XIX ғасырдың бірінші жартысындағы Ресейдің Қазақстанға жүргізген саяси құқықтық реформалары

Кіріспе . 3.11
I. XIX ғасырдың бірінші жартысындағы Ресейдің
Қазақстанға жүргізген саяси құқықтық реформалары.
1.1. 1822 жылғы “сібір қырғыздары туралы Устав”немесе Орта жүзде Хандық биліктің жойылуы. 12.14
1.2. 1824 жылғы Орынбор қырғыздары туралы Устав немесе кіші жүздегі Хандық биліктің жойылуы. 15.17
1.3. Ерекше саяси құрылым ретіндегі Кенесары хандығы және ондағы реформалар. 18.20
II. XIX ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстандағы әкімшілік құқықтық реформалар.
2.1. XIX ғасырдың 60. жылдарында қазақстанда жүргізілген әкімшілік. территориялық реформалардың мәні. 21.29
2.2. 1891 . жылғы “Далалық ереже” және Қазақстанның саяси . құқықтық негіздерінің түбегейлі өзгерістері 30.34
2.3. Реформалардың негізінде Қазақтың әдет.ғұрып құқығына еңген өзгерістер, сот және сот процесі. 35.41

Қорытынды. 42.46

Пайдаланылған әдебиеттер сілтемесі. 47.53
Диплом тақырыбының өзектілігі. Тәуелсіз Республикамыздың төл тарихы 1990-жылдардың бас кезінен бастап жаңа заман талабына сәйкес қайта сарапқа түсті. XX ғасырдың аяғында орын алған саяси дағдарыстан кейін бұрынғы Кеңестер Одағы құрамында болып келген одақтас республикалар тәуелсіздік алуға ұмтылды. Сол тарихи кезеңдегі қалыптасқан саяси-экономикалық, әлеуметтік және мәдени ахуалды ұлт тәуелсіздігінің тұғырнамасынан баянды етуге бағыт алған қоғамдық ой сана ел тарихын жаңаша саралауға деген қажеттілік туғызды. 1991 жылы 16 -ыншы желтоқсанда «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» Заңның күшіне енуі еліміздің шынайы тарихына әлемнің қоғам танушы ғалымдарының кызығушылығын оятты. Осыдан барып барып Қазақстан мен Ресей халықтарының өзара тарихи саяси байланыстарының, мемлекетаралық қатынастарының жаңаша тізілуіне қатысты әртүрлі көзқарас -пайымдаулар пайда бола бастады. XVIII -XIX ғасырлардағы Қазақстан тарихы Еуразия даласының халықтарына дүниежүзілік тарих ұғымынан тыс қараған Ресей дінінің тұрғысынан пайымдауларды қайта қарап, таразылауға жол ашылды. Кейбір тарихи саяси оқиғаларға қазіргі қоғам ұстанған құндылықтар жүйесі биігінен қайта баға беруге тура келеді. Бұл жауапты міндетті іздер абыроймен атқаруымыз керек.
Диплом жұмысының нысанына айналған Ресейдің отарлау саясаты тұсындағы Қазақстандағы әкімшілік құқықтық реформа мәселесі тәуелсіз рух пәрмені мен қайта ғылыми зерттеуді қажет ететін өміршең мәселелер қатарына көшті. Аталған тақырыптағы мәселенің көкейкестілігін Қазақстан Республикасының президенті Н.А.Назарбаев: «шекара бізді алыстатпақ емес. Бұл нағыз достық пен сенімнің шекарасы болмақ» деп, жалпы аралығы 7591 шақырымды құрайтын Қазақстан -Ресей қарым -қатынастарының берекелі бүгіні мен кемел келешегін анықтап берді. Сондықтан XIX ғасырдағы Ресейдің отарлау саясаты әкімшілік құқықтық реформасын зерттеу мемлекетіміздің тэуелсіздігін нығайту, нарықтық қатынастарға негізделген экономикалық өркендеуімізге қажетті тарихи мәселелер жан жақты жэне түбегейлі зерттеуді "қажет етеді. Сол себепті де, елімізді саяси отарлаудың әкімшілік құқықтық тарихы әрдайым көкейкесті мәселелер санатында саналады.
1. Абдиров М.Ж. Завоевание Казахстана царской Россией и борьба казахского народа за независемость (из истории военно-казачьей колонизации края в конце XVI начале XX веков) - Астана: Елорда, 2000.-304 с.
2. Абдиров М.Ж. Қазақтар мен казактар // Ақиқат. - 1994.-№9. -77-82 беттер.
3. Берденова Қ.Ә., С.Ф.Ілиясова, Б.Т.Тәшенов ж.б.Қазақ қоғамындағы әкімшілік - шаруашылық жүйелердің эволюциясы:Оқу құралы-Алматы ; Экономика , 1999. – 361 бет
4. Карамзин Н.М. История государства Россииского. Т.ІХ.М.:политиздат, 1961. - 452 с.
5. Елагин А.С. Казактардың Орал даласын отарлауы // Жас алаш. -1993-№2.-2бет.
6. Бірмағанбетов Ә. ХУІ-ХУІІ ғ.ғ. Орыс-қазақ байланыстары және географиялық мәліметтер//Қазақстан мектебі.-1990.- №1. 56-60 беттер.
7. Прошлое Казахстана в источниках и материалах / Подредакции проф. Асфендиярова С.Д. и проф. Кунте П.А. - 2-ое издание.-Алматы: Қазақстан, 1997. Сб. 2. -350с.
8. Жақыпбек С.Қ. Қазақ елін Ресейдің жаулауы: басталуы, жүруі//Қаз.ҰУ хабарламасы. Тарих сериясы.-2003-№2(29). 35-40 беттер.
9. Жанпейсова Л. Павлодарская область: из истории заселения и хозяйственного освоения территории // Поиск. Серия гуманитарных наук.-1998.-№6.-с.103-108.
10. С.Ж. Нурбеков .Туркестанские ведомости: история, экономика,политика.Учебное пособие. – Алматы : Қазақ университеті, 2006. – 171стр.
11. Левшин А.И. описание киргиз-казачьих орд и степей.изд 2-ое.-Алматы, 1996.
12. Абдиров М.Ж. История казачества Казахстана.-Алматы: Казахстан, 1994.С.160
13. Моисеев В.А. Джунгарская ханства и казахи. ХУІІ-ХУІІІв.в.-Алматы. 1991.-234 с.
14. Сайдалы Д. Ежелгі қыпшақ даласы патшалық Ресей отаршыларының қанды қақпанына қалай тап болды? // Егемен Қазақстан.-1993. 19-мамыр. 5-бет.
15. Казахско-русское отношение в ХУІ-ХУІІв. (сборник документов и материалов)-Алматы:Казахстан, 1961.-61 Ос.
16. Уәлиханов Ш. Шығармалар жинағы. т.4. Алматы: Жазушы,1989.-1626.
17. Материалы по истории политического строя Казахстана (Со времени присоединения Казахстана к России до Великой Октябрской социалистической революции) т.І.сборник составил М.Г.Масевич.-Алматы:Казахстан. 1960.-441 с.
18. Мырзаахметов Н. Қазақ қалай орыстандырылды
Алматы: Атамұра-Қазақстан, 1993.1286


19. Қозыбаев М. Қазақтың даңқын асырған // Егемен Қазақстан-2000.-]-ақпан.~4бет.
20. Маймақов Ғ. Қазақстан республикасының саяси – құқықтық тарихы.Оқу құралы -Алматы “Ғылым”-2000.-176 бет.
21. Мәлімбаев С.М. Патшалық ресейдің отарлық саясаты.-Алматы:Санат; 1994.-136 бет
22. Шонанұлы Т. Жер тағдыры - ел тағдыры. 2-басылуы.-Алматы:Санат, 1999.-224 бет
23. Сапабек Ә. Қазақ қасіреті.-Алматы: Қазақстан, 1994.-304 бет.
24. Шонанұлы Т. Жер тағдыры - ел тағдыры. 2-басылуы.-Алматы: Санат, 1999.224 бет
25. Қарасаев Ғ.М. Қазақ жеріне орыс шаруаларын қоныстандырудың алғашқы кезеңдері, мақсаты, ерекшеліктері, XVIIIғасырдың басы XIX ғасырдың ортасы (Қазақстанның Шығыс Алтай өлкесі бойынша)//ҚазҰУ хабаршысы. Тарих сериясы.-2003.№4(31)Қасымбаев Ж. Қазақ жерін қалай талауға болады? // Лениншілжас.-1990.-№186(12473).-28 қыркүйек-3 бет.
26. Исабаев Қ. Солжиницын нені білмеді?//Қазақ әдебиеті.-1990.-№45.-9 қараша.-4-бет.
27. Мырзатаева 3. 1822-жылғы Сібір қырғыздары жарғысының іске асырылуы//Ақиқат.-1999.-№4. 88-91 беттер.
28. Жиренчин К.А. Политическое развитие Казахстана в начале XIX-XX веков.-Алматы: Жеті Жарғы; 1996.-352с.

30. Уәлиханов 111. Шығармалар жинағы. т.4. Алматы: Жазушы.1985.- 1626.
31. Тоғжанов Е. Отаршылдық осылай делінген.//Заң газеті.-1995.-10 маусым.-ІЗ бет.
32. Сайфулмаликова С.С. Жетісу, Сырдария облыстарындағы болыстардың құрылу тарихынан // ҚазҰҮ хабаршысы. Тарих сериясы.-2002.-№4.-18-22бетгер.
33. Бекмаханов Е. Қазақстан XIX ғасырдың 20-40 жылдарында.-Алматы: Санат, 1994.-416 бет.
34. Исабаев Қ. Шоң би (1754-1836) // Егемен Қазақстан.-1995.№13.-3-бет.
35. Опабекова Д. Некоторые проблемы организации пограничного управления Сибирскими казахами (1838-1854 г.г.) // Поиск.Серия гуманитарных наук.-2003.№4.-38-4Ібеттер.
36. Марта Бил Олкотт. Қазақтар// Ақиқат ,-1994,-№5.-88-92 беттер.Кобландин К.И. К вопросу о политико-административных устройстве и подчинении внутренней орды в середине XIX, в начале XXвеков. // Известия АН ҚазССР. Серия общественных наук.-1982.сборник 2.-48-51 с.
37. Касымбаев А.Ж. Ситуация в младшем жузе в конце 30-х и начале 40-х годов 19 века. // Вестник Каз.НУ. Серия исторических наук.2003.№4.-83-86с.
38. Идрисов Р.А. Дистанции в степи Оренбургского ведомства;опыт территориально-административного строительства в условиях колониальной империи // Саясат.-1997.№5.-42-47 с.
39. Бекмаханова Н. Легенда о невидимке (участия в крестиянской войне под руководством Пугачева в 1773-1775 годах) Алма-Ата: Казахстан,1968.-190С.
40. Вяткин М. Батр Срым. Учебное пособие.- Алматы: Санат, 1998.-344 стр.
41. Жамбылов Д.А. Қазақстандағы ұлт-азаттық қозғалыс: оқу құралы , Алматы: Жеті Жарғы, 2ОО1.-168-бет.
42. Ғалиев В. Исатай басшы-мен қосшы. //Қазақ батыры.-1991.-№2.-7-бет.
43. Рязанов А.Ф. Исатай Тайманов көтерілісі. / ауд. М.Неталиев.-Алматы: Қазақстан, 1996.- 176-бет.
44. Әбдіров М. Кенесары көтерілісі және казактар басқыншылығы.//Қазақ тарихы.-1995.-№2.28-33 беттер.
45. Национально-освободительная борьба Казахского народа под предводительством кенесары Касымова (сборник документов). Алматы:Ғылым, 1996. [142].
46. Середа Н. Бунт киргизского султана Кенесары Касымова (1838-1847). Атырау: Диалог, 1992.- 216 с.
47. Құрманалин С. Есет көтерілісінің басқа қозғалыстармен сабақтастығы. // Қазақ тарихы.-2002.-№4.-28-33 беттер.Внешня политика России в 19 -го и начале 20 века. Том
8.(1823-1824г.г.): документы Россииского министерства иностранных дел.М; Наука. 832с.

50. Жолдасов Б.С. 19-ғасырдың 30-50 жылдарындағы қазақ жері үшін Ресей-Қоқан бақталасына басқа елдердің ықпалы // ҚазҰҮхабаршысы.тарих сериясы. 2003.-№2(29).-61-63 беттер.
51. Мықтыбаева Ж.К. Политика России в Илиско-Балхашской районе 40-50-е годы XIX века. // Вестник КазНУ.Серия историческая.-2003.-№2.-65-68.с.
52. Әлімов А. Ақмешіт қамалы қалай құлады?//Заң газеті.-1995.-30 желтоқсан.-П бет.
53. Далаева Т.К. Проблемы соединения Оренбургской и Сибирской пограничной линии (50-60 годы XIX века) // Поиск. Серия гуманитарных наук.-1999.-№3-с56-62.
54. Байбосынова А. XIX ғасырдағы Батыс Қазақстандағы миссионерлік саясат // Ізденіс. Гуманитарлық ғылымдар сериясы.-2003.-№4.-9-12 беттер.
55. Кадиркулова Г.К. Политико-административное развития Семиречья в 1867-1917-годах /'/ Вестник КазНУ. Серия историческая.-2003-I №2.46-48с.
56. Айтымбетов С. Отарлық саясаттың сойқаны. // Егемен Қазақстан.-1992.-12-қыркүйек.-4 бет.
57. Кул-Мухамед М. Колониальный режим в Казахстане (1868-1917г.г). Алматы: Атамура, 2000.-48с.
58. Жакыпбеков С.К. Царские законы 1886 и 1891 г.г. и усиление колониальной власти в Казахстане. // Вестник ГУ . Серия историческая. -
2000-№2-39-44с.
59. Мұқанов М. Қазақ жерінің тарихы.- Алматы: Атамұра-Қазақстан,1994.- 80 бет.
        
        Мазмұны .
Кіріспе .
3-11
I. XIX ғасырдың бірінші жартысындағы Ресейдің
Қазақстанға жүргізген саяси құқықтық реформалары.
1.1. 1822 жылғы “сібір қырғыздары туралы ... Орта ... ... ... ... 1824 ... ... қырғыздары туралы Устав немесе кіші жүздегі
Хандық биліктің жойылуы. ... ... ... ... ... Кенесары хандығы және ондағы
реформалар. ... XIX ... ... ... ... әкімшілік құқықтық
реформалар.
2.1. XIX ғасырдың 60- жылдарында ... ... ... ... ... ... 1891 – ... “Далалық ереже” және Қазақстанның саяси – құқықтық
негіздерінің түбегейлі өзгерістері ... ... ... ... әдет-ғұрып құқығына еңген
өзгерістер, сот және сот процесі. ... ... ... ... тақырыбының өзектілігі. Тәуелсіз Республикамыздың төл тарихы
1990-жылдардың бас кезінен бастап жаңа заман талабына сәйкес ... ... XX ... ... орын ... саяси дағдарыстан кейін бұрынғы
Кеңестер ... ... ... ... одақтас республикалар тәуелсіздік
алуға ұмтылды. Сол ... ... ... ... және ... ... ұлт ... тұғырнамасынан баянды
етуге бағыт алған қоғамдық ой сана ел ... ... ... деген
қажеттілік туғызды. 1991 жылы 16 ... ... ... ... ... ... ... күшіне енуі
еліміздің шынайы тарихына әлемнің қоғам танушы ғалымдарының ... ... ... ... Қазақстан мен Ресей халықтарының ... ... ... ... ... жаңаша тізілуіне
қатысты әртүрлі көзқарас -пайымдаулар пайда бола ... XVIII ... ... ... Еуразия даласының халықтарына дүниежүзілік
тарих ұғымынан тыс қараған ... ... ... пайымдауларды қайта
қарап, таразылауға жол ашылды. Кейбір ... ... ... қазіргі қоғам
ұстанған құндылықтар жүйесі биігінен қайта баға ... тура ... ... ... ... ... ... керек.
Диплом жұмысының нысанына айналған Ресейдің отарлау саясаты тұсындағы
Қазақстандағы әкімшілік құқықтық реформа мәселесі тәуелсіз рух пәрмені мен
қайта ... ... ... ететін өміршең мәселелер қатарына көшті.
Аталған тақырыптағы ... ... ... Республикасының
президенті Н.А.Назарбаев: «шекара бізді алыстатпақ емес. Бұл нағыз достық
пен сенімнің шекарасы болмақ» деп, жалпы ... 7591 ... ... ... ... ... берекелі бүгіні мен кемел келешегін
анықтап берді. Сондықтан XIX ғасырдағы Ресейдің отарлау саясаты әкімшілік
құқықтық реформасын ... ... ... нығайту,
нарықтық қатынастарға негізделген экономикалық өркендеуімізге қажетті
тарихи мәселелер жан жақты жэне ... ... ... ... ... де, ... саяси отарлаудың әкімшілік құқықтық тарихы әрдайым
көкейкесті мәселелер санатында саналады.
Диплом жұмысының ... мен ... ... ... ... Қазақстандағы әкімшілік құқықтық реформаларды зерттеудің негізгі
мақсаттары: Қазақ қандығының солтүстігіндегі ... ... ... ... алуы ... алғаш Қазақстан территориясына аяқ басуы
бекіністер мен шебтерді салынып «шекара» орнатуынының қарастырылып отырған
хромоногиялық шебінде XIX ... ... ... ... ... ... әкімшілік территориялық реформалардың ... ... ... ... оның жэне отарлау үкіметіне қарсы ұлт азаттық
күрестің территориялық кеңістікте орналасу тарихын анықтау болып ... ... ... жету жолында белгіленген тақырыптық жоспарға
сәйкес мынадай ... ... ... ... ... Қазақстандағы әкімшілік құқықтық
реформалардың алғы шарты болып табылған 1822,1824 ... ... ... ... ... ... ... хандығының саяси құрылымына тоқталу.;
3. XIX ғасырдың екінші жартысындағы әкімшілік құрылыс және ... ;
4. XIX ... ... ... ... ... ... енгізген өзгерістері;
Тақырыптың зерттеу тарихнамасы. 1809 жылы ... ... ... жанынан арнайы Азиялық департаментінің ашылуы отарлау ... ... ... ... ... ... саяси салмақты шарты
ретінде таңылды. Отарлаудың стратегиялық жоспары мен отарланған ... ... ... дайындауда Ресейлік әскерилерінің ықпалы мен
артуы экспонцияның әскери бағытының ... ... ... 1822
жылғы «Сібір қырғыздары туралы»; 1824 жылғы «Орынбор ... ... -1868 ... ... ... Орал және ... ... құру
туралы»; 1891 жылғы «Дала ережесі» сияқты үстем әкімшілік қүқықтық дәстүрге
негізделіп жасалған жарығы, ... ... ... заңгерлер емес әскери
шеңді үкімен өкілдері әзірлеген болатын. ... ... ... ... болған себебі осы факторға тікелей байланысты деп ... ... ... реформалар жобасын дайындап, оны қолданысқа енгізуде
Батыс Сібір генерал -губернаторы қызметін атқарған М. ... ... ... ... ... - ... ... Түркістан
губернаторы Кауфман, Калпаковский сынды әскерилер ... ... ... ... жүктелген әкімшілік бірліктердің халық құрамы, этникалық
аймағы географиялық орналасуы, кәдімгі құқық жән аймақтық ... ... ... жан - жақты мәліметтер жинақтады.
Кеңестік тарихнамада Қазақстанды отарлаудың басталуы оның ... ... ... ... ... ... болғанын Ресей
тарих ғылымының атасы Н.М.Карамзин «Ресей тарихы -отарлаушы елдің тарихы» -
деп әбден айқын жазды. XIX ... ... ... ... ... ... сәтсіздікке ұшырап, Қазақстан империаның әкімшілік аумақтық
бөлінісінің бір бөлігіне айналған, ... ... ... ... шет
аймақ халықтарын орыстандыру жүріп жатқан кезенде ұлттык прогесшіл көрнекті
қайраткерлері Ш.Уалиханов, А.Құнанбаев болды.
Қазақстан ... ... кіру ... ... ... ... және тұтас көрініс тапты. Ол орыстардың қазақ территориясын
отарлауын екі ... ... ... ... пайда болуы және
олардың ізімен үкімет жасақтарының келе бастауы.
Осы ерікті отарлаушылар -казактардың қазақ даласына ... ... ... ... ... жүйесінді казактардың алатын ... ... ... алуға және қазақ халқының XVIII - ... ұлт ... ... мен ... ... ... тарихын зерделеп жазған М.Әбдіров, А.С.Илагин болды. Патша үкіметінің
жаулап алушылық себептері мен отаршылдық саясаты кен ... ... өз ... ... шешу үшін ... ... кемсектердің
келуін жаңа отарлау саясаты екенін айқындаған ... ... ... ... ... тапты.
Қазақстан аумағының ішкі отарға айналдыруына қарай Ресей ... 1867 —1868 ... ... ... ... ... ... жүйесі бір ізге келтірді. Осыларды тынғылықты ... ... ... ... ... ... ... кең аумағын қамтыған Ресей үкіметінің отаршылдық саясатына
қарсы ... ... ... ... дейін) көтерілісіне қатысқан
қазақтар, Кіші Жүзде Сырым Датұлы (1783 -1797 жж), 1836 -38 ... ... ... ... бастаған және XIX ғасырдың ортасында үш
жүз қазақ ... ... ... ... көтерілістерінің ірі
шайқастарын құжаттық материалдармен ... ... ... Қ.Ахметов, Н.Середа, М.Қозыбаев сияқты көрнекті тарихшылардың
монографияларында ... ... ... ... ... ... Белгіленген жоспарға сай, диплом
жұмысының хронологиялық ауқымы XIX ғасырдың басынан Орта және Кіші ... ... ... ... XIX ... II жартысындағы «реформалар
кезеңіне » дейінгі аралық кезеңдерін қамтиды.
Диплом тақырыбының ... ... ... бойынша деректік негіз
ретінде Ресей сыртқы істер министрлігі жанынан ... ... ... ... шенгі Ресей әскерлерініңжүргізген зерттеу
жұмыстары, орыс императорының географиялық қоғам ... ... ... ... ... жазылған еңбектері алынды.
Сонымен қатар, А.И.Левшин, М.С.Мұқанов т.б.с.с. көптеген ... ... мен ... авторлардың еңбектері пайдаланылды.
Т.Шонұлынын «Жер тағдыры-ел тағдыры» деген ... ... ... редакциясымен баспа бетін көрген «Қазақстан
тарихының очерктері» ... ... ... ... ... ... тарихы (көне заманнан бүгінге дейін), Алматы 2002; «Материалы
по истории политического ... ... (со ... ... к ... до ... октябрской революции) Алматы, 1960; Казахско-
русское отношение в ХУІ-ХУШ в.в. (сборник ... и ... ... ... көптеген ресми құжаттар топтамасы мен жекелеген зерттеулердің
монографиясы материалдары және автор ... ... ... ... жасалынып отырып қолданылды.
Дипломның методологиялық негізі. Диплом жұмысы жан - ... ... ... ... негізінде орындалды. Ресейдің
отарлау саясаты тұсындағы Қазақстанның әкімшілік ... ... ... ... ... сол ... ... шынай көрсету басты критериге алынды. XIX ... ... ... ... ... ... ... айналған
қазақ өлкесін әкімшілік -территориялык бөлініске салып, елді ... ... ... ... максатында патша әкімшілігі өкілдері мен
орыс ғалымдарының өлкеде жүргізген экспедицияларының ... - ... ... ... ... ... ... бір қырын құрады.
Диплом жұмысының 2 тарауында қарастырылған тақырыпқа XIX ғасырдың 11
жартысындағы орыс отаршыл империяның Қазақстан жерін ... ... ... авторларының ойлары арқау болды. Дегенмен, қазақ жерін
әкімшілік — территориялық белуде орыс ... ... ... бір ... тоғыса бермегені рас. Айталық, В.П.Бутков ... ... ... тобы ... ... өмір ... ... жоба Ресей тарапынан көп ... ... Ал, ... құрған Гирс қазақ даласын аралай келе, этнографиялык, салт-
дәстүр, шаруашылық жағдайы негізінде Қазақстанды ... ... жаңа ... ... Ол ... ... қауымы бойынша емес,
шаруашылық тұрғысынан бөлуге көңіл бөлінді.
Қазақ даласына әкімшілік-территориялық бөлу осы ... ... ... ... кешенін тарихи обьективтілік таным
тұрғысынан сынай бағамдау зерттеудің методологиялық, негізінің келесі
бағытын ... ... ... ғылым саласының қол жеткізген
табыстары орынды қолданылды.
Диплом жұмысының ғылыми жаңалығы. ... ... ... ... патшалық Ресейдің құрамына ену мақсатында елде облыстар ... ... ... ... ... ... тыңнан
талданылды. Сыртқы округтер арасы бөлінуі рулық ... ... ... ... салдары сараланады.
Дипломның 2-тарауында Қазақ даласының бөлшектеніп басқаруға ұшырауы
себептерін салыстыра отырып, тыңнан талданылды. ... ... ... ... мен ... ... ... нәтижелері өзара байланыстырылып, нақты
хронологиялық шеңберде баяндалды.XIX ғасырдың ... ... ... қазақтың әдет – ғұрып құқығына енген өзгерістер
талданды.
Диплом ... ... ... ... ... ... ... сияқты ұстанымдарға негізделе отырып жазылды. Тәуелсіз ... ... ... ... ... ұйымдастырылған тың зерттеулерге
өзіндік үлес қосты. Диплом жұмыстары ... ... ... және ... ... жеке ... ... республика аудандарын қайта
аудандастыру кезінде ғылыми-тарихи географиялық таным қорын ... ... ... дерек көзі ретінде қолдануға болады.
Диплом жұмысының құрылымы. ... ... екі ... және ... ... ... Жалпы көлемі - 53
бет.
I. XIX ғасырдың бірінші жартысындағы Ресейдің
Қазақстанға жүргізген саяси құқықтық ... 1822 ... ... ... ... Устав”немесе Орта жүзде Хандық
биліктің жойылуы
Патша үкіметі Казақстанды отарлауды тереңдете түсті. Үкімет алдымен Орта
жүздегі хандық билікті жоюды көздеді. ... ... ... ... қанша
дегенмен де қазақтардың егемендігінің көрінісі болды.Хан ішкі ... ... ... етті. Абылай хан патша өкіметін мойындамай қойды.
Орта ... ... (1817) және Уәли ... (1819) қайтыс болган соң жаңа
хан сайлауға Патша өкіметі тұрғысынан жол берілмеді.
Батыс Сібір губернаторы М.М.Сперанский "Сібір ... ... ... ... жасады. Осы Устав негізінде) Орта жүзде хандық билік жойылды.
Бұрын рулық принцип бойынша ... ... ... ... ... Округтер болыстарға, болыстар ауылдарға
бөлінді. Әр округте 15-20 болыстар, әр болыста 10-12 ... әр ... ... ... ... округтерді құрғанда рулық белгіні ескермесе болмады. Сондықтан
әкімшілік бөлулер ... ... ... ... ... ... және ішкі больш бөлінді. 1822-1840 жылдары бәрі 8 ... ... Омбы ... ... бағынды. Округті коллегиялық орган
округтік приказ басқарды. Округтік приказға аға ... және ... ... ... ... тағайындалды, екеуі құрметті
қазақтардан сайланды) кірді. Округті аға ... ... ... ... ... өкілдері билік жасады.
Аға сұлтан сайланбалы қызмет болды. Оны 3 жылға тек сұлтандар сайлады. Ол
патша өкіметінің шенеулігі болып ... ... ... ... мен ... ... ... айналысты.
Болыстарды басқарушы-сұлтандар басқарды. Оларды халықтың ... ... ... ... ... ... беріліп отырды. Мұрагері
де сайлаудан өтуі тиіс болды. ... ... ... ... жүзеге
асырды.
Ауылдық старшындар қазақтар арасынан үш жылға сайланды. Сұлтандар
старшындыққа ... ... ... ... ... бекітті.
Патша үкіметі осылай формальді сайлап қою арқылы Орта жүздегі барлық
вертикальді билік иелерін өз ... ... ... ... ... ... ... қазақтардың сот ісіне, әдет-ғұрып құқығына өзгерістер
енді. Билер сотының, ... ... ... Сот ... ... сот ... үшке бөлінді: а) қылмысты істер; б) даулы ... ... ... ... ... ... ... опасыздық, кісі өлтіру, тонау, барымта,
өкімет өкіліне бағынбау жатты. Басқа ... ... мал ... ... ... ... да оларды жүргізу ескіліс билер сотында қалды.
Қылмысты істер империя заңдарымен тергеліп қаралды.
Билер сотына ... ... Ол ... ... ... шағым болмағанда
ғана күшіне енді. Билер соты: рулық, төменгі рулық және ауылдық сот деп
аталатын буындарға ... ... 2 ... ... ... ... істің шешімдері округтік
приказда, 5 мыңға дейін істер — шекаралық комиссияда, 5 мыңнан жоғары істер
жөніндегі шешімдер ... ... ... ... тұтқында ұстау, Сібірге айдау, дүре соғу, рудан аластау сияқты
құқықтар берілді. Билер соты біртіндеп ресми империялық соттармен ... ... ... ... ... Орта жүзді одан әрі игеруге
бағытталды. Хандық өкімет жойылды. Оның ... ... ... округтік, болыстық, ауылдық басқару енді. Далаға сайлау жүйесі
енді. Барлық дәрежедегі басқарушылар патша өкіметінің шенеунігі-қызметшісі
болды.(29,248)
Сұлтандардың ролі төмендеп, байлар мен ... ролі арта ... ... Орта ... ... ірі және шешуші қадам болды. Мұның өзі
қазақтардың, әсіресе сұлтандар тобының ... ... ... ... қозғалыстарға себеп болды.
1.2. 1824 жылғы Орынбор қырғыздары туралы Устав немесе кіші жүздегі
Хандық ... ... ... соң ... үкіметі іле-шала Кіші жүзде хандық билікті жоюға
кірісті. Орынбор ... ... ... ... ... ... "Устав" 1824 жылы азиялық комитетте бекітілді. Кіші жүзде
хан өкіметі жойылды. Кіші жүз үш бөлікке: ... Орта және ... ... ... бөлу ... құрылымды еске алды. Әр бөлікті ... ... ... ... ... ... ... қасында 100-200 адамнан әскер болды. Билеуші-сұлтанның ставкасы
казак бекіністерінің ... ... ... ... тек
сұлтандар тағайындалды. үлкен аппараты бар орган болды. Оның құрамына орыс
шенеуніктерімен қатар 4 ... ... ... ... ... император тағайындады.
Шекаралық комиссия атқарушы-өкімші және сот билігін жүзеге асырды.
Билеуші-сұлтандарды, старшындарды ... ... ... ... ... ... ... тәртіпті қарады, тағы да екі
бөлімі сот ... және ... сот ... ... ... билеуші сұлтандардан олардың көмекшілерінен, старшындардан,
ауыл басшыларынан, шептік казактардың орыс ... ... ... ... ... 6 қамқоршылыққа бөлінген еді.
қамқоршылықтар қамқор ... ... ... ... ... ... органдары бір жағынан шекаралық комиссияға бағынса, екінші
жағынан олар әскери бөлімдердің командирлеріне тәуелді ... ... ... ... ... соң ... ... әрі күрделі,
ауысып тұратын басқару жүйесі қалыптасты.
Кіші жүзде соттың мынадай буындары болды: шекаралық комиссия жанындағы
қылмысты істерді ... ... ... заңдарын басшылықка алды; әскери
соттар; шекаралық комиссия жанындағы ... ... ... ... ... және қазақ басшыларының қадағалауындағы билер соты.
Кісі өлімі, барымта, тонау сияқты ауыр істер әскери ... ... ... істер шекаралық комиссия жанындағы сот бөлімінде, басқа азаматтық
істер "келісім соты" мен билер сотында қаралды.(33,285)
Сот ісінде де ... ... ... ... ... және 1824 ... ... бойынша Орта және Кіші жүзде хандық
жойылып, ... мен сот ... жаңа ... ... Рулық құрылым орнына
территориялық құрылым енді. Қазақтардың хандық арқылы өзін-өзі басқаруының
орнына отаршылықты нығайтатын патша өкіметі тағайындалған басқару ... ... аз ғана тобы ... ... ... айрылды. біртіндеп аға-сұлтандар мен болыстық, сұлтандардың
орнына да ... ... ... ... ... ... ... үш бөліктің қазақтары шептік және далалық болып
бөлінді. Шептік қазақтар шептік ... ... ... ... саны ... 1854 жылы 54-ке ... Дистанциялар
деп екі бекіністің аралығындағы учаскелер аталды. Бұл территориялық құрылым
болатын.(53,60)
Кіші жүзге жоғары басшылықты Сыртқы істер министрлігі жүргізді. Бұл ... ... ... Тікелей басшылық Орынбор генерал-губернаторының
қолында болды. Кіші жүзді және шептік бекіністерді басқару үшін ерекше
шекаралық басқарма ... Тағы да ... және ... ... ... ... шептік бекіністердің басшылары кіріп, ол әскери
органдарға және генерал-губернаторға ... ... ... ... ... мен далада тұратын қазақтардың катынасын реттеп, қадағалап
отырды.
Кейінірек әкімшілік органдар "жалпы" және ... ... деп ... ... ... өмір ... ... басқарма шекаралық комиссияға беріліп,
ол 1859 жылдан Орынбор казақтарының облыстық басқармасы деп ... ... ... ... мен ... ролі арта ... Төлеңгіттер мен
батырлардың саны азайып, олардың әлеуметтік ролі төмендеуге бағыт алды.
1.3 Ерекше саяси құрылым ретіндегі Кенесары хандығы және ... ... ... ... ... еніп ... ... бекіністер
салуы, Орта және Кіші жүзде хандық билікті жойып, жаңа ... ... орыс ... ... ... ... отарлыққа қарсы
күреске шығуына себеп ... ... ... ірі ... ... ... ... ерекше маңызға ие болып, ... із ... ... Касымұлы бастаған (1837-1847) көтеріліс
болды.(42,18)
Көтеріліске шыққан халық Кенесарыны 1841 жылы хан ... ... ... ... ... тәртіпке нсгізделген хандық құрды. Ол Қазақстан
жеріне ... ... ... ... мұра ... қарады. Хаңдықтың
тсрриториясы көтерілістің барысына қарай ... ... ... ... бір бөлігі патша өкіметін жақтап Кенесарыға қарсы күресті.
Кенесары хандығының әлеуметтік негізі көтеріліске шыққан қазақ шаруалары,
билер мен батырлардың үлкен тобы ... Оған ... ... да ... ... ... батырлардың ролі үлкен болды. Олар ... ... де ... ... Көтеріліске қазақтың үш жүзінің де өкілдері
қатысты.(46,29)
Мемлекет басшылығы Кенесары ханның қолына жинақталды. ... ... ... ... кірген кеңесші орган — хан ... ... ... ... ... сот, ... ... соғыс ісін
және қарсыластарының мүлкін реквизициялауды ... жеке ... ... ... Көтеріліс жағдайында мемлекеттік құрылым мен мемлекеттік
басқару ісі жетіліп үлгермегенін еске алған жөн.
Жергілікті жердегі атқару билігін ханның ... ... ... руға ... ... жинау, кешу, халықтың пікірін зерттеу, көтеріліске
үндеу сияқты ... ... ... тапсырмаларды орындау үшін төлеңгіттер пайдаланылды. Төлеңгіттер
көтеріліс жүріп жатқан жерлерде ... ... ... ... ... ... темірдей тәртіп орнатылды. Салық төлемеушілер мен тәртіп
бұзушылар қатаң жазаға тартылды.
Сот реформасын жасауда Кенесары ... ... ... ... ... ... ... онан әрі дамытты. Кенесары ру билерін
жойды. Сот билігін өзі тағайындаған билер мен жасауылдарға ... ... ... ... мен ... ... ... өзі немесе оның
арнайы жіберген жасауылдары қарады.
Руаралық ... мен ... жол ... ... ... міндеттерінің
бірі болды.
Салық, жүйесінде жеке феодалдар жинайтын алымдарға тиым салынып, жалпы
хандық салықтар ендірілді. ... ... ... үшір жиналды. Сонымен
қатар әр ауылдан бөлек салық ... ... ... ... жұмсалды.
Кенесары отаршылдарға қарсы соғыста 20 мыңға дейін жігіттерден ... ... Оның ... ... мен ... ... ... қатар
уақытша жасақтар да құрылды. Бас қолбасшы ханның өзі болды. ... ... ... ... ханның жанында әскери кеңес жұмыс істеді.
Әскерді ескі тәртіп бойынша онбасы, жүзбасы, мыңбасылар басқарды.(46,,85)
Кенесарының ... ... ... ... ... ... тәуелсіз мемлекеті болды. Бұл хандық ... ... ... ... Күші ... ... ... 10 жылдан аса күрескен Кенесары бастаған
ұлт-азаттық күресі қазақ, тарихының ерекше кезеңдерінің бірі.
II. XIX ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстандағы әкімшілік құқықтық
реформалар.
2.1. XIX ... 60- ... ... ... ... ... ... ғасырдың 60-жылдарының ортасына қарай ... ... ... құрамына қосылып бітті. 1864 жылы ... ... ... орыс ... басып алуымен Ұлы жүздің ... ... ... ғасырдың 60-жылдары Ресейде де мемлекеттік ... пен ... ... ... ... Ол реформалардың негізінде
қарыштап дами түскен жаңа капиталистік қатынастар жатты.
Қазақстанның Ресейге қосылуын занды ... ... және отар ... ... игеру мақсатында 1867-1868 жылдары Қазақстанды әкімшілік ... ірі ... ... ... ... ... айналған қазақ
даласының байлығын тереңірек тонау үшін ыңғайлы әкімішлік және ... ... ... ... ... ... Ресейге қосыла бастағанына 1,5 ғасыр
болған еді. Ресей империясы Қазақстанды ресми түрде отар деп ... ... ... ... халқының атын дұрыс атамай оны
"қырғыз" немесе ... Деп ... ... және бұл ... қолданысқа кіруінен көрінді. Қазақтар өздерін ресми ... деп жаза ... ... деп көрсетті. Немесе қазақтарды
"түземдіктер", "шет аймақтықтар" деп ... ... ... ... ... ... қолдануға да тиым салды. Қазақстанды түрлі
атаулармен "Орынбор өлкесі", "Сібір өлкесі", "Дала" кейінірек "Түркістан
өлкесі" деген бөлек ... ... Бұл ... ... деген біртұтас
саяси-географиялық ұғымды біржола санадан өшіруге бағытталған еді.(33,315)
1868 жылғы "Уақытша ... §210 ... ... жері ... мемлекеттік меншігі деп жарияланды. Бұл ереже 1891 ... ... де ... Осы ... бойынша патша өкіметі
қазақтардың жері өзіне ... ... ... беріледі деп мырзалық
көрсеткен болды.
Осы ережелер негізінде қазақтардың жері ... ... ... ... ... 1917 ... қарсаңында 47 млн. десятина қазақтың
шұрайлы жерлері тартып алынып, оларға мыңдаған орыс ... ... осы ... 1,5 ... аса ... ... және ... көшіп келді. Қазақстанның топонимикасы түгелге жуық орыстанып,
ұлттық құрамы үлкен өзгеріске ұшырады.(1,248)
1867-1868 жылдардағы реформалардан соң ... ... ... ... ... басшылық түгілі қатардағы шенеуніктікке де
жіберілмеді. ... тек ... ... Қазақтың қол жеткен билігі болыстық
болды. Онда да болыстыққа жету үшін казактар орыс ... ... ... ... үкіметінің таза шикізат базасына айналды. Мұндағы
өнеркәсіп пен сауда, транспорт ... ... ... мақсатына
қызмет етті. Қазақтар арасындағы оқу-ағарту, денсаулық сақтау ісі туралы
айтуға тұрмады. ... ... ... ... ... ... ... етіп ұстап тұруды мақсат тұтты.(26)
1867 жылгы 11 шілдеде "Жетісу және Сырдария облыстарын басқару ... ... 1868 ... 21 ... ... және ... генерал-
губернаторлықтарының далалық облыстарын басқару туралы уақытша ... ... ... Батыс-Сібір және Түркістан атты үш генерал-
губернаторлықтың құрамына кірді. Әр генерал-губернаторлықта екі ... алты ... ... ... генерал-губернаторлығында Торғай, Орал
Облыстары, Батыс-Сібір генерал-губернаторлығында Ақмола, Семей, Түркістан
генерал-губернаторлығында Жетісу және Сырдария ... ... ... ... губерниясына қарады. Маңғышлақ приставтығы алдымен Кавказ
әскери округіне, кейінірек Закаспий облысына кірді. Генерал-губернаторлықты
патша ... ... ... ... ... ... губернаторлықтағы бүкіл әскерге басшылық ету және
азаматтық ... ... ... ... ... Оның ... да әскери және азаматтық
билік толықтай шоғырланды. Сондай-ақ әскери губернатор облыс жерінде
орналасқан ... ... ... ... ... Жетісу және
Сырдария әскери губернаторлары шекаралық істермен де айналысты. ... ... ... ... ... Облыстық басқармада үш
бөлім: өкімші, шаруашылық және сот бөлімдері болды. Бөлім бастықтарын
генерал-губернатор тағайындады. ... ... ... ... ... ... ... губернаторларга өте кең ... ... ... ... әскери, азаматтық, әкімшілік және сот ... ... ... ... ... ... тек азаматтық және әкімшілік билік болды. Олардың билігі әскери-
бюрократтық сипатта болды.(21,48)
Әскери губернаторға ... ... ... қолында да үлкен билік
болды. Өкімші бөлім облыстық әкімшілік шекарасын бөлумен, үкіметтің облысқа
қатысты өкімдері мен заңдарының орындалуын, ... ... ... ... немесе оларды қылмысы мен тәртіп бұзғандығы үшін сотқа
берумен, "қоғамдық өзін-өзі басқару" қызметіне сайлау ... ... ... ... ... ... ... жіберумен
айналысты. Шаруашылық бөлімі тұрғындар арасында жер бөлу, қазақтардың ... ... ... ... Сот бөлімі облыстық басқарманың сот
палатасы ретіндегі азаматтық және қылмыстық істерді тыңдауын дайындады.
Облыстар уездерге ... ... ... 6 ... ... облысы — 8,
Орал облысы — 4, ... ... — 4, ... ... — 5, Семей облысы — ... ... уезд ... ... Уезд ... ... ... ұсынуымен
генерал-губернатор тағайындады. Уезд бастығы әскери, полициялық, азаматтық
билікті қолына шоғырландырды. Уезд бастығы әскери адам болды.
Уезд бастығы ... ... ... орны мен ... ... сайлаған соң оның кандидатурасын бекіту үшін әскери ... Ауыл ... ... орнынан алды. Болысты уақытша қызметінен
шеттете алды. Әскери губернаторға болысты ... ... ... ... ... ... ... әкімшілік жаза қолданды.
Генерал-губернаторлық, облыстық әскери губернаторлықтың аппаратындағы
және уездік ... мен оның ... ... түгелдей орыс
ұлтынан тұрды.(17,218)
Реформа бойынша басқарудың төменгі жүйесі болыстық және ауылдық ... ... ... ... ... ... сайланбалы түрде болып,
болысты әскери губернатор, старшынды уезд бастығы бекітті. "Уақытша
ережелерде" болысты және ... ... ... ... Бұл
қызметке сотты, тергеуде болмаған "халықтың құрметі мен сеніміне" ие
болғандар сайлануға тиіс болды. ... ... ... ... олар ең алдымен
жергілікті әкімшіліктің сеніміне кіргендер болуы керек еді.
Болыс пен старшынға ұсынылу үшін жасы 25-ке ... және сол ... ... ... ... ... ... Старшынды және болысты таңдаушылар
сайлады. Старшынды сайлау үшін әр он үй бір таңдаушыны ... ... ... 100-200 үй болса, тандаушылардың саны 10-20 адам ... ... тек ер ... ... Сайлауға әйелдер егер олар
үй иесі ретінде болса ғана қатысты. Мұндай жағдай күйеуі қайтыс болған соң
ерге шықпай, үй ... ... ... ... әйелдерге қатысты болды.
Старшынды сайлауға болыстар міндетті түрде қатысып, өз адамдарын өткізіп
отырды.
Әр үш жыл сайын өтетін болысты ... үшін 50 ... бір ... Сонда шамамен болысты сайлау үшін жиналатын болыстық жиынға
(сьезге) 20-дан 40-қа дейін таңдаушылар жиналатын. ... беру ... ... шар салу деп кетті. Болыс боп жай көп дауыс алған кандидат
сайланды. Ол тек әскери губернатор бекіткен соң ... ... ... ... ... ... бастық болмағанда оның көмекшісі
міндетті түрде қатысты. Болысты сайлау қатты күрес ... ... ... ... ... ... ... үшін жанталаса күресті. Пара беру,
сатып алу, алдау-арбаудың нешесе түрлі әдістері іске қосылды. Сайлау үшін
құрылған топтарды "партия" деп атады. ... ... ... ... ... ... Ұлы ... "Болыс болдым мінеки, бар малымды шығындап",
"Болды да партия ел іші ... ... ... ... ... ... сайланғаннан соң да оның артынан генерал-губернаторға дейін
наразылық хаттар көпке дейін үзілмейтін.
Мұндай ... ... ... ... ... ... және ... жоғарыдағы бастықтарға жем қылып бітірді. Жаңа ... ... ... ... он есе ... қайтарып алуға
тырысты.
Болыстың қолында біршама билік болды. Ол ауыл стар-шындарын сайлауға
қатысып, ... өз ... ... уезд ... ... ... ... бақылады; үй басы салығының мөлшерін
старшындарға жеткізу, ол салықты уезд кассасына өткізу; ... ... ... ... ... беру үшін талап арыз қабылдау; тәртіп ... ... ... сотына жауапкерді, куәлерді жеткізуді
үйымдастырды; сот орындаушысының міндетін ... ... ... ... асырды.
Тәртіп бұзғандарды үш күнге дейін қамауға алып, 3 сомға дейін айып салды.
Болыстар да старшындарда "Ережелер" бойынша ... ... ... ... ... ... орталық қазынадан ақы төленбеді. Олардың
еңбек ақысы халықтың мойнында болды.(49,500)
Патша үкіметі Қазақстанды саяси-құқықтық ... ... ... да жаңа ... ... жылы 2 ... ... өлкесін басқару туралы ереже", 1891 жылы 25
наурызда "Ақмола, Семей, Жетісу, Орал және Семей облыстарын басқару туралы
ереже" ... ... ... Дала ... деп өзгеріп оған Сырдария облысынан басқа бес облыс ... ... ... ... генерал-губернаторлығына қарады. Жетісу
облысы 1897 жылы қайтадан Түркістан генерал-губернаторлығының ... мен ... ... ... ... ... Жаңа ... бойынша уезд бастықтарының құқықтары ... ... ... Уезд ... ... исправниктің уездік
полиция басқармасының құқығын пайдаланды. Енді ол уездік ... ... ... ... мен ... қоса пайдаланды. Уезд
бастызына болыстар мен старшындардың қазақтардың ... ... ... ... және ... ... жасауға құқылы болды
Уезд бастығы болыс, ауыл, село сьездерінің, ... ... ... ... қарауға, қажет болғанда оларды өзгертуге, тіпті тоқтатуға
құқылы болды. Жеті күнге ... ... ... 15 сом айып сала ... ... мен ірі ... полиция басқармалары немесе қалалық
полицейлік приставтар құрылып уезд бастықтарына бағынды.
Сондай-ақ жер және қоныс аударушыларды орналастырумен айналысатын ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқаруына" өзгешеліктер
ендірілді, әсіресе оларды сайлау тәптіптелді. Болыстарды сайлайтын әр ... бір ... енді ... елу үй иесі өз ... ... бүкіл
болыстыққа кіретін үй иелерінің жалпы ... ... Ауыл ... ... үй ... жарымынан артығы қатысса, ал болыстық сайлау тандаушы
— елуіншілердің үштен екісі қатысқан жағдайда занды болып есептелді.
Ішкі істер ... 1896 ... ... ... ... ... болыс болып сайланған қазақтардың орыс тілін білуін ескерді. Болыстар
мен старшындардың еңбекақысы көтерілді, олардың полицейлік балқылаушылық
ролі артты.
Қазақстандағы ... ... ... мен «қазақтардың өзін-өзі
басқару» деп аталатын болыстық старшындық басқарудың осындай ... ... ... өмір ... ... ... ... бұл жүйенің басты
міндеті жергілікті халықты күшпен басқарып, оның байлығын сарқа сора ... ... кез ... ... ... ... ... 1891 – жылғы “Далалық ереже” және Қазақстанның саяси – ... ... ... ... ... Қазақстанның территориясына алғаш енгеннен
бастап өзінің отарлау саясатын құрып, дамыта түсті. Қазактын барлық жүздері
мен олардың ... ... ... ... ... толык бағындырды. Отаршыл
империяның отарлау статусы 1867 -1868 жылдардағы «Уақытша ережені» қазақ
даласына ... ... ... ... ... ... көруге
болады. Тәжірибе ретінде «Уақытша» енгізілген ереже ұзақ ... ... ... өте келе онда ... ... ... ... Сонымен
қатар, осы тұста қазақ жерін бөлуде көптеген ... ... 1882 ... дейін Ақмола мен Семей облыстары Батыс
Сібір ... ... ... 1882 ... I ... ... ... Жетісу облыстарын баскаруды бір генерал-
губернаторлықтың ... ... ... ... ... ... ... қүрамына енді.
Сондықтан, ескі заңға жаңа толықтырулар мен ... ... ... ... құбылыс болатын. Оның негізінде Қазақстан территориясын бүкіл
және жан - ... ... үшін ... ... ... ... құзырын
толықтырып, отарлауды күшейту көзделді. 1867 -1868 жылдар аралығындағы
(уақытша ереже), бір жағынан ... бар ... ... қалған Торғай және
Орал облыстарында, екінші жағынан әлеуметтік ... ... ... ... іске ... ... ... облыстарында әр - түрлі
қабылдауына байланысты болашақ реформаға мұқият, ... ... ... Дала ... - губернаторлығын әкімшілік басқаруды қайта үйымдастыру
жобасын Мемлекеттік Кенес бір жылға жуық қарап, 1891 жылы 25 ... ... ... ... ... Ақмола, Семей, Орал және Торғай
облыстарындағы осы ... ... ... дала ... ... ... 1891 жылғы егіннің шықпай қалуы
туғызған ... ... ... жаңа ... енгізу 1893 жылы
бірінші қазанда ғана ... ... ... ... ... ... жер ... ашықтан -ашық отаршылдық
сипатта болды. Дала тұрғындарының басым көпшілік бөлігінің, қазақтардың
материалдық құндылықтарын, шаруашылық ... ... ... ... саты ... ... - ... дәстүр аясында қауымдық
меншіктің ерекше нысаны сияқты көрінетін жер қатынасы туралы қате түсінік
туғызды. 1891 ... ... ... ... ... ... ақша
рыноктык қатынастарға тартылуына байланысты жерге ... ... ... ... күрт ... ... ұға ... Сөйтіп,
119 - бапты ел мекендейтін де, ... де ... жер ... меншік деп жариялауы заңдастырылды. Ал жазғы жайлаулар
дағды ... ... ... ... ... ... қысқы қыстаулардағы жерлер жалға ... ... ... ... иелену мен айдалану құқықтары «ерекше
ережелермен» ... ... ... ... ... ... территориялық
реформасы Қазақстанды әкімшілік бірліктер арасына меже бөлеп ол көп
өзгертілместен 1917 ... ... ... ... сақталып келді. Жетісу
және Сырдария облыстарының Әулиеата және Яішкек уездері ... ... ... ұсынысымен Қарабалта өзенінің бойымен жүргізілді. ... ... ... ... ... орналасқан Қарабалта
селосындағы орыстарды Әулиеата ... ... ... Ақмола және
Сырдария облыстары арасындағы шекара 1894 жылғы ерекше ... ... ... және Дала ... - губернаторлығының келісіміне сәйкес
белгіленді. Шекара сызығы Белең -ана мекенінен ... ... ... ... - ... үстімен оңтүсгік шығысқа қарай Құтыш моласына, одан
әрі Бонты -қарын өзені бойымен Ащыкөлге ... ... ... қысқа
жолмен Жаныс өзенінің бойындағы Томарөткел мекеніне дейін барды. Әрі қарай
шекара ... ... ... ... ... өкпе ... Шоланжал
құмдарына; осы жерден Саумалкелді ... өтіп ... ... ... ... сызығы солтүстік шығысқа Далакелді екіге ... ... ... ішкі ... ... 1895 ... 31 ... ұсыныс
негізінде Шу өзені бойымен жүргізілді.
Ресейдің отарлау саясатының "астарлау ойы рулық бірліктің ... ... ... ... және ... ... арасына межі
қойып бөлшектеді. Бүл меже Перовский түбегінің ортасынан басталып Терменбес
тауына карай Теректі, Қалмас, Мүзбсл, Аққүм, Шүбартөбе ... ... ... ... ... барды. Бүл шекара 1866 жылғы 24 маусымдағы
қазақ старшындарының съезінде қабылданған және ... және ... ... ... ... ... ... жылғы 21 қазандағы және 1869 жылғы 14 маусымдағы ... ... ... ... ... ... ... ережеге сәйкес
Жетісу және Семей облыстары арасындагы меже Тарбағатай таулары және оның
Сібір қазақтары ... ... ... ... ... баратын
сілемдері арқылы жүргізілді. Осындай меже Ақмола мен ... ... ... Ол ... ... ... ... Баянауыл және
Қаркаралы округтерін Сібір қазақтары облысынан басқа аудандарынан бөлді.
Ал, Орал мен ... ... ... ... ... ... бұрынғы Орынбор қазақтары облысының Батыс және орталық
бөліктері арасын Мұғалжар тауларына қарай ... ... ... Ақмола
мен Торғай облыстары арасынанда өтті. Алабұға және ... ... ... ... деп аталатын пунктан басталып Оңтүстікке қарай
Ұлы көлге дейін тартылды. ... ... әрі ... ... ... Батыс
бөлігін қамтып Жарыкөл және Тосқабел арасымен Ұбаған өзеніне дейін созылды.
Ресейді отарлау саясатының негізінде жасалған дала ... ... ... пен бодандық туралы ережелер жазылған. Қазақстанды -
отарға, халықты алым ... ... ... ... ... қатысты фискальдық саясатына елеулі түзетулер енгізді. Шаңырақ
алымының 2 сом 75 тиын сомасындағы мөлшері ... ... 3 сом 50 ... ... 137 ... далалық облыстардың көшпелі халқын қазына
кірісінің пайдасыма ор - бір ... ... жер ... 4 сом есебі мен
есептелетін түтін салығын төлеуді міндеттенген. Бұл ... ... ... ортасына қарамастан белгіленген салық мөлшері
болатын. Бұл қазақ халқының ... ... ... ... төмендетуге
негізделген шара болатын.
Осылайша, әкімшілік-территориялық құрылыстың өзгеруі қазақ өлкесін
басқаруды ... ... ... ... ... ... ... жаңа заңдар Қазақстандағы Ресей патшалығының билігін бекітті,
қазақ халқын және оның табиғи байлығын тонау бір ізге ... ... ... ... ... ... еңген
өзгерістер, сот және сот процесі.
Қазақстанның Ресейдің толық отарына айналуы әдет-ғұрып құқығының шеңберін
тарылтты, оған елеулі ... ... ... билер сьездерінің нәтижесінде әдет-ғұрып ... мен ... ... ... жасалды. Осы Ережелер енді
әдет-ғұрып құқығының бастауларының біріне айналып, ... ... ... ... жүйе ... ... империясының заңдары Қазақстанда қолданыла
бастады. Патша өкіметі Қазақстанды басқару үшін бірнеше ... ... ... қатарында 1822 жылғы, 1824 жылғы "Уставтар", 1854 жылғы
заң, 1867-1868 жылғы Уақытша ережелер, 1886, 1891 жылғы ... бар. ... ... сай жаңа отаршылдық жүйені заңдастырған құқықтық
қатынастардың негізін қалады.
Ең алдымен жерге қатысты меншік ... ... ... жер рулық-тайпалық
қауымның немесе қоғамның меншігі болып есептелді. Патша ... 1868 ... ... 210 ... ... ... ... мемлекет меншігі
ретінде бекітілді. Қазақ жерлері тартып ... ... ... ... ... орыс ... шет ... шіркеулерге беріле бастады.(20,87)
Осы ереже бойынша қазақтың өз жерлері қазақтардың қоғамдық ... деп ... ... көшіп қонғанда адаттың принциптерін
басшылыққа алды. "Ереже" бойынша қыстаулар онда ... ... ... жеке ... бола ... деп көрсетілді. (1868 ж. Ереженің
§217). Жеке меншікке күзгі жайылымдар, шабындықтар, ... да ... ... ... ... қазақ байлары, би, болыстар саналды.
Міндеткерлік құқыққа да өзгерістер енді. Жаңа капиталистік қатынастар, орыс
кепестері мен шаруаларымен ... ... ... орыс
міндеткерлік құқығының нормаларымен есептесуге тура ... ... беру енді ... жылдарғы Ережелер бойынша ауылдық,
болыстық кауымдар орыс өкілдері ... ... ... ... ... жерлерін 30 жылға дейін жалға бере алды.
Келісім қағаз жүзінде жасалды. ... өз ... ... ... беру ... ... жасалып жатты. Төлем ақы ретінде
мал пайдаланды. Ережеде жалға беруші кауым дегенмен іс ... ... ... оның ... ... ... мен старшындар, билер қолында
болды.(29,207)
Сібір казак ... 5 млн. ... жер ... Енді ... ... ... ... жалға бере бастады. Олардың жалға беру ақысы
жылдан жылға көтеріліп ... XIX ... ... Сібір казактарының
жерін 436 мың адам ... 6736 ... ... Олар ... ... ... жалға беру жағдайында өмір сүрді.
Төленгіттер және құлдық институты жойылған соң байлардың малын бағуға
кедейленген қазақтар ... ... ... деп атады. Жалдаушы байлар мен
жалшының арасында келісім ауызша жасалды. Еңбек ақы мал ... ... ... өте ауыр ... Оның ... ешкім қорғамады.
Отбасы некелік құқығына да өзгерістер енді. Жесір даулары билер сотының
қарауында қала берді. Бірақ билер сотының ... уезд ... ... ... ... жасауға болатын. Мұның өзі әйелдерге деген
жүгенсіздіктерді кей жағдайларда тізгіндеді.
1885 жылғы Семей облысы билернің Қарамола ... ... ... ... Бұл ... ... Абай Құнанбаев қатысқан деген дерек
бар. 73 баптан ... бұл ... ... ... барлык, салаларын жаңа
кезеңге сай етуге әрекет етті.
Онда "ойланып ... ... ... құны жүз түйе ... ... ... ... жартысы" (26-бап), "Адам мүшесі мертіксе үкімі шариғат бойьшша
айтылады" (28-бап), " Күйеуі ... ... әйел ... ... бір ... яки ... тиеді, егер де сүймесе ықгияры өзінде" (46-бап) деп
әйелдердің құқығын бір қадам алға жылжытты. Қыздарды өз ... тыс ... ... да жол ... ... Бірақ мұндай талап өте ... ... ... ... ... ... ... шығатын.
Мұрагерлік құқықта үлкен өзгерістер болмады. Мұраға ... ... ... және өсиет айту арқылы жасалды. Өсиет бойынша тек ... бірі ... Жер және ... ... ... ... беруге
жатпады.(20,92)
Қылмыстық әдет-ғұрып құқығы үлкен өзгеріске ұшырады. Бұл саладағы алғашқы
өзгерістер 1822 ... ... ... ... 1854 жылға "Сібір
қырғыздарына империяның жалпы заңдарын қолдану туралы" заңға орай империя
заңдары ... ... ... ... ... Мұндай
қылмыстарға енді "тайпаластарын үкіметке қарсы үгіттеу", өрт, ақша жүйесіне
қарсы қылмыстар қосылды.
Құлдық жойылды. "Қанға қан" принципі, кісі ... кұн ... ... құн ... ... арасында жалғаса берді. Оған дәлел әлгі
айтылған Қарамола ережесіңдегі (1885 ж.) ... ... ... 26-бап.
Қарамола ережесінде "Әркім өзі үшін өзі ... Малы жоқ ... ... ... құн ... ... мал ... өлтірісіп серік
болғандар" (62 бап), "Кескен адамның малы жоқ болса, айып орнына ... Бұл ... ... ... ... үшін ру болып ұжымды
жауапты болудың орнына, әркім өзі үшін жауапты деген қағиданы көреміз. Онан
соң абақтыға қамауға алу да ... ... өте ... ... ... өз ішіндегі дауларды өздері шешетін принципті сақтап қалуға
тырысты. Қарамола ережелерінде ... өз ... ... ... яки ... ... алып кіріспесін" (70-бап) делінді. Бұл бап
қазақтардың ішкі мәселелерін өз қолдарында ... қалу ... ... керек.(16,88)
Патша өкіметіне наразылық қозғалысты басу үшін 1881 жылы 14 ... ... пен ... ... қорғауға қатысты шаралар туралы
Ереже" қабылданды. ... ... ... ... ... ... Патша заңдылығы "ерекше жағдайды": күшейтілген күзет; төтенше
күзет және соғыс жағдайы деп үшке бөлді. Мұндай ... ... ... ... 1905-1907 жылдардағы революцияда, 1916жылғы көтеріліс
кезінде қолданылды. Бұл кездегі негізгі жазаның түрі көп ... ... ... және сот ... құқығы саласында негізгі бағыт қазақтардың билер сотын шектеу, патша
өкіметінің заңдарын тереңдеп өндіру. Сот билігі патша өкіметінің ... ... ... ... Осы ... ол күшейе түсті.
Билер соты да патша үкіметінің еркін, бай феодалдардың еркін ... ... ... ... ... соты "халық, соты" деп аталды. Билер қызметке
үш жыл мерзімге сайланатын болды. Болыстық сайлауда болыстармен бірге билер
де сайланды. ... де ... ... ... ... Әр ... ... қарай 4-8 би болды. Әр ауылда бір биден артық ... соты үш ... ... а) ... ... тұратын 300 сомға дейінгі
азаматтық талап арыздарды қарайтын, 100 ... ... ... ... құқықты соттар; б) болыстық билер сьезі бірінші сатылы сот ретінде
шектеусіз мөлшердегі азаматтық ... ... және 500 ... ... ... ... ... соңдай-ақ екінші сатылы сот ретінде
жалғыз билер сотының шешімдерін қарады; в) ... ... ... ... ... ... ... қарады, екінші сатылы сот ретінде
болыстық билер сьезі шешімдерін қарады.(29,258)
Билер соты мынадай қылмыстық мәселелерді: жеке ... ... ... ... ... ... ... (тонау мен талқандаудан өзге), отбасы-
некеге қарсы, ислам дініне ... ... би, ... ... істерді
қарады. Онан басқа билерге алғаш рет наториалды куәлік беру құқығы
Қарамола ережелерінде (2-бап) дауласқан екі тарап қалаған билерін таңдап
алады деп ... ары ... ... ... ... ... көрсетіп
берілген.
Бір бидің шешімі жауапкер разы болса бұзылмайды. Егер разы ... ... ... ... Онда іс ... ... билер сьезіне етеді.
Бұлжерде де мәселе шешімін ... ... ... ... ... ... ... (3-бап). Жауапкерді, куәларды ... ... соты ... ... және ... ... жасауға бейім болды. Береке
бітім даудың ... ... ... ... ... ... ... қарай жасалды. 20 жылдан ... ... ... деп қарауға
жатпады.
Куәгердің сиымды, сиымсызын би анықтады. Куә 18-ге толмаса, ақылынан
адасса, әйел ... бір ... ... ... ... ... ... деп куәлікке жіберілмеді (9-бап). '
Ережелерде айыптың, тоғыздың мөлшерлері нақтыланып, малдың ... құны да ... ... ... Іле ... ... ... құнын былай белгіледі. 5 жылдық түйе 30 сом, екі жылдық түйе 15 ... ... ... 10 сом, 2 ... тай - 5 сом, сиыр құны ... ... ... — 2 сом, бір жасар қой (тоқгы) — 1 сом. ... үшін әр 10 ... 10 ... Бұрын халық соттарына жататын жиырмадан аса істер империялық
соттарға берілді.
1867-1868 жылдардағы реформалар бойынша патша ... таза ... сот ... ... ... ... ... басқармалар
мировой судья және қылмыстық және азаматтық істер палатасы болып есептелді.
Осы Ережелер бойынша тағы да ... ... ... Олар ... ... ... қарсы үгіт, почта мен
транспортқа шабуыл, христиандарды және христиан дініне кіргісі ... ... ... ... ... ... істермен шұғылданды. Сондай-
ақ олар тонау, талқандау, өртеу, жалған ақша жасауды қараумен айналысты.
1867-1868 жылғы Ережелер бойынша Қазақстанда үш ... сот: ... ... ... ... ... қызмет ететін сот және халық (билер) соты
болды.
1886 жылғы Түркістан өлкесін баскару туралы Ережеде сот ... ... ... ... сот ... ... судьяларға,
облыстық соттар және Үкіметтік сенатқа берілді. Жергілікті ... ... ... ... ... қызмет етті. Осындай сот жүйесі
Қазақстанда кішігірім өзгерістермен 1917 жылға дейін қолданылды.
Қорытынды.
Қазақ хандығының территориясы Евразия кіндігінде ... ... ... мен ... Қазақстан территориясы
арқылы өтуі ... ... зор ... ... ғасырлардағы жоңғар
шапқыншылығы салдарынан ... жэне ... ... ... азайған
Қазақстан аймағына басқа халықтарды отарлау арқылы байыған батыстың
қалталыларының ... ... ... ... Ресей империясы да
экономикалык өсудің тез де ... жолы ... және өз ... ... үшін ... саясат ұстанды. Осы тұста Қазақстан
территориясына Ресей ... ... ... ... XVI ... ... ... Сібір хандығын жаулап алуы Ресей үшін ... ... ... ... солтүстік аймағы мен батысы арқылы
Орта Азияның сауда орталықтарына ... ... ... арқылы
экспансиясын бастады. Ресейдің ¥лы патшасы Петр I ... ... ... Орта ... бару ... плацдарм ретінде
қарастырылып Қазақстанның ... ... ... ... ... мен ... орнатты. Казак шептерін құрудың салдарынан қазақтар
жасанды түрде ыдырап, дәстүрлі көші-қоныс жолдары бұзылды. Мысалы, Ащы ... ... және ... ... дегенге бөлді. Оны тұрақты бағындыру
үшін және одан әрі ... ену ... ... бұл ... өзіне
бағындырылған казактары мен келімсектер есебінен құнарлы ... жылы ... ... ... Министрлігі жанынан арнайы Азиялық
департаменттің ашылуы отарлау процесін мемлекеттік ... ... ... отыратын саяси салмақты шарт ретінде танылды. ... ... мен ... ... ... ... ... ресейлік әскерилердің ықпалының артуы экспансиялық
әскери бағытының басымдылығын танытты. Олар ... ... ... ... ... ... этникалық аймағы, географиялық
орналасуы, кәдімгі құқық және аймақта қалыптасқан саяси ахуал ... ... ... ... ... 1822-1824 жылдардағы «Сібір және Орынбор қазақтары
туралы» ... ... ... ... құру ... ... ... «азаматтық және әскери» отарлауды, сөйтіп, қазақ
руларын дәстүрлі ... ... ... айырып территориялық
бөлшектеуге ұшырату саясатын жүзеге асырды. Орта жүз ... ... ... ... ... қосылуын жеделдетеді деп күтілді. Мұндай
әкімшілік-территориялық бөлік нұсқасы ұлт ... ... ... ... ... ... ... би -сұлтандар тарапынан қызу қолдау
тапты. Отарлаудың стратегиялық жоспары кезең -кезеңімен іске асқан сайын,
құқықтық қалыптарды да жаңа ... ... ... қажеттігі туды. Отаршыл озбыр саясат ел басқарудағы рулық ... ... ... ... ... 1854 ... ... қабылдаған «империя заңдарының сібір қазақтарына таралуы туралы»
Ережесінен ... ... ... ... ... құқықтық
кеңістікке түбегейлі тартыла бастады деуге болады.
XIX ғасырдың I жартысында ресейлік отарлау ... ... ... болса, "уақытша" реформалар күшіне енгеннен кейін отарлаудың екінші
бағыты саналатын орыс шаруаларын қазақ жеріне ... ... ... ... 30 ... ... Кеңес ұсынған, Әскери жэне
Ішкі Істер Министрлігі мақүлдаған «Орынбор және ... ... ... ... қарасты далалық облыстарды басқарудың уақытша ережесі» жоғары
деңгейдегі ... ... ... Нәтижесінде, «Орал, Торғай, Ақмола
және Семей облыстарын басқару туралы ... ... 2 жыл ... ... ... үшін ... Бұл ... қүжат 1869 жылдын 1 қаңтарынан бастап
күшіне енетін болып шешілді. Министрлер ... ... осы ... ... ... және ... қазақтарын басқаруды қайта құру» туралы
жарлығымен бекіді. Жарлық бойынша, Орынбор және Сібір қазақтарын, Сонымен
қатар, Орал және ... ... ... басқарудағы сәйкессіздіктерді жою
үшін аталған облыстар территориясынан «Орал, Торғай, Ақмола жэне Семей»
облыстары ... ... ... ... ... басқару
жүйесіне сәйкестендірілген жаңа әкімшілік билік моделі орнатылды.
XIX ғасырдың 60-90 жылдарындағы Қазақстан территориясында жүргізілген
ережелер отаршыл ... ... ... ... ... ... Биліктен қазақ өкілдерін шектеп, оған әскери шендегі орыс
шенеуліктерін тағайындады. Бүл реформалар ... ... ... енді ... отары ретінде келімсектерді ашықтан - ашық қоныстандыру
негізінде «артық жерлерді» қазақ халқынан ... ... тау - ... ... ... ... Қазақстан жері Ресей экономикасының шикізат
көзіне айналды: Кіші жүз жері мал ... ... Орта ... ... пен ... ... ал, Ұлы жүз аймағы Орта Азияның
сауда өнімдерінің тікелей жабдықтаушысы ретінде қалыптастырылды.
Қорытындылай ... XIX ... ... ... ...... ... саяси тұрғыдан отарға ... ... ... ... бекітті. Осы реформалардың
нәтижесінде қазақтың әдеттік құқығы және территориалдық рудық орналасуы
түбегейлі ... ... Бұл ... ... жаңа формадағы
әкімшілік – құқықтық тұрпатының алғашқы ... ... ... ... ойға түйетін тағы бір мәселе бүгінгі
күнгі мемлекетіміздің әкімшілік құқықтық тұрпаты осы ... ... ... ... ... ... жойылып нормативтік базаға сүйенген
ережелердің қалыптасуы осы кезеңнен басталады.
Бүгінгі күнгі мемлекетімізде жүргізіліп ... ... өз ... саралай отыра, түсінгенім дәл ... ... ... ... ... ... ... және ұлттық құқық құру
бастамамызға қарсылық болған жағдай екенін пайымдаудамын.
Пай
даланылған әдебиеттер сілтемесі.
Абдиров М.Ж. Завоевание ... ... ... и ... ... за ... (из истории военно-казачьей колонизации
края в конце XVI начале XX веков) - ... ... ... ... М.Ж. ... мен ... // Ақиқат. - 1994.-№9. -77-82 беттер.
Берденова Қ.Ә., С.Ф.Ілиясова, Б.Т.Тәшенов ж.б.Қазақ қоғамындағы әкімшілік ... ... ... ... ; Экономика , 1999. –
361 бет
Карамзин Н.М. История ... ... 1961. - 452 ... А.С. Казактардың Орал даласын отарлауы // Жас алаш. -1993-№2.-2бет.
Бірмағанбетов Ә. ХУІ-ХУІІ ғ.ғ. Орыс-қазақ байланыстары және ... ... №1. 56-60 ... ... в источниках и ... / ... ... С.Д. и ... Кунте П.А. - 2-ое издание.-Алматы: Қазақстан,
1997. Сб. 2. -350с.
Жақыпбек С.Қ. Қазақ елін ... ... ... ... Тарих сериясы.-2003-№2(29). 35-40 беттер.
Жанпейсова Л. Павлодарская область: из истории заселения и хозяйственного
освоения ... // ... ... ... ... ... ... ведомости: история, экономика,политика.Учебное
пособие. – Алматы : Қазақ университеті, 2006. – 171стр.
Левшин А.И. описание киргиз-казачьих орд и ... ... ... М.Ж. ... ... ... ... В.А. Джунгарская ханства и казахи. ХУІІ-ХУІІІв.в.-Алматы. 1991.-
234 с.
Сайдалы Д. Ежелгі қыпшақ ... ... ... отаршыларының
қанды қақпанына қалай тап болды? // Егемен Қазақстан.-1993. 19-мамыр. 5-
бет.
Казахско-русское отношение в ХУІ-ХУІІв. (сборник документов и материалов)-
Алматы:Казахстан, 1961.-61 Ос.
Уәлиханов Ш. ... ... т.4. ... ... по ... политического строя Казахстана (Со времени
присоединения Казахстана к России до Великой ... ... ... ... ... 1960.-441 с.
Мырзаахметов Н. Қазақ қалай ... ... ... М. ... даңқын асырған // Егемен ... Ғ. ... ... ...... ... ... “Ғылым”-2000.-176 бет.
Мәлімбаев С.М. Патшалық ... ... ... ... Т. Жер тағдыры - ел тағдыры. 2-басылуы.-Алматы:Санат, 1999.-224
бет
23. Сапабек Ә. Қазақ қасіреті.-Алматы: Қазақстан, 1994.-304 бет.
Шонанұлы Т. Жер ... - ел ... ... ... ... Ғ.М. Қазақ ... орыс ... ... кезеңдері, мақсаты, ерекшеліктері,
XVIIIғасырдың басы XIX ғасырдың ортасы (Қазақстанның Шығыс Алтай өлкесі
бойынша)//ҚазҰУ ... ... ... Ж. ... ... ... болады? // Лениншілжас.-1990.-№186(12473).-28 қыркүйек-
3 бет.
Исабаев Қ. Солжиницын нені білмеді?//Қазақ әдебиеті.-1990.-№45.-9 қараша.-4-
бет.
Мырзатаева 3. 1822-жылғы Сібір қырғыздары ... іске ... 88-91 ... К.А. Политическое развитие Казахстана в начале XIX-XX веков.-
Алматы: Жеті Жарғы; 1996.-352с.
30. Уәлиханов 111. Шығармалар ... т.4. ... ... ... ... Е. ... ... делінген.//Заң газеті.-1995.-10 маусым.-
ІЗ бет.
32. Сайфулмаликова С.С. Жетісу, Сырдария ... ... ... // ... ... ... сериясы.-2002.-№4.-18-
22бетгер.
33. Бекмаханов Е. ... XIX ... 20-40 ... ... ... ... Қ. Шоң би ... // Егемен Қазақстан.-1995.№13.-3-бет.
35. Опабекова Д. Некоторые ... ... ... ... ... ... г.г.) // ... наук.-2003.№4.-38-4Ібеттер.
36. Марта Бил Олкотт. Қазақтар// Ақиқат ,-1994,-№5.-88-92 беттер.Кобландин
К.И. К ... о ... ... и
подчинении внутренней орды в середине XIX, в начале XXвеков. //
Известия АН ҚазССР. Серия общественных наук.-1982.сборник 2.-48-51 ... А.Ж. ... в ... жузе в ... 30-х и ... 40-х
годов 19 века. // Вестник Каз.НУ. Серия исторических наук.2003.№4.-83-
86с.
Идрисов Р.А. Дистанции в ... ... ... ... в условиях
колониальной империи // Саясат.-1997.№5.-42-47 с.
Бекмаханова Н. ... о ... ... в ... ... ... Пугачева в 1773-1775 годах) Алма-Ата: Казахстан,1968.-190С.
Вяткин М. Батр Срым. Учебное пособие.- ... ... ... стр.
Жамбылов Д.А. Қазақстандағы ... ... оқу ... ... Жеті ... 2ОО1.-168-бет.
Ғалиев В. Исатай басшы-мен қосшы. //Қазақ батыры.-1991.-№2.-7-бет.
Рязанов А.Ф. Исатай Тайманов көтерілісі. / ауд. ... 1996.- ... М. ... ... және ... басқыншылығы.//Қазақ тарихы.-
1995.-№2.28-33 беттер.
Национально-освободительная борьба Казахского народа под предводительством
кенесары Касымова ... ... ... 1996. ... Н. Бунт ... ... ... Касымова (1838-1847). Атырау:
Диалог, 1992.- 216 с.
Құрманалин С. Есет ... ... ... // ... ... ... политика
России в 19 -го и ... 20 ... ... ... ... ... иностранных дел.М;
Наука. 832с.
50. Жолдасов Б.С. 19-ғасырдың 30-50 жылдарындағы қазақ жері ... ... ... елдердің ықпалы //
ҚазҰҮхабаршысы.тарих сериясы. 2003.-№2(29).-61-63 беттер.
51. Мықтыбаева Ж.К. ... ... в ... районе 40-
50-е годы XIX века. // Вестник КазНУ.Серия историческая.-2003.-№2.-65-68.с.
52. Әлімов А. ... ... ... ... газеті.-1995.-30 желтоқсан.-
П бет.
53. Далаева Т.К. Проблемы соединения ... ... ... ... (50-60 годы XIX ... // ... ... наук.-1999.-№3-с56-62.
54. Байбосынова А. XIX ғасырдағы ... ... ... // ... Гуманитарлық ғылымдар сериясы.-2003.-№4.-
9-12 беттер.
55. Кадиркулова Г.К. ... ... в ... /'/ ... ... ... ... Айтымбетов С. Отарлық саясаттың ... // ... ... ... М. ... режим в Казахстане (1868-
1917г.г). Алматы: Атамура, 2000.-48с.
58. Жакыпбеков С.К. Царские законы 1886 и 1891 г.г. и ... ... в ... // Вестник ГУ . Серия
историческая. -
2000-№2-39-44с.
59. Мұқанов М. Қазақ жерінің ... ... ... 80 ... ... жұмысына
ПІКІР
Тақырып : “19 –ғ. II жартысындағы қазақстандағы әкімшілік-құқықтық
реформалар”
Студент: Каримова Бейбітгүл Мұратқызы
Мамандық : 030540 “Тарих , құқық және экономика”
Диплом жұмысы қазақстан ... ... ... тарихындағы
түбегейлі өзгеріске ұшыратқан проблемалық мәселеге арналған. Студент
диплом ... жазу ... ... мол ... ... қайнар
көздерге сүйеніп, талдаған. Қазақстандық ғалымдардың еңбектерін өз жұмысын
жазу барысында тиімді пайдалана білген.Өйткені тақырыпқа қатысты қайшылықты
әдебиеттер өте көп.Студент ... ... өз ... ... ... ... қойған мақсат міндеттерді ашып, жоспарланған сұрақтарды
толығымен зерделеген. Диплом жұмысы ... оқу ... ... ... ... да ... ... бағалауға ұсынамын.
Педагогика ғылымының
кандидаты, доцент ... 2007 ж.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Құрылысты бөлудің жалпы принціпі мен қажетті дәлдігі2 бет
«Алаш» партиясы (1917—1920)6 бет
ХІХ ғ. і жартысындағы музыкалық өнеріне жалпылама талдау жасау14 бет
ХІХ ғасырдағы қазақ әдебиетінің тарихы, зерттелуі11 бет
Цинь Шихуанди (б.д.д. 259-210 жылдар)27 бет
Әмір темірдің мемлекетті құру және нығайту барысында жүргізген саясаты48 бет
"әртүрлі шет елдердегі жұмысшыларды ынталандыру және қызметтерін жетілдіру реформалары"13 бет
1867-1868 жылдары патша үкіметі жүргізген реформалардың Қазақстандағы ұлттық білім беру жүйесі82 бет
1905-1907 жылдардағы революцияның Қазақстанға саяси дамуына әсері.9 бет
1922 – 1924 жж. Ақша реформалары6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь