Қазақ тілінен конференция сабақ үлгісі


Орыс топтарында қазақ тілінен студенттер білімді тек берілген сабақ шеңберінде игеруі мүмкін емес. Білім сабақтары сабақтан тыс уақытта пән мамандарының алдын-ала ұйымдастыруымен жүргізілетін білім беру сабақтарында жалғасын табуы керек. Ол: интеграциялық сабақ, интеллектуалды ойын сабақтар, білім конкурстары мен викториналары, конференция сабақтары.
Бұл сабақтарда ұйымдастыру барысында студенттер топ алдында қазақша еркін сөйлеуге, мәнерлеп оқуға, өз ойын айтуға, пікір-таласқа араласуға, қорытында жасап, рөлдік ойындарға түсуге және сол іс-шараны ұйымдастыуға байланысты қыруар дайындық жұмыстарына белсенді араласып практикадан өтеді.
Мұндай іс-шаралар әдетте факультет, не университет деңгейінде өтіп, оған басқа факультет не университет студенттері, теледидар, газет, қоғамдық ұйымдардың өкілдері, университет, факультет, кафедра басшыларының қатысуымен жүргізіледі. Студенттердің тілін дамытуда мұндай іс-шаралардың маңызы зор.
Бұл жұмыста студенттердің тіл дамыту жұмыстарының қорытынды сабағы ретінде жүргізілетін конференция сабақты ұйымдастыру жолымен таныстырсақ дейміз.
Мысалы, жаратылыстану факультеті студенттерімен «ХХІ ғасырда Сәтбаевпен бірге» тақырыбында конференция сабағын былай жүргізуге болады. (Конференция материалды күні бұрын бүкіл топ студенттеріне таратылып, үйірме жұмыстарында дайындықтан өтеді.)

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 44 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




.4. Қазақ тілінен конференция сабақ үлгісі

Орыс топтарында қазақ тілінен студенттер білімді тек берілген сабақ
шеңберінде игеруі мүмкін емес. Білім сабақтары сабақтан тыс уақытта пән
мамандарының алдын-ала ұйымдастыруымен жүргізілетін білім беру сабақтарында
жалғасын табуы керек. Ол: интеграциялық сабақ, интеллектуалды ойын
сабақтар, білім конкурстары мен викториналары, конференция сабақтары.
Бұл сабақтарда ұйымдастыру барысында студенттер топ алдында қазақша
еркін сөйлеуге, мәнерлеп оқуға, өз ойын айтуға, пікір-таласқа араласуға,
қорытында жасап, рөлдік ойындарға түсуге және сол іс-шараны ұйымдастыуға
байланысты қыруар дайындық жұмыстарына белсенді араласып практикадан өтеді.
Мұндай іс-шаралар әдетте факультет, не университет деңгейінде өтіп,
оған басқа факультет не университет студенттері, теледидар, газет, қоғамдық
ұйымдардың өкілдері, университет, факультет, кафедра басшыларының
қатысуымен жүргізіледі. Студенттердің тілін дамытуда мұндай іс-шаралардың
маңызы зор.
Бұл жұмыста студенттердің тіл дамыту жұмыстарының қорытынды сабағы
ретінде жүргізілетін конференция сабақты ұйымдастыру жолымен таныстырсақ
дейміз.
Мысалы, жаратылыстану факультеті студенттерімен ХХІ ғасырда
Сәтбаевпен бірге тақырыбында конференция сабағын былай жүргізуге болады.
(Конференция материалды күні бұрын бүкіл топ студенттеріне таратылып,
үйірме жұмыстарында дайындықтан өтеді.)
Тіл маманы: Конференция сабақтың жоспары:
1. Өмірдеректері
а) Алыптың ататегі.
ә) Өмірбаяны
2. Студенттік кезеңі.
3. Әлкей Марғұлан естелігі.
4. Сәтбаев – жас маман.
5. Сәтбаев - геолог барлаушы.
6. Сәтбаев – археолог.
7. Сәтбаев – математик.
8. Сәтбаев - өнер зерттеушісі.
9. Ақындар жырлайды.
10. Суреттер сыр шертеді.
11. Ұлы тұлғаның сүйіп айтатын әндері.
12. Шағын көрініс.
13. Қорытынды сөз.
Сабақтың дамытушылық мақсаты: Қазақстан ғылымын әлемдік деңгейге
көтерген қазақтың тұңғыш ғалымы, академигі болған Қаныш Имантайұлы Сәтбаев
ғұмырнамасын тереңірек зерттеп білу, әр түрлі ғылым саласында ашқан ғылыми
еңбектерін, оқушылар өз бетімен оқып, біліктілігін қалыптастыру.
Сабақтың түрі: Конференциялық сабақ.
Сабақта пайдаланылған көрнекіліктер:
1. Қ.И.Сәтбаев портреті.
2. Қазақстанның физикалық картасы.
3. Альбом.
4. Егемен Қазақстан.
5. Минералдар жиынтығы.
Қазақстан ғылымы әлемдік деңгейге көтерген қазақтың тұңғыш ғалымы,
академигі болған Қаныш Сәтбаев ғұмырнамасын тереңірек зерттеп білу
мақсатында география пәнінен конференция сабақ болды.
Сабақтың мақсаты: Қ.Сәтбаев – халқымыздың рухани өміріндегі аса жарқын
құбылыстардың бірі болған ғұлама, ғылыми жұмыстардың талантты
ұйымдастырушысы, ірі қоғам қайраткері, сегіз қырлы, бір сырлы ғажайып
парасат иесі өзінен кейінгі ұрпаққа мұра етіп қалдырған тума талантына
қосылған қажырлы еңбекқорлығы, ізденгіштігі, қайсарлығы мен табандылығы,
халқының мұңын мұңдап, жоғын жоқтаған адал ұл болғандығын түсіндіру.
Студент: Өмірдеректері
Қаныштың ататегі білімдар кісілер болған екен. Сол кезде елде
сауатсыздық жайлаған кез, соған қарамастан әкесі мен атасы білімді,
сауатты, бірнеше тілдерді өз бетінше оқып, парсы, араб, шағатай тілдерін
терең меңгерген. Алыптың ата тегінің білімдарлық қасиетті ұрпағына қандағы
ген арқылы берілген болуы керек, дарында тұлға болуы да заңды құбылыс.
Қаныштың әкесі Имантай, Имантайдың әкесі Сәтбай 1848 жылдың жазында Сәтбай
отауында шілдехана тойы өтті. Сәтбай шаңырағының қуанышында Арқаның ат
жетер төңірегінен неше алуан әнші, күйші, ақын-жыршылар келіп, Шідерті
бойына жайлауға шыққан бай ауылды неше күн, неше түн ән-жырға бөлегені,
нәрестеге ат қойып, бата беру рәсімі сан қырлы өнерімен сол күнде сегіз
сері атанған, атақ-даңқы күллі қазақ қауымына әйгілі ән мен жыр дүлділі
Мұхаммед-Ханафия Баћрамұлына тиіпті.
Дәрежесі бейне хан,
Ер болып өссін балақан.
Ат қой десе балаға,
Есімі болсын – Иманжан.
Жігіт болсын өнерлі
Ел жұртына беделді.
Қамқоры болсын халқының,
Ақылға дарқан кемелді.
Сөзімнің жоқ дүр қатасы,
Ғұмырлы болсын ботасы,
Қабыл болар, әлеумет,
Ердің біздей батасы, - деп Сәтбайдың ұрпағына жұғуына ишарат жасалған.

1899 жылы 31 наурызда Имантай шаңырағында дүниеге нәресте келді.
Нәрестенің есімін Ғабдұл-Ғани деп қойды. Ғабдұл-Ғани есімі екінші аты Қаныш
болып аталып кеткен. Кіндік кескен апасы Күлжан болған, сол кісінің
тәрбиесін алған, ал өз анасы науқас болса керек, Әке балаға сыншыл
дейтініміз сияқты, балалардың қайсысын болса да жақсы көретін. Имантай
ақсақал кенжесі Ғабдұл-Ғани – Қанышқа көп көңіл бөлген. Имантай қарт өте
білімді болған, өз елінің тарихын, қазақтың ауыз әдебиетін, ақындардың
көптеген шығармаларын, түрік нәсілдес тілдегі шығыс әдебиетін терең білген.
Баласы Қанышқа парсы, араб тілі әдебиетін меңгертеді. Әкесі Имантай қолы
ашық, сері көңілді, аузы дуалы, билігі баянды азамат болған. 1909 жылы
ауылындағы Ақкелін мектебіне сабаққа барады. Одан кейін 1911-1914 жылдары
Павлодар қаласындағы 2-сыныптық училищені бітіреді. Қаныштың ағасы Әбікей
Омбы семинариясын бітіріп, сол кездің өзінде орыс тілі мен әдебиетінің 1-ші
маманы болып шықты. Қаныштың екінші ағасы Кәрім Сәтбаев та семинарияда
оқыған. Өнерді, музыканы сүйген кісі. Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілерсің
Демекші табиғатынан зерек Қаныш 1909-1911 жылдары өзінің туған
ауылындағы орыс-қазақ мектебінде оқып, 1918 жылы Семей қаласындағы
оқытушылар семинариясын бітіріп, мұғалім болды. 1920-1921 жылдары Баянауыл
ауылындағы 10-шы учаскенің халық соты болады.
Студенттік кезең
1921 жылы жазда Қаныш Сәтбаев Баянауылға емделуге келеді. Сол кездегі
сібір өңірінің ірі мәдени орталығы Тоск қаласының технология институтының
профессор Михаил Антоновия Усовпен танысады. Қанышқа Усов Қазақстанның
геологиясы мен тау кен байлықтары туралы көптеген қызық әңгімелер айтады.
Өзі өмірден озғанша ұстаз санаған профессор М.А.Усовтың ықпалымен 1921 жылы
Қаныш Имантайұлы Сәтбаев Томск технология институтының кен факультетінің
геологиялық барлау бөліміне оқуға түседі. 1926 жылы 14 майда Қ.Сәтбаев
мемлекеттік комиссия алдында диплом қорғап шықты. Ол енді кен инженері,
жоғары дәределі білімі бар дипломды азамат. Бұл сөздің астарында қаншама
сыр, мән-мағына жатыр. Семей губерниялық Қызыл дала газетінің осы жайтты
өз тарихында Қаныш жолдас өндіріске басшылық ету қызметіне кірісіп отырған
тұңғыш маманымыз, - деді газетте.
Жас маман
1926-1941 жылдары Атбасар, Қарсақбай трестерінде геологиялық бөлімнің
жетекшісі және бас геолог болған. Қаныш Сәтбаев Жезқазғанның одақтағы ірі
мыс рудалары бай аудандар қатарына жататынын бұлжытпай дәлелдеп, минералды
шикізаттарға бай Сарыарқа, енді Алтай сияқты аймақтарға ерекше назар
аударады. Ол 20-30 жылдары кең көлемді барлау жұмыстарына басшылық жасап,
оларға тікелей қатынасуымен бірге Жезқазған – Ұлытау, Қарсақбай, Атбасар,
Спасск кен алқаптары, Қарағанды көмір кені, Қаратау полиметалл кендері
жөнінде іргелі ғылыми еңбектер жазып, жариялайды.
Геолог барлаушы
1926 жылдан санағанда 15 жыл бойы Жезқазған ауданының барлық кен
байлықтарын зерттейді. Ол өлке туралы 2400 жыл бұрын грек тарихшысы Геродот
бір сөз айтып кетіпті. Арал теңізінің алқабында сақ, масагет деген елдер
бар, қола мен жездің мол қоры соларда деген. Сол үлкен ата қонысты мекен
еткен Бағаналы жер атын Жезқазған қойыпты. Қарсақбай, Жазқазғанды жалдамаға
алып өз меншігі еткен шетел байлары 1916-1917 жылдарда көп пайдаланды. 1926
жылы сол Жезқазғанда қызу жұмыс басталып жұрт аузына ілінді. 15 жылда жез,
мыстан басқа Байқоңырдай, Қияқтыдай жерден көмір кенін өзі тапты. Қорғасын,
күміс, темір, марганец, алтын, молибден кендерін ашты. 1940 жылы Отаны ерен
еңбегін бағалап Қанышқа Одақтың ең жоғарғы сыйлығы Ленин орденін берді.
Жезқазғанның мыс кендері деген кітабы үшін Қанышқа мемлекеттік сыйлық
лауреат атағы берілді.
1927-1928 жылдары ғалым Жезқазған, Қарсақбай, Атбасар, Спасск
аудандары, Қарағанды тас көмір бассейіні және Қаратау полиметал кендері
жөнінде ғылыми маңызды еңбектер жариялайды. 1940 жылы Жазқазған Ұлытау
аудандарында жүргізген аса маңызды геологиялық зерттеулердегі көрнекті
ғылыми жетістігі үшін ресми диссертация қорғамай-ақ, геология-минерология
ғылымдарының докторы атағы берілді. 1941-1942 жылдары КСРО ғылым
академиясының қазақ филиалы директорының орынбасары, 1942-1946 жылдары
директоры қызметін атқарды. Қ.Сәтбаев өз Отанына ғылымға деген шынайы
берілгендігінің нәтижесінде ол 1956 жылы Қазақ Ғылым Академиясын
ұйымдастырушы және оның тұңғыш Президенті болып сайланды. 1946 жылы
академик атанды. 1951 жылы Тәжік Республикасы ғылым Академиясының құрметті
мүшесі болды. 1946-1964 жылдары Президент болып, өмірінің соңына дейін осы
қызметті атқарды.
Әлкей Марғұлан
Қоғам қайраткері, ғұлама ғалым, этнограф – Сәтбаевпен бірге
М.О.Әуезовпен бірге жүрген замандас. Естелігі – Студент Қаныш бір ғана іске
ой санасын байыту мәселесіне жұмсайды. Көп уақытын Томск университетінің
бай кітапханасында өткізіп, қазақ халқының тарихи, этнографиясы, әдебиеті
туралы жазылған деректерді үңіле оқыды. Олар жайында бірнеше мақала жазып,
кейбір әдебиет үлгілерін баспаға дайындайды. Үйірмеде өткізілетін сауық-
кештерде Қаныштың студенттің шағы Сібірдің геологиялық зерттеудің қызу
қарқынмен өркендеген кезеңіне дөп келеді.
Математик
1919-1924 жылдары Қазақ елінің ана тіліндегі мектептер үшін алгебра
оқулығы кітап емес 1942 бет қолжазба оқулық жазады.
Қ.Сәтбаев сол кезеңдерде сырқаттанып жүрсе де ілгеріде көлемді еңбек
жазудың негізгі мақсаты. Оқытылатын пәндердің тәртібі мен көлемі
шәкірттерді толық қанағаттандырмайды деп Алғашқы қазақша алгебраның
шығуына түрткі болды. Алгебра оқулығы 20 жасар Қаныштың ең алғашқы ғылыми
еңбегі. Өз тарапынан жаңа мазмұнды есептер құрастырып отырған, мәселен
қазақ мектептерінің сол кездегі талғам талабы мен оқушының білім дәрежесін,
ой санасын ескеріп, мысал есептердің мазмұнын ықшамдап, көбіне мал, шөп
түрлерін санауға, сауда-саттық ұғымдарына үйлестіре құрайды. Есеп
терминдерінің қазақшалануы да таңқаларлық. Мысалы, алым, бөлім, бөлшек,
түбір, еселі өсімдер, кесімді салымдар, кесімді өтеклер. 220 математикалық
терминдердің қазақша баламасын келтірді. Тағы бір ерекшелігі халықаралық
есеп тілін теңдеу өрнектерін латын әріптерімен белгілеулі ұсынады. Қазіргі
уақытқа дейін ешқандай өзгеріссіз күні бүгінге дейін қолданып келеді.
1926 жылы 3-тамызда Азамат Сәтбаевтың Алгебра оқулығын 3000 дана етіп
басып шығару туралы қаулы шыққан, бірақ қаулы орындалмаған.
Көрдіңіз бе, ұрпақ қамы үшін ғасыр басындағы алыптарымыз жан-жақты
жұмыс жасаған, ұлыларға берген тәңірдің ерекше қасиеті. Қаныш Имантайұлы
физика, математика ғылымдарының ядролық физиканың дамуына үлкен мән берді.
Биология, микробиология, топырақтану, ботаника, физиология, өсімдіктер
биохимиясы, т.б. салаларды дамытты. Тарих, археология, этнография, тіл
әдебиет, өнер, экономика, право, философия ғылымына да айрықша мән берді.
Археолог
Жас зерттеушінің ең алдымен таң қалдырған жұмбақ кен орнының нақтылы
аты еді. Алтынқазан, Күмістөбе, Қорғасынды, Темірші, Жазқазған, Ұлытау
қазақ ұлысының кіндік ортасында тұрған ортақ жұрт. Ілгері замандарда бұл
жерде қазақ елінің игі жақсылары, дана билері бас қосып, ел арасындағы
даулы мәселелерді шешкен, құрылтай ашып, мәжіліс құрған деп сыр шертеді
көнекөз қариялар. Сондай бір бас қосудың белгісін ол Сарысу бойынан
Таңбалы мұра деген жерге тап болғанда көрген. Кеңгір жағасындағы көне
ескерткіштер Алашхан, Домбауыл, Жошыхан мазарлары да жас геологтың
көкейінде неше түрлі сұрақ, алуан жұмбақ туғызды. Бірталай деректер жинап,
пікірін тұжырымдаған Қ.Сәтбаев Жезқазған өңіріндегі көне дәуір
ескерткіштері атты ғылыми еңбегін жазды. Сол күндерде танысқан тағы бір
көне қазына –ХVІ ғасырда Москвада басылған Үлкен чертеж кітабы еді.
Ұлытау атының орыс жұртының жазбаларына түсуі де тегінде осы кітаптан
басталғанға ұқсайды. Ұлытаудан үш өзен шығады – үшеуінің аты Кеңгір. Екеуі
Сырдарияға құяды, ол үшіншісі Сарысуға - деп куәлік етіпті. Үлкен чертеж
кітабының түсініктемесі. Жазқазған шежіресін шежіресін саралап танысқан
Қаныш бір жайды таңдана ойланды. Саралап көрсе, ағылшын геологтары Уэст,
Татвей, Саймон, кен инженері Нобель Италяндық геолог – Камило Черути,
француз Бауэр, орыс инженері Тиме, американдық геолог – экономист Сидней
Болл. Бұлардың бәрінде Ұлытауға әр қилы мақсатпен сапар шеккен.
Өнер зерттеушісі
Халық жырындағы Ер Едіге бұрынға халық Алтын Орданың батыры
болған. Елін, жерін сүйген, қарапайым халық арасынан шыққан батыр болған,
алтын тақтан бас тартқан, ерлік дәстүрін сақтаған батыр тұлға. 1927 жылы
Қ.Сәтбаев Мәскеуде халық жыры Ер Едігенің бір нұсқасын өзінің алғы
сөзімен қазақ тілінде 3000 дана етіп бастырып шығарды. 1949 Жылы Сталиндік
сыйлыққа ие болған М.О.Әуезовтің Абай романына Қазақ әдебиетінің аса
үздік шығармасы деген мақала арнап, осы романы ХІХ ғасырдың 2-ші
жартысындағы қазақ жан-жақты суреттелген шын мәніндегі энциклопедиясы-деп
бағалады.
Қаныш аға әнді сүйген. Қазақтың 500 әні, Қазақтың 100 әні деген
атпен белгілі музыкант-этнограф А.В.Затаевичке 1926 жылы 25 халық әнін
айтып берген. Затаевич өзінің ән жинағына қосқан. Қ.И.Сәтбаев халқының
музыкалық өнерін өте жақсы білді. Ол Ыбырай, Мара, Жаяу Мұса, Естайды
көзімен көріп, әнін үйреніп айтушы еді.
Көрініс
Ұлыбританиядағы Альбино жеріне Қ.Сәтбаев Мәскеу делегацияларымен бірге
барғанда сол елдің ел басшысы Черчильмен кездесу сәті көрсетіледі. Көрмені
аралап жүргенде табиғи тұнба мыстың қасына келеді де экспонаттық
паспортына менің шүбәм бар, бұл кесек мыс – қазақ даласының қазынасы дейді
Қ.Сәтбаев.
- Мистер Сәтпаеф білгір геолог, тіпті бұл ілімнің докторы, академигі
деп естіген едім, бекер күдіктеніп тұрсыз, бұл –Трансваль мысы.
- Бұл Саморода қазақ даласында жаралған. Алынған мекенінде айтайын
ағылшын кәсіпкерлері Жезқазғанды өте жақсы білген. Лондонның Атбасар джони
– ток компани офкопи есімді акционерлер қоғамы онда бірнеше жыл кен қазған
деп дәлелдеп берді.
- Қай ұлттансыз?
- Қазақпын.
- Қазақ? Қазақтардың келбеті сіздей ме?
- Ғафу етіңіз, сэр. Сіз мені қазақ-орыстарға балап тұрсыз. Ал мен
көшпенділердің ұрпағымын, қазірде Қазақ Республикасы аталыд деп жауап
берді. Сәтбаев және өзінің туған халқы мен оның мекендеп отырған жері, тілі
мен тұрмыс-тіршілігі туралы қысқаша мағлұмат берді.
Черчиль мырза: - Сонда барлық қазақтар сіздей еңгезердей ме?-деді.
- О, жоқ! Біздің халық менен әлде қайда биік, - деп жауап берді Қаныш
Имантайұлы.
Ақындар жырлайды:
Кен атасы Сәтбаев
Кәкімбек Салықовтың
өлеңі
Балалар болсаң жөндеп танысқалы
Қазақтың Қаныш – аға данышпаны,
Көбейткен ел байлығын, кен байлығын,
Ол ғалым көптен де көп табыстары
Кең дала сүйеді оны, сайран белі
Алтын, жез, күміс еді қазған кені
Ашты ол көмір, темір, мұнайды да,
Ұлытау – тұңғыш қанат жайған жері.
Есімін айтып аққан бұлақта бар
Өзен-көл, теңіздерде сыр ақтарар
Қазақтың кен атасы, жер атасы,
Тау мен тас Қаныш десе құлақ салар
Жер сыры қанша болса санағанда,
Әлемнен алды сонша бағасында,
Сәтбаев деген біздің жұлдыз да бар
Ғарышта көп жұлдыздар арасында.
Суреттер сыр шертеді
Қаныш Имантайұлы Сәтбаевтың әр кезеңдерінде түскен суреттер жайлы
анықтама беру.
1. Қаныш – Павлодардың екі класты училищесінің шәкірті.
2. 1914-1918 жылдары Қ.Сәтбаев оқыған Семейдің мұғалімдер семинариясы.
3. Сәтбаев Әулеті.
4. Ұлытауда Әмір Темір қалдырған белгі тас. Алғаш тапқан.
5. Қарсақбайдағы Сәтбаевтар тұрған үй. Қазір ғалымның музейі.
6. 1926 жылы Қарсақбайға түйемен жүн тасу.
7. Мәскеудегі революция музейіндегі Қ.Сәтбаевқа арналған бөлім.
8. 1959 жылы Ертіс-Қарағанды каналының жобасын талқылау сәті.
Қорытынды
Ғалымның алғашқы өмірі небәрі алпыс төрт жылмен шектелес, 2-ші ғұмыры
туған халқы мен бірге жасап келеді. Иә, Қаныштай асылдың үлгісі өшпейді.
Жыл артынан жыл өтер, уақыт керуені тоқтаусыз ілгері аса берер. Қаныш
Имантайұлының ардақты есімі болса, талай-талай ұрпақтың жадында сақталады.
Ғалымның хаты өшпейді, данышпанның аты өлмейдідеген халық сөзі тегінде
ұлағат өнегесі дара, артында мәңгі өлмес мұралар, асыл нұсқалар елінің
тарихында, рухани өмірінде өзгеше орын алатын санатында аталады.
Қ.Сәтбаевтың керемет ғалымдылығы мен ғұламалығын, рухани биіктігі мен ізгі
гуманистігін бағалай білер барша әлем халқы ұлы тұлға рухы алдында бас
имек. Қазақстан Президенті Н.Назарбаев айтқандай Біз жиырма бірінші
ғасырға Сәтбаевпен бірге аттаймыз. Көрдіңіздер ме, ұрпқа қамы үшін ғасыр
басында, алыптарымыз қандай жан-жақты жұмыс жасаған. Бұл екінің бірінің
қолынан келе бермейтін тәңірдің берген ерекше қасиеті шығар. 2.3. Қазақ
тілін дамыта оқыту сабағының үлгісі

Сабақтың тақырыбы: Сан есім
Сабақтың мақсаты:
а) білімділік: студенттердің сан есімнен алған білімдерін нығайту,
тиянақтау, мысалдар арқылы жаңа сабақты игерту.
ә) тәрбиелік: қазақ тілін, салт-дәстүрін құрметтеуге тәрбиелеу.
б) дамытушылық: студенттердің тапқырлық, ізденімпаздық қасиеттерін,
сөйлеу мәдениетін қалыптастыру.
Сабақтың түрі: шығармашылыққа баулу, тақырып бойынша студенттердің
білімін дамыту сабағы.
Сабақтың әдісі: топпен жұмыс, стратегиялық, шығармашылық.
Пәнаралық байланыс: әдебиет, математика, тарих.
Көрнекілігі: сөзжұмбақ, ребустар, плакаттар, кеспе қағаз, семантикалық
карталар, Киелі сандар, қағаздан жасалған талдың макеті мен алмалар,
белгі беретін таяқша, техникалық құрал.
Сабақтың барысы:
І 1) ұйымдастыру кезеңі;
2) үй тапсырмасын сұрау;
3) топпен жұмыс: І топ – Жеті қазына
ІІ топ – Үш байлық
ІІ Екі топтың жарысы:
а) сан есімнен өтілген материалдар бойынша:
ә) сан есімге байланысты мақал-мәтел, жұмбақ,
жаңылтпаштар
ІІІ тақтаға мысалды студенттердің өздеріне жаздырту арқылы жаңа
сабақты түсіндіру.
ІV Кітаппен жұмыс
V Дәптермен жұмыс
VІ Сатылай кешенді талдау жұмысынан жарыс.
VІІ Түрлі ойындар. (Сөзжұмбақ шешу, ребус шешу, Адасқан сөздер
немесе Құпиялы қосымшалар, Құпия сан есімдер ойыны)
VІІІ Семантикалық картаны тарату (тест орнына)
ІХ Екі топтың топ басшыларының жарысы.
І топ басшысына 12 айдың қазақша атауы
ІІ топ басшысына 12 жылдың қазақша атауы (ауызша айту)
І топ басшысына Жорға
1. Синонимге мысал келтір
2. –шаң, -шең ненің жұрнағы?
3. Қосымшаның неше түрі бар?
4. Дауысты дыбыстар қалай жасалады?
5. Жалғаудың неше түрі бар?
6. Қазақ тілінде неше дауысты дыбыс бар?
7. –сыз, -сіз ненің жұрнағы?
8. Сан есім мағыналық жағынан қаншаға бөлінеді?
9. Дерексіз зат есімге мысал келтір?
ІІ топ басшысына Топтастыру стратегиясы

1. Есептік 3. Жинақтық 5. Топтау
2. Реттік 4. Болжалдық 6.
Бөлшектік

Х Киелі сандар
Жеті санына байланысты
1. Жеті – жинақтық сан есім
2. Жеті қазына
3. Жеті күн (аптаның)
4. Жеті септік
5. Жеті керемет (әлемнің)
6. Жеті нан құдайы
7. Жеті есімдік
(мағыналық түрлері)

Жеті қазына
1. Ер жігіт
2. Сұлу әйел
3. Жүйрік ат
4. Қыран құс
5. Құмай тазы
6. Берен мылтық
7. Қақпан

Үш санына байланысты
Үш арсыз
тамақ
ұйқы
күлкі
Үш дауасыз
өлім
кәрілік
ауру
Үш байлық
денсаулық
ақжаулық
он саулық
Үш бәйтерек
Сәкен
Бейімбет
Ілияс

Үш санымен байланысты
Тәуелдіктің ІІІ жағы
Жіктіктің ІІІ жағы
Буынның 3 түрі
Дауысты дыбыстардың үшке бөлінуі
Дауыссыз дыбыстардың үшке бөлінуі

ХІ Поэзия минуты, Жалғасын тап, Біріншіден не жаман? ...
Сөзжұмбақ
1. Дыбысталуы әртүрлі, бірақ мағынасы бірдей сөздер.
2. Әкеңнің әкесі
3. Жыл басы
4. Бақыт деген сөз мағынасына қарай қандай зат есім?
5. Қалың сөзінің антонимі
6. Құлыптың қожасы
7. Жыл атауы
С И Н О Н И М
А Т А
Т Ы Ш Қ А Н
Д Е Р Е К С І З
С И Р Е К
К І Л Т
М Е Ш І Н

Адасқан сөздер неме Құпиялы қосымшалар, Құпия сан есімдер
Жығады, білімді, мыңды, бірді, білекті, жығады.

Мен ек ... курста оқимын -інші
Менің інім биыл он бір... сыныпты бітіреді -інші

Төрт аяқтыда ... тату бота
Екі аяқтыда ... тату бажа

Жаздың ... күні бір
Қыстың ... күнін асырар қырық
ХІІ Сабақты мақалмен түйіндеу.
І топ Алтау ала болса, ауыздағы кетеді,
Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
ІІ топ Білекті бірді жығады,
Білімді мыңды жығады.

2.4. Қазақ тілінен конференция сабақ үлгісі

Орыс топтарында қазақ тілінен студенттер білімді тек берілген сабақ
шеңберінде игеруі мүмкін емес. Білім сабақтары сабақтан тыс уақытта пән
мамандарының алдын-ала ұйымдастыруымен жүргізілетін білім беру сабақтарында
жалғасын табуы керек. Ол: интеграциялық сабақ, интеллектуалды ойын
сабақтар, білім конкурстары мен викториналары, конференция сабақтары.
Бұл сабақтарда ұйымдастыру барысында студенттер топ алдында қазақша
еркін сөйлеуге, мәнерлеп оқуға, өз ойын айтуға, пікір-таласқа араласуға,
қорытында жасап, рөлдік ойындарға түсуге және сол іс-шараны ұйымдастыуға
байланысты қыруар дайындық жұмыстарына белсенді араласып практикадан өтеді.
Мұндай іс-шаралар әдетте факультет, не университет деңгейінде өтіп,
оған басқа факультет не университет студенттері, теледидар, газет, қоғамдық
ұйымдардың өкілдері, университет, факультет, кафедра басшыларының
қатысуымен жүргізіледі. Студенттердің тілін дамытуда мұндай іс-шаралардың
маңызы зор.
Бұл жұмыста студенттердің тіл дамыту жұмыстарының қорытынды сабағы
ретінде жүргізілетін конференция сабақты ұйымдастыру жолымен таныстырсақ
дейміз.
Мысалы, жаратылыстану факультеті студенттерімен ХХІ ғасырда
Сәтбаевпен бірге тақырыбында конференция сабағын былай жүргізуге болады.
(Конференция материалды күні бұрын бүкіл топ студенттеріне таратылып,
үйірме жұмыстарында дайындықтан өтеді.)
Тіл маманы: Конференция сабақтың жоспары:
1. Өмірдеректері
а) Алыптың ататегі.
ә) Өмірбаяны
2. Студенттік кезеңі.
3. Әлкей Марғұлан естелігі.
4. Сәтбаев – жас маман.
5. Сәтбаев - геолог барлаушы.
6. Сәтбаев – археолог.
7. Сәтбаев – математик.
8. Сәтбаев - өнер зерттеушісі.
9. Ақындар жырлайды.
10. Суреттер сыр шертеді.
11. Ұлы тұлғаның сүйіп айтатын әндері.
12. Шағын көрініс.
13. Қорытынды сөз.
Сабақтың дамытушылық мақсаты: Қазақстан ғылымын әлемдік деңгейге
көтерген қазақтың тұңғыш ғалымы, академигі болған Қаныш Имантайұлы Сәтбаев
ғұмырнамасын тереңірек зерттеп білу, әр түрлі ғылым саласында ашқан ғылыми
еңбектерін, оқушылар өз бетімен оқып, біліктілігін қалыптастыру.
Сабақтың түрі: Конференциялық сабақ.
Сабақта пайдаланылған көрнекіліктер:
1. Қ.И.Сәтбаев портреті.
2. Қазақстанның физикалық картасы.
3. Альбом.
4. Егемен Қазақстан.
5. Минералдар жиынтығы.
Қазақстан ғылымы әлемдік деңгейге көтерген қазақтың тұңғыш ғалымы,
академигі болған Қаныш Сәтбаев ғұмырнамасын тереңірек зерттеп білу
мақсатында география пәнінен конференция сабақ болды.
Сабақтың мақсаты: Қ.Сәтбаев – халқымыздың рухани өміріндегі аса жарқын
құбылыстардың бірі болған ғұлама, ғылыми жұмыстардың талантты
ұйымдастырушысы, ірі қоғам қайраткері, сегіз қырлы, бір сырлы ғажайып
парасат иесі өзінен кейінгі ұрпаққа мұра етіп қалдырған тума талантына
қосылған қажырлы еңбекқорлығы, ізденгіштігі, қайсарлығы мен табандылығы,
халқының мұңын мұңдап, жоғын жоқтаған адал ұл болғандығын түсіндіру.
Студент: Өмірдеректері
Қаныштың ататегі білімдар кісілер болған екен. Сол кезде елде
сауатсыздық жайлаған кез, соған қарамастан әкесі мен атасы білімді,
сауатты, бірнеше тілдерді өз бетінше оқып, парсы, араб, шағатай тілдерін
терең меңгерген. Алыптың ата тегінің білімдарлық қасиетті ұрпағына қандағы
ген арқылы берілген болуы керек, дарында тұлға болуы да заңды құбылыс.
Қаныштың әкесі Имантай, Имантайдың әкесі Сәтбай 1848 жылдың жазында Сәтбай
отауында шілдехана тойы өтті. Сәтбай шаңырағының қуанышында Арқаның ат
жетер төңірегінен неше алуан әнші, күйші, ақын-жыршылар келіп, Шідерті
бойына жайлауға шыққан бай ауылды неше күн, неше түн ән-жырға бөлегені,
нәрестеге ат қойып, бата беру рәсімі сан қырлы өнерімен сол күнде сегіз
сері атанған, атақ-даңқы күллі қазақ қауымына әйгілі ән мен жыр дүлділі
Мұхаммед-Ханафия Баћрамұлына тиіпті.
Дәрежесі бейне хан,
Ер болып өссін балақан.
Ат қой десе балаға,
Есімі болсын – Иманжан.
Жігіт болсын өнерлі
Ел жұртына беделді.
Қамқоры болсын халқының,
Ақылға дарқан кемелді.
Сөзімнің жоқ дүр қатасы,
Ғұмырлы болсын ботасы,
Қабыл болар, әлеумет,
Ердің біздей батасы, - деп Сәтбайдың ұрпағына жұғуына ишарат жасалған.

1899 жылы 31 наурызда Имантай шаңырағында дүниеге нәресте келді.
Нәрестенің есімін Ғабдұл-Ғани деп қойды. Ғабдұл-Ғани есімі екінші аты Қаныш
болып аталып кеткен. Кіндік кескен апасы Күлжан болған, сол кісінің
тәрбиесін алған, ал өз анасы науқас болса керек, Әке балаға сыншыл
дейтініміз сияқты, балалардың қайсысын болса да жақсы көретін. Имантай
ақсақал кенжесі Ғабдұл-Ғани – Қанышқа көп көңіл бөлген. Имантай қарт өте
білімді болған, өз елінің тарихын, қазақтың ауыз әдебиетін, ақындардың
көптеген шығармаларын, түрік нәсілдес тілдегі шығыс әдебиетін терең білген.
Баласы Қанышқа парсы, араб тілі әдебиетін меңгертеді. Әкесі Имантай қолы
ашық, сері көңілді, аузы дуалы, билігі баянды азамат болған. 1909 жылы
ауылындағы Ақкелін мектебіне сабаққа барады. Одан кейін 1911-1914 жылдары
Павлодар қаласындағы 2-сыныптық училищені бітіреді. Қаныштың ағасы Әбікей
Омбы семинариясын бітіріп, сол кездің өзінде орыс тілі мен әдебиетінің 1-ші
маманы болып шықты. Қаныштың екінші ағасы Кәрім Сәтбаев та семинарияда
оқыған. Өнерді, музыканы сүйген кісі. Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілерсің
Демекші табиғатынан зерек Қаныш 1909-1911 жылдары өзінің туған
ауылындағы орыс-қазақ мектебінде оқып, 1918 жылы Семей қаласындағы
оқытушылар семинариясын бітіріп, мұғалім болды. 1920-1921 жылдары Баянауыл
ауылындағы 10-шы учаскенің халық соты болады.
Студенттік кезең
1921 жылы жазда Қаныш Сәтбаев Баянауылға емделуге келеді. Сол кездегі
сібір өңірінің ірі мәдени орталығы Тоск қаласының технология институтының
профессор Михаил Антоновия Усовпен танысады. Қанышқа Усов Қазақстанның
геологиясы мен тау кен байлықтары туралы көптеген қызық әңгімелер айтады.
Өзі өмірден озғанша ұстаз санаған профессор М.А.Усовтың ықпалымен 1921 жылы
Қаныш Имантайұлы Сәтбаев Томск технология институтының кен факультетінің
геологиялық барлау бөліміне оқуға түседі. 1926 жылы 14 майда Қ.Сәтбаев
мемлекеттік комиссия алдында диплом қорғап шықты. Ол енді кен инженері,
жоғары дәределі білімі бар дипломды азамат. Бұл сөздің астарында қаншама
сыр, мән-мағына жатыр. Семей губерниялық Қызыл дала газетінің осы жайтты
өз тарихында Қаныш жолдас өндіріске басшылық ету қызметіне кірісіп отырған
тұңғыш маманымыз, - деді газетте.
Жас маман
1926-1941 жылдары Атбасар, Қарсақбай трестерінде геологиялық бөлімнің
жетекшісі және бас геолог болған. Қаныш Сәтбаев Жезқазғанның одақтағы ірі
мыс рудалары бай аудандар қатарына жататынын бұлжытпай дәлелдеп, минералды
шикізаттарға бай Сарыарқа, енді Алтай сияқты аймақтарға ерекше назар
аударады. Ол 20-30 жылдары кең көлемді барлау жұмыстарына басшылық жасап,
оларға тікелей қатынасуымен бірге Жезқазған – Ұлытау, Қарсақбай, Атбасар,
Спасск кен алқаптары, Қарағанды көмір кені, Қаратау полиметалл кендері
жөнінде іргелі ғылыми еңбектер жазып, жариялайды.
Геолог барлаушы
1926 жылдан санағанда 15 жыл бойы Жезқазған ауданының барлық кен
байлықтарын зерттейді. Ол өлке туралы 2400 жыл бұрын грек тарихшысы Геродот
бір сөз айтып кетіпті. Арал теңізінің алқабында сақ, масагет деген елдер
бар, қола мен жездің мол қоры соларда деген. Сол үлкен ата қонысты мекен
еткен Бағаналы жер атын Жезқазған қойыпты. Қарсақбай, Жазқазғанды жалдамаға
алып өз меншігі еткен шетел байлары 1916-1917 жылдарда көп пайдаланды. 1926
жылы сол Жезқазғанда қызу жұмыс басталып жұрт аузына ілінді. 15 жылда жез,
мыстан басқа Байқоңырдай, Қияқтыдай жерден көмір кенін өзі тапты. Қорғасын,
күміс, темір, марганец, алтын, молибден кендерін ашты. 1940 жылы Отаны ерен
еңбегін бағалап Қанышқа Одақтың ең жоғарғы сыйлығы Ленин орденін берді.
Жезқазғанның мыс кендері деген кітабы үшін Қанышқа мемлекеттік сыйлық
лауреат атағы берілді.
1927-1928 жылдары ғалым Жезқазған, Қарсақбай, Атбасар, Спасск
аудандары, Қарағанды тас көмір бассейіні және Қаратау полиметал кендері
жөнінде ғылыми маңызды еңбектер жариялайды. 1940 жылы Жазқазған Ұлытау
аудандарында жүргізген аса маңызды геологиялық зерттеулердегі көрнекті
ғылыми жетістігі үшін ресми диссертация қорғамай-ақ, геология-минерология
ғылымдарының докторы атағы берілді. 1941-1942 жылдары КСРО ғылым
академиясының қазақ филиалы директорының орынбасары, 1942-1946 жылдары
директоры қызметін атқарды. Қ.Сәтбаев өз Отанына ғылымға деген шынайы
берілгендігінің нәтижесінде ол 1956 жылы Қазақ Ғылым Академиясын
ұйымдастырушы және оның тұңғыш Президенті болып сайланды. 1946 жылы
академик атанды. 1951 жылы Тәжік Республикасы ғылым Академиясының құрметті
мүшесі болды. 1946-1964 жылдары Президент болып, өмірінің соңына дейін осы
қызметті атқарды.
Әлкей Марғұлан
Қоғам қайраткері, ғұлама ғалым, этнограф – Сәтбаевпен бірге
М.О.Әуезовпен бірге жүрген замандас. Естелігі – Студент Қаныш бір ғана іске
ой санасын байыту мәселесіне жұмсайды. Көп уақытын Томск университетінің
бай кітапханасында өткізіп, қазақ халқының тарихи, этнографиясы, әдебиеті
туралы жазылған деректерді үңіле оқыды. Олар жайында бірнеше мақала жазып,
кейбір әдебиет үлгілерін баспаға дайындайды. Үйірмеде өткізілетін сауық-
кештерде Қаныштың студенттің шағы Сібірдің геологиялық зерттеудің қызу
қарқынмен өркендеген кезеңіне дөп келеді.
Математик
1919-1924 жылдары Қазақ елінің ана тіліндегі мектептер үшін алгебра
оқулығы кітап емес 1942 бет қолжазба оқулық жазады.
Қ.Сәтбаев сол кезеңдерде сырқаттанып жүрсе де ілгеріде көлемді еңбек
жазудың негізгі мақсаты. Оқытылатын пәндердің тәртібі мен көлемі
шәкірттерді толық қанағаттандырмайды деп Алғашқы қазақша алгебраның
шығуына түрткі болды. Алгебра оқулығы 20 жасар Қаныштың ең алғашқы ғылыми
еңбегі. Өз тарапынан жаңа мазмұнды есептер құрастырып отырған, мәселен
қазақ мектептерінің сол кездегі талғам талабы мен оқушының білім дәрежесін,
ой санасын ескеріп, мысал есептердің мазмұнын ықшамдап, көбіне мал, шөп
түрлерін санауға, сауда-саттық ұғымдарына үйлестіре құрайды. Есеп
терминдерінің қазақшалануы да таңқаларлық. Мысалы, алым, бөлім, бөлшек,
түбір, еселі өсімдер, кесімді салымдар, кесімді өтеклер. 220 математикалық
терминдердің қазақша баламасын келтірді. Тағы бір ерекшелігі халықаралық
есеп тілін теңдеу өрнектерін латын әріптерімен белгілеулі ұсынады. Қазіргі
уақытқа дейін ешқандай өзгеріссіз күні бүгінге дейін қолданып келеді.
1926 жылы 3-тамызда Азамат Сәтбаевтың Алгебра оқулығын 3000 дана етіп
басып шығару туралы қаулы шыққан, бірақ қаулы орындалмаған.
Көрдіңіз бе, ұрпақ қамы үшін ғасыр басындағы алыптарымыз жан-жақты
жұмыс жасаған, ұлыларға берген тәңірдің ерекше қасиеті. Қаныш Имантайұлы
физика, математика ғылымдарының ядролық физиканың дамуына үлкен мән берді.
Биология, микробиология, топырақтану, ботаника, физиология, өсімдіктер
биохимиясы, т.б. салаларды дамытты. Тарих, археология, этнография, тіл
әдебиет, өнер, экономика, право, философия ғылымына да айрықша мән берді.
Археолог
Жас зерттеушінің ең алдымен таң қалдырған жұмбақ кен орнының нақтылы
аты еді. Алтынқазан, Күмістөбе, Қорғасынды, Темірші, Жазқазған, Ұлытау
қазақ ұлысының кіндік ортасында тұрған ортақ жұрт. Ілгері замандарда бұл
жерде қазақ елінің игі жақсылары, дана билері бас қосып, ел арасындағы
даулы мәселелерді шешкен, құрылтай ашып, мәжіліс құрған деп сыр шертеді
көнекөз қариялар. Сондай бір бас қосудың белгісін ол Сарысу бойынан
Таңбалы мұра деген жерге тап болғанда көрген. Кеңгір жағасындағы көне
ескерткіштер Алашхан, Домбауыл, Жошыхан мазарлары да жас геологтың
көкейінде неше түрлі сұрақ, алуан жұмбақ туғызды. Бірталай деректер жинап,
пікірін тұжырымдаған Қ.Сәтбаев Жезқазған өңіріндегі көне дәуір
ескерткіштері атты ғылыми еңбегін жазды. Сол күндерде танысқан тағы бір
көне қазына –ХVІ ғасырда Москвада басылған Үлкен чертеж кітабы еді.
Ұлытау атының орыс жұртының жазбаларына түсуі де тегінде осы кітаптан
басталғанға ұқсайды. Ұлытаудан үш өзен шығады – үшеуінің аты Кеңгір. Екеуі
Сырдарияға құяды, ол үшіншісі Сарысуға - деп куәлік етіпті. Үлкен чертеж
кітабының түсініктемесі. Жазқазған шежіресін шежіресін саралап танысқан
Қаныш бір жайды таңдана ойланды. Саралап көрсе, ағылшын геологтары Уэст,
Татвей, Саймон, кен инженері Нобель Италяндық геолог – Камило Черути,
француз Бауэр, орыс инженері Тиме, американдық геолог – экономист Сидней
Болл. Бұлардың бәрінде Ұлытауға әр қилы мақсатпен сапар шеккен.
Өнер зерттеушісі
Халық жырындағы Ер Едіге бұрынға халық Алтын Орданың батыры
болған. Елін, жерін сүйген, қарапайым халық арасынан шыққан батыр болған,
алтын тақтан бас тартқан, ерлік дәстүрін сақтаған батыр тұлға. 1927 жылы
Қ.Сәтбаев Мәскеуде халық жыры Ер Едігенің бір нұсқасын өзінің алғы
сөзімен қазақ тілінде 3000 дана етіп бастырып шығарды. 1949 Жылы Сталиндік
сыйлыққа ие болған М.О.Әуезовтің Абай романына Қазақ әдебиетінің аса
үздік шығармасы деген мақала арнап, осы романы ХІХ ғасырдың 2-ші
жартысындағы қазақ жан-жақты суреттелген шын мәніндегі энциклопедиясы-деп
бағалады.
Қаныш аға әнді сүйген. Қазақтың 500 әні, Қазақтың 100 әні деген
атпен белгілі музыкант-этнограф А.В.Затаевичке 1926 жылы 25 халық әнін
айтып берген. Затаевич өзінің ән жинағына қосқан. Қ.И.Сәтбаев халқының
музыкалық өнерін өте жақсы білді. Ол Ыбырай, Мара, Жаяу Мұса, Естайды
көзімен көріп, әнін үйреніп айтушы еді.
Көрініс
Ұлыбританиядағы Альбино жеріне Қ.Сәтбаев Мәскеу делегацияларымен бірге
барғанда сол елдің ел басшысы Черчильмен кездесу сәті көрсетіледі. Көрмені
аралап жүргенде табиғи тұнба мыстың қасына келеді де экспонаттық
паспортына менің шүбәм бар, бұл кесек мыс – қазақ даласының қазынасы дейді
Қ.Сәтбаев.
- Мистер Сәтпаеф білгір геолог, тіпті бұл ілімнің докторы, академигі
деп естіген едім, бекер күдіктеніп тұрсыз, бұл –Трансваль мысы.
- Бұл Саморода қазақ даласында жаралған. Алынған мекенінде айтайын
ағылшын кәсіпкерлері Жезқазғанды өте жақсы білген. Лондонның Атбасар джони
– ток компани офкопи есімді акционерлер қоғамы онда бірнеше жыл кен қазған
деп дәлелдеп берді.
- Қай ұлттансыз?
- Қазақпын.
- Қазақ? Қазақтардың келбеті сіздей ме?
- Ғафу етіңіз, сэр. Сіз мені қазақ-орыстарға балап тұрсыз. Ал мен
көшпенділердің ұрпағымын, қазірде Қазақ Республикасы аталыд деп жауап
берді. Сәтбаев және өзінің туған халқы мен оның мекендеп отырған жері, тілі
мен тұрмыс-тіршілігі туралы қысқаша мағлұмат берді.
Черчиль мырза: - Сонда барлық қазақтар сіздей еңгезердей ме?-деді.
- О, жоқ! Біздің халық менен әлде қайда биік, - деп жауап берді Қаныш
Имантайұлы.
Ақындар жырлайды:
Кен атасы Сәтбаев
Кәкімбек Салықовтың
өлеңі
Балалар болсаң жөндеп танысқалы
Қазақтың Қаныш – аға данышпаны,
Көбейткен ел байлығын, кен байлығын,
Ол ғалым көптен де көп табыстары
Кең дала сүйеді оны, сайран белі
Алтын, жез, күміс еді қазған кені
Ашты ол көмір, темір, мұнайды да,
Ұлытау – тұңғыш қанат жайған жері.
Есімін айтып аққан бұлақта бар
Өзен-көл, теңіздерде сыр ақтарар
Қазақтың кен атасы, жер атасы,
Тау мен тас Қаныш десе құлақ салар
Жер сыры қанша болса санағанда,
Әлемнен алды сонша бағасында,
Сәтбаев деген біздің жұлдыз да бар
Ғарышта көп жұлдыздар арасында.
Суреттер сыр шертеді
Қаныш Имантайұлы Сәтбаевтың әр кезеңдерінде түскен суреттер жайлы
анықтама беру.
1. Қаныш – Павлодардың екі класты училищесінің шәкірті.
2. 1914-1918 жылдары Қ.Сәтбаев оқыған Семейдің мұғалімдер семинариясы.
3. Сәтбаев Әулеті.
4. Ұлытауда Әмір Темір қалдырған белгі тас. Алғаш тапқан.
5. Қарсақбайдағы Сәтбаевтар тұрған үй. Қазір ғалымның музейі.
6. 1926 жылы Қарсақбайға түйемен жүн тасу.
7. Мәскеудегі революция музейіндегі Қ.Сәтбаевқа арналған бөлім.
8. 1959 жылы Ертіс-Қарағанды каналының жобасын талқылау сәті.
Қорытынды
Ғалымның алғашқы өмірі небәрі алпыс төрт жылмен шектелес, 2-ші ғұмыры
туған халқы мен бірге жасап келеді. Иә, Қаныштай асылдың үлгісі өшпейді.
Жыл артынан жыл өтер, уақыт керуені тоқтаусыз ілгері аса берер. Қаныш
Имантайұлының ардақты есімі болса, талай-талай ұрпақтың жадында сақталады.
Ғалымның хаты өшпейді, данышпанның аты өлмейдідеген халық сөзі тегінде
ұлағат өнегесі дара, артында мәңгі өлмес мұралар, асыл нұсқалар елінің
тарихында, рухани өмірінде өзгеше орын алатын санатында аталады.
Қ.Сәтбаевтың керемет ғалымдылығы мен ғұламалығын, рухани биіктігі мен ізгі
гуманистігін бағалай білер барша әлем халқы ұлы тұлға рухы алдында бас
имек. Қазақстан Президенті Н.Назарбаев айтқандай Біз жиырма бірінші
ғасырға Сәтбаевпен бірге аттаймыз. Көрдіңіздер ме, ұрпқа қамы үшін ғасыр
басында, алыптарымыз қандай жан-жақты жұмыс жасаған. Бұл екінің бірінің
қолынан келе бермейтін тәңірдің берген ерекше қасиеті шығар.

2.1. Мемлекеттік тілді оқытудың кредиттік технология жүйесімен
меңгерту
Қазақстан әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті елдердің қатарына кіру
міндетті, егер оны ғылымды көп қажет ететін технологиялық білімі, басқару
дағдылары бар, нарықтық экономикада бағдарлана алатын жоғары білікті
мамандар іс жүзіне асыратын болса ғана шешіледі, - дейді Елбасы Нұрсұлтан
Назарбаев 27 мамыр 2006 ж. Еуразия Ұлттық университетінде осы оқу орнының
студенттеріне арнап оқыған лекциясында.
Егеменді еліміздің рухани және экономикалық өрлеуі білімді
азаматтарды, жоғары дәрежедегі маманды даярлауды қажет етеді. Сондықтан
білім беру жүйесі білім алушыларға бүгінгі күннің талабына сай сапалы
кәсіптік білім беру мақсатын алға қояды. Жоғары оқу орнының білім беру
саласында бәсекелестік қабілетін көтеру мақсатында университетіміздің ИСО-
9001:2000 талаптарына сай сапа менеджменті жүйесін құруы пән мамандарына
аса үлкен жауапкершілік пен міндеттерді жүктейді. Келешек мамандарға сапалы
білім, саналы тәрбие беруде оқытушының озат тәжірибесін, сабақ беру
әдістерін, педагогикалық ғылымның соңғы жетістіктері мен жаңалықтарын
пайдалану – осы мақсаттарға жетуге жол ашады. Білім мен біліктілікті дамыту
пән мамандарына көп ізденісті, қарқынды шығармашылық жұмысты атқаруын
талап етеді.
Мемлекеттік тілді өзге ұлт өкілдеріне меңгерту мәселесіне қойылатын
талаптар күннен күнге өсуде. Мұны тілдерді дамытудың онжылдық
бағдарламасына өзгерістер енгізуінен де көруге болады. Орыс топтарында
өзге ұлт өкілдеріне қазақ тілін оқытудың негізгі мақсаты студенттерді
қазақша сөйлеп, қоршаған ортамен қазақ тілінде қарым-қатынас жасауға үйрету
ғана емес, сонымен бірге олардың мамандық бойынша тілін дамытып, өз
мамандарымен тілдік қарым-қатынасқа түсе алатыгдай, мамандық бойынша
әдебиеттерді оқып, іс қағаздарын сауатты жаза алатындай дәрежеге жеткізу.
Оқытудың жұмыс түрлері студенттерді түрлі салада және мамандық бойынша
лексиканы игеруге, ғылыми мәтіндерді еркін оқып, оның мазмұнын толық және
қысқаша айтып беруге машықтандырады.
Лексикалық материал келесі негізгі тақырыптарды қамтиды: Мені
қоршаған орта, Қазақстан Республикасы, Мамандық. Бұлардың әрқайсысы
көптеген кіші тақырыптарды қамтып, студенттердің тілін жан-жақты дамуына
септігін тигізеді. Ал грамматикалық және тіл дамытуға байланысты түрлі
материалдар лексикалық материалды өту барысында игеріледі.
Мемлекеттік тілді қатысымдық тұрғыдан оқыту жұмыс сөйлеу әрекетінің
барлық түрлерін меңгертумен байланыста жүргізіледі. Пән бойынша берілетін
материалдар бір-бірімен байланыста жүргізілетін үш бөлімнен тұрады:
І. Танымдық материалдар:
1. Мені қоршаған орта. Отбасы. Жоғары оқу орындары. Біздің қала. Адам
және табиғат. Денсаулық.
2. Қазақстан Республикасы. Қазақстан – егемен, тәуелсіз Республика.
Қазақстанның ғалымдары мен ағартушылары. Қазақтың ақын-жазушылары, Қазақтың
хандары, билері, батырлары. Қазақстың салт-дәстүрлері.
3 Мамандық. Менің мамандығым. Қазақстан - 2030. Қазақстанды
компьютерлендіру. Қазақстан экономикасы. Қазақстанның бюджет жүйесі. Ғылыми
жұмыс. Мамандық бойынша әдебиеттер, т.б.
ІІ. Тілдік материалдар:
Қазақ тіліне тән дыбыстар. Алфавит. Дауысты, дауыссыз дыбыстар.
Сингармонизм. Көптік, септік, жіктік, тәуелдік жалғаулар. Сөйлемнің
түрлері. Қазақ тіліндегі сөздердің орын тәртібі. Етістіктің болымды,
болымсыз түрлері. Тұйық, бұйрық етістіктер. Етістіктің шақтары. Зат есім.
Сын есім. Сан есім. Есімдік. Есімше. Көсемше. Үстеу. Сөйлем мүшелері.
Құрмалас сөйлем, түрлері.
ІІІ. Тіл дамыту материалдары.
Сөйлеу үлгілері: Сәлемдесу. Қоштасу. Танысу. Қарату. Алғыс. Келісу.
Келіспеу. Кеңес беру. Кешірім сұрау. Құттықтау. Уақыт.
Мақал-мәтелдер: Отан, білім, еңбек, достық, денсаулық туралы.
Жатқа айту: Абайдың, Жамбылдың, Мағжан Жұмабаевтың, ҚР әнұраны, т.б.
Бұл пәнді игерген студент қазақ тілінде өз ойын жеткізе алуға,
біреудің сұрағына жауап беріп, өзі де әңгімеге араласуға, өз мамандығы
бойынша шығатын газет-журналдарды, әдебиеттерді оқи алатын болуы керек.
Студент білуі керек:
- қазақ тіліне тән дыбыстарды дұрыс айтуды;
- мәтінді оқып, аударып, түсінгенін айтып беруді;
- мәтіннен өтілген грамматикаға байланысты сөздерді тауып, ережені
түсіндіруді;
- газет-журнал материалдарын өз бетінше оқып, айтып беруді:
- мамандыққа байланысты жеке термин сөзігін жүргізуді, т.б.
Сонымен бірге студент сабақтан тыс уақытта жүргізілетін іс-шараларға
түрлі конкурстар мен кештерге араласу арқылы және өз бетінше қазақ халқының
тарихы мен мәдениетінен материалдарды оқу арқылы білімін тереңдетеді.
Тіл маманы шеберлігінің негізгі көрсеткіштерінің бірі - әдістеме
саласындағы ғылыми жаңалықтар мен озық тәжірибені жетік меңгеру. Оларды
өзінің күнделікті қызметінде пайдалана білу. Бүгінгі күні білім саласында
қолданыста жүрген түрлі технологиялар бар. Олар: деңгейлеп оқыту
технологиясы, модульдік оқыту технологиясы, оқу мен жазу арқылы
сын тұрғысынан ойлауды дамыту технологиясы,1 т.б. Бұл технологиялардың
----------------------------------- ----------------------------------- ------
----------------------------------- ----------------------------------- ------
-
1. Сарманов Е., Сапаров С. Оқытудың жаңа технологиялары,
Шымкент, 2005.
авторлары, оны сабақта пайдаланып, іс-тәжірибесін көрсетіп жүрген белгілі
ұстаз-педагогтары бар, олардың ұстаздық еңбек нәтижелері үлгі етілуде.
Жалпы жаңа технологиялық әдістерді қолданудың нақты жолдары көрсетілген,
оны ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ағылшын тілі сабақ жүргізудің үлгісі
Қазақ тілінен дәрістер
Бастауыш сыныпта қазақ тілінен жүргізілетін қазіргі сабақ түрлерінде оқушылардың тілін дамыту
Қазақ тілінен білім, білік, дағдыны тексеру әдістемесі
Ислам Конференция Ұйымы
Ағылшын тілінен қазақ тіліне эпитеттерді аудару ерекшеліктері
Реалийларды ағылшын тілінен қазақ тіліне аудару ерекшеліктері
Бастауыш мектепте қазақ тілінен кластан тыс жұмыстарды ұйымдастыру әдістемесі
Ағылшын тілінен қазақ тіліне аударуда аудармашылық трансформацияларының негізгі типтері
Аудармадағы лексикалық трансформациялық үлгісі
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь