Қазіргі жастар халықтың басқа көптеген ... ... ... ... ие, бұл ... жаңа ... ... игеруі мен
реттеуін жеңілдетеді. Сондықтан мемлекет жастардың еңбек нарығындағы ... ... ... кезінде аталған үдерісті әлеуметтік қорғауға,
оңтайлы салық салуға, қаржы және ... ... ... ... және т.б. ... ... ... және экономикалық
нормалармен қамтамасыз ету туралы қамқор болуы тиіс. [23, 96-б]
Жастардың ... ... ... ... тетігіне сондай-ақ
кәсіптік білім беру ... ... ... ... керек. Қазіргі
жағдайларда оқу орындары өздерінің бағдарламаларын еңбек нарығы талаптарына
бейімдеуге тырысады. Сондықтан бұл ... ... ... ... ... ... ... көбіне кәсіптік-техникалық,
орта арнайы және жоғары оқу орындарының ... ... ... біріктірілген бағдарламалар деп аталатынды енгізу қажет.
Соңғылары түлектерді ... яғни ... ... күрделірек
мамандықтарды игеруге және өз қабылетінің деңгейіне ... ... ... ... ... кәсіптік білім беру механизмдерінің жүйесін дамыту қазіргі
уақытта орта, жоғары, жоғарғы оқу ... ... ... және соған
сәйкес қосымша білім беру ... ... ... ... Орташа кәсіптік білім беру үздіксіз оқу жүйесінің
баспалдағы және мамандарды көп ... ... ... ... ... ... көшу жағдайында оның ... ... ... ... жаңа принциптеріне сәйкес болатын кәсіптік ... ... ... механизмдерін жасауға қажеттілік туындады.
Экономиканың бүгінгі ахуалы экономикалық болжау теориясы ... ... ... міндеттер қояды. Соңғы ... ... ... ... орын алды және осы ... ... ... проблематикасына деген тәсілдемелер де өзгерді. ... ... ... және ... ... ... ... таяу болашақтағы ахуалын бағалауда біздің даму типімізге ... да бір ... ... саны әлі де ... өте аз ... ... ... отыр. Көп нәрсе сынамалар және қателіктер әдісімен
орындалуда. [24, ...... ... ... ... ... институционалдық
механизмінің үлгісі
Әрине, болжамдар әрдайым ақтала бермейді, өйткені нақты өмір ... ... ... ... ... ондай нәтижелер болжанбаған
жағымсыз жағдайлардан – апаттар мен катаклизмалар ... ... ... ... немесе қазіргі заманғы ... ... ... ... және ... салаларындағы жетістіктермен
байланысты ... ... ... ... ... ... мен үдерістердің жай-күйі мен ... ... ... ... ... мен заңдылықтары
жүйесіне негізделген ғылыми болжам жасау ретінде ... ... үшін осы ... мен ... сипаттайтын көрсеткіштерді
бағалауды топшылайды. ... ... ... кең тараған
болжам түрлері халықтың және ... ... ... жасалған болжамдар
болып ... ... М.А. ... демографиялық болжауды туу мен өлім-жітімнің ықтимал
өзгерістері ... ... ... ... ... ... алшақ
немесе жақын болашақтағы халықтың ықтимал санын бағалау ... ... ... ... ... ... ... халқының
болашақтағы санын жалпы бағалаудан халықтың жорамалдағы жас-жыныстық
құрамын егжей-тегжейлі есептеуге дейін әр ... ... ... ... кез ... ... ... жасау мен жоспарлаудың негізінде
жатыр. Олар ... ... ... үдерістерге болашақ қатысушылардың
санын жынысы мен жасы бойынша ... ... ... ... ... ... еңбек нарығындағы еңбек ресурстарының санын болжау үшін ... ... ... алда ... ... ... ... есептеуді
білдіретін еңбек ресурстарын болжауды жеке жіктейді. Еңбек ... ... ... ... ... ... ... болғандықтан, еңбек
ресурстарын болжау, зерттеушінің пікірі бойынша, келешектегі демографиялық
ахуалды айқындауға және ... ... мен жасы ... ... ... ... ... барлығын қорытындылай келе, біз берілген болжау
әдістерінің жіктелімі қалай болғанмен де, еңбек ... ... ... ... ... ... ... көзқарасты анықтамайды деп
есептейміз. Осыған байланысты, енді қолда бар ... ... ала ... ... үдерісті әдістемелік әзірлеу және одан ... ... ... [25, ... сұрақты шешу үшін еңбек нарығындағы жастар еңбек ... ... ... ұсынылады, бұл туу-өлім және ... ... ... ... санына экстраполяциялық тренд құру әдістемесін
қолдануға негізделеген.
Табиғи өсім көрсеткіштерін қолдануды қарастыра отырып, ... ... ... санын қандай да бір бөлек-бөлек ... ... ... ... бөлінген топтары мен еңбек ресурстарын ... ... ... ... алу керек. Бұл, біздің ойымызша, халық
саны бала туу есебінен ... және ... ... азая ... ... ... байланысты. Яғни өлім-жітім мен бала туу ... ... ... ... ... емес, оның бүкіл жиынтығына,
оның ішінде жастардың еңбек ресурстарына әсерін тигізеді.
Бөлімді қорытатын болсақ, еңбек ресурстарының ... ... ... ... де әсер ... ... ... ресурстарының саны еңбек
ресурстары кеткенде азая, ... ... ... ... ... мен кеткендер саны арасындағы айырмашылықты көші-қон ... ... ... ... өсу ... ... механикалық
өсім нәтижесінде келгендер мен кеткендер саны ... жасы ... ... ... ... ... оның бүкіл жиынтығына, оның
ішінде ... ... ... ... ... ... нарығы деп қызмет атқарып жүрген жұмыс күші нарығын
айтамыз. Қазақстанда ... ... әлі де ... өркениетті елдердегідей
қалыптаса қоймаған. Маркстік ілімге қарсы батыс ... ... ... саналады. Нарықтык экономикада "еңбек нарығы" термині қолданылып, жұмыс
күшіне еңбекке кабілетті халыктың белгілі бір тобын ... ... ... ... ... ... және ... құрылымдық
жұмыссыздық болып бөлінеді. Жұмыс күші ... ... ... әр түрлі топтар бойынша жалпы коэффицент немесе
жұмыссыздық дәрежесі және ... ... ... ... отырып, жұмыс күші құрамындағы топтар бойынша зерттеуге болады.
Сонымен, жұмыссыздық құбылысы қоғам үшін ... ... ... адам
капиталынан айырылуды, әлеуметтік саралардың ... ... ... ... ... статистикасы көрсеткіштерін құру дереккөздері жұмыс күшін
іріктемелі зерттеу материалдары мен шаруашылықты ... ... ... ... деректері болып табылады. Еңбек рыногын
зерттеу және еңбек бойынша есептілікті жинау экономикалық қызметтің ... ... ... барлық аумағында жүргізіледі. Жеке тұлғалар
(халық, жұмыспен қамтылған ... мен ... ... ... ... жиынтығы байқау объектілері болып табылады.
4. Талдау барысында байқағанымыз облыс бойынша жұмыссыздар саны ... ... ... ... ... үшін алдағы жылдарға арнайы
бағдарлама жасап, оны іске ... ... деп ... ... ... ... бойынша 15 жас және одан жоғары жас ... ... және ... емес ... ... ... ... тізімнен өнім шығарумен байланысты, инфраструктуралық,
қызмет көрсету, балық шаруашылығын, туризмді дамытуға бағытталған ... ... ... ... 62 ... ... ... тізімі
жасақталды. Барлық ұсынылған жобалар екінші деңгейдегі банктерге ... ... үшін ... Қазіргі күнге «Бизнестің жол картасы -
2020» ... ... ... ... ... ... бірлесіп
несиені кепілдендіру және субсидиялау тетігін әзірлеу бойынша ... ... ... ... ... ... болжамды санына көші-қон көрсеткіштері де
әсер етеді. Мұнда ... ... саны ... ... ... келгенде көбейе отырып динамикада болады. ... мен ... ... ... ... ... көрсетеді. Осыған сәйкес,
табиғи өсу көрсеткіштері ... ... өсім ... мен кеткендер саны жекелеген жасы үлкен-кішілігіне қарай ... ... оның ... ... оның ішінде жастардың еңбек
ресурстарына әсерін тигізеді.
Еңбек ... ... мен ... ... ... жетілдіру жолдарын
ғылыми зерттеу нәтижелері қорытындылар мен ұсыныстар жасауға ... ... ... мен ... ... ... ... теориялық
-әдістемелік негіздері зерттеліп, еңбек нарығын реттеудің қызмет ... және ...... мазмұны мен факторлары анықталды.
2. Еңбек нарығын реттеудің шетелдік тәжірибесін ... ... ... мен ... айқындалып, Қазақстан өзінің ұлттык еңбек
нарығы үлгісін жасаудың қажеттігі ... ... ... ... өсу процесінің мониторингісін құру
негізінде ... ... ... ... ... ... есепке алу жүйесін жетілдіру негізінде жасырын жұмыспен
қамтылғандар, жасырын жұмыссыздар, ... ... ... ... зерттеулер жүргізу келесідей шешім жасауға
мүмкіндік береді:
- өмірдің қазіргі жағдайдағы ... ... ... ... ... ... деңгейін жоғарылату мақсатында кадрларды дайындау мен
оларды ... ... ... ... ету үшін ... ... ... өзара қатынасына толық талдау
жасауды талап етеді. Талдаудың ... ... бірі ... ... ... ... талдау кезінде алынған ... ... ... ... ... үшін ... ... талдау барысында тұрғындарды еңбекпен қамту ... ... ... және ... ... ... ... еңбекпен
қамтылған тұрғындар санына әсер ететін факторларды ранжирлеу ... ... ... ... ... ... ... талдауға
мүмкіндік береді.
Cонымен қорытындылай айтар болсақ, жұмыссыздық мәселесі қазіргі кезде
бүкіл дүние жүзі бойынша ауқымды да, ... ... ... ... ... ... ... көптеген зерттеулер жұмыссыздық
негізгі мінездемелерін анықтап берді. Олар қатарына ... ... ... ... және ... тәжірибелеріне байланысты ауытқулар, қарсы
ағымдардың жұмылдыру мен жұмыссыздықты өсіруі және ... ... ... ... ... ... көпшілік тұлғалардың қысқа
мерзімге жұмыссыз қалуы жатады. Сондай-ақ құрылымдық жұмыссыдық ... ... ... ... болатын жұмыссыздық болып табылады.
Ал циклдік жұмыссыздық дегеніміз құрылымдық жұмыссыздықты басып озу болып
табылады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Заңы. 2001 жылғы
23 қаңтар N 149-ІІ, ... ... ... ... ... N 3, 18-құжат
2. Мамыров Н.Қ.,Тілеужанова М. –Макроэкономика, А -2005-Экономика баспасы
3. ... ... по ... ... ... ... ... Казахстан.- Астана,
2008//www.minplan.kz
4. Жұмамбаев С.К., Еңбек нарығының экономикасы.A-2005
5. Акмаева Р.И. ... ... и ... менеджмент.
Финансы и статистика, 2008 г. 208 стр.
6. Кайранбеков Б. О. Еңбек потенциалы-еңбектің саны мен ... // ... ... ... экономикалық, қаржылық және есеп
саясатының тұрақтылығымен бәсеке ... ... ... ... материалдары, Алматы қ. 2007.- Б.72-74.
7. Үсербаева А.Б., ҚР Еңбек нарығының даму тенденциясы, III дәстүрлі ... мен ... ... ... ... ... -
11-12 желтоқсан 2002
8. ҚР Статистика Агенттігі Жедел ақпарат № 10-01/172 2010 жылғы 7 мамыр
9. Кайранбеков Б. О. ... ... ... ... мен мәні // ... ... және жаратылыстану-техникалық ғылымдары бойынша мамандар
дайындаудағы инновациялық технологиялар» Халықаралық ғылыми-практикалық
конференция ... ... ... ... ... ... қ. 2007.
10. ҚР Статистика Агенттігінің Еңбек ... ... ... 1-21 б.
11. А.К. Ермекбаев Еңбек нарығы және жұмыссыздарды әлеуметтік ... ... ... ҚР ... Агенттігінің 2010 жылғы жұмыс күшінің қозғалысы ... ... ... Ауыл ... өмір сүру ... ... мәселелері,
АльПари,№2.2009
14. Кайранбеков Б.О. Еңбек нарығын реттеуді және халықты жұмыспен қамтуды
жетілдіру жолдары (Жамбыл ... ... ... ... автореферат. - Түркістан.- 2009
15. Жол картасын іске ... ... ... ... (2009 ... ... 2010 жылғы 1 ақпандағы жай-күйі)
16. Жол картасы бойыншаҮкімет қойған жоспарларды іске асыру барысы бойынша
ақпарат
17. «Бизнестің жол ... 2020» ... ... ... Қазақстан
Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 13 сәуірдегі № 301 Қаулысы
18. «Жол ... ... ... ... Г. ... ... қамту саласындағы мемлекеттік саясат жаңа
үлгіде жүзеге асатын ... ... А. Б. ... құру – ... ... ... ғылыми жет. – э. ғ. к. , доц. Надирова С. Г.
21. Кайранбеков Б.О. «Жамбыл облысының еңбек нарығы ... ... ... ... ... хабаршысы-2007.-№4.-Б.250-253.
22. ҚР Статистика агенттігінің 2008 жылғы Статистикалық жылнамасы
23. Апиев Қ.С. «Жастарды жұмыспен қамту ... ... ... ... жұмысына афтореферат// ӘОЖ ... - ... ... ... ... ... қолданудың қазіргі жағдайы. «ҚазЭУ
Хабаршысы» ... 2005 №6 0,4 ... ... ... ... экономикалық мазмұны. «Екінші
Рысқұлов оқулары». /Халықаралық ғылыми-зерттеу конференция/ ҚазЭУ Алматы
2007ж ... 2010 ... ... ... ... ... ресурстарының қолдану реттілігі
Көптеген босатуларды болдырмау үшін, жаңа жұмыс орындарын құру
Жұмыс орындарын ұлғайтпай-ақ жұмыс бастылық, үшін ... ... ... ... ... ... және ... уақытының тәртібін
қолдану
Алдын-ала дайындық және алдын-ала профильденген базалық училищелердің,
колледждердің ЖОО-ң негізінде ... ... ... ... ішкі ... ... ... арқылы еңбек ресурстарының
дисбалланс жағдаятын жұмсарту
Экономикалық жүйедегі жастарды жұмыспен қамтудағы басқару жүйесі
Аймақтық басқару органдарының жұмыспен қамтамасыз ету ... ... ... және ... ... жөніндегі басқарудың техникалық құралдары
Жұмыспен қамту жөніндегі басқарудың құралдары
Жұмыспен қамту мәселесі жөніндегі басты әдістер
жұмыспен қамтамасыз етуіді басқарудың аймақтық ... ... ... ... ... ... ... қамту орталығы
Білім жүйесі
Кәсіпорын жетекшілері
Мәліметтік есеп желісі
Компьютерлік аймақ желісі
Құқықтық, әкімшілік, экономикалық, серіктестік, әлеуметтік-психологиялық
Мәліметтік ағымдар
Статистикалық басқару
БАҚ
Басқаратын жүйе ... ... ... қызметі
Басқармалы жүйе (басқару объектісі)
Аудан жастары
Жастардық еңбектегі ақысы
Еңбек ... ... және ... ... ... ... ... және ұсыныс
Жастар саясаты
Жастар кәсіпкерлігінің дамуы
Қоғамдық ой
Отбасы ішіндегі ... ... ... ... ... беру ... мамандыққа бағытталған жұмыс жүйесі.
Жастарды жұмыспен қамтамасыз ету жөніндегі жұмыс берушілердің аймақтық
ынталандыру жүйесі.
Жастарды жұмысқа орналастыру және тәжірибе ұйымдастыру жөнінде ... ... үшін ... ... ... ... аудандық арнайы бюджеттік
қорлар жасау
Жастар кәсіпкерлігінің аймақтық құрылымының дамуы.
Билік органдары мен жастардың ұйымдармен ара-қатынасы.
Жастардың жұмыссыздық мәселесін шешетін құрылым.
Аймақтық жастар саясатын ... ... ... ... және ... ... ... құрылыс.
Экономикалық жүйедегі жастарды жұмыспен қам атамасыз ету жүйесі
Жастарды жұмыспен қамтамасыз ету мәселесі жөніндегі ... ... ... және ... ... заң құрылымы.
Ерлердің еңбек ресурстары
Жас ерлердің еңбек ресурстары
Заңды түрде бекітілген жастар еңбек ресурстарының жас ... ... ... ... еңбек ресурстары
16 жас
16 жас
63 жас
34 жас
29 жас
32 жас
58 ... және ... ... ... ... еңбек нарығын қалыптастырушы факторлар
Институционалдық
Әлеуметтік-психологиялық
Ұйымдастырушылық
Экономикалық
Демографиялық
Саяси
жастар еңбек нарығының қызмет етуінің құқықтық базасы
жұмысбастылық қорын қалыптастыру және оны пайдалану
әлеуметтік бағдарламаларды ... ... ... төлемдер, стипендиялар, гранттар
Кәсіби бағыттау
Бейімдеу
Мамандықтың беделдігі
Еңбектің мазмұны мен сипаты
Еңбек қызметін ауыстыруға дайын болуы
Жұмыс пен оқуды бірге алып жүру мүмкіндігі
Кәсіби өсу ... ... ... ... бос ... ... жайлы ақпарат жинау
Жұмыссыз жастарға көмек ұйымдастыру
Жұмыссыз жастарды оқыту және қайта оқыту
Жастарға арнап қоғамдық жұмыстарды ... ... ... ... ... ... ... сипаты
Еңбек ресурстары-ның сапалық сипаты
Жастар еңбек ресурстары-ның саны
Жастар еңбек ресурстары-ның ... ... және ... емес салада жұмыс істейтін жастардың
арақатына-
сы
Жастардың еңбекке кабілеттігі
Жастар еңбек ресурста-рының ... ... ... ... ... және саяси өмірлеріндегі қайшылық жағдайлар
КСРО-ның құлауы және ұзаққа созылған ... ... ... ... ... реттеудің институционалдық механизмі
Жастар еңбек нарығын реттеудің әлеуметтік механизмі
Жастардың тиімді жұмысбастылығын қамтамасыз ету және олардың жұмыссыздық
деңгейін ... ... ... ... ... ... тұрғын-үй нарығын қалыптастыру
Жастардың көшіп-қонуын реттеу
Кәсіби білім беру жүйесінің қызмет етуі
Әлеуметтік әріптестік
Жастар еңбек нарығын реттеудің экономикалық механизмі
Салық және кеден ... ... ... ... ... ... нарығының қызмет етуін талдау
Шешім қабылдау
Механизмдер

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 81 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жұмыспен қамту және жұмыссыздық: мәні, құрылымы, түрлері68 бет
Жұмыссыздықтың экономикалық және әлеуметтік зардаптары28 бет
Халықты жұмыспен қамту туралы63 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Жасушадағы зат алмасу6 бет
Қазақстан Республикасы ұлттық банкінің ақша-несие саясатын жетілдіру бағыттары9 бет
ҚР Екінші деңгейлі банктер қызметін реттеу тәртібі12 бет
Ақтөбе мұнай өңдеу зауытындағы газды кептіру процесінің автоматтандырылуын жобалау22 бет
Ақтөбе мұнай өңдеу зауытының бу генераторының автоматтандырылуын жобалау14 бет
Ақтөбе қаласы темір-бетон дайындау зауытындағы шикізатты мөлшерлеу процесінің автоматтандырылуын жобалау14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь