Әдебиеттану ғылымына елеулі үлес қосқан ғалымдар

Аннотация

І Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2

ІІ Зерттеу бөлімдері
2.1.Абайтанудың қазіргі көшбасшысы ... ... ... ... ... ... ... . 4
2.2.Мұхтартанудағы тың соқпақ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
2.3.Түрікшілдік идеясы . М.Мырзахметұлының
ғылыми шығармашылығындағы алтын арқау ... ... ... ... ... .14
2.4.Отаршылдық жүйені әшкерелеуі ... ... ... ... ... ... ... ... 18
2.5.Бауыржантану . ғылымның жаңа көкжиегі ... ... ... ...22
ІІІ Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26

Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... 28
Бүгінде әдебиеттану ғылымына елеулі үлес қосып отырған ғалымдардың еңбектерін көзі тірісінде зерттеу, ғылыми зерттеу жұмысының нысанына алу дәстүрге айналып келеді. Бұл дұрыс та. Қоғамға өзіндік жаңалығымен үн қосып келе жатқан азаматтарды көзі тірісінде бағалап, ғылыми айналымға алу - жақсы үрдіс. Соның бірі және де бірегейі танымал абайтанушы ғалым, қоғам қайраткері, мемлекеттік сыйлықтың иегері - Мекемтас Мырзахметұлы.
М.Мырзахметұлы жайлы түрлі баспа беттерінде мақалалар, интервьюлер жарияланып келеді. Арнайы телебағдарламалар да баршылық. Оны көпшілік оқырмандар абайтанушы, қазақ тілінің қорғаны, әдебиеттанушы ғалым ретінде таниды.
Ғалымдар ортасында М.Мырзахметұлының айтқан ойлары мен ғылыми жаңалықтары, әдебиетті дәуірлеу мәселесіндегі ұсыныстары, тіл туралы толғаныстары, отаршылдық саясатты әшкерелеудегі еңбектері кең қолдау тауып отыр. Демек, М.Мырзахметұлының әдебиеттану ғылымындағы еңбектерін, қоғамдық саладағы келелі ойларын, түрік әдебиеті мен мәдениетін саралаудағы ғылыми жаңалығы мен түрлі идеяларын зерттеу нысанына алуға лайық деп білеміз. Демек, тақырыптың өзектілігі осыдан келіп туындайды.
Жұмыстың мақсаты мен міндеті. М.Мырзахметұлы жас ғалым ретінде ХХ ғасырдың алпысыншы жылдары қазақ әдебиеттану ғылымында орны бар үлкен ғалымдардың назарын аудара бастады. Оның 1965 жылдың бас кезінде “Абайдың әдеби мұрасының зерттелу жайы” тақырыбында қорғап шыққан кандидаттық диссертациясы ғылыми ортада жоғары бағаға ие болды. Осы кезеңнен бастап М.Мырзахметұлы ғылыми ортада абайтану саласына өз соқпағын сала бастайды.
1. Мырзахметұлы М. Абай Құнанбаев: Библиографиялық көрсеткіш. – Алматы: Қазақстан, 1965. – 289 б.
2. Мырзахметұлы М. Мұхтар Әуезов және абайтану проблемалары. – Алматы: Ғылым, 1982. – 296 б.
3. Абайтанушы ғалым Мекемтас Мырзахметұлы. (библиографиялық көрсеткіш. Құрастырған О.Әлімбайқызы). - Тараз: 2001. – 117 б.
4. Мырзахметұлы М. Түркістанда туған ойлар. – Алматы: Санат, 1998.–367 б.
5. М.Мырзахметұлы. Абайдың адамгершілік мұраттары. – Алматы: Рауан, 1993. – 276 б.
6. Абай. Шығармалар жинағы, І том. – Алматы: Жазушы, 1986. – 199 б.
7. Абай. Шығармалар жинағы, ІІ том. – Алматы: Жазушы, 1986. – 197 б.
8. өмірәлиев Қ. Абайтануға қосылған ауқымды үлес. // Лениншіл жас. 1983 жыл, 20 қыркүйек.
9. Күзембаев Е. Мұхтартану. – Алматы: Экономика, 2006.-335 б.
10. Тайжанов А. Мұхтар Әуезов шығармашылығының дүниетанымдық өзектері. 09.00.03. Философия ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертацияның авторефераты. – Алматы, 1995.
11. Мырзахметұлы М. Түрік халықтар әдебиеті тарихының бағдарламасы. – Түркістан: ХҚТУ баспаханасы, 2005. – 32 б.
12. Жұмабаев М. Шығармалары. – Алматы, 1989. – 447 б.
13. Мырзахметұлы М. Түркістанда туған ойлар. –Алматы: Санат, 1998.-367 б.
14. Гумилев Л. Қиял патшалығын іздеу. - Алматы: Балауса, 1992. - 444 б.
15. Мырзахметұлы М. Қазақ қалай орыстандырылды. – Алматы: Атамұра-Қазақстан, 1993. – 127 б.
        
        Мазмұны
Аннотация
І Кіріспе……………………………………………………….2
ІІ Зерттеу бөлімдері
2.1.Абайтанудың ... ... ... ...... ... ... арқау.....................14
2.4.Отаршылдық ...... жаңа ... ... ... тізімі…………………………..28
Мекемтас Мырзахметұлы ұстанған ғылымдағы бес тарап
Кіріспе
Бүгінде әдебиеттану ғылымына елеулі үлес қосып отырған ғалымдардың
еңбектерін көзі ... ... ... ... ... ... ... айналып келеді. Бұл дұрыс та. Қоғамға өзіндік жаңалығымен үн ... ... ... көзі ... бағалап, ғылыми айналымға алу ... ... ... бірі және де ... ... ... ... қоғам
қайраткері, мемлекеттік сыйлықтың иегері - Мекемтас Мырзахметұлы.
М.Мырзахметұлы жайлы түрлі баспа ... ... ... ... ... ... да баршылық. Оны көпшілік
оқырмандар абайтанушы, қазақ тілінің қорғаны, әдебиеттанушы ғалым ... ... ... ... ... мен ... әдебиетті дәуірлеу мәселесіндегі ұсыныстары, тіл ... ... ... ... ... кең ... тауып
отыр. Демек, М.Мырзахметұлының әдебиеттану ғылымындағы еңбектерін, қоғамдық
саладағы келелі ойларын, түрік әдебиеті мен мәдениетін саралаудағы ... мен ... ... ... ... алуға лайық деп білеміз.
Демек, тақырыптың өзектілігі ... ... ... ... мен ... ... жас ... ретінде ХХ
ғасырдың алпысыншы жылдары қазақ әдебиеттану ғылымында орны бар ... ... ... ... Оның 1965 ... бас ... “Абайдың
әдеби мұрасының зерттелу жайы” тақырыбында қорғап шыққан кандидаттық
диссертациясы ғылыми ортада жоғары ... ие ... Осы ... ... ... ... ... саласына өз соқпағын сала бастайды.
Демек, М.Мырзахметұлының ғылымдағы жолы ... ... ... ... ғылымға арнаған ғалым үшін ... ... ... жаңа ... ... еді. ... жолын абайтанудан бастаған
ғалым ендігі жерде қоғамдық, ғылымдық мәнге ие ... ... ... Демек, біздің аталмыш жұмысты жазудағы басты мақсатымыз ... ... ... ... ... қарастыру.
Мақсатымызға жету үшін төмендегі ... ... ... ... ... ... ... жаңалықтары және осы
жаңалықтардың ғылыми негізін ... ... ... мен мәдениетіне байланысты айтқан ойлары мен ... ... ... архивтік материалдар негізінде жазған отаршылдық ... ... ... ... айтқан пікірлерін анықтау;
- бүгінгі таңдағы мұхтартану мен бауыржантану саласындағы ... ... мен ... ... ... ... құндылығы. Тәуелсіздік алғаннан бергі тұста еркін ойлы
ғылыми пайымдаулар ... ... ... ... ... айта
алмаған келелі ойларын ортаға салып, әдебиеттің жаңа иірімдеріне құлаш
ұрды. Соның ... ... ... ... ... әлеміндегі бес
бағыты өмірге келді. Олар - отаршылдық ойранның астарлы ... ... ... ұранды түрік рухани тұтастығына байланысты ... ... ... ... жемісті еңбегі мен абайтану саласындағы
беймәлім тұстарының ашылуы, бауыржантану саласы бойынша атқарып ... ... деп ... ... ... ... ... ғылыми еңбектері - жеке-дара қарастыруға ... ... ... орны бар ... ... ... ... жұмысымызда ғалымның ғылыми зерттеу еңбектерін жеке-жеке саралап,
ондағы басты-басты мәселелерге тоқталатын боламыз.
Зерттеу бөлімі
2.1.Әдебиеттану ғылымында өзіндік соқпақ, әдеби ... ... аз ... ... ... Ғ.Марғұлан т.б ғалымдардың ғылыми
мектебін жалғастырушы ғалымдар әдебиеттің ашылмай қалған тұстарын ... ... ... ... өз үлестерін қосуға атсалысты. Кеңес
дәуірі тұсында ғылымның барлық саласы саясаттың ... ... ... тарихи фактілер бұрмаланып, ұлттық нышанынан айырылған болатын.
Осындай қиын ... ... ... Мекемтас Мырзахметұлы ғылым
майданына келген болатын. М.Мырзахметұлы 1965 жылы “Абайдың әдеби ... ... атты ... ... жылы “Мұхтар Әуезов
және абайтану проблемалары” атты докторлық диссертациясын ... ... ... Абай ... ... ... ... ғылыми жол әлі
толық ашылмаған болатын. Ғалымның ... ... ... ... қиын іске ... ... түрде баруы батырлықтың белгісі емес пе?
Әсіресе, Абайдың Шығысқа қатысты тарауы үлкен дау ... ... ... ... өз ойын ... дәлелдермен бекітіп, ғылыми тұжырымдармен
мойындатты. Бұл - ... ... ... ... бірі ... М.Мырзахметұлы абайтану ғылымына қандай үлес қосты деген
сұрақ өз-өзінен туындайды. Біріншіден, 1965 жылы ... ... ... ... [1] атты ... ... Бұл
еңбегінде ғалым Абайдың мұраларына байланысты зерттелген бүкіл еңбектердің
тізімін кіргізіп, келешек абайтанушы ғалымдарға сара жол ... ... жылы ... ... ... және ... ... монографиясын жариялайды. [2]. Бұл еңбек әдебиетсүйер ... ... ... ... ... ... ... бұған дейін Абай мұрасын жан-
жақты саралаған еңбек жарық көрмеген болатын. Абай мұражайының директоры
Т.Ибрайымов газетке берген бір ...... өте ... ...
М.Әуезов, жақынырақ барған – Қайым Мұхаметханов және Мекемтас ... ... еді. Осы ... үш ... ... ... ... бағыты болды. М.Әуезов Абайдың бүкіл өмірбаянын зерттеп, әдеби
мұрасына байланысты тың ойлар айтып, ... ... сара ... ... Қ.Мұхаметханов Абайдың ақындық ... ... ... ... М.Мырзахметұлы Абайдың Шығысқа ... ... ... ... еніп, әлі ешкімнің ... ... ... ... ... ... ... Абайдың ақындық қалыптасуына бірден-бір ықпал
еткен батыстық, оның ішінде орыс әдебиеті деген қолдан ... ... ... оның нәр алған қайнар көзінің негізгі бағыты шығыстық әдебиет
деудің өзі ерлікпен пара-пар іс еді.
М.Мырзахметұлының күні бүгінге ... ... мен ... ... ... саны - 48 ... 700-дей газеттік
метариалдар екен. [3]. Бір адамның ... үшін аз ... ... Ғалым өзі
жайлы айтқан бір сұхбатында: “Осы өлкеден шыққан (Жамбыл өлкесін ... ... ... ... ... ... ... Баласағұн,
Бауыржан мұралары. Ал, ...... ... ... - ... [3.16].
Абай - табиғатынан күрделі ақын. Қырықтан асып, ақылы кемелденген
шағында Абай ... ... бой ... терең мәнді өлеңдер жаза
бастайды. өмірінің ... өмір бойы ... ... ... ... оған ... деп ат қойған болатын. Абайды толық ... ... ... ... осы ... үлесіне тиеді.
Тегінде Абайдың поэзиясында кездесетін ... ... ... ... ... ... ғалымдардың ішінен тұңғыш рет
ақын мұраларындағы бет пердесі ашылмаған ойлардың “мәнін” ұғынып, көпшілік
алдына жайып салды. Абай ... мәнi ... ... ... “тән құмары”, “жан”, “жанның тамағы”, “хауас”, “үш сүю”
(иманигүл), “мүтәкәлимин”, “толық ... ... ... ... ... т.б. ... түсініктеме беріп
қана қоймай, оған әдеби-философиялық тұрғыдан талдау жасайды.
М.Мырзахметұлы абайтанудағы ... ... ... ... келіп: “Абай мұрасының рухани нәр алған көздерінің бірі ... ... ... ... ... толғап келген М.Әуезов
“аузы күйген үріп ішеді” дегендей, космополитизм ... ... ... ... кейін оларды жасанды түрде шекараның ар жағы мен бер жағындағы деп
екшей сөйлеуге мәжбүр ... ... ... ... ... төнуі мүмкін
еді”, - деп абайтанудың жолындағы қиын өткелдің сырын ашқандай ... ... ... ... ғылымының қиын тұстарын ашу арқылы ... ... ... ... ... ... сөз ... ғалым кемде-кем. Абайды педагог, экономист,
заңгер, философ, сопы т.б. ... ... ... ... ... мен ... ... еңбектер жарияланып жүр. Дегенмен Абай бірінші
кезекте – ақын. Сол ақындықтың құдіретімен Абай ... ... ... ... тырысқан. Соңғы кездері Абайды танып ... ... ... ... ... ... мен ... күн тәртібіне қайта
қойылып отыр. М.Мырзахметұлы Абайды танудағы елеулі қиыншылықтардың бар
екендігін айта ... оның ... ... ... ... зерттеу
жүйесіндегі елеулі кемшіліктерден көреді. Сондықтан соңғы жылдары ол ... ... ... ... тың ғылыми тақырып беріп, ғылымның
назарын ... ... ... ... Абай жайлы сөз айтылып біткен сияқты. Шындығында солай
ма? Егер анықтап ... ... ... ... ... ... ақынның
ойы тереңдей береді. Бұл - керемет бір феномен. Абайдың әлі терең ашылмай
жатқан қырлары оның ... ... ... айта ... ...... философиясының терең бір тармағы. Тіпті мораль
философиясының өзегі десек те жарасады. Осы ... ... ...... осы ... қарасөздерді атау үстінде Абайдың діни
нанымына ... ... ... оның түйіні, ... ... ... уағыздалатын танымы, көбінесе адамгершілікке
тірелетінін баса көрсетеді” [2.27]. ... ... ... ... Абай мұраларын зерттеу үстінде айтпақ ойдан шығандап кетіп,
көбінесе тұспалдап, астарлап, кейде тезис күйiнде ... ... ... жылы М.Мырзахметұлының “Абайдың адамгершілік мұраттары”
деген еңбегі жарық көрді [5]. Бұл ... ... ... ... ... толық адам, жауанмәрттілік, иманигүл, хал ілімі сияқты
сөздердің мәнін ашып, оларға ғылыми ... ... ... ... ... ... ашылды десек қателесеміз. Ақын өзі айтпақшы:
Жүрегімнің түбіне терең бойла,
Мен бір жұмбақ адаммын оны да ойла ... ... ... ... ... ... ... сайын, оның шешімі де қиындай
түседі. Бұл - қазақы философияға тән құбылыс.
Абайдың адамгершілік жайлы ... бір ... ... ... мүмкін
емес. Ақын өлеңдерінде, онан ... ... ... ... ... ... ... ұсынады. Бірінші кезекте махаббат, яғни сүю.
Ақын үш сүюді (иманигүл): бірінші - ... сүй, ... - ... ... - ... сүюді тілек етеді. Осы үшеуі бар кезде ғана адам сүюдің
нағыз дәмін сезе алады және өзі де сүйіспеншілікке ... ... ... ... ... - әуел ... ... ғақыл, ғылым деген
нәрселер бірлән” деп ... ... ... - ... өзге ... айырып тұратын, жаратушының сыйлаған құдіретті күші. Сондықтан
ақын: Махаббатпен жаратқан ... де сүй сол ... ... ... - деп ... ... [6. ... отызыншы қарасөзінде пенденің кемелденуінің төрт сатысын атап
көрсетеді. Ол бірінші – ... ... - ... ... ... ... – кәміл мұсылмандар. Пайғамбарлар адам мен Алланың
ортасын жалғастырушы дәнекер іспеттес, яғни Алланың жер ... ... ... мен ... ... ... ... яғни Алланың
айтқанын, пайғамбардың өсиеттерін бұлжытпай орындаушы, насихаттаушы, елдің
рухани көсемдері. Ел ... ... ... Алланың сүйікті ұлдары
ретінде оларға тағзым еткен. ... жолы ... ... ғалым – хаким
емес, Әрбір хаким - ғалым”,-дейді ... ... ... болу ... болу аз. Сонда біздің ұғымымызша, хакимдік дәрежеге көтерілу үшін
Абай талап еткен ... ... ... ... ... Ол ... қажет ыстық қайрат, нұрлы ақыл, жылы жүрек. Кәміл ... ... ... тән ... Жер ... дін көп. Олардың ішіндегі соңғы
түскен Алланың аманаты мұсылманшылық. Абайдың пайымдауынша, барлық адам
баласы ... ... ... ... ... ислам діні талап еткен
қағидалар мен талап-тілектерді ... ... ... ... Абай ... екі ... ... тең ұстағанды дұрыс көреді. Демек, ... ... ... дінімен тығыз сабақтастықта өрбіп отырады екен.
Абайдың әдеби, философиялық мұраларын қарап отырсақ, ол ... ... ... ... ... ... ... толмай, ащы
күйінішпен сынайтынын байқаймыз. “Мыңмен ... ... кінә ... ... қайтты достан да, дұшпаннан да” дейтін өлең жолдары арқылы ... ... ... ... ... ... ... не болды деген сұрақ өз-өзінен туындайды. Оған
жауап табу үшін оның қарасөздеріне зер сала ... ... ... бұл жай айтыла салған ... ... ... Абай ... өмір бойы ... өмір тәжірибелерімен қатар
ойына жиған-тергендерін тоғыстырып, ұрпаққа аманат ... ... ... не ... деген мәселеге Абайдың қарасөздері толық жауап береді.
Мәселен, он жетінші қарасөзінде ... ... ... ... ‡шеуі
шешімге келе алмай ғылымға барып ... ... ... өз уәжін айтып
жүректі қолдайтынын айтады. Жалпы, ... ... ... орын ... ... ... адами қасиеттердің барлығы жүрек арқылы ... ... ...... ... білімділік – надандық
т.б. кереғар қасиеттер осы жүректің қалауымен іске асып жатады. ... ... таза ... деп ... ... автордың жеке көзқарасы десек те, онда ... ... ... ... ... ... түйіні жатыр. Абайдың
даналық жетілуіне негізгі ықпал еткен үш ... көз ... ... ... ... ... Адамгершілік деген сөздің өзі нақтылықтан
гөрі абстрактылыққа жақын ұғым. Адамгершілік қасиет бір ғана ... Ол - ... ... ... ... Сондықтан Абай
қарасөздерінде, болмаса поэзиясында айтылатын ... ... ... төте жол. ... ... еңбек, әділет, жүрек,
қайрат, ынсап, махаббат т.б. Сондықтан Абай адамшылық қасиеттің ... ... ... ... ... толық адам, жауанмәрттілік,
иманигүл, жүрек культі, ... ... Бұл ... - ... асыл ... ... ... қайрат, жүректі бірдей ұста,
Сонда толық боласың елден бөлек.
Абайдың қарасөздері ХІХ ғасырда өмірге келгенімен, ол - қазақ ... ... ... ... әдеби мұра. Біз осы ойларды
М.Мырзахметұлына дейін терең біле алдық па? ... ... ... Себебі
Абайдың қарасөздері мен өлеңдеріндегі терең танымдық ойлар тек ... ... оның мәні мен ... ... ... ... Абай ... тек әдеби шығарма ретінде қарастырылуы ... ... ... мен ... дендеп ене алмадық. Оған бір жағы ХХ ... ... ... ... ... екіншіден қайбір әдеби
мұраны ұғынуда ұлттық модельден гөрі батыстық модельге көп еліктеуден деп
түсінген дұрыс. Ал ... осы ... ... ... өзіндік сара
жол таңдады.
Ғалымның Абай мұрасына байланысты айтқан терең пайымдауы “толық адам”,
“жауанмәрттілік” ілімдері ... ... ... ... ... аталмыш ұғымдардың сыры ашылмай, оған философ
ғалымдардың тісі бата алмай келе жатқандығы мәлім. Оның ... ... ... ... Абай мұрасын зерттеудегі жіберіліп келе ... ... ... деп ... Абай мұрасын зерттеуде философтар
батыстық қалыпты ... қару етіп ... Ал ... Абай ... ... Абай ... шығыстық қалыпқа негізделген. Мекемтас
Мырзахметұлының Абай мұрасын зерттеудегі жетістігі мен өзіндік салған сара
жолының ... ... ... ғылымдағы елеулі жетістіктерінің, бағытының бірі
мұхтартану саласына ... ... ... ... жанрында
бірінші кезекте Абайды ауызға алатын болсақ, проза жанрында М.Әуезовті
атайтынымыз сөзсіз. Демек, абайтану ... ... ... әйгілі
“Абай жолы” эпопеясын жазу арқылы бір жағы ... ... ... ... ... ... әкелсе, екіншіден, абайтанудың іргетасын қалады. Бұл
сияқты құбылыстар әдебиет тарихында аз ... ... ... және ... ... ... жазу ... мұхтартану ғылымының негізін қалады. Бұл еңбекте
М.Мырзахметұлы ... Абай ... ... ... ... ... ұлы ... танытудың қыры мен сырларын жан-жақты ашып
беруінің мән-маңызын жете түсіндіреді. Сонымен бірге Абай өлеңдерінің ішікі
динамикалық ... ... ... нәзік сезімін де өте ... ... ... ашып ... Аталмыш зерттеу еңбек баспа бетінен
шыққан кезден бастап, қазақ оқырмандары мен ғалымдарының назарын ... айта ... жөн. ... Абай ... ... елеулі
жаңалықтары қазақ әдебиеттану ғылымындағы іргелі ... ... ... ... ұлы ... ... ... хатқа түспей, ғылыми
айналымға алынбай, ... ... ... ... көп болатын.
М.Мырзахметұлы ақынның ... ... ... ... ... ... көздері мен ғылыми жүйесін терең саралап бере
алды. ... ... ... ... ... ... ... М.Әуезовтің ұлы ақынды зерттеп барып шыққан
жарқын жағалауын алыстан қызықтамаған, сол жерден ақын ... ... ... ... ... ... ... қарай алған; екіншіден,
Мұхтар ізімен абайтануды әрі қарай өрістеткен және ... ... ... жалғастыра мұхтартану жолынан бастаған деп сенімді айта аламыз”, -
деп жоғары бағалайды [8].
М.Мырзахметұлының “Мұхтар ... және ... ... ... негізгі үш тараудан құралады. Бірінші тарауы “Абай өмірбаяны –
абайтанудың іргелі саласы” деп аталады. Бұл ... ... ... “Абай
өмірбаяны” атты іргелі зерттеуден туындаған көлемді зерттеудің ғылыми
өзегін саралауға арнаған. ... ... ... эпопеясын жазу барысында
ақынның өмірлік жолын, ақындық ... ... ... мен ... ... ... ... Нәтижесінде “Абай (Ибраһим)
Құнанбаев” атты монография, “Абай” атты трагедия “Абай” атты ... атты ... ... атты ... және ... ... ... зерттеулер өмірге келгенін білеміз. Демек, М.Мырзахметұлы жоғарыда
аталған еңбектермен танысумен қатар олардың өмірге келу ... ... ... ... “М.Әуезов – Абай шығармаларының жинаушысы
және текстологы” деп аталады. Абай мұраларының бізге жету жолы Кәкітай ... ... ... ... 1909 жылы ... ... ... өлеңдер жинағын жарияласа, ал Мүрсейіт 1905, 1907, 1910 жылдары Абай
мұраларын хатқа ... ... ... ... ақын мұрасын жинақтаудағы кездескен қиыншылықтары, әр
жылдары жазылған өлеңдеріндегі кемшіліктер мен қателіктері, ақын ... ... ... ақын атымен аталуы, ақын өлеңдерінің ... мен ... ... ... ... ... ойлары
әдебиеттану ғылымына қосылған соны жаңалықтар еді. ... 1909 жылы ... ... ... жинағы мен 1933 жылы М.Әуезов құрастырған ... ... ... ... ... ... елеулі
үлесінің салмағын айқындап берді.
Зерттеу еңбектің үшінші тарауы – “Абай мұрасының Шығысқа ... ... деп ... ... ... ... жайлы М.Әуезов
біршама мәселелердің басын ашқанымен, заман қыспағынан көп нәрсенің басын
аша алмай кеткен бір ... ... ... ... ... ... бұл ... көбісін тезис күйінде айтуға ... ... ... ... ойын ... ... барып,
ақын шығармаларының Шығыспен үндестігін анықтауға ұмтылыс жасады. Бұл -
қиынның қиыны. ... ... бұл ... ... мұрасы Шығыс
философиясымен тығыз байланыста. ... ... ... ... ... мол. Сол себептен бір жағы М.Әуезовтің ойын дөп басу ... ... ... ... да алыс ... ... осы ... М.Әуезовтің ғылыми өмірбаянын бір ... ... ... Абай ... зерттеуді 20-жылдары Ленинград
университетінде оқып жүрген кезінде-ақ қолға алған жас ғалым 1922-1925 жж.
Ташкенттегі, Семейдегі оқу ... Абай ... ... оқып, “Таң”
журналында ақын шығармаларын жариялап, Абайдың өмірбаяны жайлы деректер мен
шығармаларын толықтыра түсу ... ... ... ... Осы мақсатпен
1936 жылы Абай еліне ... жылы ... ... экспедицияны өзі басқарды… “Абай ... ... ... дара ... ... ... ... танытты”, -
дейді М.Мырзахметұлы [9.14].
М.Әуезовтің ғылыми өмірбаянын түзу үстінде оның Абай ... ... мен ... ұшырап, тығырыққа тірелген кездерін
зерттеу өзегіне айналдыра ... ... ... ... ... ... ... Оның қыр-сыры мол, ұшан- теңіз дүние. Қазақтың көрнекті
ғалымдары М.Әуезовтің түрлі саладағы зерттеу ... ... ... ... өз ... ... ... сондықтан болса керек. “Ғалым әдебиетшілер
Ы.Дүйсенбаев, З.Қабдолов, З.Ахметов, Б.Сахариев, Қ.Сыздықов басқа ... ... оны ... ... ... ... ... ретінде танытқан көлемді монографиялық еңбектер жазды.
М.Әуезовтің абайтану ... ... ... ... бұл ... мен ... туралы жазылған ... ... орны өз ... бір бөлек”, - деп философ ғалым ... ... ... ... ... ... ... танытатын пікір [10].
Демек, Абайдың өмірбаянын жасау – М.Әуезовтің ғалым ... ... ... Мұхтардың ғылыми өмірбаянын жасау – М.Мырзахметұлының ғалым
ретіндегі тарихи салмағы бар еңбегі екендігі даусыз.
Ғалымның М.Әуезовтің ... ... ... ... ... ... ... өткізіп жасаған ғылыми жаңалықтары мен
дәйекті ... ... күні аса ... ... отыр. ХХ
ғасырдың екінші жартысында қазақ әдебиеттану ғылымы жаңаша ... ... ... ... кезең болды. өйткені осы кезеңде саясаттың
ықпалынан ... ... ... ... ... тоқырауға әкелді.
Сондықтан ... ... ... әділ баға беру ... ... осы ... ... ретінде қиын әрі ауыр жүкті мойнына
артып, мұхтартануға тың соқпақ салды. М.Әуезовтің өмірден озғанына 20 ... ... ... академиктің бүкіл архивтік деректерін қайта електен
өткізіп, оның құпия ... ... ... ... әдебиеттанудағы түбегейлі бетбұрыстардың бірі еді.
Абайтану мен мұхтартану- егіз ұғым. Бұған ешкімнің таласы болмас. ... ... ... ... ... пен дәстүр жалғастығы қазақ
әдебиетіндегі ғажайып құбылыстардың бірі саналатындығы даусыз. Екі ... бір ... ... өзінің ғылыми өміріндегі негізгі ... ... ... түйсігі мен алымының ерекше жетілгенін
білдірсе керек. Алыпты алып қана бағындыра алады. Олай ... ... ... мен ... ... ... тісі ... тек жеңіл тұжырымдар мен үстірт топшылаумен ғана шектеліп, басты
ұғымдар мен философиялық пайымдаулар назардан тыс ... ... ... ... бұл бағытта жаңа кеңістіктің көкжиегі ашылып, әдебиеттану
ғылымының жаңа соқпақтары айшықталып ... ... ... ғалымның
мұхтартану саласындағы еңбегі әлі де ... ... ... ... жол ... ... ... ғылыми ортадағы атын айғақтап тұратын тағы ... ... ... мен ... ... ... отырған сүбелі
еңбегінен тұрады. ... ... ... Қ.А.Йасауи атындағы
халықаралық Қазақ-Түрік ... ... ... ... елеулі жаңалық болды. Осы университеттің кемелденуіне елеулі ... ... ... ... “Түрік халықтары әдебиеті мен
мәдениеті” ғылыми-зерттеу орталығын ашу қажеттігі ... ... ... ... Көп ... бұл орталық ашылып, оның басшысы
ретінде М.Мырзахметұлы төңірегіне көрнекті ғалымдарды жинай бастайды. ... ... мен ... ... зор еді. ... кезекте түрік
халықтар арасындағы тарихи сабақтастықты қайта жаңғыртып, арадағы үзілген
байланысты қалпына келтіру еді. ... ... ... ... ... ... ... жасақтау; үшіншіден, түрік
халықтарына ортақ әдеби-мәдени ескерткіштерді бір арнаға түсіру, ... ... ... түрік халықтарына ортақ әдеби
мұраларды оқыту, оқулығын жасау еді.
Түрік халықтары арасындағы тамыры ... ... ... ... кеңестік дәуір тұсында қатты соққыға ұшырап, “түрік” ... ... ... ... ... ... ХХ ғасырдың басындағы алашшыл,
оқыған зиялы азаматтарымыздың көксеген армандарының өзі ... ... бір ... ... емес пе еді. ... ... ... күрмеуі қиын мәселенің бет- пердесін ашып, түрік ұранды елдердің
ортақ ... мен ... ... ... айқындап берді.
Тамырымыз бір, бірақ тарихтың қилы соқпақтарында ажырап кеткен түрік
елдерінің ... ... ... ... қажеттілік екендігін өмір өзі дәлелдеп
отыр. М.Мырзахметұлының түрік қауымдастығы алдындағы көтеріп ... ауыр жүгі ... ... назарын өзіне аударып отырғаны
сөзсіз. ... ... ... ... ... ... түрік жұртшылығы тілі мен дәстүрінен айырылу қаупінде тұр. Бұл
- империялық ... ... ... ... даусыз. “Көкбөрі” ұранды
түрік ... ... ... ... ... жазуы арқылы жүзеге асуы
тиіс. Қазіргі ... ... ... ... жазуы кириллицаға, біразы латын
тіліне негізделген. Сондықтан олардың ... ... ... ... ... отыр. Осыған байланысты М.Мырзахметұлының басты ойы, түрік
жұртшылығы өзінің бастапқы жазу жүйесіне ауысса дұрыс ... еді. ... ... ... жазу ... ... бізге жеткен тарихи
жәдігерлеріміздің жазуы түрік елінің түпкі жазу ... ... ... ... ... ойы ... Ғалым бұл ойын Елбасы Н.Назарбаевқа да
айтқан екен. Дегенмен айтқан ойымыз бен ... ... ... ... кесе ... ... ... Көп ұлтты саналатын
Қазақстандағы өзге тілді ұлттар қалай қарайды екен деген көмескі ... ... ... ... ... ... отыруы да кәдік.
Қайткен күнде де түрік халықтарына ортақ рухани ... дәм ... ... анық. Оның үстіне ондаған ғасырлар жадымыздан
өшірілген ұлттық құндылықтарымызды қайта жаңғырту ... ... ... ұлы ... үлкен қажыр-қайратты талап етеді. Демек, ғалымның ойы
жүзеге асуы үшін сол қажыр-қайратты ... ... ... өмірге келуі
тиіс. Бұл - келешектің ісі.
Ғалым түрік халықтарының келешек қамын ойлай отырып, жоғалу ... саны аз ... ... ... қалудың бірден-бір дұрыс жолы ортақ
жазуды қолға алу деп ... ... ... ... болсақ, 1920 жылға
дейін барлық түрік халықтары араб әрпін пайдаланып, бірін-бірі оңай ... ... ... ... ... ... ... сырттан
әсер ететін отарлаушы империя елді күшпен отарлағанымен, рухани жағынан
мұқалта алмаған ... ... ... ... ... ... ... түбі неге апарып соғарынан шошынып, бірінші ... ... ... ... қолға алған. Осындай қитұрқы саясаттың түбі неге
апарып соққанын көзіміз көріп отыр.
М.Мырзахметұлының бұл саладағы ... ... ... ... ... ... ... ұсынуы дер едік. Ғалым бастаған жұмысшы тобы 2005 жылы
“Түрік халықтары әдебиеті тарихының бағдарламасы” және ... ... ... ... ... ... ... Түрік
халықтарының бүгінгі халіне алаңдаушылықпен қараған ғалым ... ... ... ... ... ... жуық ұлт пен ұлысқа
бөлінгенін, ал сол халықтардың 27 – сіне жуығы тілі мен ... ... ... ... ... ... жоғалтып отырғанын күйінішпен сөз
етеді. “Жеті түрік халқы өз ... ... ... ... ... қалған он төрті Ресей мен Қытай мемлекеттерінің қол астында,
бодандықтың ... ... - ... ғұлама ғалым [11.3]. Тарихи
фактілермен сөйлеп дағдыланған ғалымның аталмыш ойы ... ... ... ... ... талап етеді. Ғалым жай айтпайды. Сонау
Алып Ер Тұңға ... ... ... ... ... ... ... баяндай келіп, Алтын Орда билігі ыдырап, ұсақ ... ... ... ... алып ... ... ... болуына
дендеп ене алған.
Кезінде әлемді дүр сілкіндірген түрік деген жауынгер халықтың ... ... айта ... одан құтылудың сара жолы түрік халықтарының қайта
бірігуінен іздестіреді. Ғалымның ойға қонымды, ... ... ... ... ойға ... ... Бодандық құрсауында жүріп тарихи жадынан
ажырап қалған ... ... бұл ... ... ... түсінеді.
Дегенмен, рухани қазығы бір саналатын ... ... үшін ... ... ... ... ... өтеді.
ХХІ ғасырда түрік халықтары саны жағынан қытай мен үнді ... ... ... ... ... онда ғалымның ұсынысы нағыз ... ... ... жетеді.
Жоғарыда аталған бағдарлама мен библиографиялық көрсеткіште ғалым он
екі ... ... ... оқытуды ұсынады. Олардың өзіндік
классификациясын жасап, орналасу жері мен тілі ... ... ... мақсат еткен. Бұл еңбек - түрік халықтарының әдебиеті ... ... ... үшін ... ... жылы ... ... ғылыми зерттеу ... ... ... оқу ... ... Бұл ... түрік халықтарының
әдебиетін жаңаша оқытуға негізделген тұңғыш оқулық еді. ... ... оқу ... ... ... кезекте түрік халықтар әдебиетін барлық
мамандықтарда оқытуды ұсынумен ... ... ... дүниежүзілік әдебиетте
қомақты орын алып отырған бай, әрі ... жыл ... арғы ... бастау алатын түрік әдебиетін оқыту арқылы келешек ... ... сана ... ... ... тарихына бағамдап қарасақ, қазақ ақын-жазушыларынан
қалған бай әдеби мұраларынан түрік халықтарының ортақ тұстарын ... ... ... ... ... ... дескен,
Тұранда ер түрігім туып-өскен.
Тұранның тарихы бар толқымалы,
Басынан көп тамаша күндер кешкен, -
деп ... ... өлең ... түрік жұртының тарихи
жетістіктерінің қыр-сыры аңғарылады [12.173]. Түрік жұртшылығының ... ... біле ... ... ... ... ... халімізді сезініп, одан
арылудың ұтымды жолын қарастыру кезек күттірмейтін мәселе екендігі ... ... ... ... орыс ... саясатының түп-төркінін ашып беруінде жатыр. Ғалым 1993 жылы “Қазақ
қалай орыстандырылды” атты аты шулы ... ... ... ... орыс ... бодандық саясаты жайлы там-тұмдап мақалалар газет
бетіне жазыла бастаған болатын. М.Мырзахметұлы тұңғыш рет ... ... орыс ... 260 жыл бойы жүргізіп келген отарлық саясатының
түп-төркінін ашып, қазақ халқының бүгінгі мүшкіл халге жетуінің ... ... ... ... ... ... тіпті кеңестік жүйе ыдырамай
тұрған кезде М.Мырзахметұлы партияның жуан жұдырығынан қорықпай, “Ванновка
аталуының сыры неде?” (1983), ... ... – ел ... (1988), “Халықтық,
отаршылдық, тоталитарлық ... (1991), ... және ... “Ов” туралы” (1990) атты ғылыми мақалаларын ... ... ... жариялаумен болды.
Ғалымның отаршылдық саясаттың жымысқы тұстары мен оның ... ... мен ... ... ... ... кері әсері туралы
жан-жақты зерттеген ... ... ... ... деп ... оқи ... ғалымның бұл бағыттағы зерттеу жұмысын ерте кезден қолға
алғанын көреміз. Қызыл империя тұсында отаршылдық деген сөздің өзі ... ... ... ... ... орыс” атанған отарлаушы елдің
тілі кеңестік елдердің мемлекеттік ... ... Сол ... ... ... жеңілдіктер жасалды. ¦лттық салт-дәстүрлеріміз ескіліктің
сарқыншағы ретінде қолданымнан аластатылды. ¦лттық тәуелсіздікке ұмтылған,
соның ... ... ... ... ... аты ... тыйым
салынды. Керісінше, қазақ жерін отарлауға тер төккен орыс миссионерлері мен
қолбасшыларының есімдері марапатталып, оларға жер-жерде ... ... елді ... мен көше ... беру дәстүрге айналды т.б.
М.Мырзахметұлы орыс патшасының отарлау саясатын зерттеуде ... ... ... ... оның ... мен ... үшін тигізген зияндарын терең ... ... Бұл ... ... ... елеулі жетістігі екендігі даусыз.
Ғалым дүниежүзілік отарлау саясатының тарихына байыпты талдау жасай
келе, ... ... ... ... ашып ... сол ... ... ғылыми тұрғыда баға берген бірден-бір ғалым болды. ... ... ... жаулап алу оңай, біраќ оларды мәңгі ќұлдыќта
ұстаудың жолы өте ќиын ... ... ... ... ... ... ... жолдарына шешуші мән берілді. Міне, осыдан ... ... ... ... ... ... халыќќа сіңдіріп жіберудің бірден-бір жолы
бодан болған ұлттың ... ... ... жойып, ұлттыќ нигилистер тобын
ќалыптастыруға айрыќша күш салған. Бұл үшін ... ... ... бойы ... ...... ... өтіп отырған дәстүрін,
халыќтың тарихи жадын тұмшалап, тұншыќтырып, оларды біртіндеп келер буын
жас ұрпаќтың санасынан ... ... ... ... ... амал болған
емес”, - дейді ғалым [13, 215]. Кезінде әйгілі тарихшы, ойшыл Л.Гумилев: -
“Идеологиялыќ ... ел ... ену ... ... жаулап алудан арзан
және тиімдірек ... ... [14, 117], - деп, ... тарихи мәнін ашып
берген болатын. Екі ғалымның ойының ішінара үндестік тауып ... ... ... ... ... тыңғылықты зерттеудің жемісті көрінісі деп
ұғынған ... әрі орыс ... ... саясатын үш кезеңге бөліп, оған
ғылыми талдаулар жасауы қазақ тарихындағы жемісті ... ... ... қалай орыстандырылды” еңбегі үш бөлімнен тұрады. Бірінші бөлім
– “Ел қалай орыстандырылды (Мұхтар Әуезовтегі бір ... ... ... ... ... өзінің көп ойын сол кезде тыйым салынуы
себепті астарлап беруге мәжбүр болғанын ... ... ... ... ... ... жүргізе отырып, ондағы
көмескі ойлардың ... ... ... жасайды. Әсіресе “Абай ... ... ... мен өзгеріске түскен нұсқасын салыстырып,
ондағы авторлық цензураның ... ... ... ... сол ... көп ... ... білгенімен, оны айтуға мүмкіндігі болмай,
кейіпкердің аузымен айтуға мәжбүр ... ... ... бұл
еңбегіне дейін көптеген оқырмандар, тіпті ғалымдардың өзі қаламгердің
осындай ... ... ... ... ... ... сонар ізденудің, салыстырудың арқасында “Абай ... ... ... ... ... ... ... ойын мысалдармен дәлелдеп,
архивтік деректермен бекітіп отырады. Мұхтартанудағы қажетті мәліметтердің
бірі ретінде ... ... оның ... мен ... ... ... осы ... байқаймыз.
Екінші тарау – “Жер қалай орыстандырылды” деп ... ...... елді ... жер ... антиподы
ретінде пайда болатын өмірдегі саяси-әлеуметтік, басқыншылық пен зорлық-
зомбылықтың көрінісі”, - деп отаршылдық ... ... ... ... М.Мырзахметұлы еді. [15.61]
Ежелден Тұран аталған қасиетті жеріміздің отарлық саясаттың
салдарынан ... ... ... ... де ... қарастырылатын
көлемді жұмыс. Ғалым қазақ жеріндегі ... ... ... ел ... ... ... себебін ғылыми фактілер
арқылы ашып береді.
Күні кешегіге шейін Қазақстанның түкпір-түкпіріндегі 83 ... ... ... 107-сі; 35 қалалық аудандардың 32-сі; 222 аудан орталығының
126-сы; 204 жұмысшы поселкесінің 72-сі; 2418 ... ... ... ... ... 3567-сі тек орыс тілінде аталатынын көбіміз ... ... ... ... ... ... зерттей келе, оның тарихи атауларының
зорлықтың күшімен өзгертілуін анықтап, санын алдымызға жайып отыр.
‡шінші ...... ... ... деп аталады. Адам бойындағы
ең шешуші қасиет оның санасы болып саналады. Санасынан айырылған адам ... ... ұлты ... ... ... ... өзін-өзі танымайтын,
өзгенің күйін күйттеп, жоғын жоқтайтын қожайынның құлақ кесті ... ең ... ... ... ... ... орыс ... отарлаудың шешуші әдісі ретінде үш жолды пайдаланғанын көреміз:
біріншісі- қазақ әрпін өзгерту, сол ... ... ... ... ... айналып отырған тарихи мұраларымызды ... ... ... сол арқылы діни сенімнен айырып, біржолата ішкі
дүниетанымымыздан ... ... ... (менталитет) айыру, сол
арқылы ғасырлар бойы ұстанып келген ұлттық салт-дәстүрімізді ... етіп ... Араб ... ... онан ... латын графикасына,
қайтадан кириллицаға көшірудің салдарынан осы уақыттар ... ... жаңа буын ... ... ... ... ... қол үзіп, оқи алмады.
Атадан балаға ... боп ... ... ... ... ... ... өшіріліп, келмеске кетті. Алланың хақ ... ақ жолы ... ... ... ... ауысып, шоқынуға бейім тұрды.
Яғни осындай талқыдан өткен ұрпақ мәңгүрттенуге іштей дайын ... ... ... аса мән ... ... Ресейдің жымысқы саясаты 1917 жылға
дейін пәрменді жұмыстар атқарды. Ал кеңес өкіметі орнағаннан кейін патшалы
Ресейдің бұл ... оның ... ... ... ... партия
жүргізгенін ғалым нақты мысалдармен дәйекті түрде дәлелдеп береді.
Тегінде ... көзі жете ... ... көре ... ... қыр-
сырын ашып беретін ерекше туған жандар қоғамда кездесіп отырады. Кеңестік
дәуір ыдырағаннан ... ... ... қай ... жүруді біле алмай
дағдарысқа түсті. Идеологияға бағынған ... жолы ... ... ... ... ... ... сананы отаршылдық бұғаудан босатуды
негізгі ... етіп ... ... Яғни ... ... деколонизациялау (отарлықтан босату) арқылы құлдық психологиядан
арылтуға болатынын ғалым жетік ... Ол үшін ... ... отарлық
жүйенің бар “мәнін” қоғам алдында ашу қажеттілігі ... ... ... ... ... ... алдындағы ұлттық борыштан ... ... ... ... ... ... халқымыздың ардақты ұлдарынан қалған
мұралармен қауыштыру, насихаттау ... ... ... ... бағаланбай келген ағаларымыздың әдеби-мәдени мұралары ... ... ... ... ... ... ойып ... алатыны тағы бар. Демек, заманында мансап иелерінің көре алмауы
салдарынан ел ... ... ... ... ... ... қажеттілігі туындап отыр. Осы бір ... істі ... ... ... ... М.Мырзахметұлы Тараз мемлекеттік педагогикалық
институты жанынан ... ... ... ... ... 100 жылдық мерейтойына шашу ретінде оның 30 томдық
шығармалар ... ... ... ... Ол үшін ... ... ... ғылыми беделі мен дәлелді ойларын ортаға салып, облыс бюджетінен
қаржы да бөлдірді. ... ... ... ... мақсаты мен міндеті
айқын болғанымен, өзіндік қиыншылықтары бар. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... қарулануды
бірінші кезекке қойды. Оның үстіне өмірінің соңында Б.Момышұлы өзінің жеке
архивінің жартысын М.Мырзахметұлына, ... ... ... ... ... ... сол ... мұралардың түгелге жуығы орталыққа
жиыстырылып, бір арнаға түсіріліп жатыр. ... бір ... ... жылы ... ... ... ... бәріңсің” атты қаламгердің
жеке архивінен алынған хаттары мен ... жеке ... етіп ... Айта кету ... кітапқа кірген хаттар мен естеліктер бұрын-соңды
баспа бетін көрмеген тың ... мен ... ... ... ... кітапты
пышақ үстінен талап алып, кейбіреулерге жетпей ... ... де ... ... 2000 жылы М.Мырзахметұлы алғы сөзін ... және ... ... аты ... ... атты ... жарық көрген еді.
Бауыржан Момышұлы - сан қырлы тума ... ... ... мен бір
беткейлігі, өткір сөзділігі мен ... ... ... ауыз ... ... ... шебер үйлестіретіндігі, ... мен ... ... мен ... шеберлігі бір басынан ... ... ... біз ... толық танып болдық па деген сұраққа
жауап ... ... та ... Бауыржан мұрасын зерттеуде, жариялауда ... ... ... ... шынайы Момышұлының табиғи болмысын аша отырып, оның
өзіндік ерекшеліктері мен оқшаулап танытатын қаһармандық ... ... ... - ... ешқандай пенделік қалыпқа сыймайтын дара
тұлға, Т.Ахтанов тілімен айтқанда, “стандартты ... ... ... ... ... ... ... басы сыймаған” біртуар азамат.
М.Мырзахметұлының осынау жүгі ауыр ... ... ... ... не? ... ... ... Момышұлының барлық қасиетін
М.Мырзахметұлынан артық ешкім білмейді, білуі де ... ... ... өр ... мен ... ... туралы халық тек аңыз күйінде ғана
хабардар, үшіншіден, қайбір жұмысты толық және ... ... шығу үшін ... ... сүю ... Ал М.Мырзахметұлы батырдың бүкіл болмысын,
табиғи қасиетін аса құрметтеген, өзіне үлгі тұтқан. Тіпті ... ... ... ... үш қайнар көзін айтуға болады. Олар :
Абай Құнанбаев, Бауыржан Момышұлы және Қажым Жұмалиев. ... ... ... негізгі азық болса, екіншісі- адам ... ... ... ... негізгі тұлға болды. Үшіншісі- ғалымның
Абай мұрасына ... ... сол ... ... ... ... берген ұстаз
еді.
Б.Момышұлының замандастарымен жазысқан хаттары, ... ... ... ... ... ... (бұрыштамалары), тіл, ұлт тағдырына
байланысты айтқан ... ... ... ... ... сөздері, соғыс
өнеріндегі жаңалықтары - қазақ әдебиетіндегі іргелі туындылар. ... ... ... ... ... ... қауышу қай кезде де елдің
рухани ... игі ... етіп ... ... ... тек әскери
адам ретінде танып келген, ал көпшілік қауым оның ... ... ... Мәселен, бір ғана “¦шқан ұя” повесінің өзі қазақ халқының ғасырлар
бойы ұстанып келген ұлттық салт-дәстүрінің ... ... Ал, ... ... ... ... ... жазған сын-ескертпесі, майданда
жүріп ... ... ... ... ... ... байланысты
айтқан ойлары сол кездің өзінде-ақ Б.Момышұлының әдеби ортадағы ... ... ... жылы ... айында Б.Момышұлы майданнан елге қысқа мерзімге
демалысқа келеді. Сонда Қазақ ССР ... ... ... ... ... ... Б.Момышұлы алты күндік лекция оқиды. Осы
лекция барысында қазақ зиялылары Бауыржанды тек ... ... ... ... қатар шешен ретінде таниды.
М.Әуезов пен Б.Момышұлы арасындағы шығармашылық қарым-қатынас өсе
келе, екі ... ... ... ... М.Әуезов Бауыржанның турашылдығы
мен талғамдылығына тәнті болып, өзінің жаңа туындысын ... ... ... ... ... ... күнде де Б.Момышұлын тану дәуірі енді басталып
келеді. Оның көшбасында М.Мырзахметұлы тұрып, қоғамдық ... ... ... ... мұраларын ел мүддесіне жұмсау арқылы шаңырағы
шайқалған ... ... ... ... ... ... Б.Момышұлының әдеби, мәдени мұраларымен қайта табысуға мұрындық
болып отырған М.Мырзахметұлының еңбегі халық тарапынан қолдау табумен қатар
тарихи ... ие ... ... ... ... ... ... еңбегі еш кететіні белгілі.
М.Мырзахметұлы өзінің ұстазы, әрі рухани ... ... ... ... ... адами жолына серік етіп келеді.
2005 жылы Мекемтас Мырзахметұлы 75 ... ... Осы ... ... ... кандидаты, доцент Ғ.Дәулетхан “Мекемтастану
кезеңін бастау” ... деп ... ... ... ... ... ... көкейге қонады. өйткені Мекемтас ... ... жолы ... пен адалдықтан құралған. Зерттеу еңбектері
- қоғамның барлық саласына азық болатын ... ... ... ұрпақтың
санасында ұлттық құндылықтарымызды ... үшін де ... ... алу ... ... ... ... ғылымдағы жолы қиыншылықтан, тартыстан, ... ... ... ... жол ... ... пәтуасыз,
абыройсыз, ал екіншісі- кезінде қиын соққанымен, келешегі жарқын, абыройы
асқақ. Демек, ... ... ... жолы ел мүддесіне
қажеттілігімен, ғылыми жаңалығымен, ... ... ... ... сөзсіз.
Қорытынды
Бүгінгі таңда қазақ әдебиеттану ғылымы жаңа ... ... ... дәуір тұсында айта алмай, қыспаққа алынып келген тың ойлар ортаға
салынып, оның оң шешім ... ... ... ... ... тың ... толысу қажеттілігі туындап отыр. Бұл жолда
тың идеялармен қаруланған ғалым ... ... ... бірі - ... айналып отырған М.Мырзахметұлы.
М.Мырзахметұлының ғылыми еңбектерін бір ғана ... ... ... ... ... ... сан ... жазылған ғылыми зерттеу
еңбектерін қоғамдық түрлі ғылым салаларына ... ... ... - ... сыншы, тілші, тарихшы, философ, түрколог әрі
тәлімді ... ... ... ... ... ... ... халықтарының әдебиеті мен мәдениетіне, отаршылдық
саясатқа ... ... ... ... ... ... ... тұжырым жасауға, саралауға әрекет еттік. Дегенмен, көп ... ... ... ... жайлы тың ойлар мен пайымдаулар айтылатыны
сөзсіз. Мұны қоғам өзі қажетсінеді. Осы ... ... ... ... М.Мырзахметұлы жайлы: “Бұл кісі - әскет ... ... жоқ, ... таза, жұмысқа берілген нағыз ғалым, аса ... ... ... ... ... жете ... ... Бұл
кісінің еңбектерін қазір бағалау керек. Ертең ... ... - ... ... ... еске ... тура келеді. Иә, ертең бүкіл қазақ
М.Мырзахметұлын іздейтіні сөзсіз. Сондықтан ертеңгі іздейтін ... ... ... ... ... ... ... ғұлама ғалымның алдында
басымызды исек, онымыз Абайдың, Мұхтардың, Бауыржанның, кешегі күні отарлық
саясаттың құрбаны ... ұлт ... және ... ... халықтарының
алдында бас игеніміз емес пе! Осы өреден шығып жатсақ, қазақ жұртшылығының
дәурені тасып, ертеңі ... ... ... ... ... М. Абай ... ... көрсеткіш. – Алматы:
Қазақстан, 1965. – 289 ... ... М. ... ... және абайтану проблемалары. – Алматы:
Ғылым, 1982. – 296 б.
3. Абайтанушы ... ... ... ... көрсеткіш.
Құрастырған О.Әлімбайқызы). - Тараз: 2001. – 117 б.
4. Мырзахметұлы М. Түркістанда туған ойлар. – Алматы: Санат, ... ... ... ... ... ...... Рауан, 1993. –
276 б.
6. Абай. Шығармалар жинағы, І том. – ... ... 1986. – 199 ... ... ... жинағы, ІІ том. – Алматы: Жазушы, 1986. – 197 б.
8. өмірәлиев Қ. Абайтануға қосылған ауқымды үлес. // ... жас. ... 20 ... ... Е. ...... Экономика, 2006.-335 б.
10. Тайжанов А. Мұхтар Әуезов шығармашылығының дүниетанымдық өзектері.
09.00.03. ... ... ... ... ... алу ... ... авторефераты. – Алматы, 1995.
11. Мырзахметұлы М. Түрік ... ... ... ... ... ХҚТУ ... 2005. – 32 ... Жұмабаев М. Шығармалары. – Алматы, 1989. – 447 ... ... М. ... ... ... ... ... 1998.-367 б.
14. Гумилев Л. Қиял патшалығын іздеу. - Алматы: Балауса, 1992. - 444 б.
15. Мырзахметұлы М. ... ... ... – Алматы: Атамұра-
Қазақстан, 1993. – 127 б.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мектепте оқылатын тарих пәні25 бет
Психология ғылымының, пәнінің жалпы мәселелері мен негізгі даму кезеңдеріне толық сипаттама73 бет
Бокс3 бет
Ванадий13 бет
ГОСТ және ОСТ,олардың су,ауа,топырақ,сүт,ет және мал шаруашылығы өнімдерін микробиологиялық және вирусологиялық бағалауға қажеттілігі19 бет
Конденсаторлар, олардың түрлері және сыйымдылықтары8 бет
Молибден және вольфрам14 бет
Саяси ойдың дамуы9 бет
Ұлы отан соғысын қайта қарастыру-кейінгі ұрпақтың борышы5 бет
"м. әуезовтың қазақ әдебиеті тарихына қосқан үлесі"6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь