Африка

АФРИКА
Африканың аумағы - 30,3 млн км2, халқының саны 820 млн адам. Дүние жүзінде Африка сияқты отарлық қанау мен құл сатушылықтан осыншама зардап шеккен бірде-бір континент жоқ. XX ғасырдың басына қарай бүкіл Африка отарланған континентке айналды және бұл негізінен оның артта қалғандығын анықтап берді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін отарлык жүйе қадам басқан сайын жойыла берді, міне, қазір континентің саяси картасында (аралдардағысымен бірге) 55 ел бар. Бұлардың бәрі де дамушы елдер қатарына жатады. Оңтүстік-Африка Республикасы экономикалық жағынан дамыған мемлекеттердің қатарына қосылады.
Экономикалық және әлеуметтік дамудың негізгі көрсеткіштері бойын-ша Африка басқа ірі аймақтардан сдәуір артта қалып отыр, тіпті кейбір елдерінде бұл артта қалушылық біртіндеп тереңдеп барады.

Біз африкаға жалпы сипаттама береміз
1. Аумағы, шекаралары, жағдайы: ішкі үлкен айырмашылықтар. Африканың аумағы солтүстіктен оңтүстікке қарай 8 мың кмге, батыстан шы-ғысқа қарай 7,5 мың км-ге созылып жатыр. Африкалық елдердің көпшілігі жер көлемі жағынан еуропалық елдердің кез келгенінен үлкен. Мысал Аумағы жағынан Африканың ең үлкен елі — Судан (2,5 мн км2). Ол ен үлкен еуропалық ел — Франциядан 4,5 есе үлкен. Алжир, Заир, Ливия, Ангола, Эфиопия, ОАР елдері көлемі жағынан Франциядан екі-үш есе үлкен.
Африка елдерінің ЭГЖ-сіне баға беру үшін әр түрлі жайттарды пайдалануға болады. Солардың бастыларының бірі - теңізге шығу мүмкіндігінің болу немесе болмауында. Басқа континенттердің бірде-бірінде Африкадағыдай теңізден алыс (кейде 1,5 мың км-ге дейін) көп ел жоқ. Ішкі континентальды елдердін көпшілігі барынша артқа қалғандардың санатына қосылады.
Мемлекеттік кұрылысы жағынан Африка елдерінің бір-бірінен айырмашылығы онша көп емес: тек олардың үшеуі ғана («Косымшалар-
        
        АФРИКА
Африканың аумағы - 30,3 млн км2, халқының саны 820 млн адам. Дүние
жүзінде ... ... ... ... мен құл ... осыншама зардап
шеккен бірде-бір континент жоқ. XX ... ... ... ... ... ... айналды және бұл негізінен оның артта қалғандығын
анықтап берді. Екінші ... ... ... ... жүйе ... ... ... берді, міне, қазір континентің саяси картасында
(аралдардағысымен бірге) 55 ел бар. Бұлардың бәрі де ... ... ... ... ... ... жағынан дамыған
мемлекеттердің қатарына қосылады.
Экономикалық және әлеуметтік дамудың негізгі ... ... ... ірі ... ... ... ... отыр, тіпті кейбір
елдерінде бұл артта қалушылық біртіндеп тереңдеп барады.
Біз африкаға жалпы ... ... ... ... ... ішкі ... айырмашылықтар. Африканың аумағы
солтүстіктен оңтүстікке қарай 8 мың кмге, батыстан шы-ғысқа қарай 7,5 ... ... ... ... ... көпшілігі жер көлемі жағынан
еуропалық елдердің кез келгенінен үлкен. Мысал ... ... ... ең
үлкен елі — Судан (2,5 мн км2). Ол ен үлкен еуропалық ел — ... ... ... Алжир, Заир, Ливия, Ангола, Эфиопия, ОАР ... ... ... ... есе ... ... ЭГЖ-сіне баға беру үшін әр түрлі жайттарды пайдалануға
болады. Солардың бастыларының бірі - теңізге шығу ... болу ... ... ... ... ... ... алыс
(кейде 1,5 мың км-ге дейін) көп ел жоқ. Ішкі континентальды ... ... ... ... санатына қосылады.
Мемлекеттік кұрылысы жағынан Африка елдерінің бір-бірінен айырмашылығы
онша көп емес: тек олардың үшеуі ғана ... ... ... ... қалғандары республикалық формасын сақтаған.
Африко — аумағы жөніндегі талас-тартыстар мен шекаралық қақтытыстар
кең ... ... ... көп ... осы ... ... өткен отарлықтан мұраға
қалған шекараларға байланысты туындап жүр. Мұндай қатты қақтығыстар ... ... ... мен ... ... Чад пен ... ... арасынан көрініп келеді. Континенттегі мемлекеттердің бірлігін
нығайту, олардың тұтастығы мен ... ... ... ... үшін «Африкалық бірлік ұйымы» кұрылған болатын.
2. Табиғи жағдайлары мен ресурстары: ... ... ... аса ... ... әр ... ... қазбаларға өте бай. Басқа континенттер
арасында ол марганец, ... ... ... ... ... алмас,
фосфорит кендсрінің ресурстары бойынша бірінші орын алады. Бұл минералдық
шикізаттар жоғары сапалылығымен ерекшеленеді және ... ашық ... ... ... ... ... ең бай елі — ОАР. Оның жер
қойнауында, мұнай, табиғи газ және бокситті ... ... ... ... жиынтығы түгелімен бар. Әсіресе алтын, платина, алмас
қоры өте көп.
Африкада пайдалы қазбаларға кедей ... де бар, бұл ... ... келеді. (2-тапсырма.). Африканың жер ресурстары едәуір мол. Оның
әрбір тұрғынына ... ... ... ... Оңтүстік-Шығыс
Азиядағыға немесе Латин Америкасындағыға қарағанда едәуір көп. Континентте
ауыл шаруашылығы өндірісіне жарамды деп ... ... жер ... ... 1/5 ... ... ... топырақтың эрозияға ұшырау мөлшері
де аса жоғары. Бельгиялық
географ Жан-Поль Гарруа 30-жылдардың өзінде-ақ «Африка — өліп бара ... деп ... ... ... жердің азғыдауы туралы жазды. Одан
бері жағдай едәуір құлдырап ... ... ... ... ... ... Африка -
Жер бетіндегі ең ыстық материк, ендеше ол жылумен толық қамтамасыз етілген.
Бірақ су ... ... ... ... әр ... мөлшерде Қамтылғат.
Бұл ауыл шаруашылығына да, адамдардың бүкіл өміріне де кері ... ... ... ... ... сөз, сірә, бірінші кезекте Африкаға
қатысты болар. Оның суармалы жер белігінде ... ... мәні ... 3-4%-ы ғана ... Ал, ... ... ... өмір
мең шаруашылық қызмет үшін басты қиындық ылғалдың шектен тыс ... ... су ... қуатының 1/2 бәлігі Конгоның үлесіне тиеді.
Орманның жалпы көлемі бойынша Африка Латын Америкасы мен ... ... ... ... оның ... ... өсу ... едәуір төмен. Ағаш
кесудің тым көбеюі ормандардың құрып кету қауіптің төңдіруде. (3-тапсырма.)
3. Халқы: өсу ... ... мен ... ерекшелігі. Африка бүкіл
дүние жүзінде халқының өте жоғары қарқынмен өсетіндігімен ерекшеленеді.
Бұл едәуір ... ... келе ... көп ... болу ... ... «Ақшасы болмау — кедейлік. Ал баласы болмау - екі есе
кедейлік» деген сөз жиі ... Оның ... ... ... ... демографиялық саясат ... бала ... ... бұрынғы жоғары қалпында қалып келеді. Мысал. Нигерия,
Уганда, Кот-д Ивуар, Сомали және ... ... ... 1 мың ... 50-ден асып кетеді, яғни бұл Еуропаға қарағанда төрт-бес есе
артық. Африка әлі де өлім ... ... ... болып келе жатқанына
қарамастан, оның ... тез өсу ... Осы ... ... ... өзгерудің әлі де екінші ... тұр. Бұл ... ... өте ... ... ... ... алу,
денсаулық сақтау проблемаларының одан әрі қиындауы әлі де ... ... орай ... ... ... өте ... ересектердің жартысынан
көбі сауатсыз, көптеген адамдар СПИД-пен ауырады. Ерлердің орташа ... -64 жас, ... — 68 ... ... ... ... этникалық кұрамына да байланысты: мұнда
алақұлалық өте көл. ... бұл ... 300-500 және одан ... этностар бар екенін көрсетгі. Олардың кейбіреуі, әсіресе Солтүстік
Африкада ірі ... ... ... көп ... ... ... ... құрылыстың қалдықтары да сақталған.
Шетелдік Азия сияқты, Африка көптеген этникалық, дәлірек айтқанда
этносаясаттық қақтытыстар кеңінен тараған аймақ. ... ... ... ... ... ... ... Заир), Нигерия, Чад,
Ангола, Руанда және Либеринда күннен-күнге өрши түсуде. Олар көп ... ... ... ... ... ... басталған Либериядағы азамат ... ... 2,7 млн ... 150 мыны қаза ... 500 ... ... орнын ауыстырып, 800 мыңдай адам көрші елдерге қашуға мәжбүр
болды. 2-мысал. 1994 жылы ... ... ... ... тутси мен хуту
тайпаларының арасында қатты ... ... ... 1 млн ... ел ... ... саны 500 мыңнан 2 млн адамға жетті және 2 ... адам ... ... ... ... ... алғанда, барлық қашқындар мен әлемге ... ... тең ... Африкаға тиесілі және оның басым көттшіліп — «этникалық
қашқындар». ... ... ... ... ... да аштық пен
жүқпалы аурулардың өршуіне алыл ... ... ... мен жаллы өлім
мөлшерін өсіреді.
Африка елдерінің көпшілігілің мемлекеттік (ресми) тілі ... ... ... бұрынғы отарлаушылардың — ағылшын, француз, португал тілдері
болып ... ... мұра өге көп. Бұл — ... ... ...... бұл — ... Егиттет тұсында дүниеге келген
монументтік ... ... бұл — ... ... салынған көркем сурет
дәстүрін сақтаған сәндік-қолданбалы өнер. ... ... ... ... мәдениеті бар, ән мен бидің, музыкалық ... ... ... ... және ... ... ... соған лайықты маскілер пайдалану ерте замандардан бар.
Африкада халықтын орташа т ы ғ ы з д ы ғ ы ... ... мен ... бірнеше есе аз (1 км2-ге 27 адамнан келеді). Азиядағы ... ... ... да үлкен қарама-қайшылықтар бар. Сахарада
кездесетін мүлде адам қоныстанбаған үлкен ... ... ... ... ... ... Ылғалды тропикалық орманды зонада да халық
сирек қоныстанған. Ал, ... ... өте ... ... Жекелеген
еллерде мұндай қарама-кайшылық өте ерекше байқалады.
Мысал. Египет ... ... ... бола ... Оның ... (68 млн. ... дерлік Ніл өзеннің атырауы мен жазық аңғарында тұрады. Бұл ... ... 4%-ын ғана (I млн км2) ... Бұл ... ... 1700
адамнан, ал шөлде 1 адамға да жетінкіремейтінін көрсетеді.
Африкада урбанизация деңгейі басқа аймақтардан көп артта қалып келеді.
Бұл негізінен ... ... мең ... ... 24 ... ... ... қала агломерациясы енді ғана ... ... ... ... ... қарқыны дүние жүзіндегі ең жоғары деңгейге
жетті; кейбір қалалардың халқы әрбір 10 ... екі есе ... ... ... ... ... теріс әсері болды. ... ... ... мен ... ... өсіп баралы. Оның өзі ... ... ... ауылдық жерлерден ағылып келіп, қала маңындағы
ығы-жығы лашықты толтырған қалың тобырлын есебінен есіп ... ... ... Нигериялағы Лагос Каирды басып озып, Африканын ең ... ... 1950 жылы онын ... саны 300 мың адам ... ... кезінде) ол 12 млн.-ға жетті. Алайда, халық артық қоныстанған
бұл қалада өмір сүру жағдайы соншама нашарлап ... де, 1992 жылы ... ... ... Қала Абуджаға көшірілді.
«Кала қопарылысының» мөлшері есе түскеніне қарамастан, африкалық-тардың 2/3
бөлігі ауылдық жерлерде тұрады. (4-тапсырма.)
4. Шаруашылығы: салалық және ... ... ... ... ... ... ... елдері өз тәуелсіздіктеріне қол жет-кізгеннен кейін
ғасырлап артта қалушылықты ... ... күш ... ... ... ... ... аграрлық рефор-маны іске асыруға,
экономиканы ... ... ... ... баса мән ... ... өсу қарқыны тездеді. ... ... ... ... ... құру ісі қолға алынды.
Салалық кұрылымда өнеркәсіптің әндірістік емес ... ... ... Осыған
қарамастан, мұндағы елдердің көбінде шаруашылықтың салалық құрылымындағы
отарлық сипат әлі де сақталып келеді. Оның ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығының төменгі өнімлілігі, 2)
өнім өңлейтін өнеркәсіптің нашар дамуы, 3) көлік ... тым ... ... емес, әсіресе сауда мен қызмет ... ... ... ... ... тағы бірі - ... бір ... Көптеген еллерде мұндай бір жактылық моно-
культураға (бір ғана өнім ... ... алып ... ... ғана өнім ... мамандану дегеніміз — ел ... бір ... ... ... ... бір ғана ... немесе
азық-түлік тауарын өндіруге бейімделушілік.
Монокультура — табиғи ғана емес, сондай-ақ тарихи, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... болатын. Қазірге дейін
тар шеңбердегі өнім өндіруге мамандану ондаған елдердің ... ... ... ... ... өзі әлемдік сұра-нысқа тәуелді екенін
білдіреді. Молокультура елдері көп ... ... ... таппынады,
бірақ бұл жоңа қазірше олардың бірлі-жарымы ғана табысқа жете алды.
Дүниежүзілік ... ... ... орны ... ... екі тобы арқылы анықталады. Олардың ... ... ... ... ... көптеген түрін ендіру жағынан
Африка маңызды орынды, кейде тіпті дүние жүзінде ... ... ... (8-кестені қара). Өндірілетін отын мен шикізаттың негізгі бөлігі
әлемдік рынокке шығарылатын болғандықтан, өнім ... ... ... ... ... еңбек бөлінісіндегі Африканың ... ... ... ... орның анықтайтын
экономиканың екінші саласы ... және ... е г і н ш і л і ... ... Бұл да ... ... айқын танылған сала. (5-
тапсырма.) Африканың аумақ құрылымыңда да кейбір өзгерістер болып ... ... ... ... шаруашылығы және көне турлатты жайылыммен
күнелтетін мал шаруашылығы аудандарымен қатар, ... ... ... ... ... болды. Алайда, еңдеуші өнеркәсіптің рөлі
едәуір мөлшерде пайдагерлік қолөнері ... ... ... ... ... ... ... суреті) әлі толық айқындала
қойған. Көлік инфрақұрылымы да өте ... ... ... ... ... ... - ... даму деңгейі жа-
ғынан дүние жүзінің ірі аймақтарының ... ... ... орында түр.
Дүниежүзілік ЖШ-дегі үлесі (4,5%) бойынша 800 млн халқы бар бұл ... ... аз ... Австралияның ғана алдына шығады.
80-жылдары Африканың әлеуметтік-экономикалық жағдайы қатты құлдырап, үлкен
дағдарысты ... ... Даму ... ... ... өндірісі
(жылдық өсімі 2%-дай) мен халықтың тұтынуы (өсім 3%-ға ... ... ... ... ... импорттау көбейді. Оның үстіне ... жоқ ... ... Ол ... ... ... ... млн адамды қамтыды. Африка соңдай-ақ Батыс елдерінің алдындағы қарыз
қыспағына түсті. Оның кедейлік континенті» деп аталып ... ... ... ... жалпы әлеуметтік-экономикалық жағдай Африка
континентінде ... ... ... ... ... ... ... ай-
ырмашылық та өріс алды, ... ... даму ... ... бұрынғы мешеу қалпында қалып қоя берді. (6-тапсырма.)
8-кесте
Дүниежүзілік ... ... мен ауыл ... ... ... ... % ... ... % ... | | | ... |48 ... ... | ... |33 ... | ... |75 ... | ... |44 ... ... | |
| | ... | ... кені |33 |Жер ... | ... |37 ... | ... |28 ... мен ... | ... кені |12 ... | ... |18 |Шай | |

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Африка."10 бет
Азия және Африка елдерінің 2000-2015 жылдарындағы халықаралық аренадағы орнына сипаттама16 бет
Азия және Африка елдерінің 2000-2015 жылдарындағы халықаралық аренадағы орнына сипаттама беру13 бет
Африка Бірлігі Ұйымы11 бет
Африка елдері5 бет
Африка елдері жайлы16 бет
Африка жайлы10 бет
Африка континенті8 бет
Африка мемлекеті3 бет
Африка территориясын геологиялық зертеу тарихы17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь