Басқару іс-әрекетінің интеллектілі негізі

Ойлау – ақиқаттың маңызды заңды байланыстарының жанамаланған және жалпыланған түрде бейнеленуі.
Ойлау басқаруда маңызды рөл ойнайтын едәуір күрделі танымдық психикалық процесс б.т. Ол сөйлеу және белгілер жүйесі арқылы сезімдік пен қисынды танымның элементтерін жинақтайды.
Ойлауды оның қаситеттері, операциялары, формалары, түрлері, сатылары сипаттайды.
1.Ойлаудың қасиеттері: қисындылығы, жалпылылығы, жанамаланғандығы, проблемалылығы;
2.Ойлаудың операциялары: анализ, синтез, жалпылау, нақтылау, абстракциялау, салыстыру және т.б.
3.Ой түрлері: ұғым, пікір, ой қортындысы (дедуктивті және индуктивті).
4.Ойлаудың түрлері: көрнекі-әрекетшіл; көрнекі-бейнелі; логикалық.
5.Ойлаудың сатылары:
1) проблемды жағдайды сезіну;
2) міндеттің талдамасына, ойластырылуына және шешілуіне бағытталғай ой ізденісі;
3) шешімнің табылуына ықпал ететін болжамдардың, жорамалдардың, идеялардың туындауы;
4) жалпы шешімнің нақтылануы және бөлшектене қарастырылуы, оның мінез-құлықта және іс-әрекетте жүзеге асуы.
Басшы ойлауының ерекшелігі оның практикалық бағыттылығында.
Практикалық ойлау басқару тәжірибесімен байланысты. Ол іс-әрекетпен байланысты. Ол тікелей және ажырамайтын байланыс. Ал ойлау процесі басқарудың практикалық міндеттерін шешу үшін жүзеге асады. Ол басшының басқа қызметтерді орындауымен қатар нақты сипатта орындалады.
Басшының практикалық ойлауының психологиялық ерекшеліктері:
1) Басшы шешуі тиіс проблеманы өзі құрап, анықтап, оны ағымдағы істер мен жағдайларда айыра білуі тиіс;
2) Оның проблемаларының жалғыз дұрыс шешімі болмайды. Басқару іс-әрекетіндегі міндеттерді шешудің өлшемі «дұрыс-бұрыс» тұрғысы емес «азды-көпті қолайлы» деген тұрғы.
3) Басшы шешіліп жатқан және шешілген мәселелерге ерекше жауапты. Іс - әрекеттің басқа мүшелеріне қарағанда оның міндеттің ақырғы нәтижесі үшін жауапкершілігі едәуір жоғары болады.
4) Басшының ойлау процесінің жалпы бағдары «жекеден жалпыға», «жалпыдан жекеге» емес қарай жүруі тиіс.
        
        Басқару іс-әрекетінің интеллектілі негізі
Ойлау – ақиқаттың маңызды заңды байланыстарының ... ... ... ... ... ... рөл ойнайтын едәуір күрделі танымдық
психикалық процесс б.т. Ол сөйлеу және белгілер жүйесі ... ... ... ... ... ... оның ... операциялары, формалары, түрлері, сатылары
сипаттайды.
1.Ойлаудың қасиеттері: қисындылығы, ... ... ... ... ... ... нақтылау,
абстракциялау, салыстыру және т.б.
3.Ой түрлері: ұғым, пікір, ой ... ... және ... ... көрнекі-әрекетшіл; көрнекі-бейнелі; логикалық.
5.Ойлаудың сатылары:
1) проблемды жағдайды сезіну;
2) міндеттің ... ... және ... ... ... ... табылуына ықпал ететін болжамдардың, жорамалдардың,
идеялардың туындауы;
4) жалпы шешімнің нақтылануы және ... ... оның ... және ... ... асуы.
Басшы ойлауының ерекшелігі оның практикалық бағыттылығында.
Практикалық ойлау басқару тәжірибесімен ... Ол ... Ол ... және ... ... Ал ойлау процесі
басқарудың практикалық міндеттерін шешу үшін жүзеге ... Ол ... ... ... ... ... сипатта орындалады.
Басшының практикалық ойлауының психологиялық ерекшеліктері:
1) Басшы шешуі тиіс ... өзі ... ... оны ағымдағы істер
мен жағдайларда айыра білуі тиіс;
2) Оның проблемаларының жалғыз дұрыс шешімі ... ... ... міндеттерді шешудің өлшемі «дұрыс-бұрыс» тұрғысы емес «азды-
көпті қолайлы» деген тұрғы.
3) ... ... ... және шешілген мәселелерге ерекше жауапты. Іс -
әрекеттің басқа мүшелеріне қарағанда оның міндеттің ақырғы ... ... ... ... ... ... ойлау процесінің жалпы бағдары «жекеден жалпыға»,
«жалпыдан жекеге» емес қарай ... ... ... ... ... ... ... деген
қатынастардың басқа жүйесі. Бұл бағдар алғашынан ... ... ... ... ... ... ... бағытта өзгеруіне байланысты әркеттерді
ұйымдастыру құралы ретінде ... ... ... ... Ойлау едәуір жалпы негізгі ... ... ... кейіннен «маңызды» және «маңызы жоқ» бітістердің арасындағы
айырмашылықтың мәні жоғалады. Басқару ... ... ... маңыздылығы жақсы белгілі. Олар міндетті шешудің жолдарын
болжауы мүмкін. Ал тәжірибедегі қайсыбір «ұсақ-түйектің» ... ... ... ... ... мүмкін.
Басқару іс әрекетіндегі басшының ... ... ... ... ... байқалады. Ойлау субъектісі – басшы өзінен
ұйымдастыру күрделі және даралық ерекшеліктері бойынша ... ... ... ... ... объектісі деп таниды, ол сол ерекшеліктерді,
қызметкерлердің дербес ойын, саналарының толымсыз (біршама) ... ... ... ... алуы ... ... ... объектілердің» ойлауы күрделілігімен
белгілермен, өлшемдермен ... ... ... ... Оның
барлығы басшының қабылдауы мен ойлануын қиындатады.
Сондықтан басшының ақпаратты ... ... ... ... ... ... ... тұрақсыздығын компенсациялауы
ойлауының ең маңызды сапасы болып табылады.
Ақпараттың ... ... ... оның ... ... ... болып табылады. Тұрақсыздықтың семантикалық және
прагматикалық деген екі түрі болады. Тұрақсыздықтың бірінші түрі ... ... ... ... ... ... ... туындайды. Бұл жағдайда ... ... көре ... ... ... екінші түрі ақпараттың тым көп
болуынан жағдайды реттеудің ... мен ... ... ... ... басқару іс-әрекетінің ... үшін ... әрі ... ... ... Теориялық ойлау
барысында қиындықтарды жалпы маңызды шешімі қалыптасады. Олардың ... ... ... ... ... ... артады. Басшының
практикалық ойлауының нәтижесі ретінде белгілі бір мақсаттағы әрекеттерді
орындаудың негізі болар шешім қабылдануы тиіс. ... ... ... іс-әрекетті ұйымдастыру құралы болып табылады. Шешім неғұрлым нақты
болса, оны бұрмалау әрекеттері соғұрлым төмен болып, оның ... ... ... көп болады.
Көрегендік басшының негізгі қасиеті болуы тиіс. Басшы ... ... ... ... ... ... оның интеллектілі көрсеткіштері
мен басқару іс-әрекетінің сәттілігі арасында маңызды байланыстар анықталған
жоқ.
Менеджменттегі ес процесінің психологиялық ерекшеліктері
Мимикалық процестер ... ... ... ... есте сақталуын, өңделуін және қолданылуын қамтамасыз етеді. Олар
естің ортақ ұғымымен біріктірілген.
Ес – психиканың қызмет етуінің біртұтас ... есте адам ... ... ... және ... жаңғыртылады. Ес енжар психикалық
қызмет емес сол тәжірибені ... ... ... өмірінің
басынан бастап түскен ақпарат ағымдарының мониторингі мен әрекеттелуінің
белсенді процесі.
Көру, есту, қозғалыс, логикалық ... ... ... бар.
Басшы естің жалпы жоғары деңгейдегі дамуына ғана ие болып қоймай,
сонымен бірге ... ... ... ... ... ... ... келетін қажет құрылымын меңгеруі тиіс.
Менеджмент (басқару) іс әрекетінің тиімділігін естің төмендегідей
айрықша ерекшеліктері ажыратылады:
а) Әлеуметтік перцепциядағы ... ес, яғни ... ... айырмашылықтарына қатысты, заттар емес субъектілер ... ... ... ... ... және қатынастардың қисынына қатысты ес
көлемінің үлкен болуы.
б) ақпарат іздерін «тиіс уақытта» және тиіс ... ... ... ... уақыт режимінде естің қызмет ету тиімділігі.
в) есте түрлі жедел бірліктермен және ситуациялармен әрекет ... ... ... ... ... ... ... етуінің сенімділігі, ... ... ... ... ... ес те ... мен ... белгілі өлшемімен сипатталады:
1) Әдеттегі қарама-қайшылық феномені.
Бұрында жағымды ... ... сол ... ... ... ... ... шығудың кез келген әдісі, негізсіз түрде әрекеттердің
басқа амалдарын қажет ететін жағдайларға да ... ... Бұл ... таптаурынына дамуы басшы мінез-құлқының қарапайымдалуына әкеледі.
2) «Сүйікті себептер» феномені.
Алдыңғы ұқсас келетін феномен. Ол басшылық қоластындағыларының ... ... ... ... орын ... Басшылардың
көпшілігі үшін ондай себептердің тізімі әсіресе қоластындағылардың жағымсыз
мінез-құлқына қатысты біршама шектеулі болады.
3) «Шектер және орталар» ... ... және ... мәлімет жақсы есте сақталынады,
оның орта тұсы есте нашар ... Ол ... ... әсер ... ... ... бұл ... қолданып отырады. Олар кеңесті
қызметтердің жоғары назарын талап ететін ең маңызды және ... ... ... ... ... ... субъективті түрде ретроспективті (өткен
шақтағы) ақпаратты, өзекті (қазіргі таңдағы) ақпаратқа ... ... және ... сай деп ... Бұл ... өткен шақты нақ осы
шақтың терминдерінде талқылау ерекшеліктерімен байланысты. Сондықтан Фишхоф
эффектісі ... ... ... екі түрлі қызмет атқарады. Ол жеке
тәжірибенің субъективті маңызын ... ... ... ... Ол өткен шақтағының осы шақтың талаптарына орай қайта құрылуын,
тәжірибенің ... ... ... ... сол ... оның дамуында
қамтамасыз етеді.
Басқарудағы (менеджменттегі) түйсіну процесінің психологиялық ерекшеліктері
Ағылшын неврологы Х.Хед ... ... ... ... Ол ... екі түрін көрсетеді:
1) протопатиялық (неғұрлым қарапайым аффективті) – оған ... ... шөп) ... ... ... ... ... объективтелген
және рационалды) – оған адамның негізгі сезім органдарын ... ... ... ... едәуір жаңа түрі. Ол
протопатиялық сезімталдықты бақылауға алады.
Түйсіну ... ... ең ... Ол ... ... әсер ... ... немесе сезілмейтін құбылыс. Түйсіктер
объективті әрі субъективті. Бір жағынан ... ... ... ... бір ... бейнелеудің шынайылығы жеке тұлғаның
даралық ... оның ... ... ... ... түйсіктердің өзара әрекеттеріне байланысты.
Түйсіктерге ие болу қажеттілігі тұлғаның ... және ... ... Олар болмаған жағдайда, яғни ... ... ... ... ... ... деген қызығушылықтың
жоғалуына, ызалылыққа, ашушаңдыққа, енжарлыққа, көңіл-күйдің болмауына,
кейінірек ... ... мен ... ... ... ірі
өнеркәсіптерінде жұмыстан шығудың аур жаза ретінде есептелінетіні кездейсоқ
емес. Жазаланған адамды шеттетілген ... ... Оның ... ... ... уақытында ештеңе істемей отыруға міндетті. Ғарышкерлер ондай
жағдайдың өте ауыр екенін айтады.
Жүйке ... ... ... ... ... ... әсерлер психологиялық немес физиологиялық болуы мүмкін. Физиологиялық
ықпалдар көру анализаторының ... ... үшін ... суық ... ... бірінің қызметі басқасының қызметін арттыруы немесе
нашарлатуы ... ... ... ... иістер көру сезімталдығын
нашарлатады. Әлсіз жарықта есту түйсіктері күшейеді. Ал қарқынды ... ... ... ... түрлерін белсендендіреді. ... ... ... ... күні ... ... ... кейін жұмысшылар қызметке тезірек кіріседі, ұсақ,
нақты қозғалыстарды жеңілірек орындай ... ... ... заманғы
техникамен жұмыс жасайтындар, сағат жасаушылар, тігіншілер).
М.И.Станкин ішімдіктің ағзалардың сезімталдығын бірмашама арттыратынын
айтады. (12-15 ... ... ... ... сезімталдық күрт төмендеп алғашқы
деңгейінен 60% жоғалтады.
Түйсіктерді дамытуға болады. Мәселен маталарды бояйтын ... қара ... 200-ге ... ... ... ... Алайда ол жұмысты
алғаш бастағанда әрбір адам ... қара ... 4-5 ... ғана ... «әрекеттен кейінгі» деп аталатын заңдылығы кездеседі. Ол
үлкен жылдамдықпен жүрумен байланысты мамандықтарда зор роль ... ... ұзақ ... ... ... заттардың көріністері ол ықпалды
тоқтатқанның өзінде де жоғалмайды. Психиканың бұл заңдылығын ерекшелеудің
әсерінен ... жол ... ... ... орын ... ... жол айырықтарында.
Даниялық психологтар жол апаттарының 61% қою ... ... 32,6% - қою мен ашық ... ... ... 6,1% ашық ... арасында болатынын анықтаған.
Әр адамның сезімталдығы дара ... Әрі ол жас ... ... ... Олар ... ... ең ... деңгейіне жетіп,
кейіннен төмендей бастайды.
Менеджменттегі зейін процесінің психологиялық ... ... ... Зейінді шоғырландыруың негізгі принциптері
3. Менеджердің зейіні
Зейін - көптеген психлогтардың ойынша дербес қарастыруға негізі жоқ
процес. ... ... ... ... ... ... ... жоқ
екенін, оның тек адамның іс әрекетінің немесе басқа бір ... бір қыры ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері бар, айрықша ішкі процес, адамның едәуір ... ... ... ... өнімі бақылау болып табылатын
психикалық процес деп есептеген.
Дегенмен, ғалымдардың көпшілігі зейінді ... ... ... ... ... ... күй деп
санайды. Бұл сезім ағзалары арқылы жететін ... ... ... ... басқасын елемеу процесі.
Адамның зейінінің бес қасиеті бар:
Тұрақтылығы – ұзақ уақыт бойы зейін ... ... ... ...... басқа объектілерді елемей біріне ғана бағдарлау
қабілеті.
Ауысуы – ... бір ... ... ... бір ... алмасуы.
Бөлінуі – іс-әрекеттің бірнеше түрімен айналыса отырып, зейінді
маңызды кеңістікке шоғырландыру қабілеті.
Көлемі – ... ... ... ... ... ... ... төменгі және жоғарғы формалары бар. Біріншісі, ырықсыз зейін
мен екіншісі ырықты ... ... ... Н.Ф.Добрынин зейіннің
үйреншікті түрін анықтайды.
Зейінді шоғырландырудың негізгі принциптері:
1) зейінді маңыздылығына қарай дамыту. Зейінді ... ... оның жаңа ... белгілерін, бітістерін, қасиеттерін,
байланыстарын анықтап көру ... ... ... ... ... ... ... ғана бағытталғанын қадағалау қажет.
2) маңызы жоқ ақпараттың бекітілуіне, нығаюына жол бермеу ... ... ... ... ... маңызы жоқ ақпаратты бекітуге
болмайды, яғни ол ақпарат есте сақталынбауы тиіс.
3) маңызсыз ақпаратты елемеу керек. Алынған маңызсыз ... ... ... арқылы ығыстырып отыру қажет. Бекітілген ... үшін жеті ... одан көп жаңа ... ... жеткілікті.
Зейін қабылдаумен тығыз байланысты. Сондықтан ақпаратты есте ... ... ... ... ақпараттың есте сақталынуын «мен мұны есімде сақтай аламын» деген
көзқарастан бастау қажет.
2) танымдық байланыстарды ... ... ... жөн. Танымдық
байланыстардың есте сақталынуы тиіс ақпараттың ... ... ... таңдау керек. Ақпараттың мәні мен ... ... ... оның ... ассоциотивті байланыстары арқылы, құрылымы
құрылымды байланыстар арқылы есте сақталынуы қажет.
3) Ақпараттың ұзақ мерзімде есте ... үшін әр қилы ... ... ... ... ... мерзімге және тез есте
сақталынуы үшін ... ... ... ... негізінде
жүзеге асуы тиіс. Ал ақпараттың ұзақ мерзімде есте ... үшін ... ... ... ... ... байланыстарды қолданған жөн, яғни есте сақталынатын
ақпарат пен сол ақпаратпен ... ... ... ... ... ... мәні бар зор ... Егерде бағынушы басшының
оны зейін аудара бақылағанын байқаса, яғни бастық оның ... ... ... ескерсе, ол едәуір жақсы қызмет ... іс ... ... Кез – ... іс - әрекеттің жүзеге
ауысуы азды – көпті ерік күшін ... ... ... М.И. ... ... міндетті түрде зейіннің тәрбиесіне әкеледі. Алайда ерік ... ... ... ... ... қажет. Мәселен, қызыметкерге
тапсырманы бермес бұрын жұмыстың ... ... ... ... ету қажет.
Кейін алынған нәтижелердің дербес түрде тексерілуін, орындалған жұмыстың
егжей-тегжейлі есебін құрастыруды ... ... ... ... аса ауыр ... ... ... бөлінбеу қажет. Қызмет
орнын барлығының ыңғайлы жерде орналастырылуын қадағалап ұйымдастыру қажет.
Осылайша, адамдардың ... ... ... ... ... іс-әрекетінің сәтті орындалуына әр қилы ықпал етеді, алайда
әрбір нақты жағдайдың өзінде заңдылықтардың элементтерін ... ... мен ... ... ... ... ... процесіндегі (менеджменттегі) ерік
Ерік – адамның ішкі және сыртқы кедергілерді жеңумен байланысты мінез-
құлқы мен іс-әрекетін саналы реттеуші.
Ерік адамның іс-әрекетіне және ... ... ... ... ... Адам еркінің арқасында өз еркімен әрекеттерді алдын-ала
жоспарланған бағытта және ... ... ... ... ... ол ... ... ұйымдастыруын бағыттай алады. Еріктің
арқасында эмоциялардың сыртқы көрінісін тежеуге болады.
Ерік ... ... ... немесе тежейді, қиын
жағдайлардың талаптары мен міндеттеріне немесе ... ... ... ... ... сүйене отырып, психикалық іс-әрекетін
ұйымдастырады.
С.Ю.Головин еріктің төмендегідей негізгі ... ... ... мен ... ... ... мотивациясы жетіспегенде немесе асып кеткенде сол
әрекеттерге деген ынтаны реттеу. Шешім қабылдауда ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру.
4) нұсқалған мақсатқа жетудің кедергілерді жеңуде дене және ... ... ... ... үшін нақты жағдайлар – кедергілер ... ... жету ... ... ... ... ... береді.
Сыртқы кедергілер – уақыт, кеңістік, адамдардың қарама-қарсылықтары т.б.,
ішкі кедергілер – ... мен ... ауыр ... ... және ... ... барлығы санада бейнеленіп, кедергілерді жеңудің қажет
тонусын құрайтын екінші күшті тудырады.
Ерікті күштер.
1) ... ... ... ... оларға деген жетіспеген
ниеттің орнын толтыруда;
2) мотивтерді, мақсаттарды әрекеттердің түрлерін іріктегенде , олардың
шиеленісіне;
3) ішкі және ... ... мен ... ... ырықты
реттеуде қажет;
Ерік танымдық мотивтер мен эмоциялы процестермен тығыз байланысқан.
Осыған байланысты ... ... ... екі: ырықты және ырықсыз
категорияға бөлінеді.
Еріксіз әрекеттер санасыз немесе жеткілікті түрде айқын ... ... ... ... Олардың нақты жоспары болмай,
күтпеген жерден көрініс береді. ... ... (таң ... ... ... ... ... әрекеттердің мысалы бола алады.
Ырықты әрекеттер саналы мақсат қойылып, оған жетудің ... ... ... Бұл ... ерік ... өз ... ... көрінеді.
Сыртқы әлемнің қиыншылықтары мен адамның ішкі әлемінің күрделілігіне
байланысты ерік көрінісінің 4 түрі ... кез ... ... ... ... ... ерік қажет болмайды.
2) әртүрлі кедергілері бар қиын әлемде ерікті қуат, шыдамдылық қажет,
алайда адам тілектері мен мақсаттарының біркелкілігінен өз ... ... ... тыныштықта болады (адамның қарпайым ішкі
әлемі).
3) Жеңіл сыртқы әлем мен адамның күрделі ішкі әлемінде ішкі ... қуат ... Адам ішкі ... ... мен ... ... адам шешім қабылдауда қиналады.
Басқарудағы (менеджменттегі) өзара ... ... және ... ... ... ... ... Басқарушы қарым-қатынас қатынасу ретінде .
Басқару іс-әрекетін функциялы талдау тұрғысында қарым-қатынас сол іс-
әрекеттің шарты, әрі ... ... ... ... ... ... ... оның басқарудың «коммуникативті
ұйымдастырушы» ... ... ... ... ... ... ... әрекеттерінің тиімділігін қамтамасыз
етеді.
Басқарудағы қарым-қатынас арқылы басқару міндеттері ... Оның ... ... ... ... ... перцетивті (адамдардың бір-бірін қарым-қатынас процесінде
қабылдауы);
3) интерактивті (қарым-қатынас процесіндегі біріккен ... ... олар ... байланысып, бір-бірін өзара
міндеттейді. Басқарушы ... ... ... әрі ... ... ну ... ... енеді, мәселен менеджер уақытының
2/3 ден ¾ бөлігін қарым-қатынасқа арнайды.
2.Адамның дене ... ... ... терминінің алғаш рет АҚШ психологы Дж.Брунер
енгізген. Оның ойынша әрқилы даралық ерекшеліктерге қарамастан қабылдаудың
қарым-қатынаста, ... ... ... ортақ, ерекше әлеуметтік-
психологиялық механизмдері бар. ... ... ... ... ... ... ... әрі басқа адамдарды қабылдауы
тек даралық факторларға ғана ... ... ... ... да ... ... ... жанұядағы балалар тиындардың
өлшемін шынайы формасынан үлкендетіп қабылдаса, бай ... ... ... қабылайды.
Адамның басқа адамдарды тануда этикалық (жақсы-жаман), эстетикалық
(әдемі - ... ... ... ... сипаттамалары
ерекшеленеді. Адаамдар м-қ басқалармен жағымды ... ... ... ... ... ... нақты нормаларды ұстанады.
Әрбір ересек адам басқа адамдардың сырт келбеті, киімі, сөйлеу ... м-ң ... оның ... ... психологиялық сипаттамаларын:
темпераментін, жасын, әлеуметтік деңгейін, мамандығын анықтай ... ... ... тек ... ... ғана орын алады. Ал басқа
жағдайларда белгілі бір пайыздағы қателер кездесіп отырады. ... ... ... ... ... ... ... адаммен кездескенде біз оны
өзімізбен тең болғанынан едәуір жағымды бағаламаймыз. Ал өзіміз ... ... ... ... оны жете ... ... қабылдаудағы сүйкімділік қателігі адам бізге сыртқы келбеті
бойынша ұнаған жағдайда, біз оны ... ... ... ... және т.б.
деп есептеуге бейім келеміз.
Қабылдаушыға қатысты қателік.
Бізбен жақсы қарым-қатынастағы адам, нашар ... ... ... ... ең ... ... ... алмасу. Қарым-
қатынастың мазмұны әр мезгілше әрқилы болуы мүмкін.
Басқарудағы қарым-қатынас түрлері әрқилы топтастырылады.
Біріншісі, басқарудағы қарым-қатынастың ресми және биресми ... ... ... ... қарым-қатынасты даралық және
топтық деп ... Оның ... ... ... ... ... бөлудегі әңгімелесу және т.б. жатады. Оның топтың ... ... ... ... сөз ... және т.б. ... қарым-қатынастың даралық және топтық түрлері бір-біріне
қатысушыларының, сонымен ұйымдастыру жүргізу формасымен ... ... ... қоспасынан тұрады. Оның жақтастары басқарушы
қарым-қатынастың келесі топтарын көрсетеді:
1) даралық ... ... ... топтық ресми;
4) топтық биресми.
Басқарудағы қарым-қатынастың ең алдымен қатынасу, ... ... және ... ... ... екі түрі ... ... ағымдар – қызметтегі ... және ... ... ... ... топтары бойынша тең адамдардың
арасындағы қарым-қатынас. Олар жиі ... ... ... тік ...... әртүрлі деңгелерінде орындалатын
жұмысшылардың немесе жұмысшылар тобының арасындағы қарым-қатынас ... мен ... ... органикалық бөлігіне айналған коммуникативті іскерліктердің
жиынтығы коммуниктативті мәдениет деп аталады. ... ... ... ... ... жүргізе алу ептілігі (жұмысқа қабылдауда, жұмыстан
шығаруда, кеңес беруде, еңбекті бөлуде, бақылауда және т.б.).
2) Мәжілісті жүргізе алу ... ... ... сөйлей алу іскерлігі;
4) Кездесулерді жүргізе алу іскерлігі жатады.
Басшының коммуникативті іскерліктері бұл оның ... ... ... ... ...... күш пен уақыт ететін тым
күрделі міндет. Әрбір коммуникативті ... ... ... ... Ондай құрамды бөліктер коммуникативті дағдылар ... ... ... ... деп ... Басшы оларды қолдануда кез
келген коммуникативті актіні, ... ... ... ... ... ... қалыптастыру тәсілдері: имидж, м-ң мәнері, қол алысу,
көзбен қатынасу, әңгімелесушілердің үстем ... ... ... ... ... ... қалу ... қызығушылық тудыру, серіктестінің
назарын билеу, өзі жайлы ағымды әсер ... ... ... атамен
атау, комплимент айту).
3. Адамдардың серігіне ... ... ... ... ... ... ... Тиімді тыңдау тәсілдері: серігінің сөзіне ... ... ... ... және ... ... ... айтып отыру,
бастамашылдықты өзіне аудара алу іскерліктері.
5. Серігіне арналған мәселелерді (сұрақтарды) құрастыра алу және ... ... ... ашық, өкпелі сұрақтарды қол алу.
6. Қарым-қатынасты тұйық монологқа ... ... ... жүргізілуін болжайтын кері байланысты қалыптастыру тәсілдері.
7.Серігін белсендіру тәсілдері серігін мәселені белсенді талдауға
тарту қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... компонеттерді қажет ететін
жеткілікті түрде ұзақ процесті қамтитын сендіру (үгіттеу).
9. Дәлелдеу және кері ... ... ... ... ... ... ... Қатынасты аяқтау тәсілдері: оған соңғы жағымды әсер қалдыру және
болашақтағы біріккен іс-әрекеттің жоспарларын анықтау жатады.
11. Манипуляцияға қарсы тұру ... ... ... кез ... ... үшін ... ... б.т. Ол басқарудағы шешімдерге ғана бағытталып ... ... ... ... ... да бағытталса толыққанды болады.
Басқару психологиясы
Басқару психологиясының пәні және әдістері
1. Басқару ғылым және өнер.
2. Басқару ... ... ... психологиясының негізгі әдістері
Басқару бір уақытта көне өнер және жаңа ғылым болып табылады. Ғылым
ретінде басқару үнемі толықтырылып отыратын ... мен ... ... ... ... болып табылады.
Басқарудың психологиялық тек өзіне тән пәні бар – ол басқару процесін
ұйымдастырудың заңдылықтарын және сол процестің ... ... ... арасындағы қатынастарды зерттейді, зерттеу объектісінің
ерекшеліктеріне сәйкес келетін әдіснамалық ... ... ... ... ... ету ... әдістерін жасайды және зерттелген
процестерді болжау тәсілдерін анықтайды. ... ... және ... ... ... ... ... қорытындылар
мен ұсыныстарды құрастыру үшін олардың арасындағы себепті байланыстарды
анықтау және заңдылықтарды ашу – ... ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ ғылым ретінде басқару жүйесіндегі
жұмыстың тиімділігі мен ... ... ... ... ... ... процесі басшылар іс-әрекеті арқылы жүзеге асады. Оның ... ... ... ... ... және оның ... және болжау.
Басқару психологиясы басшы тұлғасының ерекшеліктерін де зерттейді:
яғни оның басқарушы қажеттіліктерімен, ... ... ... ... ... ... зерттейді. Сондай-ақ
басқару психологиясы иерархиялық ... ... ... ... ... ... тәсілдерін зерттейді.
Осылайша тиімді басқару үшін оның ... ... білу ... ... ие болып, теория мен тәжірибені білу ... ... мен ... ... ... ... ХХ ғасырдың басына дейін басқару ғылым зерттеудің дербес саласы
ретінде есептелінбеген. Алғаш рет ол ... 1911 ж. ... ... ... атты ... ... болуына қатысты айта
бастады. Ол ... ... ... ... ұстанымдары көрсетілген.
Кейінірек ХХ ғ. 20 жж белгілі ... ... ... менеджмент
ұстанымдарының реттелген жүйесін сипаттап қойған. Дәл А.Файольдың арқасында
басқаруды ерекше іс-әрекет деп ... ... ... ... ... әрі ... бағыттарда ғылым
ретінде қалыптастып қойған. Басқару мен психологияның қосылуынан, сондай-ақ
дамып келе жатқан өндірістің ... ... ... пән аралық
қолданбалы ғылым – «басқару психологиясы» пайда болады.
Басқару психологиясының пәні: менеджер іс-әрекеттерінің ... яғни ... ... ... ... өңдеудің психологиялық ерекшеліктері, адамның адамды қабылдау
механизмдері және ... ... ... ету механизмдері, еңбек
ұжымын және ондағы тұлғааралық қатынастарды қалыптастырудың ... және ... ... ... ... ... ғылым ретінде әрі тәжірибе ретінде басшылардың
психологиялық басқару ... ... мен ... ... ... ерекшеліктері, еңбек ұжымының қызмет ету қатынастары мен
заңдылықтары жайлы білімді ... ... ... ... ... жасауға бағытталған.
Басшы басқару процестерінің табиғатын ... ... ... ... ... білуі тиіс, қызметкерлерді басқауға қажет
қатынасудың ақпараттық технологиялары мен құралдарын білуі тиіс. Ол ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерін адамдармен
жұмыс жасаудың әртүрлі ... ... ... ... ... ... тиіс.
Еңбек ұжымының қызмет етуінің психологиялық факторларына топтардағы
психофизикалық шыдамдылық, тұлғааралық ... ... ... ... ... ахуал және нақты өнімді шығару
немесе қызмет көрсету бойынша біріккен еңбек іс-әрекетіне енген ... ... ... ... ... ... ... шешімдеріне іс-әрекеттің нәтижесі немесе ... ... ... ... қою ... ... ... әрі сол тұлғаны басқа
адамдардың қабылдауы, үстем болу және бағыну ұмтылысы, ... ... жіне т.б. ... ... ... ... ... құрайды.
Басқару психологиясы практикалық психологияның ерекше саласы ретінде
менеджер мамандығының және кәсіби басшылардың ... ... ... ... Басқару психологиясы психологияның кез келген қолданбалы саласы
ретінде дамыған ... ... ... ... жауап ретінде пайда
болды.
Менеджмент бөліміндегі зерттеушілер оны төмендегіше құрайды:
1) Басқаруды қалайша тиімді етуге болады?
2) Адамдарға қысым, күш көрсеткен ... ... ... ... ... болады?
3) Ұжымды басқару жүйесін қалайша жақсырақ құрып, ұйымдастыруға
болады?
Басқару психологиясы ... ең көп ... ... алып ... ... ... өзін-өзі көрсету ерекшеліктерін ескеретін
қоғамның дамуының белгілі бір ... ... ... ... ... өзі және іс үшін ... болар мүмкіндіктерін толықтай ашуға ұмтылған
еркін еңбек еткен адамдардың тұлғасын қолдайды. Демек ... ... ... ... мен өзара әрекеттестігінің төмендегідей
мәселелері басқарудың психологиялық пәні болып табылады:
1. ... оның ... ... ... жетілдіруі және өзін-өзі
дамытуы;
2. Басқару іс-әрекеті және оны ... ... ... ... ... ұжымындағы топтық процестер және оларды реттеу.
Тұлға, оның өзіндік жетілуі мен өзіндік ... ... ... рөл ... Осы ... екі ... маңызды. Біріншіден, басқару
психологиясы ... ... ... ... ішінен, басқару әрекетін сәтті жүзеге ... ... ... ... ... ... басқару процесінде
қарастыра отырып, тек сипаттаумен салыстырмалы талдаумен шектелмейді.
Білімнің осы саласында кез ... ... және ... ... ... ... басшының жетекші қасиетін дамытуға ықпал
ететін тәжірибеші кеңестердің, ұсыныстардың ... ... ... ... ... ережелер бойынша құралады. Оларды ... ... ... ... Ал ... ... жағдайда басқа да
жағымды жағдайларда ұжымды құруына әкеледі. Психология бөліміндегі мамандар
қарым-қатынастың басқарудың факторына айналдыратын ережелері мен ... ... ... ұжым бұл ең ... өз мақсаттарын ұстанған, міндеттерін
жүзеге асырған, формалды және формалды емес дәрежесін ... ... ... ... ... ... ... бір-бірімен өт күрделі
қатынастардың жүйесімен байланысқан. Ұжым да кез келген организм ретінде
дамуында ... және ... ... ... ... және ішкі себептер мен жағдайлардың кешенінің ықпалынан кез
келген сәтте ... ... ... ... деңгейі және оның ... ... оның ... ... мен дамуының жағымды
кезеңдеріндегі дамуындағы басшылығынан басқа оның ... ... ... ... ... ... анықталады.
3. Басқару психологиясының негізгі әдістері
Басқару психологиясы ғылым ретінде ... ... және ... табылады. Әртүрлі психологиялық әдістерге сүйенеі.
Бақылау сипаты мен маңызы бойынша ақиқатты сипаттаудың күрделі
объективті ... ... ... табылады.
Бақылау ақпаратты жинау әдісі ретінде әртүрлі жағдайларда қолданылады.
Біріншіден, ... үшін ... ... алуда қолданады. Осындай
мақсаттарда жүзеге асырылатын бақылау зерттелінген құбылыстың ... ... ... бөліп алуға ықпал етеді.
Екіншіден бақылау психологиялық ... ... өзге ... ... ... әдіс ... ... бақылаушының орнына қарай, оның ұйымдастырылуына қарай ... да ... ... бірнеше түрге бөлінеді.
1. Бақылаудың құрылымына қарапайым құрылымы бар және ... жоқ ... ... ... ... қатысу дәрежесіне қарай бақылау
енген және енбеген болып бөлінеді.
Менеджменттегі (басқарудағы) қиял процесінің
психологиялық ерекшеліктері
Қиял адамның ақиқатта тұтастай ... ... және ... ... ... ... ... уақытқа шейін ғалымдар қиялдың механизмін жете зерттемеген. Бұл
қасиет тек адамға ғана тән және ... ... ... ... адам өз ... ... жоспарлап, басшылыққа алады.
Қиял ерікті және еріксіз ... ... ... ерікті түрі қайта
жасау(заттың сипаттамасы арқылы оның бейнесін жасау), шығармашылық ... ... ... ... ететін жаңа бейнелерді
қалыптастыру) арман деп үшке бөлінеді. Арман ... ... ... Егер де ... ... ... оның ... және жүзеге асу
құралдары анықталған болса, ол мақсатқа айналады.
Шығармашылық қиял ... ... ... ... ... ... пайда болуы;
2. ойды;
3. ойды жүзеге асыру.
Адамдардың санасы жұмыссыз көп болмайтындықтан олар көп армандайды.
Адамның миына жаңа ... ... де, ол ... ... ... де ... ... тоқтатпайды. Дәл осы кезде қиял жұмысына ... өз ... ... ... ... ... ... өміріндегі қиял бірқатар ерекше қызметтерді орындайды. Оның
біріншісі ... ... ... және ... ... оларды
қолдану мүмкіншілігіне ие болуда. Қиялдың бұл қызметі ... ... ... ... оған енеді. Қиялдың екінші қызметі, эмоциялы
күйлерді реттеуде. Адам ... ... ... ... бөлігін болса да қанағаттандыра алады. Қысымды бәсеңдете алады.
Қиялдың үшінші қызметі оның адамның танымдық ... мен ... ... ... ... есінің, сөйлеу тілінің эмоцияларының
ырықты реттелуіне қатысуында.
Адам ... ... ... ... ... тиіс ... алады. Бейнелер арқылы ол қабылдауын, естеліктерін, ойларын басқару
мүмкіндігіне ие болады. Қиялдың қызметі әрекеттердің ішкі жоспарын ... ... ... ... ... ... қызметі бұл – іс-
әрекетті ... ... ... ... дау дамайлы басқару психологиясы
1. Тұлғааралық дау дамай әлеуметтік феномен ретінде.
2. Тұлғааралық дау дамайларды тудыратын жағдайлар және себептер
3. Біріккен ... ... ... ... ... (лат. conflictus – қақтығыс) – бұл ... ... ... ... ... т.б.) ... бұл ... эмоциялы күйзелістермен байланысты әртүрлі
мәселелер жөнінде өзара түсіністіктің ... ... ... ... ... бастауынан оның
жақсылық немесе зұлымдық ... ... ... ... ... ... жағдайлардың себебінен оны жағымды деп ... ... ... қиындықты (мәселені) және оған қатысты әрқилы көзқарастарды,
қиындықтарды ... ... ... ... ықпал етеді.
2. Іс-әрекеттің тиімділігін арттыруға ықпал етеді;
3. кейде ұжымды сыртқы қысымға қарсы шоғырландыра алады;
Басқа көзқарастың жақтастары дау ... ... деп ... ... әлеуметтік психологиялық ахуалдың нашарлауына әкеледі;
2) адамдардың жүйкесін аздырады, стрестерге әкеледі;
3) көптеген адамдардың тікелей қызметтеріндегі ... ... ... ... негізгі компоненттер:
1.дау-дамайдың объектісі;
2. дау-дамайға қатысушылар (оппоненттер);
3. даулы жағдай;
4. ... ... ...... ... әлеуметтік құбылыс (жиі
даулы мәселе). Сол құбылысқа иелік етудегі күрес дау-дамайларға әкеледі.
Дау-дамайлардың ... ... ... ... ... әрі психологиялық та бола алады.
2. қарсыласқандар үшін әрқашан маңызды болады.
3. әдетте дауласушылардың мінез-құлқын анықтайтын факторлардың бірі
болып ... Сол ... ... ... нақты біле
тұра салыстырмалы түрде сол мінез-құлықты болжауға болады.
Дау-дамайларға қатысушылар бұл жеке адамдар, адамдардың тобы тіптен
ұйымдар ... ... ... объектісі мен оған қатысушыларының
болуы даулы ... ... ... оппоненттері нақты
қатынастармен байланысқан. ... ... ... жеке ... ... ... ... мүмкін, ал дау–дамайдың өзі болмауы мүмкін.
Басқаша айтқанда дау-дамайды шынайы жаз/қа көшпей потенциялы деңгейде қала
беруі мүмкін. Дау-дамайлардың потенциялы ... ... ... ... үшін
инцидент (қақтығыс) қажет, яғни дау-дамайларға қатысушылардың объектіге ие
болуға бағытталған және екінші жақтың қызығушылықтарын шектейтін әрекеттері
қажет.
Дау-дамайлардың пайда болуы мен ... ... ... негізгі 4 сатысы ерекшеленеді:
1. Объективті даулы жағдайдың пайда болуы;
2. Қатысушылардың объективті ... ... ... ... мінез-құлыққа көшуі;
4. Дау-дамайды шешу.
Дау-дамайлардың типологиясы мен дамуы.
Дау-дамайлар ... ... ... бар. Дау-дамайлар
бағыттылығы бойынша:
1. көлденең (яғни мұндай дау-дамайларда бір-біріне бағынышты адамдар
қатыспайды);
2. Тік ... ... оның ... ... ... ... түрі 70-80% қамтиды.
3. аралас (әлеуметтік мәртебесі ... ... ... ... басшы мен оның қоластындағылардың арасындағы).
Пайда болу бастауы бойынша:
1. жеке дау-дамайлар (синонимдері тұлғаішілік, ішкі, интрасубъективті,
интроперсоналды, психологиялық). Адамдардың ... ... ... ... пайда болады.
2. Тұлғааралық дау-дамайлар. Дау-дамайлардың мұндай тегі ... ... ... ... ... ... болады;
тұлғалар сәйкес келмейтін құндылықтар мен нормаларды ұстанғанда; бір
мақсатқа жетудегі бәсекелі күресте.
3. Топаралық дау-дамайлар. Дауласушы ... ... ... ... ... ... ... алынады.
Тұлғааралық әрі топ аралық дау-дамайлардың тууына себепші болатын
тұлғаішілік дау-дамайларжы жеке қарастырған жөн. ... ... ... ішкі ... талаптанушылардың жоғары ... ... ... ... ... тән.
Тұлғаішілік дау-дамайлардағы мінез-құлықтың реакцияларының 3 ... ... ... ... ... ... ... адамдардың еркіне қатысы жоқ сыртқы жағдайларға сілтеу.
А.В.Аграшенков дау-дамайлардың конструктивті және дедуктивті сияқты
екі түрін ... ... ... ... қат/ң және орынды дәлелдердің
шеңберінен шықпағанда ... ... орын ... ... ... ... ... арасындағы қатынастардың және топтың дамуына
ықпал етеді.
Деструктивт дау-дамайлар екі жағдайда орын ... екі ... ... табандыда қатаң түрде өз ұстанымын жақтап
басқаның қызығушылығын секергісі келмегенде;
2. оппоненттердің бірі ... ... ... ... ... ... ... оған психологиялық тұрғыда ... ... ... ... дау-дамайларды тудыратын
себептердің негізгі 3 тобын көрсетуге болады:
1. іс-әрекет процесінен ... ... ... ... әрекеті басқасының әрекетінің тиімділігіне жағымсыз ықпал
ететін жағдайда ... ... ... тәуелділігі мен
өзара байланысы;
• көлденеңнен шешілетін мәселелердің қой-ң тік ... ... ... ... ... міндеттердің орындалмауы;
• адам қылықтарының ұжымдағы нормалар мен өмірлік құндылықтарға ... ... ... ... ... ... ... ұнату және ұнатпау;
• ұжымдағы жағымсыз психологиялық ахуал;
• психологиялық нашар қатынасу;
• кеңістіктілік ұстанымының ... ... жеке дара ... ... ... ... өзін ... алмау;
• өзін-өзі силаудың төмен жеңгейі;
• жоғары мазасыздық;
• агрессвитілік;
• қатынаса ... ... ... ... ... ... ... жоғары деңгейде жүзеге асады
және неғұрлым көп уақытты, әрі ... ... ... ... ... талап етеді. Бұл стиль мынадай жағдайларда едәуір тиімді:
• мәселенің шешімі екі жаққа да аса маңызды болса;
• оппоннентпен тығыз және ұзақ ... ... ... ... ... ... болса;
• екі жақтың билігі тең болғанда немесе шынайы билікке ие болуда,
айырмашылықтарға көңіл бөлгіңіз ... ... ... басқару тәсілдері («томас сеткасы»).
Дау-дамайларды басқарудың неғұрлым сәтті үлгісін К.Томас ұсынды. Ол
екі өлшемді ... ... ... ... ... ... дәрежесі анықталады; көлденеңінен – ... ... ... ... ... сәйкес К.Томас дау-
дамайларды реттеудің негізгі 5 тәсілін көрсетеді:
1. бәсеке;
2. икемдеу;
3. ымыраға келу;
4. қашу;
5. қызметтестік.
Әр әдістің өзіндік ерекшеліктері бар, ... ... ... екі жақта жетістікке жетпейді;
• бәсекелесуде, икемделуде және ымыраға келуде екі жақтың біреуі ... ... ... не ... ... екі ... ... өйткені ымырашыл қылықтарды қолданады.
• Тек қызметтестікте ғана 2 жақта жеңеді, өйткені екеуі де мәселені
шешудің жаңа ... ... ... ... ... ... ... шешудің 3 жолы болады:
• Адамдардың өзін-өзі немесе өзінің мәселеге қатынасын өзгертуі;
• Оппонентті, оның ... ... оған ... ... ... ... Мәселені шешудің өзара жағымды түрін анықтап, оны ... ... ... ... жолдары төмендегідей сұрақтардың
жауабын табуда:
Дау-дамайды шешу үшін мен не істер ... үшін ... не ... алар ... ... ... ... мақсаттар қандай?
Бұнда:
• Серігіне көңіл бөліп, мейірімділік таныту;
• Серігінің ерекшеліктеріне шыдамдылықпен қарап, шын ... ... ... ... ... ... ымыңды бақылауға алу;
• Адамдарды нақ осы күйіне қандай себептердің түсіргенін ... ... ... ... ... Әлеуметтік және дене дистанциясын жағымды деңгейге дейінгі қысқарту;
• Серігінің назарын аз уақытқа болса да, ауыр мәселеден бөлуге тырысу;
... ... ... ... баса ... ... ... дайын бағаларыңызбен көзқарастарыңызды айтқанша, оның
сөздерінің сізде қандай сезімдерді, күйлерді ... ... ... ... жауап берместен, дәл ненің қозғалғанын анық
түсініп алу қажет. Сіз барлығын ... ... ... ... жеке ... ... ... нақтыланғанымен олардың
негізі ұқсас келеді. Істердің жалпы жағдайы ... ... ... ... ... ... шешудің 2 жолын белгілеуге болады:
яғни, ақиқатты оппоненттердің ... ... не ... іске ... ... тырысу қажет.
Басқарудың физиологиялық негіздері
1. Адамдардың функциялы күйлері
2. Еңбекке қабілеттілікті сақтаудың ... ... ... ... ... ... ... жас ерекшелік өзгерістері
1) Адамның функциялы күйі, оның ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекетін сипаттайды. А.Б.Монова функциялы
күй ұғымы адамдардың ... мен ... ... ... ... ... күйін көптеген көріністердің көмегімен сипаттауға болады,
яғни: физиологиялық жүйелердің қызмет етуіндегі өзгерістер (өрт ж.ж, ... дем алу, ... ... және т.б.); ... ... ... өзгерістер (түйсіктер, қабылдау, ес, ойлау, қиял, зейін);
субъективті күйзелістер.
В.И.Медведев функциялы күйлердің төмендегідей ... ... ... күйі ... және ... ... орындалуын
міндеттейтін қызметтері мен қасиеттерінің жиынтықталған кешені ... ... ... ... жеке ... ішінен
күйлердің кейбір ортақ топтары ерекшеленеді:
- қалыпты тіршілік әрекетінің күйлері;
- патологиялық күйлер;
- шеткі күйлер (шекаралас).
Іс-әрекеттің сенімділігі мен құны ... ... ... ... ... ... Сенімділік өлшемінің көмегімен функциялы күй
адамдардың нақтылықтың, уақыттылықтың ұсынылған деңгейінде ... ... ... Іс-әрекеттің құны бойынша функциялы күйдің
организмінің қажу дәрежесінің және ақырында оның ... ... ... ... ... ... және ... қорларының мөлшерден тыс
қысымға ұшырауы әртүрлі аурулардың пайда бола ... ... ... ... қалыпты және патологиялық күйлер ерекшеленеді. Соңғы топ
мед/ң ... пәні ... ... күйлердің орын алуы ауруға әкелуі мүмкін. Сол себептен еңбек
іс-әрекеттердегі барлық шекаралас күйлер тиым салынған ... ... пен ... ... ... психологияда функциялы
күйлерді зерттеудің дәстүрлі саласы болып табылады.
Шаршау бұл ұзаққа жұмыс жасауда қысымның ұлғаюымен байланысты ... ... ... ... ... ... ішкі қорларының
азайғанын және жүйелердің қызмет етуінің едәуір тиімді тәсілдеріне ... ... ... ... ... ... ... арттыру
есебінен қан айналымының бір минуттық көлемі қамтамасыз ... ... ет ... ... ... ... функциялы бұлшық ет
бірліктерінің көбісі, сонымен ... ... ... ... ... ... қызметтердің тұрақтылығы бұзылады, бұлшық ет жиырылуының
күші мен жылдамдығы төмендейді, психикалық қызметтер ... ... ... мен ... ... ... ырғағы бұзылады, қозғалыстардың нақтылығы, координациясы бұзылады.
Шаршау ұлғайған сайын әртүрлі психикалық процестердің жүру ... ... ... Ондай күйге әртүрлі сезім ағзаларының
сезімталдығының төмендеуі мен сол процестердің ... өсуі ... ... ... ... және дифференциялы
табалдырықтарының ұлғаюында, тізбектелген ... ... ... ... ... жиі әсер ету ... төмендеп
қарапайым сенсомоторлы реакциясы және таңдау реакциясы ұлғаяды.
Шаршағандық күрделі қозғалыс дағдыларын орындаудың қиыншылықтарына
әкеледі. Зейіннің бұзылуы ... ... ... және ... белгілері
болып табылады. Зейіннің көлемі тарылады, зейіннің ... және ... жапа ... яғни ... орындалуын саналы қадағалау
қызмет бұзылады.
Сондай-ақ шаршау ұзақ мерзімді есте сақталынған ақпаратты жаңғыртудың
қиыншылықтарына әкеледі. Қысқа мерзімді ес ... ... ... ... ... ... ... қызметі бұзылады.
Ойлау процесінің тиімділігі жаңа шешімдерді қабылдауды талап ететін
жағдайларда ... ... ... ... ... ... ... интеллектілі актілердің мақсатқа бағыттылығының бұзылуынан
бірмаша төмендейді.
Шаршау күйі ұзаққа ... ... ... ... ... Егер ... ерте ... сатыларында «іскер» мотивация
сақталынатын болса, кейіннен іс-әрекетті тоқтату мотивтері ... ... ... ... ... ... беретін болса, онда кері ... ... ... ... ... ... ... шаршағандықты күйзеліс
ретінде толық әрқилы субъективті түйсіктермен анықталады.
Еңбек іс-әрекетін талдауда ... ... 4 ... ... ... ... жағымды түрде еңбекке қабілеті болу сатысы;
3) шаршау ... ... ... ... төрт ... ... еңбек іс-әрекеті ыдырай бастайды. Еңбекке
қабілеттіліктің жағымды деңгейінің қалыпты жағдайына келуі шаршатқан іс-
әрекетті ... ... әрі ... дем ... ... ... ... етеді.
Дем алу кезеңдерінің ұзақтығы және толыққандығы жетіспегенде шаршау
жинақтала бастайды.
Әртекті ... ... ... шаршаудың ең алғашқы
симптомдары ... ... олар ... ... адамдардың ұйықтағысы
келуі. Оның бастапқы сатыларынды объективті белгілер аса көп ... ... ... ... кең аумағын зерттеуде «қысым» термині
қолданылады. Іс-әрекет қысымының дәрежесі ... ... ... ... ... жүктемесінің мазмұнымен, оның қарқындылығымен
анықталады. Осы ... ... ... ... ... ... қойған
талаптармен интерпритацияланады. Басқаша айтқанда, іс-әрекеттің ... ... ... ... ... ... (іс-
әрекеттің құнымен) сипатталауы мүмкін. Осы ... ... ... қойылған мақсаттарды шешуде ... ... ... ... негізгі екі тобы ерекшеленеді: нақты еңбек дағдыларын
орындаудың негізінде жатқан психофизиологиялық процестердің динамикасы мен
қарқындылығын анықтайтын ... ... және ... ... ... ... ететін және адамдардың жалпы психофизиологиялық
қорларын сипаттайтын арнайы емес қысым.
Қысымның ... ... ... ықпалы келесі экспериментпен
дәлелденді: бақаның жүйке-бұлшық ет ... аяқ ... еті және ... ... мен ... аяқ ... ... еті алынып, екі
препаратқа да қалта ... ... ... ... ... ... арқылы тітіркенген бұлшық ет жиырылғанын тоқтатады, ал тікелей
батареядан ... ... ет әлі ... күн бойы ... ... ... ... ұзақ уақыт бойы қызмет ететінін қорытындылайды.
Жалпы ол ... ... ... – нервтер шаршайды. Дәлірек айтқанда
синапстар және ... ... ... ... ... ... ... жақсартуда көбінде адамдардың биологиялық
ағза және ... ... ... ... ... ... ... толыққанды реттеудің үлкен қорлары бар.
Еңбекке қабілеттілік – бұл нақты ырғақта нақты уақыт ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекет
ырғағы, адамдардың ... ... ... қабілеттіліктің
сипаттамалары болып табылады.
Еңбекке қабілеттіліктің өзгергіштік ретінде шегі ... ... ... ... (дұрыс) тамақтану;
- жас; (возраст);
- адамдардың резервті ... ... ... және ... ... ... ... жағдайлар;
- кәсіби дайындық және тәжірибе;
- мотивация;
- тұлғаның бағыттылығы.
Адамдардың еңбекке қабілеттілігін қамтамасыз ететін шаршаудың алдын
алатын міндетті жағдайлардың ішінен ... пен ... ... ... маңызды орынға ие. Осыған байланысты басшының міндеттерінің бірі
қызметкерлерге еңбек пен ... ... ... қалыптастыруда тәртіпті
(режимді) нақты мамандықтың ерекшеліктерін, ... ... ... нақты жағдайларын, қызметкерлердің даралық психологиялық
ерекшеліктерін ... ... құру ... Ең ... ... үзілістердің
жиілігі, ұзақтығы мен мазмұны байланысты. Жұмыс ... ... ... ... ... қабілеттіліктің ықтималды төмендеуінен
болмай, оның алдын алуы тиіс.
Психофизиологтар психологиялық сергектіктің таңғы 6-дан ... ... бойы ... тербелістерсіз сақталатыны анықтаған.
Осыдан кейінгі еңбекке қабілеттілік артқан ерік ... ... ... Бір
күндегі биологиялық ырғақ күндізгі 15 тен ... ... 2 ... 18-ге таяу психологиялық сергектік біртіндеп азаяды да, 19-ға
таяу

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дарынды балалар және оларды тану21 бет
Интеллектілік даму мен өзіндік бағалаудың өзара байланысына этномәдени факторлардың әсері71 бет
Автоматты басқару теориясы пәнінен электронды оқулық жасау66 бет
Есептеуіш машиналардың негізгі кластары8 бет
Өзін өзі тануда» интерактивті әдіс - тәсілдерді оқыту38 бет
Іс-әрекет психологиясы26 бет
Іс-әрекет түрлерінің бала психикасына әсері8 бет
Айғақтарды оқиға болған жерде тексеру мен нақтылау тактикасы5 бет
Білім беру процесінің субъектілері4 бет
Білім беру процесінің субъекттері14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь