Дүниежүзілік валюта жүйесі туралы мәлімет

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

НЕГІЗГІ БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5

1.тарау. Дүниежүзілік валюта жүйесінің экономикалық мазмұны
1.1. Халықаралық валюта қатынастары және валюта жүйесі ... ... ... ... ... ..5
1.2. Дүниежүзілік валюталық жүйенің эволюциясы ... ... ... ... ... ... ... ... .8
1.3. Дүниежүзілік валюта жүйесін ұйымдастыру механизмі ... ... ... ... ... ..13


2.тарау. Қазақстан Республикасы валюталық жүйесіне экономикалық талдау
2.1. Қазақстан Республикасының валюталық жүйесінің түсінігі
мен белгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17
2.2 Қазақстан Республикасындағы валюта бағамын реттеу
мәселелері. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
2.3. Қазақстан Республикасының валюта нарығының ұйымдасуы және
оған талдау жүргізу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25


3.тарау. Дүниежүзілік қаржы жағдайы мен Қазақстандағы қаржы
жағдайының қазіргі жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..33

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...38

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..40
Өткен ғасырдың 90-жылдары Еуразия кеңістігінің бірқатар елдері үшін диалектикалық қозғалыс, саяси-экономикалық жаңғыру жылдары болды. Бұл жылдар дүниежүзілік шаруашылықтың нығая түсіп интернационалдануына, жаһандану процестерінің күшеюіне, сондай-ақ ұлттық экономикалардың мейлінше ашықтығы жағдайында дамудың жаңа, ұтымды арналарының пайда болуын жеделдетті.
Қазақстан Республикасы бұрынғы Кеңес өкіметі тұсында валюта-кредиттік және қаржылық қатынастардың субъектісі болған жоқ, ол кезең қажетті алғышарттар жасалып, жаңа үрдістер қанат жая қоймаған еді.
Қазақстан Республикасының Халықаралық Валюта Қорына (ХВҚ), Халықаралық Қайта Құру және Даму банкіне, Еуропалық қаржылық-несиелік ұйымдарға мүше болып кіруі ел экономикасы ынтымақтастығын халықаралық деңгейде орнықтыруға көмектесті.
Шетелдік инвестицияларды пайдалану кез келген мемлекет үшін объективті қажеттілік болып табылады. Мұның өзі әрбір ел экономикасын халықаралық еңбек бөлінісі жүйесіне кеңінен қатыстырып, мұқтаж салаларға капитал келтірудің тиімді жолы екендігі де даусыз.
Дүниежүзілік шаруашылықтың объективті заңдылықтары капиталдар қозғалысының халықаралық тәжірибесі көрсетіп отырғандай Қазақстан бұл процестен шеттеп қала алмайды. Аталған үрдіс қазіргі дүниежүзілік экономикамен халықаралық қатынастардың ерекше белгісі ретінде қарастырылады.
Қазақстанға шетелдік капитал ағымының тасқынды келуі үшін оған қолайлы инвестициялық ахуал жасау қажет. Бұл мақсатқа жету барысында бірқатар заңдарды, нормативтік құқықтық келісімдерді айқындап, шетелдік инвесторлармен жұмыс істеу жүйесін толық қалыптастыру керек. Инвестициялық жобалар жолындағы кедергілерді алып тастап, олармен мүмкіндігінше тіл табысуға алғышарттар жасайтын жеңілдіктер мен преференциялардың икемді жүйесін қалыптастырып, орнықтыру кезек күттірмейтін шаралар жиынтығы болып табылады.
Халықаралық валюта қатынастары рыноктық шаруашылық сферасының құрамдас және күрделі бөлігі болып табылады. Сондықтан, оның ұйымдық құқықтық аспектілерін, жаңадан пайда болған құбылыстарын, қолданатын әдіс-амалдарын оқып үйрену бүгінгі күннің басты талаптарының бірі.
Жұмысты орындаудағы алдыма қойған мақсатым мен міндеттерім мыналар:
• дүниежүзілік валюталық жүйенің түсінігін анықтап, оның пайда болуының себептерін талдау;
• дүниежүзілік валюталық жүйенің негізгі элементтерін анықтау;
• дүниежүзілік валюталық жүйенің эволюциясын зерттеу және оның әр кезеңдегі ерекшеліктерін қарастыру;
1. С.Б. Мақыш. Ақша айналысы және несие. Оқу құралы. 2-ші басылым, қайта өңделген және толықтырылған. – Алматы: ИздатМаркет, 2004. – 248 бет.
2. Көшенова Б.А. Ақша. Несие. Банктер. Валюта қатынастары. Оқу құралы/ - Алматы: Экономика, 2000 – 328 бет.
3. Байгісиев М. Халықаралық валюталық қатынастар және валюталық құқық. – Алматы, 2004.
4. Экономикалық теория: Оқу құралы / Я.Ә. Әубәкіров, Б.Б. Байжұмаев, Ф.Н. Жақыпова, Т.П. Табеев. – Алматы: Қазақ университеті, 1999 – Б. 201-203.
5. Сейітқасымов Ғ.С. Ақша, кредит, банктер. Сейітқасымов Ғ.С., Омарбекова А.Ғ., Сейітқасымова А.Ғ. және т.б. Оқулық. – Алматы: Экономика, 2006. – 480 бет.
6. Курс экономической теории: учебник – 5-ое дополненное и переработанное издание / под общей ред. Чепурина М.Н., Киселевой Е.А. – Киров: «АЕА», 2004 г. – с.731-738.
7. С. Әкімбеков, А.С. Баймұхаметова, У.А. Жанайдаров. Экономикалық теория: Оқу құралы – Астана, 2002. – Б. 393-395.
8. www.kase.kz: «Курсы валют» мақаласы
9. www.worldbank.org.
10. www.nationalbank.kz
11. www.google.kz
        
        әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
Экономика және бизнес факультеті
Қаржы кафедрасы
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: Дүниежүзілік валюта жүйесі
Орындаған: Карамурзаева М.О.
Тобы: ... ... ... ... ... ... валюта жүйесінің экономикалық мазмұны
1.1. Халықаралық валюта қатынастары және валюта жүйесі………………….5
1.2. Дүниежүзілік валюталық жүйенің эволюциясы……………………………8
1.3. Дүниежүзілік ... ... ... ... ... Республикасы валюталық жүйесіне экономикалық талдау
2.1. Қазақстан Республикасының валюталық жүйесінің түсінігі
мен ... ... ... валюта бағамын реттеу
мәселелері. ……………………………………………………….........................20
2.3. Қазақстан Республикасының валюта нарығының ұйымдасуы және
оған талдау жүргізу……..........................………………………………………..25
3-тарау. Дүниежүзілік қаржы жағдайы мен Қазақстандағы қаржы
жағдайының ... ... ... ... Еуразия кеңістігінің бірқатар елдері үшін
диалектикалық қозғалыс, ... ... ... ... ... ... ... нығая түсіп интернационалдануына,
жаһандану процестерінің күшеюіне, сондай-ақ ұлттық экономикалардың ... ... ... ... ұтымды арналарының пайда болуын
жеделдетті.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... қатынастардың субъектісі болған жоқ, ол кезең қажетті
алғышарттар ... жаңа ... ... жая қоймаған еді.
Қазақстан Республикасының Халықаралық Валюта Қорына (ХВҚ),
Халықаралық ... Құру және Даму ... ... ... мүше болып кіруі ел экономикасы ынтымақтастығын ... ... ... ... ... кез ... мемлекет үшін
объективті қажеттілік болып табылады. ... өзі ... ел ... ... бөлінісі жүйесіне кеңінен қатыстырып, мұқтаж салаларға
капитал келтірудің тиімді жолы ... де ... ... объективті заңдылықтары капиталдар
қозғалысының халықаралық ... ... ... ... ... шеттеп қала алмайды. ... ... ... ... халықаралық қатынастардың ерекше ... ... ... ... ... ... келуі үшін оған
қолайлы инвестициялық ахуал ... ... Бұл ... жету ... заңдарды, нормативтік құқықтық келісімдерді айқындап, шетелдік
инвесторлармен жұмыс істеу жүйесін толық қалыптастыру ... ... ... ... алып ... олармен мүмкіндігінше тіл
табысуға алғышарттар ... ... мен ... икемді
жүйесін қалыптастырып, орнықтыру кезек күттірмейтін шаралар жиынтығы болып
табылады.
Халықаралық валюта ... ... ... ... және ... ... ... табылады. Сондықтан, оның ұйымдық
құқықтық аспектілерін, жаңадан пайда болған құбылыстарын, қолданатын ... оқып ... ... ... ... талаптарының бірі.
Жұмысты орындаудағы алдыма қойған мақсатым мен міндеттерім мыналар:
• дүниежүзілік валюталық жүйенің түсінігін анықтап, оның пайда болуының
себептерін талдау;
... ... ... ... ... анықтау;
• дүниежүзілік валюталық жүйенің ... ... және оның ... ... қарастыру;
• Қазақстан Республикасындағы валюталық жүйенің қалыптасуы мен қазіргі
жағдайды қарастыру.
Курстық жұмыстың құрылымы III тараудан ... ... ... валюта қатынастарының түсінігі, жүйесі, ұйымдық құқықтық
механизмі, дерек көздері қарастырылады.
Екінші ... ... ... ... ... құқықтық негіздері мен осы жүйені анықтайтын белгілер валюта
операцияларын жүзеге асырудың ... мен ... ... ... ... Республикасының қаржы жағдайы мен әлемдік
қаржы жағдайының қазіргі ... ... ... ... ... бір ... болып табылатын Қазақстан үшін
ұлттық ... ... ... ... сай ... ... ... ғаламдық валюта қатынастарының даму қарқыны өте ... ... ... ... әлемдік рынокта алдыңғы қатарлы елдер
санатына қосылуы үшін ішкі экономикалық өсумен ... ... ... ... ... ... өзекті саласы халықаралық
экономикалық қатынастарымыз дамуы ... үшін ... ... біздің
экономикамызда теңгеміз еркін айналысқа шыққандықтан, әлемдегі ... ... де әсер ... ... ... ... С.Мақыштың еңбектерін
қолдандым. Ұлттық және әлемдік қаржы ұйымдарының сайттарынан статистикалық
дерек көздерін ... ... ... ... жүргіздім.
1-тарау. Дүниежүзілік валюта жүйесінің экономикалық мазмұны
1. Валюталық ... мәні және оның ... ... ... сөзбе-сөз – құн) – елдің ақша бірлігі, оның
шартты түрі, ... ... ... ... ... ... ... қолданудың ерекше формасы.
Шаруашылық жағдайларын интернациоландыру және әлемдік еңбек бөлінісін
интенсивтендіру ... ... ... ... ... Өндіріс
күштерінің дамуы мен ішкі нарықтағы өркендеген салалардың өнімін ... ... ... тасымалы жағдайларын жетілдіру – міне
осылардың бәрі әлемдік сауда- саттық ... ... әсер ... ... ... ... мұнай, машина жасау, ауыл шаруашылығы,
тамақ өнеркәсібі салаларының өнімдерін сатудың ұлғаюына байланысты болды.
/2/
Халықаралық ... ...... ... нәтижесінен өзара қызмет ететін және әлемдік шаруашылықтағы
валюталардың ... етуі ... ... ... қатынастар
жиынтығы.
Валюталық қатынастардың жекелеген элементтері ерте Грецияда ... ... ... ... ... болған. Келесі даму кезеңіне Лиондағы
және Батыс Еуропа елдерінің басқа да сауда ... ... ... ... Мұнда аудармалы вексель (тратта) бойынша есеп
айырысулар жүргізілген. Феодализм қарсаңында және өндірістің капиталистік
тәсілінің құруымен байланысты ... ... ... есеп айырысулар
жүйелері дами түсті.
Халықаралық валюталық қатынастар халықаралық экономикалық ... ... ... ... ... және әлемдік
экономиканың дамуына, саяси тұрақтылыққа, ... ... ... ... ... ... келеді. Сыртқы экономикалық байланыстарда, оның
ішінде валюталық байланыстарда саясат пен ... ... ... өнеркәсіптік өндіріс пен сауда ... ... ... ... ... ұлттық және әлемдік шаруашылықтағы орны
ерекшелігін көрсетеді.
Капиталдың шеңбер айналысын процесінде ұлттық нарықтан әлемдік нарыққа
қосылуы нәтижесінде ұлттық ақшалардың ... ... ... бір
бөлігі шетел валютасына айналады немесе керісінше. Ол көріністі халықаралық
есеп айырысуларда, валюталық, несиелік және ... ... ... ... ... жағдайында ұдайы өндірістің
сыртқы факторларға: әлемдік өндіріс динамикасы, шетелдік ғылым мен техника
деңгейіне, ... ... ... шетел капиталының ағымы арта
түседі. Сондықтан да, бұл валюталық қатынастар мен ... ... ... дәнекері байланыстың болатыны көрсетеді. ... ... ... мен ... ... ... өндіріс
процесіне кері әсерін тигізеді.
Шаруашылық байланыстардың интернационализациялануы ... ... ... ... бір ... ие бола бастады.
Валюталық жүйе – ұлттық заңдылықтармен немесе ... ... ... ... ... және реттеу
формасы.
Валюталық жүйелер үш түрге бөлінеді:
... ... ... ... валюталық жүйе
• Аймақтық немесе мемлекетаралық валюталық жүйе /1,205-206/
Соның ішінде дүниежүзілік валюталық жүйе ... – бұл ... ... мен ... ... ... ... қамтамасыз
ететін халықаралық келісімшарттар мен ... ... ... қамтиды. Бұл ереже-шарттардың негізгі міндеті – халықаралық сауда-
саттық процестерін ... ... ... ... ... ... ... ету. Жалпы валюта жүйесі халықаралық
экономикалық және сауда қатынастарын ұзақ ... ... ... қажет. Басқа жағынан, оның мақсаты – кейбір мемлекет пен ... ... ... әр түрлі валюталық шектеуді және тамыр-таныстық
(протекционистік) ... ... ... ... ... ... әлемдік шаруашылық байланыстарда дербес роль атқарады.
Ол өндірістің даму ... ... ... көлеміне, баға саясаты
мен жалақыға әсер етеді. Дүниежүзілік валюта жүйесі елдер арасындағы ... ... ... ... елдердің әрқайсысының ішкі
айналымын қамтиды. «Дүниежүзілік валюта ... ... ... ... ... ... жүйелер органикалық өзара ... ... ... ...... ақша ... ... жүйелердің қызмет ету ... ... ... ... ... ... келуі дәрежесіне
және алдыңғы қатарлы елдердің мүдделеріне байланысты болып келеді./2/
Дүниежүзілік валюталық жүйенің құрамдас бөліктері:
• халықаралық төлем құралдары ... ... ... СДР, евро);
• валюта курсын қолдау және орнату механизмі;
• валютаны конверсиялау шарты;
• халықаралық ... ... ... ... реттейтін мемлекеттік қаржы мекемелерінің беделін
анықтау;
• валюталық паритет пен валюта бағамы тәртібін үйлестіру; /7/
Ұлттық валюта ... ... осы ... заңымен бекітілген ұлттық
валюта ақша бірлігі құрайды. ... ... ... ақшалар валюта болып есептеледі. Халықаралық есептеулерде
әдетте шетелдік валюта басқа елдердің ақша ... ... ақша деп ... ... саяси қатынастарға
қызмет көрсететін ақшаларды атайды. ... ... ... ... ... түрін өткен – алтын ақшалардың несиелік ... ... ... Нәтижесінде ХХ ғ. валюта ... бір ... ... ... негізделеді (мысалы, экю, ал 1999 жылдан ... ... бар ... ... ... категориясына
резервтік валюта жатады. Резервтік валюта халықаралық төлем және резервтік
қаражат қызметін басқа елдер үшін валюталық паритет пен ... ... ... Сондай-ақ дүниежүзілік валюта жүйесіне қатысушы елдердің
валюталары ... ... ... ... интервенция үшін
қолданылатын құрал болып табылады. Қазіргі кезде резервтік ... ... ... ... еуросы пайдаланылып отыр. Резервтік валюта
мәртебесін алудың ... ... ... елдің дүниежүзілік
өндірістегі, тауарлар мен ... ... ... валюта
резервтеріндегі жетекші позициясы несиелік банктік ... ... ... капиталдарының ұйымдастырылған және сыйымдылығы жоғары рыногы
басқа елдердің сұранысын қамтамасыз ететіндей еркін валюталық операциялар
жүргізу мүмкіндігі мен ... ... ... ... ... келесі элементі оның шетел валютасына айырбасталу
дәрежесі. Еркін айырбасталатын, валюталық шектеулері ... ... және ... валюталар бар екендігі белгілі.
Валюта жүйесінің тағы бір элементіне валюталық паритет, яғни заңнама
арқылы рәсімделетін екі валюта ... ... ... ... де ... ... элементі болып табылады.
Белгіленген, бір шеңберде тербелетін және рыноктық ... пен ... ... ... бағамдар түрлері белгілі. Валюталық
шектеулердің бар немесе жоқ ... да ... ... ... ... ... операцияларды шектеуде Халықаралық валюта қоры
арқылы мемлекетаралық ... ... ... ... Ал ... ... ... келетін болсақ, оларды пайданлану ережелері
үйлестірілген халықаралық нормалар аясында ... ... ... ішінде
Женевада қабылданған вексельдер және чектер ... ... ... ... бір ізге салу ... ... ... үшін үйлестірілген ережелерге сәйкес ұлттық және дүниежүзілік
валюта деңгейінде жүзеге асырылады.
Халықаралық валюта өтімділігін реттеу валюта ... тағы да ... ... ... және оның осы халықаралық шектеулерді қажетті төлем
қаражаттарымен қамтамасыз ету қызметін атқарады. ... ... ... – жекелеген немесе бір топ елдердің кредитор алдындағы
тиісіті халықаралық міндеттемелерін кредиторға қолайлы төлем ... ... ... қабілеттілігі. Дүниежүзілік шаруашылық ... ... ... ... қаржыландыру және кредиттеу
көздерінің жиынтығы болып табылады. Ұлттық ... ... ... ... төлем қабілеті көрсеткіші ретінде
пайдаланылады. /3,8-9/
2. Дүниежүзілік валюта жүйесінің ... ... даму ... ... ... ... ... отырып, ұлттық және әлемдік шаруашылықтың негізгі даму
кезеңдерін ... Бұл ... ... ... ... ... ... құрылымдарындағы өзгерістермен сәйкес
келмеген жағдайларда туындайды. Соған байланысты әлемдік валюталық жүйенің
құлдырауы басталады.
Дүниежүзілік валюталық ... ... ... оның ... әрекеті бұзылып, аяқ асты валюталық қайшылықтар орын алады.
Дүниежүзілік валюталық жүйедегі дағдарыс ескі жүйенің бұзылып және
оның орнына ... ... ... ... жаңа ... ... ... дүниежүзілік валюталық жүйені құру үш басты кезеңде жүргізіледі:
I кезең – жаңа жүйенің ... ... ... ... қамтиды, мұнда бұрынғы жүйемен өзара ... ... – жаңа ... ... ... толығымен аяқталып,
біртіндеп іске қосылады.
III кезең – толық қызмет ететін жаңа дүниежүзілік жүйе құрылады.
Дүниежүзілік валюталық ... ... ... ... ... валюталық жүйесі (1867 ж.)
2. Генуэз валюталық жүйесі (1922 ж.)
3. Бреттон-вудс валюталық жүйесі (1944 ж.)
4. Ямайск ... ... ... ... Еуропалық валюталық жүйе (1979 ж.)
Бірінші дүниежүзілік валюталық жүйе ... ... XIX ... ... ... ... ... стандарты формасында, яғни
алтын монометаллизмі негізінде қалыптасты. Ол заңды түрде ... 1867 жылы ... ... ... және ... алтын әлемдік ақшалардың бір ғана формасы ретінде танылды,
яғни алтын ақшаның ... ... ... ... ... ... ... құрылымдық қағидаларға негізделеді:
- оның негізі алтын монета стандарты болып табылады;
- әр ... ... ... ... ... – 1816 ж., АҚШ – 1837 ж., ...... Франция – 1878 ж., Ресей – 1895 ж., ... ... ... ... алтындық паритеті бекітілді. Валюталар алтынға
еркін айырбасталды. Алтын дүниежүзілік ақша ... ... ... ... пен ... ескере отырып, валюталардың еркін
өзгермелі бағамдарының режимі қалыптасты.
Алтын монета стандартының ... ... ету ... ... ... ... ғана ... Кейіннен оның құлдырауына төлем
балансындағы ... одан ... әсер ... алтын монета стандарты өз құнын
жоғалтты. Сөйтіп, ол ақша және валюта ... ... ... ... ... соғыстың нәтижесіндегі дағарыстан кейін алтынға
және жетекші валюталарға негізделген алтын девизстандарты бекітілді.
Халықаралық есеп айырысуларға арналған ... ... ... ... деп ... ... ... валюталық жүйеге заңды
түрде мемлекетаралық келісімшартпен 1922 ж. ... ... ... қол ... ... жүйесі мынадай қағидаларда қызмет етті:
- оның негізі болып алтын және девиздер, яғни шетел ... ... ... 30 ... ақша жүйесі ... ... ... ... ... халықаралық төлем және резервтік
құрал ретінде қолданылды. Бірақ та соғыс аралығында ... ... ... валютаға мәртебе берілмесе де, фунт стерлинг пен АҚШ
доллары бұл ... ... ... ... ... валюталардың құрамы сақталды;
- еркін валюталық бағам режимі қайта қалпына келтірілді;
- ... ... ... ... халықаралық конференциялар,
мәжілістер формасында жүзеге асырылды.
1922-28 жылдарға дейінгі валюталық тұрақтылық сақталды. Сондай-ақ бұл
жүйенің де тұрақсыздығына ... ... ... ... ... ... орнына, ақша және валюта жүйесінде, алтын
монометаллизмінің қысқарған формалары енгізілуі;
- валюталарды тұрақтандырудың бірнеше жылға ... ... ... ... ... ... елдерде девальвация
түрінде жүрсе, кей елдерде ревальвация түрінде ... ... ... стерлинг сияқты) соғысқа дейінгі алтындық құрамы
қайта қалпына келтірілді;
- Валюталардың тұрақтылығы шетел несиелерінің көмегімен жүзеге асырылды;
Бұл ... ... та ... ... ... құлдырады. 1929-36 жж. дүниежүзілік валюталық дағдарыстың басты
ерекшеліктері ... ... ... валюталық дағдарыс дүниежүзілік экономикалық және ақша-
несие дағдарысымен байланысты болды;
- Құрылымдық ... ... ... ... ... ... құлдырауға ұшырады;
- Ұзаққа созылуы: 1929 жылдан 1936 жылдың күзіне дейін болуы;
30-жылдардағы дағдарыс нәижесінде ... ... ... ... ... мен ... жоғалтып алды. Сөйтіп барлық елдің
валюталары тұрақсыздыққа ұшырады. Одан кейін ... ... ... Генуэз валюталық жүйесінің дағдарысын ... ... ... 1943 ж. жаңа ... ... ... ... жобасы
жасалды.
БҰҰ-ның Бреттон-Вудстағы (АҚШ) 1944ж. болған валюталық ... ... ... ұйымдастырудың, валюталық, несиелік
және қаржылық қатынастарды ұйымдастырудың ережелері бекітіліп, ... ... жүйе ... ... Конференцияда қабылданған
Халықаралық валюталық қордың (ХВҚ) жарғысы Бреттон-Вудск валюталық жүйенің
мынадай қағидаларын ... ... және екі ... ... – АҚШ доллары және фунт стерлингке
негізделген алтын-девиз стандарты енгізілді.
• Бреттон-Вудск келісімі дүниежүзілік валюталық жүйенің негізі ... ... төрт ... ... ... алтын құрамы сақталып, оларды ХВҚ-да тіркеу енгізілді;
b) Алтын ... ... және ... ... ... қала ... АҚШ өзінің валюталық-экономикалық потенциалының және алтын қорының
өсуімен байланысты долларды алтынға теңестіріліп, оған ... ... ... талап етілді;
d) Осы мақсатта АҚШ қазынашылығы долларды шетелдің ... ... ... ... ол ... АҚШ ... ... құрамы 1
троиск унциясына 31,1035г = 35 долларға тең ... ... ... ... ... мен ... ... долларға
бейнеленген валюталық құрамы негізінде жүзеге асырылды.
• Бірінші рет тарихта халықаралық валюта-несиелік ұйымдар: ... ... ... қайта құру және Даму банкі (ДКДБ) құрылды.
60-жылдардың аяғынан бастап, Бреттон-Вудс валюталық жүйесі ... Бұл ... ... себептері мынадай:
- Экономикалық тұрақсыздығы және қайшылықтар;
- Инфляцияның ... ... ... және ... ... кері әсер ... Төлем балансының тұрақсыздығы, яғни кейбір елдердің балансында ... (АҚШ, ... ... ... ... ... өзгерістерге сәйкес
келмеуі;
- Евродоллар нарығының активизациялануы. ... АҚШ ... ... ... өз ... ... де, оның долларының бір
бөлігі Еуропа елдерінде евродоллар ... ... ... мақсатында
шетелдік банктерде орналастырылған (80%-ға жуығы немесе 750 ... ... ... ... мүше ... ... (Ямайка)
келісімі ХВҚ-дың жарғысына өзгерістер енгізе отырып, төртінші валюталық
жүйенің мынадай ... ... ... ... ... СДР (арнайы қарыз алу құқы) ... ... жаңа ... ... ... ... ... 1967 жылы қол қойылған болатын;
- Алтынды демонезациялау заңды түрде аяқталды, яғни оның арнайы ... ... ... ... ... алтынға ауыстыру аяқталды.
Сонымен, Ямайка келісімі бойынша алтын құн ... ... ... ... кез ... ... ... режимін таңдауға құқық берілді;
- ХВҚ Бреттон-Вудс жүйесінен сақталған мемлекетаралық валюталық реттеуді
күшейтуге шақырды;
СДР – дің қызмет ... ... ... ... ... ... және бөлу; 2) қамтамасыз ету; 3) бағамды ... ... ... ... СДР ... 1970 ... 0,888671 г. ... тең болды, яғни оны
қағаз алтын деп атаған. СДР-дің бағамы ... ... ... ... ... (16 елдің). Валюталар қоржынындағы басты валюталардың
құнсыздануы, әсіресе доллардың ... ... ... Ямайка валюталық реформасы жүргізіліп, доллар тек қана халықаралық
төлем және резервтік құрал ретінде қалдырылды.
Доллар бағамының төмендеуі мынадай факторларға байланысты ... АҚШ ... ... ... Доллар бағамының, оның сатып алу қабілетімен салыстырғанда 15-30%-ға
жоғарылауы;
• АҚШ-тың төлем балансының тапшылығы мен мемлекеттік бюджет тапшылығының
өсуі;
• Инфляцияның ... ... ішкі және ... ... өсуі;
Сонымен, Ямайка валюталық реформасында валюталық тұрақтылықты
қамтамасыз ете алмады.
Ямайка ... ... ... ... ... ... ... өздерінің халықаралық (аумақтық) валюталық жүйесін
құрды.
Еуропалық валюталық жүйе ... ... ... мақсатында құрылды. Интеграционалдану ... ... ... ... ... қарсылас
орталықтардың дүниежүзілік нарықтардағы өзара қарсы күресі және ... ... ... ... ... – бұл ... Еуропа
елдерінің біршама дамыған аумақтық интеграцоиналдық ... ... ... ж. наурызда алты елдің: ФРГ, Франция, ... ... ... Рим ... ... ... келісімшартында қабылданып,
1958 жылдың 1 қаңтарынан бастап қызмет етті.
1973 жылдан ... ... ... ... ... ... кірді.
Ал 1981 жылы Грецияда, 1986 жылы Португалия мен Испания қосылған.
ЕҚ-ның мақсаты:
1) Шаруашылықты ... ... ... ... және ... құру; ЕҚ-ды дамыған мемлекетке айналдыру;
2) Батыс Еуропа орталығының, АҚШ, Жапонияның ... ... ... ... ... ... Еуропалардың бұрынғы отарлары ретінде дамушы елдерді, өзінің
әсер ету аясында ұжымдық күште ұстау;
Батыс Еуропалық интеграция өзінің үш ... ... ЕҚ ... ... ... ... басталады және
шаруашылық кешен интегралданғанға дейін 6 ел және 12 ... одақ ... ... 15-16 ... дейін жетті. Болашақта ЕҚ-қа Шығыс және
Орталық Еуропа елдері (ЕҚ-тың ... ... ... ... ... ... қосылады деп күтілуде.
Екіншіден, ЕҚ-ның институтционалдық құрылымы ... ... және ... ... ... Кеңес (1974 жылдан бастап, оған мүше елдердің ... мен ... ... отырысы ЕҚ жоғарғы ұйымы болып табылады).
Министрлер Кеңесі – заң шағарушы орган.
ЕҚ комиссиясы (ЕҚК) – ... ... ...... ... ... Бұл ... ЕҚК және
Министрлер Кеңесінің қызметін бақылайды, ЕҚ бюджетін бекітеді.
ЕҚ соты – ... ... ... ... ... және экономикалық комитет – кәсіпкерлер, ... ... ... беруші орган.
Үшіншіден, интеграциялық процестің материалдық негізі болып, ЕҚ-тың
бюджетінің бір бөлігінен құрылатын көп бірлескен қорлар қызмет ... ... ... ... ... интеграция
болып табылады. Оған валюталық ... ... ... ... ... ... және ... ұйымдарын құру
жатады.
Ямайка валюталық жүйесіне қарағанда ... ... ... мынадай:
ЕВЖ, ЭКЮ – еуропалық валюталық бірлікке негізделеді (1999 ж. дейін).
ЭКЮ-дің шартты құны ЕҚ-ның 12 елдерінің валюталары ... ... ... ... ... ... аймақтық реттеу орталық банктерге ... ... ... ... және ... ... байланысты
есеп айырысулар үшін несие беру жолымен жүзеге асырылады./1,211-218/
3. Халықаралық валюта жүйесін ұйымдастыру механизмі
БҰҰ жүйесінің ұйымдары, аумақтық даму ... ... ... ... ... ... қатынастардың дамыған
институционалдық құрылымы бар. Бұл ... ... бір ... ... және ... ... ... табылады. Олар
өздерінің қызмет сипатымен де, орналасқан ... ... ... Олардың бір бөлігі тек қана валюта-қаржылық ... ... ... бір ... дәл осы мәселелерді кеңейтілген
контексте ... ... ... ... ... ... қоры және Бүкіл
дүниежүзілік банк тобы ... ... ... көзқарасқа сәйкес олар БҰҰ-
ның мамандандырылған мекемелері болып есептелгенімен ... ... ... ... ... қол жеткізген.
Валюта кредиттік қатынастар халықаралық сауда қатынастарымен тығыз
байланыста ... ... онда ... сауда және даму
Конференциясының (ЮНКТАД– United Nation ... Trade and ... жылы ... 3-4 жылда бір рет шақырылады) ... ... ... ... ... ЮНКТАД-тың мысалы,
Халықаралық валюта қоры сияқты нақты ... ... ... ... ... пен Оңтүстік елдері арасындағы қайшылықтардың күшеюіне
байланысты ЮНКТАД қызметі өзіне халықаралық қоғамдастықтың назарын аударып,
жіті бақылауға ... ... ол ... өзара тәуелділік
мәселелерімен шұғылдана бастады. Мысалы, ЮНКТАД қазір тауарлар мен ... ... ... ... ... қарастырумен қатар
капиталдардың, технологиялардың, валюталы және қаржылық ... ... ... ... ... Бұл ұйымның
жетістіктерінің бірі ретінде дамушы ... ... ... реттеу
жолдары мен әдістеріне арналған идеяларының өміршеңдігін атауға болады. БҰҰ
шеңберіндегі үйлестіруші орган ролі ... ... ... ... ... және ... проблемелар төңірегіндегі оның өкілеттілігі
БҰҰ-ның Бас ассамблеясының шешешімімен ... ... ... институционалық
құрылымдары арасында халықаралық және аумақтық даму ... ... ... ... ... орналасқан Азиялық даму банкіне 55
мемлекет мүше. Бұл банк ұзақ мерзімді ... ... ... бағытында
қызмет атқаратын көпжақты мекеме. Азия даму ... ... ... қаржыландыру мәселелері басымдықтарды пайдаланып
отыр. Мұның өзі Азия-Тынық мұхиты ... ... ... ... өсе ... ... даму банкі 1973 жылы құрылған Азия даму қорын да ... қор ... ең ... ... 40 ... мерзімге дейін
процентсіз несиелер беруді мақсат тұтқан. Бұл ... ... ... ... Бангладеш және басқа да бірқатар Үндіқытай елдері бар.
1966 жылдан ... ... ... ... даму ... ... (штаб-пәтері Кот-д ивуар мемлекетінің астанасы Абиджан қаласында
орналасқан). Банктің мүшелері қатарында африкалық және ... емес ... бар. ... даму банкі қарыз несиені тек қана африкалық ... ... ол ... қызмет көрсетулер мен кадрлар даярлауда да
жәрдемдеседі. Банк ... даму ... ... ... қор ... несиелерді жеңілдікті жағдайларды ұсынады.
Америкааралық даму банкі (МаБР, штаб-пәтері Вашингтонда ... ... 1960 ... 1 қаңтарынан бастап кірісті. Банк өзіне мүше
елдердің экономикалық дамуын жеделдету мақсатында ... ... ... қарастырады. Бұл банктен қаражат алушылар санатында
мемлекеттік ұйымдармен қатар жекеменшік кәсіпорындар да бола ... ... өз ... ең алдымен жарғылық капиталдан және банктің
капитал рыногынан жинаған қарыз қаражаттарынан ... ... ... АҚШ, ... елдер және кейбір азиялық және еуропалық
елдер бар. Банктің әрбір мүшесі 135 дауыс және банк ... ... ... плюс бір ... иелік етеді. Ең көп дауыс АҚШ-тың
еншісінде.
Ислам даму ... (ИБР, ... Сауд ... ... орналасқан, Ислам конференциясы ұйымының шешімі бойынша құрылып,
1975-жылдың қазан ... ... ... мүше ... ... және де ... ... мен басқа да ... ... ... ... 2028 ... ... құрайды. Аталған
банктің есептеу бірлігі болып саналатын ислам динары халықаралық валюталық
қордың 1 С.Д.Р.-ны тең (1 ... =1,34464 АҚШ ... тең) ... drinking right – S.D.R.) – займ ... ... ... құқығының
мақсаты оның негізгі резервтік авуар (төлем қаражаты) жасап, басқа
резервтік ... ... ... СДР ... шартты. Ол МВФ-ке мүше
елдер үшін бөлінген квота негізінде ... ... ... ... ... қатынастардың институционалдық
құрылымына Халықаралық есептеу банкі (Б.М.Р.) ... орын ... Бұл ... жылы ... Штаб-пәтері Швейцарияның Базель қаласында орналасқан.
Аталған банкке батыс-еуропалық ... ... ... ... ... іс ... ... валюталық-кредиттік ұйым болып табылады. Банк
негізінен екі ... ... ... ... банктерінің ынтымақтастығын күшейтуге
жәрдемдесу және халықаралық қаржылық ... ... үшін ... ... ... ... ... асыру барысында сенімді ... ... ... ... ... ... ақша ... болып алтын құрамында
0,29032258 г таза алтын бар ... ... ... ... Қоры (МВФ)
Халықарылық валюта қоры (international Monetary Fund, IMF, штаб
пәтері Вашингтонда орналасқан) ең маңызды ... ... ... табылады. Өзінің анықтамасына сай, ол кооперативті үкіметаралық
валюталық қаржылық ұйым. 1944 жылы ... ... ... өз ... 1947 жылы бастаған. Қор дүниежүзілік валюта жүйесінің
қызметі нәтижелерімен шұғылданады. Мақсаты – ... ... ... ... ... ... мүше елдердің
ұлттық валюталарының тұрақтануына, олардың төлем балансы ... ... ... арқылы шешуіне көмектесу.
Қазақстан МВФ-ке 1992 жылы мүше болып кірді. Аталған қаржылық ұйымға
мүше болу ... ... 1992 ... ... ... ... валюта қорына, Халықаралық Қайта Құру және Даму
банкіні, Халықаралық қаржы корпорациясына, Халықаралық даму ... ... ... ... ... ... туралы»
арнайы заң қабылданды.
СДР бірлігінің құны оның корзинасын құрайтын бес негізгі валюталардың
доллармен есептегендегі рыноктық құнының қосындысынан ... ... ... бес жылда қайта құрылады.
Валюталық корзина дегеніміз – бір валютаның орташа бағамын басқа
валюталардың белгілі ... ... ... ... құрамының көрсеткіштері (процент есебімен)
|АҚШ доллары |39(40) ... ... |21(21) ... ... |18(17) ... франкі |11(11) ... ... |11(11) ... көзі: www.worldbank.org
МВФ-тың негізгі басқару органдарына басқарушылар Кеңесі, Атқарушы
Кеңес (Директорат), басқарушы кеңестің уақытша комитеті және даму ... ... ... ең жоғары органы басқарушылар Кеңесі ( ол ережеге
сай жылына бір рет шақырылады). Әрбір ел өз ... ... бір ... ... ... (ол, ... ... министрі немесе орталық
банктің басшысы).
Атқарушы кеңес (24 мүшеден тұрады және тұрақты түрде жұмыс істейді)
қордың ... ... ... ... ... қызметкерлері талдап
жасаған материалдар мен құжаттар негізінде қабылданады. ... ... де ... ... кеңестегі ең жоғары мансап: басқарушы – директор.
Басқарушы Кеңестің Уақытша ... ... ... ... ... және олар ... ... болып есептеледі, әдетте жылына
екі рет жиналады. Олардың ... ... ... ... ... жөніндегі баяндамаларды басқарушылар кеңесіне ұсыну,
сондай-ақ зер салып, қадағалауды талап ... ... ... ... ... ... ... жөнінде, сондай-ақ Келісімнің ... ... ... ... ... ... ... (24 мүшесі бар) әдетте қаржы министрлерінен
тұрады. Ол МБРР мен ... ... ... ... мен ... ... құру және даму банкі
Аталған банк өзінің қызметін 1946 жылы бастаған. Ол ең ... ... ... ... ... ... Даму
ассоциациясы (МАР, 1960 жылы құрылған) МБРР-дың филиалы.
МАР-дан бөлек МБРР-дың тағы екі филиалы бар. ... ... ... (МФК) және ... инвестициялық-кепілдік агенттігі (МИГА,
1988 жылы құрылған). Міне осылар – МБРР, сондай-ақ МАР, МФК және МИГА ... банк ... ... ... ... капиталы 10 млрд доллар ... ... ... ... ол 140 млрд ... дейін құрады. Дегенмен, әрбір елдің
ортақ капиталдағы үлестері ... ... ... өзі ... берудегі теңдік
түсініктерінен алшақ айырмашылықтарға бастайды.
МВФ-те қалыптасқан жағдай 90-жылдардың басында Бүкіл дүниежүзілік
банк тобында да ... ... ... саны ... болды (шамамен 17%).
Сондықтан да, дәстүрге сай банк ... орны ... ... ... ... еді. Дауыс санына сәйкес екінші орында жапондықтар
(6,24%). Ал ... Сауд ... ... ... ... сондай-ақ
Ресейдің 2,99% дауысты иемденіп отыр.
МБРР-ді құру туралы келісім-шартқа сәйкес Банктің басшы органы болып
басқарушылар Кеңесі есептеледі. Оның ... ... ... ... ... ... бар. ... кеңесі өз өкілеттігінің бір
бөлігін Директоратқа (оның ... 27 ... бар) ... ... банк ... неғұрлым үлесі бар (АҚШ, Жапония,
ГФР, Франция, Ұлыбритания) елдерінен ... ... ... ортасынан сайланады.
МБРР-ді құрудың басты мақсаты – банкке мүше елдердің экономикасын
дамытуға жәрдемдесу. Бұл жәрдем ұзақ ... ... мен ... ... ... ... ... беру арқылы жүзеге асырылады.
Банктің мүшелігіне тек қана МВФ-қа мүше елдер ғана кіре алады. /3, 34-38/
2-тарау. ... ... ... ... ... ... Республикасының валюта жүйесі
Нарыққа өту кезінде Қазақстан Республикасы егеменді ел ретінде
өзінің тәуелсіз дамуы ... ... ... ... ... алдында шетелдермен дербес валюта қатынастарын құрумен ... ... ... ... оны ... ... ... мәселелерін
бірге шешу міндеттері тұрады.
Қазақстан 1992 ... ... ... мүше ... ... ... валюта қатынастарын Ямайка валюта жүйесінің құрылымдық
қағидалары мен қордың Жарғысына сәйкес ... ... ... үшін 1993 ... 14 ... ... ... туралы» алғашқы
заң қабылданды. Ол кезде Қазақстан сом ... ... ... ... ... ... қасында болатын. Сонымен қатар еліміз
өзінің ұлттық валютасын айналымға шығаруға дайындап, жеке ... ... құру ... ... ... еді. ... ... ырқына жіберу (либерализация) ... ... ... кейбір
жағдайларда дамып келе жатқан валюта қатынастарына тіпті ... ... 1996 жылы 24 ... ... ... ... ... заң қабылданды.
Қазақстан Республикасының шетелдермен жүргізілетін валюталық
қатынастарының негізгі элементтері ... ... ... Олар ... ... заңға қоса, «Қазақстан Республикасының
ақша ... ... 1993 ... 13 ... заң; «Қазақстан
Республикасының ақша жүйесі туралы» 1995 жылдың 30 наурыздағы заң; ... және ... ... металдармен байланысты қатынастарды мемлекеттік
реттеу ... 1995 ... 31 ... заң; ... қатар ҚР
Президентінің Жарлықтары, үкімет Қаулылары мен Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... ... болып
шетел валютасы, шетел валютасындағы бағалы ... ... ... (тазартылған) алтын мен басқа да бағалы
металдарды республикаға ... алып кету және ... ... ... есептеледі. Валюталық қатынастардың субъектілері болып ... ... ... ... ... жататындар:
• Қазақстан Республикасында тұратын жеке кәсіпкерлер, оның ішінде
уақытша шетелдерде мемлекеттік қызметте жүргендер;
• Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан территориясындағы филиалдары және одан тыс
жерлердегі өкілдіктері;
• Қазақстан Республикасынан тыс жерлердегі дипломатиялық, сауда және
басқа ... ... ... ... немесе коммерциялық іспен
шұғылданбайтын өкілдіктер.
Қазақстан Республикасындағы «резидент ... ... ... ... ... ... және жеке
тұлғалар жатады.
Қазақстан заңдарына сәйкес ... ... ... ... ... банк ... ... жүргізуге берген лицензия
бойынша өкілетті коммерциялық ... мен ... ... ... ... Республикасында негізгі валюталық реттеу органы болып
Ұлттық банк саналады. Ол:
• Шетел ... және ... ... ... ... ... мен тәртібін белгілейді, шетел валютасында операциялар жүргізуге
қажетті шектеулер енгізеді, ондай шектеулерді сыйақы көлеміне ... ... мен ... ... ... ... ... шетел валютасындағы бағалы қағаздармен ... ... ... Резиденттердің шетел банктерінде шот ашу шарттарын анықтайды; беру,
тіркеу ережелерін белгілеп, валюталық ... ... ... ... ... – теңгенің шетел валютасына шаққандағы бағамын, оның
ішінде бухгалтерлік есеп жүргізу, ... және ... ... ... шетел валюталарымен және бағалы ... ... ... ... ... нарықтық баға белгілеу
мақсатында Ұлттық банктің ресми бағамын ... ... ... Алтын валюта активтерін құрап, солармен операциялар жүргізеді;
• Халықаралық есеп айырысуды ұйымдастырып, шетелдермен ... ... ... ... ... жетілдіреді;
• Қабылданған мемлекеттік шарттарға сәйкес шетелдік және ... ... ... ... ... ... ... бақылау органдары және
олардың агенттері жүргізеді. Валюталық бақылау органдары болып Ұлттық банк
және Қазақстан ... ... ... ... агенттері болып
заң бойынша валюталық бақылау қызметін жүргізетін ... атап ... ... ... ... ... ... бақылау негізінен мына бағытта жүргізіледі:
Жүргізілетін валюталық операциялардың заңға сәйкестігін анықтау және
оған ... ... мен ... ... ... ... ... валютасымен міндеттемелерін
орындауын тексеру;сондай-ақ ҚР-ның ішкі валюта нарығында шетел валютасын
сату міндеттемелерінің орындалуын ... ... ... ... ... ... ... бойынша есеп пен есептесудің
толықтығы және ... ... ... ... ... ... жүргізген операциялары бойынша бақылау жүргізіледі.
Сөйтіп, валюта қатынастары халықаралық экономикалық, саяси және мәдени
қатынастарға ... ... ол ... ... ... көрініс табады.
/3,390-393/
2.2.Қазақстан Республикасындағы валюта бағамын реттеу мәселелері
Экономикалық ... ... ... ... бірі – ... ... ... Сыртқы экономикалық
қызмет мәліметтері сыртқы сауданың осы ... ... даму ... ... ... нақтылайды. Сол себептен сыртқыэкономикалық қызметті
реттеу ... ... ... ... бірі.
Сыртқыэкономикалық қызметке мемлекеттің ықпал етуі дегеніміз – оның тек
сальдоны ғана реттеуі емес, сонымен ... ... ... жекелеген бөліктеріне әсер етіп, оны қажетті бағытқа қарай
бұру мақсатында ... ... Бұл ... ... ... ... ... реттеуден бастап жанама реттеу әдістеріне дейін.
Сыртқыэкономикалық қызмет нәтижесіне әсер ететін әдістердің бірі –
валюталық реттеу. ... ... ... ... ... ... ... сыртқы тұрақтылыққа жетуге жол ашады.
Валюталық реттеуде валюта бағамын реттеуді қарастыру жөн. ... ... ... ... әсер ететін факторларға тоқтайық. Бұл саладағы
зерттеу валюта бағамына әсер ... ... 3 ... ... ... ... ... психологиялық;
Экономикалық факторларды өз алдына бағам құрушы және ... ... ... ... ... ... ... ЖҰӨ, төлем ... ақша ... ... ... ... ... несиелік, эмиссиялық саясатты, салықтарды, квоталарды,
төлемдерді, ... баға ... ... ... ... ... ... ішінен басқарушы органдардың тұрақсыздығын, ... ... ... ... ... ... мемлекеттің ұзақ
мерзімді бағдарламаларын, экономикалық және саяси құрылымдардың арасындағы
байланысты ерекше көрсетеміз.
Экономикалық, не саяси өзгерістер ... ... ... нарыққа
қатысушылардың психологиялық күтімдерінің өзгерістері де валюта бағамының
динамикасының күрт ... алып ... ... ... ішкі ... ... ... факторлар
да әсер етеді. Глобализация кезеңінде әлемдік ... ... ... ауытқуы, шетел елдерінің сыртқы сауда саясаты, халықаралық сауда
және қаржылық ұйымдардың қызметтері, жаңа ... ... ... ... ... бағамы өзгерісінің экономикалық мағынасы тұрақты және еркін
валюта бағамдары кезінде әртүрлі. Егер мемлекет еркін ... ... ... онда ... ... пен ... сияқты нарықтық күш әсерінен
болады. Нәтижесінде, ұлттық валютаның құнсыздануы шетел ... ... ... ... ... валютасының құнсыздануы
ұлттық валютаның қымбаттауына әкеледі.
Тұрақты валюта бағамы кезінде валютаға сұраныс пен ұсыныстың өзгерісіне
байланысты валюта ... ... ... жүреді. Режимнің осындай түрінде
Ұлттық банк валюта бағамын белгілі бір дәрежеде ұстап тұруға тырысады. Егер
елде ... ... ... онда ... банк өз ... ... валютасын
сатып сұранысты қанағаттандырады және керісінше.
Валюта бағамын реттеу экономиканың даму деңгейіне ... әсер ... ... ... ... ... ... тұрақты режимі орын алды. Осы
кезеңде Қазақстанның экономикалық даму деңгейі теріс сипатта еді. Ал 1999
жылдан ... ... ... ... енгізілгенннен кейін Қазақстанның
экономикалық дамуы жеделдеді. Әрине, бұл ... ... ... ... ... Сол ... ... валюталық реттеу
қағидаларына тоқталып кетейік:
- территориалдық – валюталық реттеу мемлекеттің ... ... ... ... ...... мен резиденттер еместердің
арасында негізгі айырмашылықтың анықтылығы.
- валюталық операциялар жүргізгендегі банктердің монополиясы – ... ... ... заңдылығын қамтамасыз ету мақсатында
сыртқы экономикалық келісімдер бойынша есептесу ... бар ... ... тиіс;
- валюталық операциялардың негізділігі – спекуляцияларды болдырмас үшін
валюталық операцияларды коммерциялық немесе қаржылық ... ... ... ... ... болу ... ... – бұл
капиталдың кетуін болдырмауға негізделген;
- валюталық нарыққа қысымды азайту мақсатымен резиденттерге валюталарды
тез арада сатып ... шек қою ... ... ... операцияларды
бақылау;
- банктердің валюталық позициясын реттеу;
- валюталық операцияларды еркін жүргізілетін операциялар, рұқсат етуді
қажет ететін ... ... ... ... ... ... ... құралдары
Валюталық реттеу дисконттық, девиздік, валюталық қор ... ... ... ... ревальвация, валюта бағамын
реттеу саясаттары арқылы іске ... ... ...... ... есептік мөлшерлемені
өзгертуі. Бұл әрекеттер валюта бағамы мен төлем ... ... ... ішкі ... өзгерістер, ақша массасы, баға,
жинақ сұраныс арқылы реттеуге негізделген.
Оның нәтижесі шетелдерден келген ... ... ... ... ... ... мөлшерлемелер капиталдың жылжуына байланысты
болмайды.
Девиздік саясат – мемлекеттік ұйымдармен шетел валютасын сатып алу ... ... ... ... әсер ету ... Ұлттық валюта бағамын көтеру
мақсатымен Ұлттық банк валюталарды сатып алады, ал ... ... ... валютаға айырбастау арқылы сатады.
Валюталық интервенция, девальвация, ревальвация валюталық реттеудің
экономикалық әдістері болып ... ... ... және ... ... ... ... валюталық реттеудің әкімшілік
әдісі болып табылады.
Валюталық бағамның режимін анықтау мемлекеттің валюталық саясаты мен
мемлекеттің экономикалық ... ... ... бағамына
байланысты стратегияны таңдаған кезде мынадай ... ... ... ... ... ... ... валюталық реттеу, яғни валюта бағамын реттеуі арқылы өзге
мемлекеттермен импорттық және экспорттық операцияларын ... ... Егер А ... ... ... көлемін жоғарлатқысы келсе, онда
валюта бағамын ... ... ... ... ... ... А елінің валютасы басқа елдерге қарағанда арзан болады, сәйкесінше, А
мемлекетінің валютасындағы өнім бағасы да ... Ал бұл А ... ... бағасын түсіреді, яғни экспорт көлемі көтеріледі.
Импорттық операцияларды реттеу де осы механизммен жүреді.
Қазақстан ... 1 АҚШ ... ... ... ... бағамы
|Период |2005 |2006 |2007 ... ... |153,69 |139,80 |130,25 ... ... |150,73 |137,23 |132,17 ... ... |135,71 |135,16 ... ... |146,69 |131,40 |133,93 ... |149,58 |136,04 |132,88 ... ... ... ... көргеніміздей АҚШ долларының бағамы жылдан-жылға ... 2005 жылы курс ... ... ... 2006 жылы ... кеміген.
.
Қазақстан Республикасының айырбастау орындарының қолма-қол шетел
валютасын сатуы/сатып алуы
2008 жыл қазан
Валютаның млн. бірлігі
| ... ... ... алу ... ... сату |
| |USD |UER |RUR |USD |EUR |RUR ... |604 |106 |1 744 |1 568 |255 |2 268 ... ... | | | | | | ... |10 |2 |96 |46 |8 |117 ... ... |431 |68 |608 |900 |146 |508 ... Қазақстан |18 |3 |222 |59 |10 |360 ... |9 |1 |13 |51 |2 |27 ... |5 |1 |14 |27 |2 |13 ... |22 |9 |100 |81 |19 |190 ... |2 |0 |145 |13 |1 |1 ... |8 |2 |99 |36 |14 |146 ... |8 |1 |18 |49 |4 |63 ... |12 |2 |105 |36 |9 |169 ... ... |6 |4 |112 |22 |5 |158 ... Қазақстан |2 |1 |44 |21 | |230 ... ... |42 |8 |79 |116 |21 |136 ... |7 |1 |58 |19 |4 |91 ... Қазақстан |9 |1 |19 |72 |4 |34 ... ... ... ... ... көрсеткіштердің бірі – валюта
бағамы, валюта саясаты. Нарықтағы шет елдермен қарым – қатынасты жақсарту,
одан әрі ... ... ... ... оның ... ... ... көптеген мәселерді шешіп, біразын жеңілдетеді. Сол себептен валюта
бағамын реттеу елдің халықаралық саудада алатын ... даму ... ... – бір шама болып табылады.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің халықаралық резервтері ... ... ... жəне ақша ... жылғы 29 тамызда мынадай болды:
| ... ... |
| | ... ... ... резервтер, млн. Доллар ... ... ... ... | | ... дағы таза ... ... ... |
|Алтын |1 885,7 ... ... ... ... ... ... |
|Тар ақша базасы, млрд тенге ... ... ... нің ҚРҰБ дегі ... ... |271,25 |271,25 ... |119,65 |120,30 ... ... ... |832,00 |828,50 ... бағасы ( 1 троя унциясы USD- мен) | | ... ... ... ... АҚШ долларына бағамы жəне алтынның бағасы 2007 жылдың ... ... ... ... таза активтер – бұл ... ... мен ... ... айырма
3. Тар ақша базасы – ЕДБ-нің ҚРҰБ-дегі ... ... ақша ... .ЕДБ – ... деңгейдегі банктер
2008 жылғы тамызда Ұлттық Банктің халықаралық резервтері ұлғайды.
Ұлттық Банктің таза халықаралық резервтері ағымдағы бағамен 3,4%-ға (немесе
715,4 млн. ... ... ... ... ... сатып алу бойынша операциялар жəне
Үкіметтің шоттарына валютаның түсуі Үкіметтің ... ... ... ... ... ... ... бірге екінші
деңгейдегі банктердің Ұлттық Банктегі шетел валютасындағы ... ... ... таза валюта қорлары (СКВ) 969,4 млн. долл. ... жəне ... ... ... 8,8% ... ... ... 254,0 млн. долл. төмендеді.
2.3. Қазақстан республикасының валюта нарығының ұйымдасуы және талдау
жүргізу
Қазақстанда 2002 жылдан бастап ... ... ... ... ... 2007 жылы соңғы кезеңіне аяқ басты. 2007 жылдан
бастап валюталық операцияларды жүргізуге арналған рұқсат беру ... күші ... жəне ... жəне ... ... ... ... айырбасталуы үшін жағдайлар жасалды. Мəселен, 2007 ... ... ... ... 180 ... мерзімде қайтару талабының күші ... ... ... ... келісім-шарттарында көзделген мерзімдерге
байланысты белгіленеді;
капитал қозғалысы валюталық операцияларын жүргізуге жəне заңды жəне ... ... ... ... ашуға рұқсат алу талабының күші
жойылды;
резидент заңды тұлғалардың ішкі валюта нарығында шетел валютасын сатып ... ... ... күші ... ... валютасын сатып алу жəне
сату мақсатын көрсету тек статистикалық сипатта ғана болады жəне ... ... ... ... ... ... ... салынбаған
басқа да мақсаттарға пайдалануға шектеулер қойылмайды.
Валюталық реттеу тəсілдерінің өзгеруі валюта заңнамасында белгіленген
талаптардың сипатын айқындады. Бүгінгі қолданылатын валюталық ... ... ірі ... ... тіркеу, барынша мəнді валюталық операциялар
туралы хабарлама, сондай-ақ экспорттық-импорттық валюталық ... ... ... фактісіне шектеулер қоймай-ақ, валюталық операцияның
сипаты жəне көлемі туралы ... ... ... ... қояды.
Экспорттық-импорттық валюталық бақылау (ЭИВБ). 2007 жылдың басынан
бастап валюталық түсімді сыртқы ... ... ... ... ... талабы белгіленді, бұл валюталық
операцияларды ... ... ... ... ... жəне ... қызметке қатысушылардың валюталық заңнама талаптарын орындауға
шығасыларын қысқартты.
Экспорттық-импорттық валюталық бақылаудың жаңа сызбасында сыртқы ... ... ... ... артық əкімшілік тосқауылдар
жəне бюрократтық ауыртпалық ... ... ... ... импортерлер қызмет көрсетуші банкке өтініш берген кезде ... ... жəне ... ... ... ... ... сауда операцияларын жүргізуге ешқандай қосымша ... ... ... ... жеңілдету Ұлттық Банктің, тиісті мемлекеттік
органдардың құзыреті шегінде салық жəне ... ... ... барынша тығыз үйлестірумен қатар жүреді.
Ұлттық Банктің экспорттық-импорттық валюталық бақылау ... 2007 жылы ... ... ... ... іске ... қамтамасыз ететін жағдайлар жасауға бағытталды.
«Валюталық реттеу жəне ... ... ... ... ... ... ... сəйкес қайтарудың келісім-
шарттық мерзімдеріне өту мақсатында жаңа ... ... ... бойынша түсіндіру жұмысы жалғасты. Банктер мен сыртқы
экономикалық қызметке қатысушылар жиі ... ... ... ақпараттық
материалдар Ұлттық Банктің сайтында ... ... ... валюталық бақылауындағы жаңалықтар»
атты мақала жарияланды. Паспортталатын ... ... ... ... ... ... жəне ... қозғалысы бойынша ақпарат алмасуды
жолға қою үшін Қаржы ... ... ... ... Астана
қаласында жұмыс кездесуі өткізілді.
Сондай-ақ, валюталық операцияларды жүргізудің рұқсат ... ... ... жүргізу жəне селективтік бақылау жүйесіне
тиімді өтуді қамтамасыз ету мақсатында ... Банк ... ... ... ... ... одан əрі жетілдіру бойынша жұмыс
жүргізді. Сондықтан экспорттық-импорттық валюталық бақылаудың жаңа ... ... ... ... ғана көздейді. Экспорттық-импорттық
мəмілелер туралы ақпаратты орталықтандыру мақсатында ... ... ... ... ... ... ... форматтардың жобалары əзірленіп, келісілді. 2007 жылғы қаңтарда
банктермен жəне Қаржы министрлігінің ... ... ... ... ... ... Осы жұмыстар шеңберінде мəмілелер
паспорттары, ақша жəне ол ... ... ... ... бастапқы
деректер, тəртіп бұзушы экспортерлер/импортерлер ... ... Банк ... олар ... ... ... орындаудың ұзақ мерзімдерін белгілеу себептерін талдау жəне
банктердің клиенттері жіберген валюта заңнамасын бұзулары ... ... ... ... бойынша ақпарат ... ... ... ... ... ... ... басталды.
Осылайша, экспорттық-импорттық валюталық бақылаудың ... ... мен ... ... оның ішінде экспорттық-импорттық
келісім-шарттар бойынша міндеттемелерді орындау талаптарының өзгеруі
бойынша кеңейтілген ақпарат ... ... ... ... ... ... ықтимал қауіптерге ертерек əсер ету мақсатында
жүзеге асырылатын үздіксіз статистикалық мониторингтің бір бөлігі ... Банк ЭИВБ ... ... ... өңдеу
нəтижелері бойынша 2007 жылы Президент Əкімшілігіне Ұлттық Банктің сыбайлас
жемқорлықтың ... жол ... ... ... ... ... жоспарының 14-тармағына сəйкес, сондай-ақ Президент
Əкімшілігіне 2007 жылы ... ... ... ... ... жəне импорт келісім-шарттары бойынша ресімделген мəмілелер
паспорттарының саны жəне ... ... ... ... ... деректерді
жіберді.
«Экспорттық-импорттық валюталық бақылаудың нəтижелерін жинақтау ... ААШЖ ... ... ... ... 2007 жылы ... Банктің
филиалдарына əкімшілік жəне қылмыстық істер қозғау үшін ... 15815 ... ... ... жəне ... ... ... агенттігіне (қаржы полициясына) 133 ... ... осы ... өнім ... ... мақсаттары
үшін ғана ақпарат көзі болып табылмайды, сондай-ақ қазіргі уақытта төлем
балансын қалыптастыру үшін талдау жəне ... ... үшін ... валюталық реттеу мен бақылау шараларының тиімділігіне талдау жүргізуге
мүмкіндік береді./10/
Валюталық құндылықтарды пайдалануға байланысты қызметті лицензиялау.
Ұлттық Банк 2007 ... ... ... айырбастау операцияларын
ұйымдастыруға -133; бөлшек ... ... ... жəне ... ... қызмет көрсетуге - 1 лицензия берді.
Валюталық заңнаманы бұзушылықтар саласындағы əкімшілік өндіріс. Ұлттық
Банк валюталық заңнама саласында əкімшілік құқық ... ... ... алу ... жұмысты жалғастыруда. Бүгінгі күні валюталық
операциялар жəне капитал ағындары бойынша ақпарат базасын ... жəне ... ... ... ... ... ... жүргізу
валюталық реттеудің басымдық берілген міндеті болып табылады.
Республиканың ... ... ... ... ... жəне ... ... қалыптастыру үшін валюталық
операциялар бойынша уақтылы, толық жəне шынайы есепке алуды қамтамасыз ету
мақсатында тіркеу ... жəне ... ... ... ... өтініш
беру мерзімдерін бұзғаны үшін, шынайы емес ақпарат бергені үшін, ... ... ... ... ... ... үшін əкімшілік
жауапкершілік көзделеді.
2007 жылы Ұлттық Банк 2008 ... 1 ... ... ... Əкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне валюталық
операциялар бойынша ақпарат жəне құжаттар беру ... ... ... ... өзгерістер енгізу туралы нарыққа қатысушыларға
уақтылы хабарлау мақсатында біршама жұмыс ... ... ... ... ... ... ... бұзған банк
клиенттеріне ескерту сипатында 10784 хат ... жылы ... Банк ... ... жəне ... ... алу
саласындағы əкімшілік құқық бұзушылықтар туралы барлығы 755 іс қозғады, бұл
2006 жылы ... ... ... санынан (2006 жылы - 1 239 іс) 1,6 ... ... ... лицензиялау режимінің жəне соған байланысты
лицензиялауға ... ... ... ... үшін ... ... жойылуына, сондай-ақ экспорттық-импорттық валюталық
бақылаудың жаңа схемасын 2007 жылдың екінші жартысынан бастап толық ... ... жылы ... Банк 685 ... іс ... жаза қолданды, оның
ішінде:
* 410 іс бойынша жалпы сомасы 33,7 млн. ... ... ... 275 іс ... - ... ... əкімшілік өндіріп алу шығарылды;
* 66 іс бойынша өндіріс тоқтатылды.
2007 жылы сот органдарына 30 іс жіберілді, оның 21 ісі ... ... ... ... ... салынды, 6 іс бойынша өндіріс тоқтатылды, 3 ... 2007 жылы ... ... саласындағы əкімшілік құқық
бұзушылықтар жөніндегі істерді қарау бойынша Ұлттық Банк ... ... ... ... бірі республикалық бюджетті 39,9
млн. теңге сомаға толықтыру, сондай-ақ ... ... ... ... бұзғаны үшін жауапкершіліктің бар ... ... ... ... ... алу ... жұмысы болды./10/
Валюталық бақылау мəселелері бойынша инспекциялау. Ұлттық Банк, тиісті
тоқсанға арналған инспекциялау жоспарларын кейіннен бекіту үшін келісу жəне
дайындау ... ... ... ... ... Банк ... ... басқа, филиалдар ұсынған тексерулер материалдарының,
сондай-ақ «Экспорттық-импорттық валюталық бақылау нəтижелерін жинақтау ... ААШЖ ... ... негізінде бақылауды жəне жүргізілген
тексерулердің нəтижелеріне талдауды жүзеге асырды.
2007 жылы ... Банк ... мен ... ... екінші
деңгейдегі банктердің, банк операцияларының жекелеген түрлерін ... ... ... ... ... ... заңнамасын сақтау
мəселелері бойынша барлығы 714 тексеру, оның ішінде жоспарлы 708 тексеру
жəне ... тыс 6 ... ... тексерулердің нəтижелері бойынша филиалдар қолма-қол шетел
валютасымен айырбастау операцияларын жүргізу тəртібін ... ... мен ... ету ... ... ... бұзушылықтар бойынша
материал қарау жəне тиісті шаралар қабылдау үшін ... ... ... ... заңнамада əр түрлі шектеулердің қысқартылғанын жəне тұтастай
алғанда валюталық операцияларды ... ... ... ... ... 2007 ... қаңтардан бастап ... ... ... Банк ... ... ... сипаты талдау
міндеттеріне, сондай-ақ валюталық бақылау агенттерінің Ұлттық ... ... ... жəне ... ... ... Тексерулерді
жүзеге асырудың жаңа əдістері ... ... ... жүйелері, шетел валютасына сұраныс пен ұсыныстар көздері туралы
есептерді, экспорттық-импорттық валюталық бақылау нəтижелерін жинау ... ... ... валюталық заңнама шеңберінде ұсынылатын басқа
материалдарды жəне ... ... ... зерттеу жəне ... ... ... Банк ... ... ... жыл ... əсер етті. Мəселен, 2005 жылмен салыстырғанда жүргізілген
тексерулер саны 31,8%, яғни 1 ... 714 ... ... азайды. 2006
жылмен салыстырғанда 2007 жылы жүргізілген тексерулер саны 11,3%, 805-тен
714-ке дейін қысқарды.
*Дерек көзі: www.nationalbank.kz
Жүргізілетін ... саны ... ... ... Банк ... ... ... ұлғайды. Мəселен, 2006 жылмен салыстырғанда
(6,7 млн. теңге) əкімшілік құқық бұзушылық ... ... 130 іс ... ... ... екі ... ... ал 2007 жылмен
салыстырғанда -1,8 есе (7,8 млн.теңгеден) ұлғайып, 13,8 млн.теңге болды.
Осылайша, ... ... ... эмиссиялық нəтиже ақпанда,
маусымда, сондай-ақ қыркүйек - желтоқсан аралығындағы кезеңде ... ақша ... ... ... ... 2006 ... ... аз болып қалыптасты. 2007 жылғы күз айларында банкноталар мен
монеталар эмиссиясының көрсеткіштері 2006 ... ... ... (7,7 есе) ғана ... сонымен бірге өткен алты жылғы осындай
көрсеткіштермен салыстырғанда қысқарды.
Барлық облыстардағы аймақтар бойынша Алматы, Жамбыл ... ... ... ... оң ... нəтижелер
белгіленді. Барынша эмиссияланатын облыстар Шығыс Қазақстан (66,4 ... ... (57,5 ... ... ... (56,1 ... ... жəне
Алматы (51,2 млрд. теңге) облыстары болып табылады.
Өткен жылғы көрсеткішпен салыстырғанда эмиссиялық ... ... ... жəне ... ... ... бұл ретте Оңтүстік Қазақстан
облысында эмиссиялық нəтиже оңнан теріске өзгерді. Жамбыл ... ... ... ... ... айналыстан алудың оны шығарудан тиісінше
10,1 жəне 81,0 ... ... ... асып ... ... ... ұлғаюы Ақмола, Ақтөбе, Қызылорда жəне Маңғыстау
облыстарында тіркелді.
Айналыстағы ескі дизайндағы ... ... ... айналыстан 1 176,3 млрд. теңге сомаға осы ақша белгілері алынды,
нəтижесінде 2008 жылғы 1 қаңтардағы жағдай ... ... ... ... ... ... барлық санынан ескі дизайндағы
банкноталардың 0,8% айналыста қалды.
2007 жылы ... ... ... ахуал шетел валютасына ұсыныс пен
сұраныс көлемінің ауытқуы, ... ... ... ... ... бір-біріне қатынасы бойынша бағамдарының құбылмалылығынан
болған түрлі бағыттағы үрдістермен сипатталды.
2007 жылғы бірінші жартыжылдықта ... АҚШ ... ... ... ... ... ... он күндігі - тамыз аралығында
теңгенің АҚШ ... ... ... байқалды, ал қыркүйекте теңгенің
нығаю үрдісі байқалды. Қазан-желтоқсанда теңгенің АҚШ долларына ... ... ... ... ... ... тұрақсыздық негізінен екінші
деңгейдегі банктер тарапынан шетел валютасына сұраныстың ... ... ... Бұл 2007 ... ... жартыжылдықта банктердің сыртқы қарыз алуы
бойынша негізгі борышты жəне пайыздық төлемдерді төлеудің ... ... АҚШ ... ... жəне ресей рубліне бағамының динамикасы
(өткен айға %)
*Дерек көзі: www.nationalbank.kz
* - «+» ... ... ... нығаюы, «-»- теңгенің шетел валютасына
əлсіреуі.
Теңгенің орташа алынған айырбас бағамы 2007 жылы ... үшін ... ... ... ... ... бағам доллар үшін 120,30 теңге
болды. Бір жылда номиналдық көрсеткіште теңге АҚШ ... 5,28% ... ... жоғары жылдамдығы мамырда жəне тамызда (тиісінше
1,93% жəне 2,16%), ревальвация - сəуірде жəне ... ... ... 4,19%) байқалды.
2007 жылы теңгенің еуроға қатынасы бойынша ресми бағамы 6,01%, ресей
рубліне -2,07% құнсызданды.
2007 жылы биржада, сол сияқты ... ... ... ... көлемінің едəуір өсуі байқалды. Сауда-саттықтың үлкен көлемі
энергия ... ... ... ... жоғары деңгейіне
негізделген валюта түсімінің елеулі көлемінің сақталып отырған ағынымен,
сондай-ақ нарыққа қатысушылардың ... ... ... валютасы ұсынысының басқа көзі екінші деңгейдегі банктердің сыртқы
қарыз ... ... ... ... доллар позициясындағы биржалық сауда-саттық көлемі 2006
жылмен салыстырғанда 77,3% ұлғайып, 73,3 млрд. ... ... ... ... ... резидент банктердің мəмілелерінің көлемі 2006 жылмен
салыстырғанда 2,5 есе ұлғайды жəне 110,7 ... ... ... ... жəне ... ... ... нарығының биржалық
жəне биржадан тыс сегменттері айналымында шамалы үлеске ие. ... ... ... ... ... 411,3 млн. ... ... дейін
2,6 есе ұлғайды, еуромен операциялар көлемі 6 млн. еуроға дейін 24 ... ... тыс ... ... ... рублімен конверсиялық
операциялар көлемі 4031,0 млн. ... ... ... 2,2 есе ... ... ... көлемі 373,8 млн. еуроға дейін ... ... ... қолма-қол шетел валютасы нарығында басымдық АҚШ
долларына берілді, тиісінше, нарықтың осы сегментінде халықтың осы ... ... алу ... ... ... ... Мəселен, 2007 жылы
айырбастау пункттеріндегі АҚШ долларын нетто-сату көлемі 2006 ... 45,5% ... 10,4 ... АҚШ долл. болды.
Бір жылда айырбастау пункттерінің ресей рубльдерін нетто-сату көлемі
54,9% жəне 5,9 ... ... руб. ... ... ... - 1,8 ... дейін 94,8%-ға ұлғайды.
Номиналды бағамдар динамикасының ... ... ... жылдың аяғында негізгі əріптес елдердегі инфляция
қарқынын басып озған ... ... ... ... ... ... ... жылдамдауына себепші болды. Егер шілденің
аяғында НТАБ индексі 2006 жылғы желтоқсандағы деңгейден бар болғаны 4,1%-
ға жəне 2000 ... ... ... НТАБ индексінің базалық мəнінен
5,1% жоғары болса (НТАБ индексі 2000 жылдың желтоқсанында = 100%), ... ... ... ... ... елдерінің валюталарына қатысты
нақты қымбаттауы 10,3% болды (НТАБ индексінің базалық мəнінің 11,2%).
Нақты айырбас бағамдарының индекстері,% (2000 желтоқсан=100%)
*Дерек ... ... ... аяғында ТМД елдері валюталарының қоржынына қатысты
есептелген НТАБ индексі 2006 жылғы желтоқсанның аяғындағы индекстен 5,4%-
ға жоғары болды. Басқа елдердің валюталарына ... ... ... аяғында
нақты көрсетумен 12,4%-ға нығайды.
Теңгенің нығаюының қазақстандық өндірушілердің бəсекелестігіне теріс
ықпалы Қазақстанның алыс ... ... ... ... ... ... ... болуымен шектеледі. ... ... ... ... сезімтал тауарлар топтары Ресей
Федерациясымен сауда-саттықта ... ... ... ... негізгі
əлемдік валюталарға қатысты нығаю үрдісінің сақталуы ... ... ... ... ... жүргізу нəтижелеріне əсерін
жұмсартады./10/
III. ДҮНИЕЖҮЗІЛІК ҚАРЖЫ МЕН ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ... НЫҢ ... ... ... Дүниежүзілік қаржы дағдарысы АҚШ тарапынан айналымға
700 миллиард доллар және Еуроаймақ пен Еуроодақтың бұл ... ... ... ... ... ... ... қосқанда 2 триллионның
сыртында, жалпы сомасы 3 триллион доллардан ... ... ... ... ... түрі жоқ. ... өзінің дефлоттық жағдайға тап
болғанын мәлімдеп, жан-жақтан ... ... ... ... ... ... алып елдері де жеке сектордағы банктерді мемлекет ... ... ... ... ... түкпір-түкпіріндегі қор биржаларында
индикатор-индекстері әрбір ... ... ... ... ... ... ... түскенімен, биржалардағы құнды қағаздар
бағасы өсе қойған жоқ. ... ... ... ол ... АҚШ-Ирак
соғысы басталған кездегі деңгейінен де төмендеп кетті. Ағылшынның және
Швейцарияның осы уақытқа ... АҚШ ... екі ... жуық қымбаттаған
Ұлттық валюталары осы соғыс басталғандағы дәрежеге таяп ... ... ... ... жалғастырып жатыр. Керісінше Жапон иені бағасын өсіре
түсті. Жапония қор ... Nіkі ... ... төмендеуін
жалғастырған жағдайдың өзінде иен бағасы көтеріліп тұр. Жапондықтар енді
бағасы ұдайы өскен иен-тауардың өтімділігі төмендейді деп ... ... ... ... ... ... ... күрес емес, керісінше
дефляциямен күрес енетінін білеміз. Олай болса бұл елдің ... ... ... аса ... кеткен иеннің тізгінін тежеу амалын табуы
керек, бірақ қазіргі ... ... ол ... тұр және мұндай тізгіннің
жуыр арада табылуынан үміт шамалы. Демек Дүниежүзілік валюта қорының ... ... ... ... ішкі өнім ... ... ... деген болжамы
қазірдің өзінде ақиқатқа айналды деп толық айтуға болады.
Дүниежүзінің мемлекеттік және басқа да ... ... ... лауазымды қайраткерлері мұндай іс-әректпен күрестің амалын
қарастыруда. Өтіп бара ... ... орта ... ... бас ... ... басшылары «аурудың» емін кең көлемде ақылдасып
таппаса болмайды деген ... ... ... ... ... ең ... 20 мемлекеттің басшысы және Дүниежүзілік ... ... ... бас ... ... шара қолдануға келісті. Одан
не шығары әзірге белгісіз. Еуроаймақтағы қаржы сарапшылары ... ... ... ... ... Осы ... ескертетін ең маңызды тұс –
айналымға жалпыға бірдей ортақ халықаралық ... ... ... ... ... ... ... қажет ететін ауқымды іс болары сөзсіз.
Халықаралық ОПЕК ... ... ... бас ... ... тәуліктік мұнай мөлшерін 1,5 ... ... ... пайымдауларынша, «Әлемдік қаржы дағдарысына мұнай бағасының жоғары
болуы әсер етпеген. ... ... ...... ... 140 доллардан 70
долларға дейін ... екі есе ... да ... ... ... ... тұрғандығы. Сондықтан да мұнай баррелінің бағасы 70-90
доллар көлемінде болуын қамтамасыз ететіндей ғана өнім өндіріп, ... ... ОПЕК ... осындай тоқтамға келіп Ресей, Венесуэлла,
Норвегия мемлекеттеріндегі басшыларды өздерінің бұл ... ... ОПЕК ... ... істейтін де жөні бар, біріншіден, ОПЕК
ұйымына енетін елдер әлемдік нарықтағы жалпы мұнайдың шамамен 30 ... ғана ие. Ал ... ... 10 ... ... аталған екі ел
ел шамамен 7 пайыз үлеске ие. Демек ОПЕК ... ... ... қолдамаса болмайды. Мұны жете түсінген Ресей Федерациясының
басшылығы мұнай экспортына квота белгіледі. ... ... ... ... ... сата ... деп кесіп айтты. Венесуэлла
басшылығы елдегі қара алтын ... ... ұлт ... айналдырды. Ал
бұл негізінен АҚШ энергетика көздерін «қоректендіріп» тұрған ел. Олай ... ... ... бағасы қайтадан көтерілетініне сене беруге болады.
Әлемдік қаржы дағдарысы жағдайында одан сақтанудың әр түрлі жолдары әр
түрлі топта өзінше қарастырылуда. ... ғана ... газ ... ... ... ... ... отырған елдер басшылары (Иран, Катар,
Ресей Федерациясы) «газ Опегін құрамыз» деп шешті. Ал АҚШ ... ... ... ойда ... ... ... қауіппен қарайды.
Не керек, 2007 жылдың тамызында АҚШ ипотека жүйесінен бастау ... ... 2009 ... ... ... қарсы алатын түрі бар. Осы
орайда еске Гонконгте өткен ғасырдың 90 жылдарында ... ... ... ... болған «Оңтүстік-Шығыс Азия қаржы ... ... ... ... ... дүрбелеңге баға берген Индонезия Премьер-
министрінің сөзі еске ... Ол ... ... ... ... де, ... ... қаласында өткен дүниежүзі жетекші елдері
басшыларының ресми басқосуында да бір ойын ерекше ... ... ... ... ... ... ... дағдарысы, – деген ол –
экономикадағы ... ... ... ... ... ... ... Бұл қор биржаларындағы ақшалы алыпсатарлар ойынының ауыр зардабы және
бұл іс – әдейі ... ... ... бір адам ... үлкен топтың
қаскөйлік әрекеті».
Дүниежүзілік валюта қоры ... ... соң ... ... ... ... беті ашылды: әлемде ықпалды 5-6 топ бар.
Олардың ... ... ... сондай, дүниежүзінің кез келген
нүктесіне қалаған уақыттарында шамамен 900 ... ... ... ... ... Бұл ... нәтижесі белгілі болғанына да 5-6
жылдың жүзі болды. Одан бергі уақыт ішінде көрсетілген ... ... ... аян. Бір ғана ... ... бір ... ... әлемдік қаржы
ойынынан 20 миллиард долларға жуық пайда тауып шыққаны ... ... ... ... да ... экономиканың замана талабына сай жұмыс
істей ... ... ... ... осы ... ойыны алаңында
ақшалылардың тым көбейіп кетуінің ... ... ... Олай ... оны
тежеуге бүгінгі таңда әлем ... ... ... ... ... доллар көлеміндегі қаржы жеткіліксіз. Сол себепті де қаржы
әлеміндегі ... әлі ... ... ... Қазақстан – мейлінше интеграцияланған ... ... бір ... Ол ... ағза ... ... деп ... Демек ағзаның өзге мүшелерінде пайда болған дерт ... ... ... әсер ... ... Мұны біз Оңтүстік-Шығыс Азиядағы
қаржы дағдарысы кезінде де, осы жолы да ... ... ... қаржы дағдарысы кезінде егемендігін жаңада алған республикамыз
әлемдік жүйеге онша интеграциялана қоймаған еді. Сондықтан да оның ... ... ... сәл ... ғана жетті. Сол дағдарыс
кезінде Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінен қаржының бір ... ... ... ... ... ... ... септігін тигізген.
Ал бұл жолы дамудың даңғыл да қарқынды жолына түскен ... үшін ... ... зардабы біраз болды. Екінші деңгейдегі банктеріміз
сырттан «қорлана» (фондирование) алмайтын ... ... ... ... несиелерін қайтаруға тура келді. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... арқылы «май шелпекке
кенелеміз» деген топ тақырға отырып ... ... ... ... іркіліске ұшырады. Жылжымайтын мүлік құны екі ... ... ... үй ... түсуі әлі де жалғасады. Өйткені ол Қазақстан
халқының нақты табысына шақталмаған, алыпсатарлардың қолдан жасаған ... ... бола ... да, өз ... ... 18 ... ... ауқымды
істер тындырып үлгерген мемлекет басшылығы қазынамызға Ұлттық қор ... ... ... ... қоса есептегенде 50 миллиард
доллардың сыртында мол қаржы жинақтаған болатын. Оның ... ... ... шикізаттық экспортынан түсетін валюталық кіріс елден
бұрынғы алынған ... ... ... шет ... ... ... ... жабатындай деңгейден де артық. Міне, осы екі жағдай
Қазақстанның қарқында дамуын сақтап қалып отыр.
Мемлекет басшысы Нұрсұлтан ... ... ... құбылмалы
мінезін жетік білетін көреген тұлға болып шықты. Кейбіреулер кезінде неше
түрлі наразылық пікірлерін ... де, ... ... ... ... ... қорлар бұл күндері отандық экономиканы дамытудың
қайнар бұлағына айналғандай. Үстіміздегі айдың орта ... ... ... ... ... ... онда ... дамуының бүкіләлемдік қаржы дағдарысы кезіндегі стратегиясын
белгілеп берді. Мемлекеттік екі үлкен ... ... ... даму ... ... ... активтерді басқару холдингі біріктіріліп, қандай
дауылға да болса қарсы жүре ... алып және ... ... бір ... ... Бұл ... Қазақстанның қаржы-экономикалық жүйесіне
локомотивтік қызмет атқарып, бүкіләлемдік ... ... ... ... және ... ... жалғастыра беруде үлкен қызмет
атқарары сөзсіз.
Еліміздің ... ... ... үш ... арналған бюджетін
бекітті. Бюджетте аздаған дефицит қарастырылған екен. Біздің болжауымызша,
бұл аса сақтықпен «арық айтып, семіз шығуды» ... ... ... ... ... ... 5-7 пайыз деңгейінде болады, ал мұнай баррелі 60
долларға бағаланады деген жоба ... ... ОПЕК ... ... ... ... президенті осы уақытқа дейін қолданған шараларды
біз мақаланың жоғары бөлігінде айттық. Ал ... ... ... ... ... болуын қамтамасыз етпейінше, өндіріс көлемін қысқарта
берері ... ... ... ... ... ... химиясына ерекше
көңіл бөліп жатқаны және белгілі. ... ... ... ... ... ... ... 2009 жылдан бастап 12 миллиард доллардың сыртында араб
елдерінің инвестициясы енетіні белгілі. Қазақстан экономикасына инвестиция
құюға ... ... ... ... ... ... емес ... дерттен»
қашқан қаржылы кәсіпкерлер де ынталы. Оның сыртында біз өзіміз «Қазына-
Самұрық» игілік қоры ... ... ... ... үшін ... 10 ... ... көлемінде нақты қаржы бөлмекпіз. Отандық
кәсіпкерлердің ішкі инвестициялық әлеуеті және сақталады. Мінеки, ... ... ... ... үш ... ішкі ... ... өсімі 5-7
пайыз деп қарастыру тым қораш көрсеткіш. Біздің болжауымызша, өсім ... ... Тағы бір еске ... тұс – ... халықаралық
валюталарға қарағанда салмағы арта бермек. Таяуда ғана Елбасымыздың нұсқауы
бойынша биылғы жылы экономиканың тұрақты дамуын ... ету ... қоры ... 5 ... доллар шығуы керек болғанда Ұлттық
банк басшылығы бұл ... ... ... ... Ұлттық банктің
тұрақтандыру қорында жинақталған теңге ... ... бел ... ... олар айналымға валюта шықса олардың салмағы теңгеге қарағанда
мүлде әлсізденіп кететіндігі ... ... ... ... екенін
біліп отыр. Олай болса, Қазақстанның қаржы-экономикалық ... ... ... жатқан алапат дауыл онша әсер ... деп ... Үш ... ... қорытындылай аламыз. Соған дайын ... ... және ... ... ... ... ең ... бірі. Осыған орай елімізде жаңадан қабылданған заңдардың
бірінде екінші ... ... ... ... бір ... ... сатып алынып, активті басқаруға мемлекеттің араласуына
жол ашу дұрыс болды демекпіз. Мұны ... ... ... керек. Бұл
жекеменшікті ұлт меншігіне тартып алу (национализация) деген сөз емес,
қайта қиын ... ... ... ... қамқорлық деп ұғынылса
екен. Өйткені әлемді кезіп жүрген және оның кез ... ... кез ... түсе ... ... доллар көлеміндегі қара ниетті бомба бар
екені ақиқат. Ал біздің еліміз үшін соның шамамен 10-20 ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттегі қаржы жүйесінің 80
пайыздан астамына шетелдіктер қожалық жасайтынын естен шығармайық. ... ... ... шетелдіктер қолына өтіп кетсе, шаңырағын көтергеніне
18 жылдығын тойлаған мемлекетіміздің тағдыры да ... ... ... сөзсіз./8/
Қорытынды
Қазіргі таңда еліміз егемен ел ретінде дүниежүзілік шаруашылыққа
интеграцияланып, араласып келе жатқаны анық. Қазақстан ... ... ... ... Халықаралық Қайта Құру және Даму банкіне,
Еуропалық ... ... мүше ... ... ел ... халықаралық деңгейде орнықтыруға көмектесті.
Шетелдік инвестицияларды пайдалану кез ... ... ... ... ... ... ... озі әрбір ел экономикасын
халықаралық еңбек ... ... ... ... ... ... келтірудің тиімді жолы екендігі де даусыз.
Жұмысты аяқтай келе, мынандай түйін жасауға болады:
• Дүниежүзілік валюта жүйесінің экономикалық мазмұнын қарастыра ... ... мәні мен ... ... беріп өттім;
• Халықаралық валюта жүйесінің даму кезеңдеріне және оның ... ... ... ... ... ... ... жасадым.
Қазақстанға шетелдік капитал ағымының тасқынды келуі үшін оған
қолайлы инвестициялық ахуал ... ... Бұл ... жету ... ... ... құқықтық келісімдерді айқындап, шетелдік
инвесторлармен ... ... ... ... қалыптастыру керек. Инвестициялық
жобалар жолындағы кедергілерді алып ... ... ... ... ... ... ... мен преференциялардың икемді
жүйесін қалыптастырып, орнықтыру кезек күттірмейтін шаралар жиынтығы ... ... ... Қазақстанның халықаралық валюта-қаржы және
несие қатынастарына белсенді түрде қатысуын талап ету, ... ... әрі ... арқылы теңге құнының тұрақтылығын орнықтыру және оны
еркін ауысатын валюталарға ... ... ... ... әлемдік экономикаға тәуелділік ... ... ... ... мен саясаттарды одан әрі ... ... ... ... ... бен ... ... бәсекеге қабілеттілігін арттыруымыз керек. Сонда ғана ... ... ... ... дамыған 50 елінің қатарына кіреді.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. С.Б. Мақыш. Ақша айналысы және ... Оқу ... 2-ші ... ... және ... – Алматы: ИздатМаркет, 2004. – 248 бет.
2. Көшенова Б.А. Ақша. Несие. Банктер. Валюта қатынастары. Оқу құралы/ -
Алматы: Экономика, 2000 – 328 ... ... М. ... ... ... және ... ...
Алматы, 2004.
4. Экономикалық теория: Оқу құралы / Я.Ә. ... Б.Б. ... ... Т.П. ...... ... университеті, 1999 – Б. 201-
203.
5. Сейітқасымов Ғ.С. Ақша, кредит, банктер. Сейітқасымов Ғ.С., Омарбекова
А.Ғ., Сейітқасымова А.Ғ. және т.б. ...... ... 2006.
– 480 бет.
6. Курс экономической теории: учебник – 5-ое дополненное и переработанное
издание / под ... ред. ... М.Н., ... Е.А. – ... ... г. – ... С. ... А.С. Баймұхаметова, У.А. Жанайдаров. Экономикалық
теория: Оқу құралы – Астана, 2002. – Б. 393-395.
8. www.kase.kz: ... ... ... ... www.nationalbank.kz
11. www.google.kz
-----------------------
Дисконтты саясат
Девизді
саясат
Валюталық реттеу құралдары
Валютаның айналымдылығын реттеу
Валюталық
қор диверсификациясы
Девальвация
Ревальвация
Валюта бағамын реттеу

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 42 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дүниежүзілік валюта жүйесі44 бет
Жеке ұлттық валютаның дүниежүзілік саудадағы қаржылық жағдайы8 бет
Delphi визуалды программасы30 бет
Delphi және мәліметтер қоры100 бет
Delphi және мәліметтер қоры сервері31 бет
Delphi ортасы туралы түсінігі51 бет
Delphi ортасында мәліметтер қорымен жұмыс39 бет
Delphi программалау ортасы және мәліметтер қоры34 бет
Delphi-де мәліметтер қорымен байланысты ұйымдастыру55 бет
Delphi7 объектілі бағытталған программалау ортасы34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь