Клетка туралы ілімінің тарихы

Клетка-тірі организмнің құрылымдық және функционалдық бірлігі. Барлық тірі организмдер клеткалардан тұрады.
Тірі организмдердің клеткалық құрылымын зерпттеу жұмыстары микроскоп деп аталатын оптикалық аспаптың жасалуымен байланысып жүргізілді.
XVI ғасырдың аяғымен XVIІ ғасырдың басында табиғат тану ғылымдары саласында оптикалық аспаппен тәжірибе жүргізу қауырт дамыды. Оптикалық аспаптар жасағандардың алғашқылары голландтық шеберлер ағайынды Ганс және 3ахариус Янсендер еді.
Микроскопты алғаш рет ғылыми жұмысқа пайдаланған ағылшын ғалымы Роберт Гук сол кездегі барлық жаратылыс танушылар сияқты физика, химия, ботаниканы жақсы меңгерген білгір маман болатын. Оның 1665 жылы шыққан «Микрография немесе өте майда денелерді үлкейтіп көрсететін шыны арқылы зерттеу» деген еңбегінде микроскоптан көрінген ырғай, аскөк, қамыс өсімдіктері сабақтарының жұқа кесінділерін суреттеп, оған толық сипаттама берген. Ол тығын кесіндісіндегі ара ұясы іспеттес қуыстарға клетка деген ат берді. Уақыт өте келе бұл ғылыми терминге айналды.
Өсімдіктер анатомиясы туралы тұңғьш еңбек жазған ағылшын ғалымы Н. Грю және итальяндық ғалым М. Мальпиги еді. Бұлар бір-біріне қатыссыз өсімдіктер ұлпалары мен клеткаларының құрылымын зерттеп ол жөнінде М. Мальпиги 1671 жылы «өсімдіктер анатомиясы туралы мәлімет», Н. Грю 1682 жьілы «Өсімдіктер анатомиясының бастамасы» деген еңбектерін жазды. Ол кезде өсімдіктер клеткасының негізгі құрамдас бөлігі клетка қабықшасы болып табылады деген ұгам басым болды. Осыған қарамастан 1881 жылы Роберт Браун клетка ядросын ашып, оның клетка тіршілігі үшін аса маңызды рөл атқаратыны туралы келелі пікір айтты.
1839 жылы чех ғалымы Ян Пуркинье және оның шәкірттері клетка ішіндегі сұйықтықты зерттеп, оны «протоплазма» деп атаған.
        
        Клетка  туралы  ілімінің  тарихы.
Клетка-тірі организмнің құрылымдық және ... ... ... ... ... ... ... клеткалық құрылымын зерпттеу жұмыстары микроскоп деп
аталатын оптикалық аспаптың жасалуымен байланысып жүргізілді.
XVI ғасырдың ... XVIІ ... ... ... тану ... ... аспаппен тәжірибе жүргізу қауырт дамыды. Оптикалық
аспаптар жасағандардың алғашқылары ... ... ... Ганс ... ... еді.
Микроскопты алғаш рет ғылыми жұмысқа пайдаланған ағылшын ғалымы Роберт
Гук сол кездегі барлық ... ... ... ... химия, ботаниканы
жақсы меңгерген білгір маман болатын. Оның 1665 жылы ... ... өте ... ... ... көрсететін шыны арқылы зерттеу» деген
еңбегінде микроскоптан ... ... ... ... өсімдіктері
сабақтарының жұқа кесінділерін суреттеп, оған толық ... ... ... ... ара ұясы ... ... клетка деген ат берді.
Уақыт өте келе бұл ғылыми терминге айналды.
Өсімдіктер анатомиясы туралы ... ... ... ... ... Н. Грю және
итальяндық ғалым М. Мальпиги еді. Бұлар бір-біріне қатыссыз өсімдіктер
ұлпалары мен ... ... ... ол жөнінде М. Мальпиги 1671
жылы «өсімдіктер анатомиясы туралы мәлімет», Н. Грю 1682 жьілы ... ... ... еңбектерін жазды. Ол кезде өсімдіктер
клеткасының негізгі құрамдас бөлігі ... ... ... ... ... ... ... Осыған қарамастан 1881 жылы Роберт Браун клетка ... оның ... ... үшін аса ... рөл ... ... келелі
пікір айтты.
1839 жылы чех ғалымы Ян Пуркинье және оның ... ... ... ... оны ... деп ... жылы шыққан ботаника оқулығының авторы, орыс ғалымы П. Ф. Горянинов:
«Барлық тірі дүние клеткалардан тұрады және клеткадан ... ... ... жылы ... ... пияз ... ... ядрошығын ашты. Клетка
туралы өзіне дейінгі мәліметтерді жинақтап және өз ... ... ... ботаник М. Шлейден (1804 — 1881) және ... ... (1810 — 1882) ... ... ... ... қалады. Клетка
теориясының қағидалары Шлейденнің 1838 жылғы «Өсімдіктердің дамуы туралы
деректер», Шванның 1839 жылғы «Жануарлар мен ... ... ... ... ... ... ... деген еңбектерінде
баяндалады. Осы жылдан бастап клетка теориясының негізі қалыптасты.
Клетка теориясын Ф. ... XIX ... ... ғылымындағы
жаңалықтың бірі болды деп жоғары бағалаған.
1840 жылы орыс ғалымы Н. И. Ж е л е з н о в (1816 — 1877) ... ... ... ... ... ... байқаған.
Біртіндеп микроскоптық техниканың жетілдірілуіне байланысты тірі
организмдердің клеткалық құрылымына көптеген жаңалықтар қосылды.
Орыс ... И. Д. Ч и с т я к о в (1874), Э. С т р а с -б у р г е ... ... ... ... митоз жолымен, 1892 — 1894 жылы В. И.
Беляев оңың ... яғни ... ... ... 1898 жылы С ... ... ... қосарынан ұрықтануын ашты.
XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында өсімдіктер клеткасын зерттеу
қарқыңды дамыған кезең еді. ... ... ... ... ... т. б. ... ... құрылысы, химиялық құрамы
және қызметі ... ... ... XX ... 50 ... микроскоптың кең түрде қолданылуымен байланысты клетканың бұрын
белгілі құрамдас бөліктерінің субмикроскоптық құрылымы ... ... ... ашу жүзеге асырыла бастады.
Клетканы тірі организмдердің негізгі құрылымдық және фукциональдық
бірлігі ретінде ұзақ эволюциялық даму ... ... ... ... тірі ... клеткадан төмен бірлігі бар ма?» деген заңды
сұрақ туады. Қазіргі ... ... ... ... вирустар мен бактериофагтар жатады, Бұл құрылымы өте қарапайым
тірі материяның алғашқы ... ... ... 3 — 3,5 ... жыл ... ... кезде белгілі тірі организмдердің төмендегідей сызбанұсқалық
жүйесі ... ... ... ... ... және ... органеллары болмайды. Олардың өкілдеріне вирустар жатады. Яғни
вирустарда ядро, щитоплазма, клетка ... ... ... ... ... ... жабылған нуклеин қьшқылының бір ... ... ... ... тірі ... тән тіршілік
ерекшеліктері тек тірі дене ішіңде ғана ... ... ... ... ... құрылыс тән, Алайда
олардың клеткасы қоршаған ортадан клетка қабығы арқылы оқшауланып ... ... ... ... ... ... Ал ... бір пішінге ие болмайды. Соңдықтан ядролық заттар (ДНК) молекуласы
цитоплазмада шашырап орналасады. «Ядросыз» организмдерге төменгі ...... мен ... ... жатады. «Ядросыз»
организмдерді прокариоттар деп атайды. Бұлар — тіршілік орта ... кең ... сан ... көп ... ... ... жануарлар мен өсімдіктердің әр түрлі топтарының шығу ... ... ... бар бір ... ... ... ... құрылымы
қалыптасқан бір клеткалы, ... ... ... бұрынғы
организмдерден негізгі айырмашылықтары: біріншіден, оның ... және т. б. ... ... ... тұрғыдан
анық жіктелген. Екіншіден, жынысты көбеюі арнаулы клеткалар-гаметалар
арқылы жүреді (изогамия, ... ... ... көптеген бір клеткалық жасыл балдырлар, диатомды
балдырлар, сары жасыл балдырлар жатады. Бір ... ... әр ... ... ... ... ... олардан едәуір күрделі құрылысты
колониялды, көп клеткалы организмдер дамиды. Осы ... ... ... ... жатады.
Кормофиттер (мүшелілер). Бұларға тән негізгі ерекшеліктер -түрлі
тіршілік ... ... ... ... болуы және
өсімдіктер денесінің жеке ... ... ... барлық
жоғары сатыдағы ... ... ... құрылысы.
Өсімдік клеткасы негізгі үш бөлімнен ... ... ... ... жауып тұратын біршама қатты және мықты ... ... ... ... — алгашқы, пластос — белгілі пішінге ие) —
клетканың тірі ... ... ... ... — бос деген сөзден алынған),
ол әдетте клетка шырыны деп аталатын ... ... ... тұратын
кеңістік.
Клетка қабықшасы және вакуоль протопластың тіршілік әрекетінің нәтижесіңде,
клетка дамуының белгілі ... ... ... және ... ... ... кабықшасында) белгілі бір пішінге ие болатын басқа
заттар кездеседі. Оларды туынды заттар ... ... ... ... ... және басқалар) деп атайды. ... ... ... ... ... деп ... әр түрлі компоненттердің
жиынтығынан тұрады. Олардын әркайсысының бір-бірінен ажырапта ... ... ... ... қызметі бар. Клетка органеллаларына: ядро,
аіастңдтер, митохондриялар, рибосомолар, ... ... ... ... ... Органеллалар, олардың
өзара қарым-қатынасын жүзеге ... ... ... ... ... басқа органеллаларымен клетканың цитоплазмасын түзеді
(мұны бұрын жәй ғана плазма деп ... ... ... ... ... ... ... арнаулы қызмет атқаруға
бейімделулеріне ... ... ... Әр ... ... мен ... ... молекулалық құрылымы бойынша бір-біріне ұқсас,
ал химиялық құрамы жағынан жақын, соңдықтан да ... ... ... ... болып келеді. Осы тұрғыдан алғанда өсімдіктер мен жануарлардың
негізгі тіршілік процестерінің көп ... ... бар ... ... ... ... арасында елеулі айырмашылықгар да бар. Өсімдіктер
клеткасының өзіне тән ...... ... жабдықталған
клетка қабықшасының пластидтер және орталықта ірі вакуольдерінің болуьь
Аталмьш ерекшеліктер тек өсімдіктер клеткасына тән ... Бұл ... ... ... ... ... ... болмай, автотрофты қоректенуіне
және оларда қалдық заттарды бөліп шығаратын жүйенің болмауына немесе нашар
жетілуіне ... ... ... ... мен ... олар ... өседі. Мұндай өсу барысында клетка көлемінің ұлғаюы
протопластың емес, вакуоль мөлшерінің ұлғаюы есебінен жүреді.
Жануарлар клеткасының тағы бір ...... ... ... ... бөлінуіне қатысатын центриольдің болмауы.
Өсімдік клеткаларының пішіні мен ... әр ... ол ... ... ... және атқаратын қызметіне байланысты. Бір
клеткалы көк-жасыл балдыр хрококктың, жасыл ... ... ... ... тұқымдас коккалар клеткасының пішіні шар тәрізді,
бациллалардікі ... ... ... үтір ... болып келеді.
Клеткаларының көлемі жағынан ең ұсағы бактериялар. Кейбір ... ... ... есе үлкейткенде ғана көрінеді. Олардың үлкендігін
микронмен ғана өлшейді (1 микрон 0,001 ... тең). ... ... ... ... болатын ірі клеткалар да бар. Мысалы: цитрустар (апельсин,
лимон, ... мен ... ... помидор, алма, алмұрт жемісінің
клеткалары ірі болады.
Жалпы пішініне қарай өсімдік клеткалары екі типке ... ... ... 2. прозенхималық клетка.
Паренхималық (латынша — тең және ... ...... ... диаметрлері барлық бағыттарда бір-бірінен айырмашылықта
болмайгын изодиаметрлі клеткалар. ... ... ... ... мысал бола алады.
Прозенхималык клеткалардын ұзындығы енінен бірнеше есе артық, ұшы ... ... ... ... ... зығыр, кенеп шөптің, тін
талшыктарының (прозенхималық клеткаларынын) ... 20-40 мм ... ... ал ... ... ... — 220 мм. ... клеткалардын, ені
бірнеше микрометрден аспайды.
Протопласт және оның ... ...... ... ... процестерін (зат алмасу,
кимыл, тітіркену, көбею, өсу, қоректену т. б.) ... ... ... ... тән ... және аткаратын кызметтері бар органеллалар немесе
органоидтар деп ... әр ... ... тұрады. Олар: цитоплазма,
пластидтер, митохондриялар, ядро, эңдоплазмалык ретикулум, Гольджи
аппараты, рибосомалар, ... және т. ... ... ... ... ... ... орналасады. Гиалоплазма органеллалар мен ядроны қоспағанда
цитоплазманы ... ... ... ... және ... ...

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Генетиканың даму тарихы."29 бет
Клетка туралы ілім.7 бет
Адам – әлемнен де күрделі6 бет
Клетканы зерттеу әдістері3 бет
Марксистік философия12 бет
Цитология15 бет
Цитология және гистология66 бет
Ар түзейтін бір ғылым табылмаса4 бет
Конфуций13 бет
Орталық Азия ойшылдарының экономикалық ойлары22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь