Табиғатты пайдалану жүйесін реформалау

ТАБИҒАТҚА АЯЛЫ АЛАҚАН КЕРЕК
Орнықты экономикалық прогресс
Ресурстарды пайдалану тиімділігін арттыру
Орнықты технологияларды енгізу
Экологиялық орнықтылық
Табиғи ортаны сақтау және қалпына келтіру
Халықтың денсаулығына қоршаған ортаның тигізетін қолайсыз әсерін азайту
Төтенше экологиялық жағдайлардың және экологиялық лаңкестіктің алдын алу
Өңірлердің орнықты дамуы
ШИКІЗАТТЫ ҰҚСАТА БІЛГЕН ҰТАДЫ
Еліміздің әлеуметтік-экономикалық жағынан қарыштап алға басуы қоршаған ортаны қорғау мәселесіне де ерекше назар аударуды алға тартуда. Бұл жәйтті Президент Н.Назарбаевтың биылғы Жолдауында басым бағыттардың бірі ретінде атап өткені мәлім. Онда экологиялық апаттарды болдырмау мәселелерін алдағы уақытта нығайта беру алға тартылды.
Біз қазақ жерінің кеңдігін, оның орасан зор байлығын, әсем табиғаты мен жағымды ауа райын мақтан етеміз. Ал, оның ішінде Алматы облысы орналасқан, ежелден жер жәннаты – Жетісу атанған өлкенің орны өз алдына бір төбе.
Жетісудың табиғатын аялап, оның байлықтарын қаз-қалпында сақтап, қолдан келсе, көркейтіп отыру – баршаға ортақ парыз екені анық. Бұған тікелей жауап беретін мемлекеттік деңгейдегі құзырлы мекемелер жұмыс істеп жатыр. Солардың бірі – Алматы облыстық аумақтық қоршаған ортаны қорғау басқармасы.
Басқарманың басты міндеті – қоршаған ортаны қорғау жөніндегі біртұтас мемлекеттік экологиялық саясатты жүргізу және салалық бағдарламалардың орындалуын ұйымдастыру, орталық, жергілікті атқарушы органдардың бұл бағыттағы қызметін үйлестіріп, табиғатты тиімді пайдаланудың бірқатар түрлеріне лицензиялар беру. Сонымен бірге, жердің, судың, ауаның ластануына жол бермеу шараларын қарастырады. Аймақтарда экологиялық сараптама жүргізеді және экологиялық аудит жасауға құқылы.
Үстіміздегі жылғы белгіленген жұмыстарды бас¬қар¬ма қызметкерлері биыл қабылданған Қазақстан Республикасы Экологиялық кодексінің баптары негізінде жүргізуде. Басқармадағы инспекциялық жұмыстардың барлығы Қоршаған ортаны қорғау министрлігінің Табиғат қорғауды бақылау комитетімен келісілген жоспарға сәйкес жүргізілуде. Өткен мерзім ішінде қоршаған ортаны қорғау нысандарына 688 тексеру жасалып, 10 миллион 213 мың теңгенің айыппұлы салынды. Басқарманың мемлекеттік экологиялық сараптама бөліміне 865 құжат түсіп, оның 796-ы қаралды.
Сонымен бірге, облыс көлемінде қоршаған орта туралы халық арасында экологиялық білім беру, насихаттық жұмыстарды жүргізу, тұрғындардың экология жөніндегі танымын кеңейту, бұл бағытта үкіметтік емес, қоғамдық саяси, жастар ұйымдары¬ның, бұқаралық ақпарат құралдары өкілдерінің мүмкіндігін пайдалануға баса назар аударылып отыр. Мәселен, Текелі және Талдықорған қалаларында үкіметтік емес, жастар ұйымдары өкілдерінің қатысуымен үш мәрте экологиялық сенбілік өткізіл¬ді. Бүкілдүниежүзілік қоршаған ортаны қорғау күніне байланысты дәстүрлі облыстық экологиялық форум болып, оған 600 адам қатысты.
Қоршаған ортаны қорғау жөнінде 7 дөңгелек үстел өткізіліп, 38 лекция оқылды, 13 семинар ұйымдастырылды. Санитарлық тазалық айлығы қураған ағаштарды кесу, орнына ағаш егу және басқа да науқандық жұмыстар кезінде басқарма қызметкерлері 25 экологиялық рейдке қатысты.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым
МИНИСТРЛІГІ
Т. Рысқұлов атындығы Қазақ Экономикалық
УНИВЕРСИТЕТІ
Баяндама
Тақырыбы: Табиғатты пайдалану жүйесін реформалау
Орындаған: 050506 «Экономика»
мамандығы күндізгі
бөлімінің 4 курс ... ... ... ... ... аялы ... керек
Еліміздің әлеуметтік-экономикалық жағынан қарыштап алға басуы қоршаған
ортаны қорғау мәселесіне де ерекше назар аударуды алға тартуда. Бұл ... ... ... ... ... ... бірі ... өткені мәлім. Онда экологиялық апаттарды болдырмау мәселелерін алдағы
уақытта нығайта беру алға тартылды.
Біз қазақ ... ... оның ... зор ... әсем ... ... ауа райын мақтан етеміз. Ал, оның ішінде Алматы облысы орналасқан,
ежелден жер жәннаты – ... ... ... орны өз ... бір ... ... аялап, оның байлықтарын қаз-қалпында сақтап, қолдан
келсе, көркейтіп ...... ... ... ... ... Бұған тікелей
жауап беретін мемлекеттік деңгейдегі құзырлы мекемелер жұмыс істеп ... бірі – ... ... ... ... ... қорғау басқармасы.
Басқарманың басты міндеті – қоршаған ортаны қорғау жөніндегі біртұтас
мемлекеттік экологиялық ... ... және ... ... ... орталық, жергілікті атқарушы органдардың бұл
бағыттағы қызметін ... ... ... ... ... ... ... Сонымен бірге, жердің, судың, ауаның ластануына
жол бермеу шараларын қарастырады. Аймақтарда ... ... және ... ... ... құқылы.
Үстіміздегі жылғы белгіленген жұмыстарды басқарма қызметкерлері биыл
қабылданған Қазақстан Республикасы Экологиялық кодексінің баптары негізінде
жүргізуде. Басқармадағы ... ... ... ... ... ... ... қорғауды бақылау комитетімен келісілген
жоспарға сәйкес жүргізілуде. Өткен мерзім ішінде ... ... ... 688 ... жасалып, 10 миллион 213 мың ... ... ... ... ... ... ... 865 құжат
түсіп, оның 796-ы қаралды.
Сонымен бірге, облыс көлемінде ... орта ... ... ... ... ... ... жұмыстарды жүргізу, тұрғындардың
экология жөніндегі танымын кеңейту, бұл бағытта ... ... ... ... ұйымдарының, бұқаралық ақпарат құралдары өкілдерінің
мүмкіндігін пайдалануға баса ... ... ... Мәселен, Текелі және
Талдықорған қалаларында ... ... ... ... өкілдерінің
қатысуымен үш мәрте ... ... ... ... ... ... күніне байланысты дәстүрлі облыстық экологиялық
форум болып, оған 600 адам ... ... ... ... 7 ... үстел өткізіліп, 38 лекция
оқылды, 13 семинар ұйымдастырылды. Санитарлық тазалық айлығы ... ... ... ағаш егу және ... да ... ... кезінде
басқарма қызметкерлері 25 экологиялық рейдке қатысты. Экологияға байланысты
тұрғындардан 112 өтініш түсті. Оның 111-і ... ... ... ... ... және ... ... жөнінде газеттерге
80 мақала жарияланып, телеарналардан 19 телебейне көрсетілді. Сол секілді,
дәстүрлі “Іле – ... ... ... ... да өз ... ... ... ұсынысымен аймақтардағы басқарма басшыларының
экологиялық мәселелер жөніндегі есебін тыңдау дәстүрге ... ... ... ... Енді ... ... жөн ... Басқосуларда жергілікті тұрғындар, табиғат ... емес ... ... және ... ... өкілдері
аймақтардағы экологиялық проблемалар жөнінде нақты мағлұмат алды ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік
жасалды. Табиғат ресурстарын пайдалану жөніндегі қолданыстағы заң талаптары
бойынша түсініктемелер берілді. Қазіргі кезде облыстың ... ... ... 18 ... ... инспекторы жұмыс істейді.
Инспекторлардың халықпен байланысын нығайту, экология жөніндегі ... ... және ... ... ... мақсатында олардың
аудандар мен қалалардағы есебі тыңдалды.
Алайда, мемлекет тарапынан ... ... ... ... заңдық
негізде бақылау жұмыстары жүргізілгенмен, табиғатты пайдалануда қамқорлық
емес, қорқаулық көзқарастың жойыла ... ... ... ... ... бұрынғы “Вимпекс” арақ зауытының қалдықтары ауаны
ластап, қала ... мен ... ... ... ... ... “Филипп Морис Қазақстан” серіктестігі де ... ... ... ... ... мол зиян келтіргені анықталды. Алматы
қаласына таяу орналасқан Қарасай, Іле және Талғар ... ... баса ... ... қажет етеді. Тау аймақтарының бірқатар көрікті
жері аталған аудандарға қарайды. Аудандар территориясындағы ... ... ... ... ... тау ... бойына зәулім үйлер
салынып, оның айналасы дуалдармен қоршалып жатқаны жасырын емес. Кез келген
тексерушіні ... ... ... ... ... және бар. ... ... мен моншалардан шыққан лас су тау өзендеріне құйылып
жатыр. ... ... ... ... сараптама жасап, заңдық
тексеру жүргізу мүмкін болмай отыр.
Қазіргі ... ірі елді ... ... ... ... мәселелер күн тәртібіне қойыла бастады. Мәселен, Талдықорған
қаласындағы тұрмыстық қатты қалдықтарды ... ... ... әлі күнге
шешілмей келеді. Бір таңқаларлығы сол, оған жыл сайын жергілікті бюджеттен
мол қаржы бөлініп игерілгенімен, ешқандай ... жоқ. ... ... ... ... сай ... Ол Қаратал өзені
ғана емес, Балқаш көліне де ... ... ... ... ... ... елді ... қалдықтарды сақтау жайы да сын
көтермейді.
Басқармаға ... ... ... ... су және ... ... ... жөніндегі зертханалардың қорытындысына ... ... ... ... деп баға ... ... облыстың бүгінгі өсу, өркендеу және даму қарқыны ... ... ... ресурстарын тиімді пайдалану, елді мекендерді
көркейту, көріктендіру бағыттарында бірқатар ... ... ... ... ... Талдықорған қаласынан жылына 100 мың тонна, ... 30 мың ... ... тұрмыстық қалдықтар шығарылады. Соны өңдейтін
зауыт салудың уақыты келген сияқты. Алакөл, Балқаш көлдерінің тазалығын
сақтауға ... ... ... ... Оған ... Қазақстан,
Қарағанды облыстарының да ортақ көзқарасы, көмегі болуы тиіс.
Облыс ... ... ... ... және Қарқара кедендері
арқылы Қытай және қырғыз елдерінен өтетін көліктерден ... ... Бұл ... ... баратын көліктерден нақты төлемдер ... ... ... ... орнатып, халықаралық стандарттарға
сәйкес төлемдер алуды жүзеге асыратын уақыт ... деп ... Бұл ... ... ... ... тұрақтандыруға, жақсартуға
жұмсалар еді.
Қазақстан Республикасы Экологиялық кодексінің ... ... ... ... қалдықтарды сақтау, оны өңдеу, ... ... ... ... ... ... жұмыс
істеу кезінде экологиялық талаптардың қатаң сақталуын ... ... ... құру және басқа да міндеттер жүктелген. Сондықтан ... және ... ... ... ... ... арналған заң
талаптарына сәйкес өз аймақтарындағы жер, су ресурстарын сақтауға, оны заң
талаптарына ... ... ... бақылау орнатуы керек.
Әсіресе, табиғаттың тепе-теңдігін сақтайтын құндылықтарға ерекше көңіл
аудару қажет. Оның ішінде аң, ... жөні ... ... ... ... ... арқар, елікке, қырғауылға, далалы жерлердегі қарақұйрыққа,
ақбөкенге қаруын ала жүгіретіндер, ... үшін ... жоқ деп ... керек. Олардың жолын кесу кейде бізге оңай соқпайды. Табиғат аясына
шығып демалушылардың ... ... ... ... ... ... өрт ... сақтамайтыны және бар. Жалпы, табиғатты қорғау
жағынан мәдениетіміздің кемшіндігі әр жерде көрініп қала беретіні ... ... ... ... ... табиғат байлығын сақтау –
болашаққа деген қамқорлық, ұрпаққа қалдырар ... ... да ... ... ... ... ... ресурстарды пайдаланудағы
сындарлы ұсыныстары бізге жаңа міндеттер мен мол ... ... ең ... ... ортаны қорғаудың да бәсекеге барынша қабілетті
болуына ... ... ... сөз. Демек, біз табиғи байлығымызды аялы
алақанда сақтауға мүдделіміз, әрі ... ... ... пайдалану тиімділігін арттыру. Қазақстанның орнықты дамуын
қамтамасыз ету:
шикізат секторының үлесін біртіндеп азайта отырып, экономиканы құрылымдық
қайта құру;
ғылымды және ... ... ... ... ... асып ... “технологиялық озуды” дамыту;
қазіргі заманғы ауыл шаруашылығы технологияларын енгізу;
біріккен экономикалық және экологиялық ... ... ... ... ... ... ... ұлттық байлықтың ысырабын есепке
алу;
жер, су, орман, минералдар және өзге де ... ... ... қоса ... ... ... деген осы заманғы
ғылыми негізделген көзқарасты енгізу;
энергетикалық шығындарды ... ... ... ... ... ... іске асыру барысында ... ... ... ... ... технологиялық қайта жарақтандыру, осы заманғы
технологияларды пайдалануды ... және ... ... ... әкелуге тыйым салу;
ұлттық экономика ... ... ... ... ... қысқарту, ғылымды қажет ететін, ... ... ... ... дамыту;
алынған пайдалы қазбаларды және өндірілген биологиялық ресурстарды ... ... ... ... ... ... бағалы материалдарды
қалпына келтіру және пайдалану;
ауыл ... ... ... және ... ... ... шаруашылығын жүргізу жүйелерін енгізу, ... таза ... ... ... ауыл ... ... ... топырақ құнарлылығын сақтау және қалпына келтіру;
табиғи ресурстарды заңсыз пайдаланудың қандай да түрін болдырмау және ... ... және ... ресурстар объектілері мен өнімдерінің
заңсыз айналымына қарсы күрес;
шаруашылық ... ... ... ... ... және қалдықсыз
технологияларды енгізуді ынталандыру;
қалпына келтірілетін көздерді және ... ... ... ... ... ... энергия өндіруді қолдау;
ресурстарды ұтымсыз пайдалануға, оның ішінде энергия ресурстарын ауада
жағуға ... ... мен ... ... ... оның ... энергия өндіруді
экологиялық негізделген орталықтан алу ... ... ... ... ... қамсыздандыру жүйесін оңтайландыру;
көліктің, көліктік коммуникация мен отынның ... ... ... ішінде көміртекті емес түрлерін жаңғырту және дамыту;
ірі қалаларда негізгі қозғалыс түрі – экологиялық қауіпсіз қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... ұзақ пайдалануға есептелген тауар өндірісін қолдау жолымен жүзеге
асырылады.
Орнықты технологияларды енгізу. Республиканың ... ... ету үшін ... әлеует құру ... ... ... ... ... қала шаруашылығын
басқаруда және көлікте орнықты, экологиялық таза және ... ... ... ... тікелей байланысты.
Мұндай технологиялар қоршаған орта үшін рентабельді және ... ... ... ... және ... құралдарды,
сондай-ақ басқару мен есеп берудің жаңа тетіктерін (экологиялық маркетинг
және менеджмент, сақтандыру, табиғат қорғау қызметін ... алу, ... ... ... және басқалар) үйлестіретін кешенді жүйелер болып
табылады.
Қазақстан индустриясын дамытудың ... ... ... – кешенділікте, қалдықты аз шығаруда, ресурстық және энергиялық
тиімділікте, сондай-ақ экологияны бұзу себептерін ... ... мән ... ... ... ... тұйықтауда өнеркәсіптік технология
түрлерін қайта ... ... ... ... ... ... өндірістік схемадан: жаппай өндірумен, жоғары ... ... ... бақылаумен және стандартталуымен,
адам факторына бағдарлануымен, қоршаған ортаға ізгілік қарым-қатынасымен,
қалдықтарды ... ... ... және ... жеңілдігімен
ерекшеленеді.
Өндірістік салада орнықты даму міндеттеріне қол жеткізу үшін:
өздерінің көрсеткіштері бойынша отандық та, шетелдік те ... ... ... ... ... ... ... ету;
жаңадан енгізілетін және импорттан әкелінетін технологиялардың бәсекеге
қабілеттілігі мен экологиялық қауіпсіздігіне сараптама жүргізу;
өндірісті экологиялық қайта ... және ... ... ... алу ... ... ... болып табылатын технологияларды
басқарудың жаңа модельдерін енгізу;
шаруашылық қызмет практикасына: ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... шараларын, дамыған инновациялық
құрылымдарды, инфрақұрылымды жаңғырту мен ... ... ... ... ... ... ... шешімдер қабылдау және
жаңа инфрақұрылымды қалыптастыру үшін ... ... ... ... және ... энергия көздерін тиімді және
ұтымды пайдалану. ... ... ... ресурстарды және
балама энергия көздерін тиімді және ұтымды пайдалану жөнінде:
жер, су, орман, балық, ... ... және мал ... ... ... энергияларды пайдаланудың неғұрлым ... ... ... ресурстарды, күн және жел энергетикасы ... ... ... ... мен балама энергия көздерін ұтымды пайдалануды
ынталандыру;
энергияны, ресурстарды сақтау мен жаңартылған энергия көздерін қолданудағы
халықаралық тәжірибені ... ... ... құру ... ... қажет.
Экологиялық орнықтылық
Табиғи ортаны сақтау және қалпына келтіру. Қазақстан Республикасында
табиғи жүйелердің өздігінен реттелу қабілетін және ... ... ... ... ... үшін ... ландшафттық және
биологиялық әралуандықты сақтау және қалпына келтіру жөніндегі ... ... ... асырылатын болады.
Табиғи ортаны сақтау және қалпына келтіру жөніндегі ... ... ... ... жүйесін оңтайландыру;
табиғатты пайдалануды басқаруда экожүйелік көзқарасты пайдалану;
мемлекеттік, өндірістік және ... ... ... ... аудитті жетілдіру;
қоршаған ортаға мониторинг жүргізу жүйесін дамыту;
жер және су ресурстары тозуының, ... әуе ... ... ... озон ... мен ... ... әсерді азайту;
биологиялық әралуандықты сақтау және орнықты пайдалану;
ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың ауданын ел ... ... ... кеңейту;
табиғи жүйенің тұтастығын сақтау және қалпына келтіру, оның ... ... ... және темір жолдарды, газ және
мұнай құбырларын, электр тарату және ... да ... ... ... ... қызмет процесінде оларды бөліп-жаруды болдырмау;
антропогендік іс-әрекеттен бұзылған ... ... ... объектілердің жұмыс істеу циклі аяқталысымен табиғи ландшафтарды
толық қалпына келтіруді міндетті ... ... ... қолдану;
экологиялық апат аймақтарын, зымыран-ғарыш және ... ... ... ... мен оған ... ... ... ластануының алдын
алу;
өндіріс және тұтыну қалдықтарын қайта өңдеу мен ... ... ... ... ... ... жолымен іске асырылады.
Халықтың денсаулығына қоршаған ортаның тигізетін қолайсыз ... ... орта ... ... әсерінен халықтың денсаулығын
қорғау орнықты даму ... ... ... ... бірі болып табылады.
Қолайсыз экологиялық факторлардан халықтың денсаулығын қорғауға:
экологиялық тәуекелді бағалау және оны азайту ... ... ... мекендердің аумағында қоршаған ортаның сапа нормативтерін сөзсіз
қамтамасыз ету;
өнеркәсіп объектілерін қоныстанатын ... ... ... ... ... ... шешімдеріне жаңа әдістерді енгізу;
су құбырына және шөлмектерге ... ауыз су ... ... ... үй ... әсіресе радиоактивті параметрлер бойынша ... ... ... ... емдеу үшін клиникалық орталықтар
құру;
қоршаған ортаның жағымсыз ... ... ... ... әсер
еткен дәлелденген зардапты өтеу тәртібін енгізу есебінен қол жеткізіледі.
Төтенше экологиялық жағдайлардың және экологиялық лаңкестіктің ... ... ... төтенше экологиялық жағдайлардың және
экологиялық лаңкестіктің алдын алу мен ... ... ... ... ... орта үшін ... ... әкеліп соғатын төтенше жағдайларды
болжау;
жағымсыз экологиялық салдарлары бар төтенше жағдайлар кезінде ... ... ... ... ... мен ... оқыту;
төтенше жағдайлардың алдын алу және олардың салдарын жою жоспарына ... ... ... ... ... режимі бар аймақтарды, экологиялық апат және
дағдарыс ... ... ... ... ортаға жағымсыз салдары бар ... пен ... ... алу;
табиғи ортаның тозуына әкелетін химиялық заттарды әдейі қолданудың алдын
алу;
табиғи және аграрлық экожүйелерді құртатын қасақана өрттердің, ... ... ... ... шабу мен ... ... ... табиғи нысандар мен жүйелерді бұзуға әкелетін тірі организмдер
түрін лаңкестік ... ... мен ... ... алу ... ... ... организмдердің пайдаланылуына және таралуына
бақылау жасау, сондай-ақ карантиндік және бөтен текті зиянды ... ... өз ... ... болдырмау. Қазақстан Республикасында
генетикалық өзгерген ... ... ... ... ... ... және ... текті зиянды организмдердің
әкелінуі мен таралуын болдырмауына бақылау жасау ... ... ... ... ... ... ... карантині жөніндегі қызметтің тиімді жұмысын халықаралық
стандарттарға сәйкес ... ... және ... текті зиянды организмдердің ел аумағына ... ... ... ошақтарын анықтау, тұйықтау және жою жөніндегі іс-
шаралар жүйесін әзірлеу және іске асыру;
ел ішінде ... ... ... ... ... ... және олардың көмегімен алынған өнімдерді
бақылаусыз әкелудің алдын алу ... ... ... ... және
іске асыру.
Қоршаған ортаны қорғаудың экономикалық құралдары. ... ... ... ... экономикалық құралдары:
қоршаған ортаны қорғау жөніндегі іс-шараларды республикалық және жергілікті
бюджеттердің, табиғатты пайдаланушылардың қаражаты ... ... ... және өзге де ... ... ... құру
мүмкіндігімен қаржыландыру;
қоршаған ортаны қорғау және табиғатты ұтымды пайдалану жөніндегі ... ... ... мемлекеттік сатып алу ... ... ... және ... бюджеттердің қаражаты
есебінен мүмкіндігінше одан әрі қаржыландыра отырып ұйымдастыру;
табиғатты пайдаланушының қоршаған ортаны ... ... ... және ... ... залалға өтемақы төлеуге жауапты
болатындығын немесе жүзеге асырылатын қызметтен бас тартуға тиіс ... ... ... ... іске ... ... стандарттарды бұзғаны үшін әкімшілік жауапкершілікті
бір мезгілде күшейте отырып, қоршаған ортаға ... ... үшін ... бас ... ... ... ... эмиссия үшін және Қазақстан
Республикасының табиғатты қорғау ... ... үшін ... төлеудің ынталандырушы сипатын арттыру;
қоршаған ортаға келетін залалды экологиялық сақтандыру, сондай-ақ таратылу
сатысында өз қаражатынан ... ... ... ... жөніндегі іс-
шараларды қаржыландыру үшін кәсіпорындар жанынан қорлар ұйымдастыру;
экономикалық көрсеткіштерге табиғи нысандардың орта құру функциясын ескере
отырып ... ... ... ... ... ... ... (қызметтерінің) құнын қосу;
қоршаған орта эмиссияларына квоталармен сауда жасау жүйесін енгізу;
табиғатты қорғаудың ... оның ... ... тауарларын қайта
пайдалану және қайталама өңдеуді ынталандыратын тетіктерін енгізу;
халықаралық конвенциялар және ... ... ... ... ... ... ... тетіктерді қолдану
жолымен пайдаланылатын болады.
Қоршаған ортаны қорғауды ғылыми қамтамасыз ету. Қазақстан Республикасында
қоршаған ортаны қорғауды ... ... ету ... ... даму ... ... ... қызметінің тиімділігін арттырудағы маңызды
элементтердің бірі болып табылады.
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... ... бағыттарда дамуға тиіс:
орнықты даму теориясын жасау және осы ... ... ... жүргізу;
қоршаған ортаны қорғауды басқарудың ғылыми негіздерін әзірлеу;
қоршаған ортаның жай-күйі ... ... ... ... ... ... ... шешу жолдарын әзірлеу;
ресурс үнемдеуші, қалдығы аз, ... ... жаңа ... ... ... ... су, аңшылық-кәсіпшілік,
дәрілік және басқалары) ... ... ... етіп ... қағидаттарын және технологияларын әзірлеу;
биологиялық әралуандықты сақтаудың тиімді ... ... ... ... текті және генетикалық өзгерген ... ... және осы ... ... мен ... салдарын
азайтудың тиісті әдістерін әзірлеу;
экологиялық-экономикалық бағалаудың әдіснамасы мен әдістерін ... ... ... объектілердің орта құру функциясын ... ... ... ... алу және жою, ... ... оңалту және қауіпті
қалдықтарды кәдеге жарату құралдары мен әдістерін әзірлеу;
адам аурулары мен қоршаған орта сапасының ... ... ... ... ... заманғы әдістерін, сондай-ақ табиғатты
пайдалану және ... ... ... саласында мемлекеттік басқару
мақсатында ақпараттық технологияларды әзірлеу және дамыту.
Өңірлердің ... ... ... ... ... дамуын қамтамасыз ету үшін
даму субъектісі ретінде тек ... ... ғана ... сондай-ақ
тиісті экологиялық жүйелерді де қарастыратын экожүйелік (алаптық) қағидатты
енгізу қажет.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... оның ресурстары мен экожүйелері анық трансөңірлік
сипатқа ие болғандықтан, тек ... ... ... ғана жүзеге асыруға болады.
Осыған байланысты алаптық қағидат ... ... ... дамудың
мынадай сегіз аймағына арналған орнықты дамуға көшу жөніндегі іс-шаралардың
өңірлік жоспарларын әзірлеу көзделеді: Арал-Сырдария, ... ... ... ... ... Шу-Талас.
Экожүйелік қағидатқа сәйкес және трансөңірлік негізде орнықты өңірлік
даму бағдарламаларын жасау:
тұтас ... ... ... ... басқаруға деген бірыңғай
көзқарасты негізге ала ... ... ... пайдалануға және табиғи
ресурстарды сақтауды қамтамасыз етуге;
табиғи ресурстар ... ... ... ... ... және функциялардың қосарлануын еңсеруге;
Қазақстан Республикасының аумақтық тұтастығын нығайтуға және өңірлердің
әлеуметтік-экономикалық жағдайындағы жіктелушілікті ... ... ... ... ... жағдай жасауға,
трансұлттық экологиялық жүйелерді сақтау жөніндегі бірлескен қызмет аясында
көрші елдермен ынтымақтастықты тереңдетуге мүмкіндік береді.
Мұнда алаптық ... ... ... бөлінісі, әлеуметтік-кәсіпкерлік
корпорациялар, экономикалық кластерлер құру секілді аумақтық ұйымдардың
өзге түрлерін алмастырмайды. Сонымен ... ... даму ... ... ... ... мүдделерін сақтау негізінде ықпалдасу процестері
белсенді түрде жүзеге асатын ... ... ... ... ... ... ... түбегейлі жаңа көзқарас қалыптасуы мүмкін.
Шикізатты ұқсата білген ұтады
  
Қазақстанның 2030 жылға дейінгі даму стратегиясында кен-металлургия
кешені Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... етуге жәрдемдесетін басым салалардың ... ... ... ... ... басты міндеті
ішкі және сыртқы рыноктардың ... ... ... ... ... ... табылады.
Қазақстанның минералдық-шикізаттық кешені әлемдік минералды шикізат
балансында айтарлықтай күшті позицияға ие, ... ... ... ... мен ... ... ықпал ете алады. ... ... ... министрлігі геология және жер қойнауын ... ... ... ... (2003 ж.) ... ... қор жөнінен Қазақстанның алар үлесі мынадай:
алтын – 2,7% ... ... ... – 16%, мыс 7,1%, ... – 30% ... қорғасын – 22%, мырыш – 15,2%, барит – 47,2% (1-орын), темір – 6%,
кобальт – 3,9% ... хром – 37,6% ... ... – 1,4% ... – 1,4% ... ... ... өндіру және алу жөнінен республика хром
бойынша екінші орында, ... ...... ... және қорғасын
бойынша – алтыншы, марганец бойынша – сегізінші, күміс ... ... мыс, ... ... және ... рыноктарында Қазақстанның
атқаратын рөлі аз ... ал ... ... хром бойынша
монополист, темір, марганец, алюминий жөнінен өңірлік рынокта (ТМД елдері,
бірінші кезекте Ресей) ... ... ... ... ... келген жоқ, ол ғалымдар мен инженерлік-
техникалық қызметкерлердің ерен еңбегінің жемісі ... ... осы ... ... ... ... зор әсер етті. Отандық геология, кен
ісі, металлургия салалары әлемдік жетістіктерге қомақты үлес қосты.
Соңғы 15 ... ... ... ... ... міндеттер пайда болды.
Яғни, отандық ғылымның жауапкершілігі артты. Кеңес өкіметі ... ... ... ... тек ... ізденістермен – жаңа технология
жасау, ... ... ... ... ... сияқты мәселелермен
айналысатын, ал өндірістің даму ... ... ... ол ... ... ... ... Тәуелсіз мемлекет болғаннан кейін, біздің
үкіметіміз ондай маңызды бағдарламалар дайындауды Қазақстан ... ... Сол ... ... ... ... ... Президент Жарлығымен бірнеше ұлттық орталықтар құрылды, ... ... ... ... іске асыру жүктелді. ... ... бірі – ... ... минералды шикізатты
кешенді ұқсату жөніндегі ұлттық ... РМК. ... ... ... ... ... ... жүктелді. Әрине, біз бұл міндетті
бұрынғы істеп жатқан жұмыстарымызға қосымша атқарып жүрміз. Мекеме ... ... ірі ... ... ... жекеменшікке өтіп кеткен кәсіпорындарға ... ... ... ... ... ... араласпайды. Әйтсе де үкімет өз
меншігіндегі кен орнын кәсіпорынға пайдалануға бергеннен кейін, сол пайдалы
қазбаны өндіру мен ... ... жеке ... ... ... ... ... тиіс. Бұл не деген сөз?
Біріншіден, кен орнын пайдаланушылар руданы ... ... ... ... бойынша, руданы барынша толық (тек қана бай руданы
емес) ... ... ... ... руданы өңдеген кезде оның құрамында
бар элементтерді ... ... ... алу ... ... металдардың
өзіндік құнын шектен тыс жоғарылатпауы, сату бағасын төмендетпеуі тиіс.
Төртіншіден, өндіріс ... ... ... ластамауы, ал егер оған
нұқсан келтірсе, сол үшін ... ... ... ... ... тиіс.
Бесінші, өндірісте істейтін жұмыскерлердің қауіпсіздігі қамтамасыз етілуі
тиіс.
Осы бағыттарда кәсіпорынның ... ... ... ... Біздің жұмысымыз жоғарыда аталған пункттер ... ... ... ... мен ғылыми жетістіктерін назарға ала отырып,
өндірілетін ... ... ... ... ... ... үшін қажетті ... ... ... ... ... кен-металлургия жүйесіне келсек, ол екі ірі саладан
тұрады – қара ... және ... ... қара ... темір, марганец, хром кенін, болат, шойын, прокат,
ферроқұймасы, отқа ... ... ... ... қайта өңдеу
өндірістері сияқты 12 саладан тұрады;
– түсті металлургия 26 өнеркәсіп ... ... ... мыс, ... және сирек металдар, глинозем, молибден концентратын, уран ... ... 8 ... ... ... ... кен орындарының барлығы дерлік көп компонентті
кендер күйінде. Кезінде олардан кен өндіруге лизензиялар берілгенде сол кен
орындарында пайдалы ... алу ... ... ... ... ... және ... оңды-солды бейберекет
таратыла берген. Осынымыз жөн бе, жөн емес пе деп ойланбадық та. ... ... ... көп ... қолымызда шығынды ақтамайтын
кен орындары ғана қалуы ... ... бар кен ... ... ... беру ... ... қалып келеді. Шетелдік фирмалардың басқаруына берілген ... ... ... ... жай-
күйіне келсек, оның өндірілетін көп компонентті ... ... ... түгел қамтуға емес, қайта жаңағы компаниялардың ... ... ... ... ғана ... ... ... аударатынын
көреміз. Әлемдік тәжірибеде кен орындарын игеру әрқашан ... ... бар ... ... ... және ... ... құндылығын үлес
бойынша бөле отырып жүргізіледі. Ендеше біз де заңдарымыз бен ... ... ... қарауға тиіспіз. Құрамында құнды металы бар
қалдықтар жеке кәсіпорындардың және шетелдік фирмалардың меншігінде емес,
мемлекеттік монополияға ... ... ... ... қойнауы және жер қойнауын пайдалану”
туралы Заңы аталмыш операциялардың ... ... ... ... ... ... заңдары мен мүдделері коммерциялық құпияны сақтау
желеуімен ... ... Ал ... өзі кен орындарының бақылаусыз ... ... ... жер қойнауындағы қорлардың рәсуа
болуына, минералды шикізаттың шала-шарпы, бір ... ... ... ... қойнауын пайдаланушылар мен мемлекеттің, қоғамның мүдделерінің кереғар
келетін тұстары да аз ... ... ... іс жүзінде мемлекет
мүдделеріне қарсы бағытталған әрекеттерді бүркемелеуші бетпердеге айналған
десек қателеспейміз. Сондай-ақ бюджетке түсетін ... ... ... ... құны да жаңағы айтылған коммерциялық құпияға жатқызылуда.
Аталмыш құпияға не ... тиіс ... ... да дәл ... кез ... ... пен ... ресурстарын пайдаланушылардың кен өндіру
және өңдеу ... ... ... ... ... ... Соның кесірінен табиғи ресурстарымыз тиімсіз жұмсалынып, еліміз
қыруар шығынға батып отыр.
Бұл құбылыстың ... ... ... қасіреті деп айтуға болады. Сол толық
пайдаланылмаған шикізаттың құрамында ... улы ... да бар, ... ісі де ... шешілмеген. Қазіргі кен ... ... ... ... ... мен қол жеткізген
экологиялық деңгейден артқан ... ... ... ... жол ... Оның ...... қоятын талаптарымыздың төмендігі, егер
америкалык, еуропалық компаниялар өз ... 1 ... ... ... ... үшін 48-100 ... ... төлесе, біздің компаниялар небәрі 7 цент
төлейді. Тағы бір кілтипан, бұл корпорациялар жекеменшіктікі екені, оның
сол кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... жатқанын
ескеретін бірде-бір заң орны жоқ, тиісті бақылаушы мемлекеттік ... ... ... (кен ... ... ... ... негізделмеген, олар шенеуніктердің еркінде, қасымыздағы Ресеймен
салыстырғанда көп ... ... ... саласында монополия бар, онымен қоса
бұл корпорациялар (қаржы-өнеркәсіп топтары) аумақтағы ... ... ... ... ... ... ... Соның салдарынан
бұл өңірлерде шағын және орта ... баяу ... ... осы ... және орта ... ... ... мүмкін жұмыстарға араласу
мүмкіндігі болмай отыр.
Ресурстарды пайдаланушылардан өндіріліп алынған табиғи рента әлемдік
рыноктағы ... ... ... ... ел ... ... түрде
толықтырып, ұлттық экономиканы инвестициялаудың өз ... ... ... және ... ... ... ... шешуге,
минералды шикізат базасын ұдайы өндіруді мемлекеттік ... ... ... ... ... Осыған орай табиғи ресурстарға меншік
проблемасын шешу тұжырымдамасын жасау маңыздылығы жоғары міндетке айналып
отыр. ... ... ... реформалау табиғи ресурстарға
экономикалық тұрғыдан баға беру, табиғи рентаны меншік ... ... және ... ... ... ... ... мәні бар
шешімдер осы тұжырымдама аясында ... ... ... ... мәселесін
Қазақстан заңнамасын жетілдіру жолымен де біршама деңгейде шешуге ... ... ... ... ... ... ... байланыстыра қарау
қоғамның шикізат ... ... ... ... ... ... иеленуіне мүмкіндік береді.
Біздің Ұлттық орталық сирек металдар рыногының болашағы ... ... ... ... ... ... және ... тез өсіп келе жатқанын көрсетеді. Соңғы 10-15 жыл көлемінде
сирек металдың негізгі қорының ... есе ... және ... ... ... ашылғаны айқындалды. Тіпті кейбір металдардың 100 жылдық
қорлары табылғанына ... ... ... ... ... ... ... сирек металдардың құны бірнеше есе өсіп ... он жыл ... ... ... ... ванадийге деген тапшылықтар
байқалды, осыған орай кейбіреуінің құны ондаған есеге дейін өсті. Мысалы,
германий ... бір ... құны ... 2000 АҚШ долларына дейін
жеткен. Сонымен бірге Америка, Жапония секілді елдер бұл металдарды ... ... есе ... ... алуда.
Сирек металдар өндірісі – жаңа технологиялардың шикізат қоры. Бұларсыз ... ... ... ... дамыту бағытымызда бұл сала ... ... ... ... Айта ... ... ... Қазақстан
өндірісінде шығарылған, бірақ соңғы кезде нарықта өз секторын жоғалтып
алған металдарға назар аударған жөн. Бұл ... ... ... ... т.б. салалардың негізін қалайды. Бүгінде ашылып жатқан даму
институттарын пайдалана отырып елімізде ... ... ... ... металдар өндірісін жасауға болар еді. Бұл елімізде дамыған
индустриялық ... алу ... ... ... ... ... ... қажет балқымалар алуға мүмкіндік берер еді.
Басты мәселелердің бірі – ... ... ... ... ... ... жасау. Бүгінгі таңда бұл сала ... ... ... ... бірі ... қаралып, мемлекет
қолдауында болуы керек.
Сирек металдар ... ... ... металл өңдейтін
кәсіпорындардың рудасының құрамында кездесетін ... ... ... араласуға мәжбүрміз. Металдарды өңдеу барысында кейбір
металдарды босқа шығын қылмас үшін экономикалық реттеу тетіктерін ... ... ... ... ... ережесін қатаң сақтау
мәселелері де қаралуы керек.
Қай мемлекеттің болмасын өз атын ... паш ... ... ... бар. ... робот жасаудың өндірісін мақтан етеді, немістер
автомобиль жасауда, финдер байланыс ... ... ... ... ... бір өндіріс саласының әр елде өсіп өркендеуі кездейсоқ
емес. Қазақстанның ... ... де ... ... Бұл үшін ... ... ... орын алған өндіріс
салаларын дамыту, осы салаларды қамтамасыз ... ... ... ... ... елде бар ... қабілетті факторларды пайдалану қажет.
Біздің ойымызша, жер қойнауындағы сирек металдар сол бастаудың қайнар көзі
ретінде пайдаланылуы тиіс. Бұл ойды іске ... ... ... ... өркендеуіне үлкен үлес қосқан болар едік.
Қазақстанның 2030 жылға дейінгі даму стратегиясында кен-металлургия кешені
Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... етуге жәрдемдесетін басым салалардың ... ... ... кен-металлургия кешенінің басты міндеті
ішкі және сыртқы рыноктардың қажеттерін ... ... ... ... ... табылады.
Қазақстанның минералдық-шикізаттық кешені әлемдік минералды ... ... ... ... ие, әлемдік минералды шикізат
рыногының дамуы мен ... ... ... ете ... ... ... ... министрлігі геология және жер қойнауын игеру
комитетінің ... ... ... (2003 ж.) бойынша
әлемдік зерттелген қор жөнінен Қазақстанның алар үлесі мынадай:
алтын – 2,7% (әлемде 8-орында), ... – 16%, мыс 7,1%, ... – 30% ... ... – 22%, ... – 15,2%, ... – 47,2% ... темір – 6%,
кобальт – 3,9% (5-орын), хром – 37,6% (8-орын), боксит – 1,4% ... – 1,4% ... ... өнімдерін өндіру және алу жөнінен республика хром
бойынша екінші орында, ... ...... ... және ... – алтыншы, марганец бойынша – сегізінші, күміс бойынша тоғызыншы
орында.
Әлемдік мыс, титан, ферроқорытпа және ... ... ... рөлі аз ... ал ... ... хром ... темір, марганец, алюминий жөнінен өңірлік рынокта (ТМД елдері,
бірінші кезекте Ресей) айтарлықтай ... ... ... ... келген жоқ, ол ғалымдар мен инженерлік-
техникалық қызметкерлердің ерен ... ... ... ... осы ... ... қарыштап дамуына зор әсер етті. Отандық геология, кен
ісі, металлургия салалары ... ... ... үлес ... 15 жылда Қазақстан ғылымының алдында қосымша ... ... ... ... ғылымның жауапкершілігі артты. Кеңес өкіметі кезінде
осы саладағы қазақстандық ғалымдар тек ... ...... жасау, оларды сынақтан өткізу, өндіріске енгізу ... ... ал ... даму ... ... үкімет ол
кезде тек мәскеулік ғалымдарға тапсыратын. Тәуелсіз мемлекет ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
ғылымына жүктейтін болды. Сол себепті, еліміз экономикасының стратегиялық
бағыттары бойынша Президент Жарлығымен бірнеше ... ... ... өз ... мемлекеттік бағдарламаларды іске асыру жүктелді.
Сондай құрылған орталықтың бірі – ... ... ... ... ... ... ... орталығы” РМК. Бізге тау-кен,
металлургия бағыттары бойынша бағдарламаны ... ... ... ... міндетті бұрынғы істеп жатқан жұмыстарымызға қосымша атқарып жүрміз.
Мекеме қазір Орталық Азиядағы ірі ... ... ... жекеменшікке өтіп кеткен кәсіпорындарға келсек, әрине, ... ... ... ... ... Әйтсе де үкімет өз
меншігіндегі кен орнын кәсіпорынға пайдалануға бергеннен кейін, сол ... ... мен ... ... жеке ... мемлекет мүддесін
бұзбауын қадағалап отыруы тиіс. Бұл не деген сөз?
Біріншіден, кен ... ... ... ... ... үкімет
белгілеген норматив бойынша, руданы барынша толық (тек қана бай руданы
емес) ... ... ... ... ... ... ... оның құрамында
бар элементтерді мейлінше толық бөліп алу керек. ... ... ... ... тыс ... сату ... төмендетпеуі тиіс.
Төртіншіден, өндіріс үдерісінде қоршаған ... ... ал егер ... ... сол үшін үкіметке жеткілікті мөлшерде төлем төлеуі тиіс.
Бесінші, өндірісте істейтін жұмыскерлердің ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік органдар
бар. Біздің жұмысымыз жоғарыда аталған пункттер ... ... ... ... мен ... ... назарға ала отырып,
өндірілетін шикізаттардың ерекшеліктерін ескеріп, үкімет ... ... үшін ... материалдармен, ұсыныстармен
қамтамасыз етуге саяды.
Бүгінгі ... ... ... ... ол екі ... ... – қара ... және түсті металлургия:
– қара металлургия темір, марганец, хром кенін, болат, шойын, прокат,
ферроқұймасы, отқа ... ... ... ... қайта өңдеу
өндірістері сияқты 12 саладан тұрады;
– түсті металлургия 26 ... ... ... ... мыс, ... және ... ... глинозем, молибден концентратын, уран шикізатын
өңдеу сияқты 8 саладан тұрады.
Қазақстанда игеріліп жатқан кен ... ... ... ... ... күйінде. Кезінде олардан кен өндіруге ... сол кен ... ... ... алу ... ... жеткілікті негізделіп, ескерілмеді және ... ... ... ... ... жөн бе, жөн емес пе деп ... та.
Мұндай жосықсыз тірліктің салдарынан көп ұзамай-ақ ... ... кен ... ғана ... ... ... бар кен орындарын игеруге лицензия беру рәсімі
бұлыңғыр күйде қалып келеді. ... ... ... ... ... комбинаттарындағы ұйымдастырушылық-технологиялық саясаттың жай-
күйіне келсек, оның өндірілетін көп компонентті ... ... ... ... ... ... ... жаңағы компаниялардың мүддесіне
сай бір-екі негізгі компонентін ғана ... ... ... аударатынын
көреміз. Әлемдік тәжірибеде кен орындарын игеру әрқашан кешенді ... бар ... ... ... және ... ... ... үлес
бойынша бөле отырып жүргізіледі. Ендеше біз де заңдарымыз бен келісім-
шарттарымыздың ережелерін қайта қарауға ... ... ... металы бар
қалдықтар жеке кәсіпорындардың және шетелдік фирмалардың ... ... ... ... ... Республикасының “Жер қойнауы және жер қойнауын ... Заңы ... ... ... ... ... ... ететініне
қарамастан, мемлекеттің заңдары мен мүдделері коммерциялық құпияны сақтау
желеуімен ... ... Ал ... өзі кен ... ... ... ... жырымдалуына, жер қойнауындағы қорлардың рәсуа
болуына, минералды шикізаттың ... бір ... ... ... ... ... ... мен мемлекеттің, қоғамның мүдделерінің
кереғар келетін тұстары да аз емес, коммерциялық құпия іс ... ... ... ... әрекеттерді бүркемелеуші бетпердеге айналған
десек қателеспейміз. Сондай-ақ бюджетке түсетін салық ... ... ... құны да жаңағы айтылған коммерциялық құпияға жатқызылуда.
Аталмыш ... не ... тиіс ... ... да дәл ... кез ... мемлекет пен табиғат ресурстарын пайдаланушылардың кен ... ... ... қарым-қатынасын нақты реттейтін ... ... ... кесірінен табиғи ресурстарымыз тиімсіз жұмсалынып, еліміз
қыруар шығынға батып отыр.
Бұл құбылыстың екінші жағын еліміздің қасіреті деп айтуға болады. Сол ... ... ... ... улы заттар да бар, оларды
залалсыздандыру ісі де ... ... ... кен ... кезеңде жасалынған жобалардың көрсеткіштері мен қол ... ... ... ... қоршаған ортаны ластауға жол ... Оның ...... ... ... ... егер
америкалык, еуропалық компаниялар өз елінде 1 ... ... ... ... үшін 48-100 ... ... төлесе, біздің компаниялар небәрі 7 цент
төлейді. Тағы бір ... бұл ... ... екені, оның
сол кәсіпорын тұрған жердегі әрбір тұрғынға тікелей шығын келтіріп ... ... заң орны жоқ, ... ... мемлекеттік органдар да
араласпайды.
Мемлекеттік мүліктен (кен ... ... ... ғылыми
тұрғыдан негізделмеген, олар шенеуніктердің еркінде, қасымыздағы Ресеймен
салыстырғанда көп төмен. Әрбір металл саласында монополия бар, ... ... ... ... топтары) аумақтағы энергетика, басқа да
стратегиялық ... ... ... ... ... ... өңірлерде шағын және орта бизнес баяу дамуда. Әсіресе осы ... және орта ... ... ... ... жұмыстарға араласу
мүмкіндігі болмай отыр.
Ресурстарды пайдаланушылардан өндіріліп алынған табиғи рента әлемдік
рыноктағы шикізат бағасының құбылуына қарамастан ел ... ... ... ... ... ... өз ... көздерін
көбейте алады және көптеген әлеуметтік, экономикалық мәселелерді шешуге,
минералды ... ... ... ... мемлекеттік басқару жүйесін
қалпына келтіруге мүмкіндік береді. Осыған орай ... ... ... шешу ... ... ... ... міндетке айналып
отыр. Табиғатты ... ... ... ... ... ... баға ... табиғи рентаны меншік иелерінен өндіріп
алу және пайдалану тетігін қалыптастыру ... ... мәні ... осы ... аясында қабылдануға тиіс. Рента өндіру ... ... ... жолымен де біршама деңгейде шешуге болады.
Табиғи рентаға меншік құқығын нақты меншік ... ... ... ... ... саласында түзілетін абсолюттік және
дифференциялық ... ... ... ... ... орталық сирек металдар рыногының болашағы туралы
зерттеулер жүргізді. Талдаулар ... ... ... және ... тез өсіп келе ... ... Соңғы 10-15 жыл көлемінде
сирек металдың негізгі қорының бірнеше есе өскені және ... ... ... ... ... Тіпті кейбір металдардың 100 жылдық
қорлары табылғанына қарамастан, металдар ... ... ... ... ... ... металдардың құны бірнеше есе өсіп отыр.
Соңғы он жыл шамасында германий, ... ... ... ... ... осыған орай кейбіреуінің құны ондаған есеге дейін өсті. Мысалы,
германий металының бір килосының құны 350-ден 2000 АҚШ ... ... ... ... ... ... ... елдер бұл металдарды ішкі
пайдалануынан бірнеше есе жоғары ... ... ... өндірісі – жаңа технологиялардың шикізат қоры. Бұларсыз ... ... ... ... ... ... бұл сала басым
бағыт есебінде қаралуы керек. Айта ... ... ... ... ... ... ... кезде нарықта өз секторын жоғалтып
алған металдарға назар аударған жөн. Бұл ... ... ... ... т.б. ... ... қалайды. Бүгінде ашылып жатқан даму
институттарын пайдалана отырып елімізде ... ... ... ... ... ... жасауға болар еді. Бұл елімізде дамыған
индустриялық металл алу ... ... ... ... ... ... қажет балқымалар алуға мүмкіндік берер еді.
Басты мәселелердің бірі – стратегиялық сирек металдар өндірісін дамытудың
мемлекеттік ... ... ... ... бұл сала ... ... ... бөліктерінің бірі ретінде қаралып, ... ... ... ... ... басқа индустриялық металл өңдейтін
кәсіпорындардың ... ... ... болғандықтан, олардың
қызметіне еріксіз араласуға мәжбүрміз. ... ... ... ... ... шығын қылмас үшін экономикалық реттеу тетіктерін пайдалану
керек. Пайдалы қазбаларды кешенді ... ... ... ... де қаралуы керек.
Қай мемлекеттің болмасын өз атын әлемге паш ететіндей бетке ... бар. ... ... ... ... ... ... немістер
автомобиль жасауда, финдер байланыс құрал-жабдықтар шығару жөнінен ... ... бір ... ... әр елде өсіп ... ... Қазақстанның индустриялық-инновациялық өркендеуі де өздігінен
туындамайтыны анық. Бұл үшін ... ... ... орын ... өндіріс
салаларын дамыту, осы салаларды қамтамасыз ететін ... ... ... сақтау, елде бар бәсекеге қабілетті факторларды пайдалану қажет.
Біздің ойымызша, жер ... ... ... сол бастаудың қайнар көзі
ретінде пайдаланылуы тиіс. Бұл ойды іске ... ... ... еліміздің өркендеуіне үлкен үлес қосқан болар едік.
 

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Табиғатты пайдалану құқығы»22 бет
Арман мұнай-газ кен орны80 бет
Биоконструкцияға қажетті табиғи көздер. Экожүйенің генетикалық ресурстары жəне биоалуантүрлілі4 бет
Жануарлар биотехнологиясының жалпы биологиялық негіздері6 бет
Жануарлар дүниесі биосфераның құрамдас бір бөлігі.11 бет
Жаңажол кен орны65 бет
Жерге орналастыруды жобалаудың теориялық негізі7 бет
Кисымбай мунай кен орны31 бет
Солтүстік Қарамұрын кен орны106 бет
Сот тәжірибесінде қоршаған ортаны қорғау және ұтымды табиғатты пайдалану сұрақтары29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь