Қазақстан Республикасының ақша жүйесі туралы

Кіріспе

1 АҚША ЖҮЙЕСІ ҰЛТТЫҚ ЗАҢДЫЛЫҚТАР НЕГІЗІНДЕ АҚША АЙНАЛЫСЫН ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ ФОРМАСЫ РЕТІНДЕ

1.1 Ақша жүйесі ақша айналысын заңдық негізде ұйымдастыру формасы ретінде экономикадағы маңызы мен мәні
1.2 Ақша жүйесінің типтері мен олардың даму тарихы

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ АҚША ЖҮЙЕСІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ДАМУ БАРЫСЫ

2.1 Ақша жүйесінің негізгі элементтері және оның Қазақстандағы ерекшеліктері мен жүргізілу тәртібі
2.2 Қазақстан Республикасында ақша жүйесінің қалыптасуы мен даму мәселелері, жетілдіру шаралары

Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер
Ақша жалпыға бірдей эквивалент болып табылатындықтан оның айналыс заңдылықтарын арнайы тәртәптеме негізінде ұйымдастыру және қадағалап отыру экономикалық қызметтердің жүргізілуі үшін ең маңызды функциялардың бірі болып табылады. Қазіргі қоғамдық қатынастары дамыған заманда әрбір елдің ақша бірліктері, өзінің ақша айналысы ерекшеліктері, дүниежүзілік ақша бірліктері пайда болды. Бүгінде қандай да ел болмасын сыртқы экономикалық байланыстарға және ішкі шаруашылық қатынастарға барып отырады. Ал осы жағдайларда әр елдің арасында сауда жүргізілгенде ақша қатынастарының реттелуін, олардың нақты құнын анықтау маңызды талаптар екені белгілі. Осыған байланысты елдің ақша айналысын тиімді ұйымдастыру формасы белгілі бір ұлттық заңдылықтармен және тарихи қалыптасқан тәртіптер негізінде іске асырылу жүйесін ақша жүйесі деп атайды.
Реттеуге алынатын ақша айналысы шаруашылықтағы тауарларды өткiзуде, сондай-ақ тауарлы емес төлемдердi және есеп айырысуларды жүзеге асыруға қызмет ететiн қолма-қол және қолма-қолсыз ақша формаларындағы ақшалардың қозғалысы. Осы ақша қозғалыстарының түрлерін, олардың көлемін мемлекет белгілі бір заңдылықтармен белгілеп отырады. Себебі, ұлттық экономиканың ерекшеліктеріне байланысты басқа бір елдің ақша айналысындағы ақша түрлерін әкеліп енгізе салуға болмайды және ұлттық экономиканың қауіпсіздігін сақтау үшін елден артық мөлшерде ақша түрлерін немесе бағалы металдарды алып кетуге тыйым салынады.
Сонымен ақша жүйесi – бұл тарихи түрде қалыптасқан және ұлттық заңдылықтармен бекiтiлген ақша айналысын ұйымдастыру формасы. Жалпы мемлекеттiк заңдармен реттелген елдегi ақша айналысың ұйымдастыру ақша жүйесi болып табылады.
Қазақстан Республикасындағы ақша жүйесінің толық қанды қызмет етуі 1995 жылы 30 наурыздан бастап, Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы заң қабылданған күннен бастап осы уақытқа дейін қызмет етіп келеді. Осыған орай Ұлттық банк елдегі ақша жүйесін қалыптастырып, ақша бірлігін 1993 жылы 15 қарашада айналысқа шыққан ұлттық валютамыз теңге деп белгілеп, оның құрамын анықтады. Сонымен қатар Ұлттық банк елдегі қолма-қол және қолма-қолсыз ақшалардың түрлерін белгілеп отырады және елдегі ақша эмиссиясын монополиялы түрде жүзеге асырады.
Сондықтан мен курстық жұмысымның тақырыбын «Ақша жүйесі: олардың түрлері мен элементтері » деп алдым.
1. «Ақша ,кредит,банктер» Ғ.С.Сейқасымов.-Алматы, 2006 ж
2. «Макроэкономика» М.Қ. Мамыров.-Алматы экономика, 2003 ж
3. «Банк іс»і оқу құралы С.Б Мақыш.-Алматы, 2007 ж
4. «Ақша ,несие,банктер» Б.А.Көшенова.-Алматы, 2000 ж
5. «Ақша ,несие,банктер,валюта қатынастары» Б.А.Көшенова.
Алматы, 2001 ж
6. «Ақша айналысы және несие» С.Б. Мақыш.-Алматы, 2000 ж
        
        ЖОСПАР
Кіріспе
1 АҚША ЖҮЙЕСІ ҰЛТТЫҚ ЗАҢДЫЛЫҚТАР ... АҚША ... ... РЕТІНДЕ
1. Ақша жүйесі ақша айналысын заңдық негізде ұйымдастыру формасы ... ... мен ... Ақша ... ... мен ... даму ... ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ АҚША ЖҮЙЕСІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ДАМУ БАРЫСЫ
2.1 Ақша ... ... ... және оның ... мен жүргізілу тәртібі
2.2 Қазақстан Республикасында ақша ... ... мен ... ... ... ... жалпыға бірдей эквивалент болып ... оның ... ... ... негізінде ұйымдастыру және қадағалап отыру
экономикалық қызметтердің жүргізілуі үшін ең маңызды функциялардың ... ... ... ... ... ... ... әрбір елдің
ақша бірліктері, өзінің ақша айналысы ерекшеліктері, дүниежүзілік ақша
бірліктері пайда болды. ... ... да ел ... сыртқы экономикалық
байланыстарға және ішкі шаруашылық ... ... ... Ал ... әр ... ... сауда жүргізілгенде ақша қатынастарының
реттелуін, олардың нақты құнын анықтау маңызды талаптар ... ... ... ... ақша ... тиімді ұйымдастыру формасы белгілі
бір ұлттық заңдылықтармен және ... ... ... ... іске
асырылу жүйесін ақша жүйесі деп атайды.
Реттеуге алынатын ақша айналысы шаруашылықтағы тауарларды өткiзуде,
сондай-ақ ... емес ... және есеп ... жүзеге асыруға
қызмет ететiн қолма-қол және қолма-қолсыз ақша формаларындағы ақшалардың
қозғалысы. Осы ақша ... ... ... көлемін мемлекет
белгілі бір заңдылықтармен белгілеп отырады. Себебі, ұлттық ... ... ... бір елдің ақша айналысындағы ақша түрлерін
әкеліп енгізе салуға болмайды және ұлттық экономиканың қауіпсіздігін сақтау
үшін елден артық ... ақша ... ... ... ... ... ... салынады.
Сонымен ақша жүйесi – бұл тарихи түрде қалыптасқан және ... ... ақша ... ұйымдастыру формасы. Жалпы
мемлекеттiк заңдармен реттелген елдегi ақша ... ... ... ... ... Республикасындағы ақша жүйесінің толық қанды ... ... жылы 30 ... ... ... ... ... банкі
туралы заң қабылданған күннен бастап осы уақытқа дейін қызмет етіп келеді.
Осыған орай Ұлттық банк елдегі ақша ... ... ақша ... жылы 15 ... ... шыққан ұлттық валютамыз теңге деп белгілеп,
оның құрамын анықтады. Сонымен ... ... банк ... ... ... ... түрлерін белгілеп отырады және ... ... ... ... ... ... мен ... жұмысымның тақырыбын «Ақша жүйесі: олардың
түрлері мен элементтері » деп ... ... ... ұлттық экономикада ақша жүйесінің тиімді
ұйымдастыру жалпы шаруашылықтың дамуына, ... ... ... ... ... және ақша ... ... етеді
Осы курстық жұмыстың мақсаты:
• Ақша жүйесінің мәнін ашу және зерттеу;
• Ақша жүйесінің негізгі элементтерін ... ... ... ақша ... ... жылдарға
анализ жасау
• Ақша жуйесінің типтерін талдау және оларға сипаттама беру
Мен осы жұмысты орындау барысында келесідей мәселелерді және
міндетттерді қарастырмақшымын:
• Ақша ... ақша ... ... заңдық негізі ретінде
ақша айналысының құрамы мен жүргізілуін қарастыру;
• Ақша жүйесінің тарихи ... ... ... ... ... ... ақша ... негізгі элементтерін талдау және оларды
бүгінгі таңдағы нақты өмірмен ... ... ... ақша ... ... ... және даму мәселелелерін талдау және ... ... ... ... ... АҚША ... ҰЛТТЫҚ ЗАҢДЫЛЫҚТАР НЕГІЗІНДЕ АҚША
АЙНАЛЫСЫНЫҢ ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ ФОРМАСЫ РЕТІНДЕ
1.1 Ақша жүйесі ақша айналысын заңдық негізде ... ... ... маңызы мен мәні
Ақша жүйесi – бұл тарихи түрде қалыптасқан және ұлттық заңдылықтармен
бекiтiлген ақша айналысын ұйымдастыру ... ... ... ... елдегi ақша айналысың ұйымдастыру ақша жүйесi болып табылады.
Ақша айналысы - шаруашылықтағы тауарларды ... ... ... төлемдердi және есеп айырысуларды жүзеге асыруға қызмет ететiн қолма-
қол және ... ақша ... ... ... ... ... негiзiнде де тауар өндiрiсi жатады.
Ақшаның қолма-қол және ... ... ... ... ... ... және ... капиталдың қозғалысы жүзеге
асырылады. Қайта құру кезеiне дейiн “ақша айналымы” мен ... ... ... ... шек ... Ақша ... деп қолма – қол
ақшаның қозғалысы танылды. Ал ақша ... ... одан кең ... ол қолма – қол және қолма – қолсыз ... ... ... шаруашылықтағы тауарларды өткiзуге, сондай-ақ тауарлы
емес төлемдердi және есеп айырысуларды жүзеге асыруға қызмет ететiн ... және ... ақша ... ... ... Ал осы ... ... реттеу шаралары ақша жүйесін қалыптастырады.
Ақша белгiлерi әр ... ... ... ... ... ... заттары және қызметтер жиынтығымен қамтамасыз етiлсе, қолма- ...... ... ... құралдарының жиынтығымен қамтамасыз
етiледi. Ақша айналысы мен ақша айналымы ... шек ... ... ... ... – қол ақша ... және ... жүзеге
асыру кезiнде қызмет көрсету, сонымен бiрге кәсiпорындар мен қаржы несие
мекемелерiнiң ... ... ... ... – ақша ... ... айналысының объективтi негiзi – тауар өндiрiсi мен тауар айналысы
болып табылады. Құн формасының өзгерiп отыруы, яғни тауардың ... ... жаңа ... сатып алу үшiн қолданылуы, ақшаның әрдайым қозғалыста,
яғни айналыста болуына мүмкiндiк жасайды.
Ақша айналысың реттеудiң ... ...... ... ... ... ... келедi. Бұл мәселе бiздiң ... ... есеп ... ... ақшамен есеп айырысуын шектеу, есеп
айырысуда қолма-қолсыз ... ... ... және ... ... және ... болып табылады.
Сөйтiп айналысқа қажеттi ақша мөлшерi өндiрiстiң даму жағдайларына
әсер ететiн көптеген факторларға: айналыстағы тауар мөлшерiне, тауарлар ... ... ... және т.б. ... ... ... ... мөлшерi ақша айналысының жылдамдығына керi пропорционалды өзгередi. Ал
ақша айналысына әсер ететiн факторлар мыналар:
1. Несиенiң даму ... егер ... көп ... ... ... сонша мөлшерде кем ақша қажет;
2. Қолма-қол ақшасыз есеп айырысудың дамуы;
3. Ақша айналысы санының өсуi.
Ақша ... ... ақша екi ... шығарылады немесе
эмиссияланады: қолма-қол ақша және банктiк айналымдағы ақша түрi, ... ... ... ... Екi ... банк ... ақшаның
бiрiншi түрiн, яғни қолма-қол ақшаны монополиялы құқықпен Орталық ... да, ... емес ақша ... ... ... ... жүйесін реттеудегі ақша ... ... ... бiрiне ақша массасы мен ақша базасы жатады.
Ақша массасы – жеке ... ... мен ... ... ... айналымына қызмет ететiн сатып алу және төлем құралдарының
жиынтығы. Белгiлi бiр күндегi және белгiлi бiр кезеңдегi ақша ... ... ... үшiн, ... ақша ... өсуi мен көлемiн
реттеуге байланысты шараларды жасау үшiн әр түрлi көрсеткiштер пайдалынады.
[1,64 б]
Ақша ... екi ... ... ... бiр ... ... ... ақша жиыны құрамын анықтауды қажет етедi. Себебi ақша жиыны
ақша айналымының ... ... ... бiр ... ... сандық
өзгерiстердi талдау үшiн, сол сияқты ақша жиынының көлемiн және оның өсу
қарқынын ... ... ... үшiн әр ... көрсеткiштер (ақша
агрегаттары) қолданылады.
Өнеркәсiбi өркендеген мемлекеттерде ақша ... ... ... ... ақша ... ... ... пайдаланады:
М1 – айналыстағы қолма-қол ақша ( банкноттар, тиындар ) және банктiк
ағымдағы ... ... ( ... ) ... – оған М1 ... және ... 4 жылға дейiнгi коммерциялық
банктердегi мерзiмдi және ... ... ...... М2 ... және ... ... мекемелерiндегi жинақ
салымдары кiредi;
L – оған М3 агрегаты және iрi ... ... ... ... ... әрбiр келесi ақша атрегаты өзiнен алдынғылардың
барлық элементтерiн өзiне бiрiктiрiп үлкен ақша ... ... ... ... қарағанда өтiмдiлiгi төмен.
Ақша жиыны нақты әр мемлекеттiң өзiне тән ақша-несие ... ... ... ақша ... анықтау үшiн – төрт, Швейцария ... – үш, ... – бес, ... – екi ақша ... ... ... тұрақты қалыпта болмайды. Ол ақша нарығы
құралдарының дамуына байланысты өзгередi.
Ақша ... ақша ... ... ... өсуi ... ... мен ... эмиссиялау есебiнен;
2. Орталық банктен коммерциялық банктердiң несие алуымен;
3. Мемлекеттiк бюджеттiң ... жабу үшiн ... ... ... ... ... банктiң асыл металдарды, шетел валютасын және мемлекеттiк
бағалы қағаздарды сатып алуымен;
Ақша айналысының екi облысының бiрлiгi, яғни ... ... ... ... ... және бұған керiсiнше болуы ақша
массасының ... ... ... ... ... ... етедi.
Ақша массасының көбеюi бiрнеше каналдар бойынша жүредi:
... мен ... ... ... Орталық банктен коммерциялық банктердiң несие алу жолдарымен;
• Орталық банктiң ел үкiметiне мемлекеттiк бюджет тапшылығын жабу ... беру ... ... ... ... металдарды, шетел валюталарын және ... ... ... алу ... Коммерциялық банктердiң салымдарын жұмылдыру негiзiнде чектер эмиссиясын
шығару немесе займдар беру жолымен.
Осыдан ... ақша ... ... ... банк ... ақша – ... ... байланысты, мұндағы ең басты мақсат ақша массасының өсуiн
сақтау екенiн ... ... ... ... банк ... ескертедi:
• Нақты бейнелеудегi ЖҰӨ-нiң болжанатын өсiмi;
• Жоспарлы кезеңдегi ақша ... ... ... ... кезеңдегi инфляцияның максималды рұқсат етiлген денгейi;
Ақша массасы өсуiнiң бақылау көрсеткiштерi елдiң ... ... ... және оның ... ... ... есептеледi. Бұл көрсеткiштiң тәжiрибе үшiн де маңызы зор.
Ақша массасының құрамы сол ... ... ... ... ... – бұл ... түрде қалыптасқан және ұлттық заңдылықтармен
бекiтiлген ақша айналысын ұйымдастыру формасы.
Жалпы мемлекеттiк ... ... ... ақша ... ақша ... болып табылады. Әрбiр мемлекеттiң өзiнiң ... ... бар. ... ... ақша ... 1993 жылы ... ... валютамыз теңгенің қолданысқа енуімен басталады.[2,179б]
1.2 Ақша жүй есінің типтері мен ... даму ... ... ақша ... ... ... ... Металдық айналым, мұнда ақшалай тауар ақшаның барлық қызметiн атқарады,
ал ... ... ... ... ... және ... ақша ... мұнда алтын айырбастамайтын банкнотамен
айналыстан ығыстырылып шығарылады және қазынаға айналды.
Металдық айналысқа байланысты ... ... екi ақша ...
биметаллизм және монометализмге тән.
Биметаллизм – бұл ақша ... ... ... эквивалент ролiн заңды
түрде екi металл атқарады. ... және ... ... ... ... еркiн айналысқа түстi, биметаллизмнiң үш түрi бар:
Паралелдi валюта жүйесi, алтын және ... ... ... ... нарықтық бағасына сәйкес стихиялы түрде бекiтiлдi;
Қосарлы валюта жүйесi, бұл қатынасты мемлекет анықтады;
“Ақсақ” валюта жүйесi , яғни ... ... және ... ... ... құралы қызметін атқарады, бірақ бірдей негізде емес, себебі күміс
монеталарды жасау жабық түрде жүзеге ... ... ... ... берілді.
Биметализм XVI-XVII ғғ. Кеңінен тарап, ал Еуропа елдерінде XIX ғасырда
дами бастады. Бірақта биметалдық ақша жүйесі капиталистік ... ... ... ... ... екі ... құн ... ретінде
қатар пайдалану ақшаның бұл қызметіне қарама-қайшылық тудырады. Нәтижесінде
жалпы құн өлшемі ретінде қызмет ... бір ғана ... ... талап
етілді. Сөтіп, биметализм ақша жүйесінің орнына монометализм жүйесі келді.
Монометаллизм – жалпыға эквивалент ролiн бiр ғана ... ... ... ... ақша жүйесi.
Күміс монометализмі Ресейде 1843-1852 жж. Индияда 1852-1893 жж. қызмет
етті.
Алтын монометализмі алғаш рет ақша жүйесінің типі ... XVII ... ... 1816 жылы ... ... ... Көптеген елдерде
ол XIX ғ. аяғына қарай енгізілді.
Құн белгiлерiн алтынға айырбастау ... ... ... үш ... ... ... ... оған алтын монетасының айналысы, алтынның
ақша қызметiн атқаруы, құн белгiлерiнiң еркiн алтын монеталарға өсу ... ... ... ... Бұл ... ... тұсындағы
капитализмнің талаптарына біршама сәйкес келе отырып өндірістің, несие
жүйесінің, дүниежүзілік сауда мен ... ... ... дамуын
қолдады. Бұл стандарт өзіне тән негізгі белгілерімен сипатталады:
• Алтын елдің ішкі ақша ... ... ... ... ... ... Алтын монеталарды құюға рұқсат етілді, яғни елдің монета сарайында;
• Толық ұнды емес ақшалар айналыста жүре отырып, еркін және ... ... ... ... және ... ... еркін түрде сыртқа шығаруғаболатын
болатын.
Алтын монета стандартының қызмет етуі ... ... ... қамтамасыз ететіндей мөлшерде алтын қорының болуын және оның
монета айналысының резерві ... ... ... ... ... ... ... тұсында бюджет тапшылығының өсуі, оны
займдар және ақша шығару есебінен жабу ... ... ... көп ... ... ақша ... өсуіне әкеліп,
нәтижесінде қағаз ақшалардың алтын монеталарға еркін ауыстырылу ... Бұл ... ... монета стандарты соғысушы елдерде өзінің
қызметін тоқтатты, кейіннен көптеген елдерде ... ... ... ... тоқтатылды. Сөйтіп банкнотаны алтынға ауыстыру
тоқтатылды және оны сыртқа шығаруға тыйым салынды. Алтын ... ... ... жж. ақша ... ... барысында алтын стандартына қайта
оралып, яғни оның келесідей екі қысқартылған формасы жасалады: алтын құйма
стандарты және алтын ... ... ... стандарты – Ұлыбритания мен Францияда енгiзiлдi. Мұнда
банкноттар заңмен бекiтiлген ... ... ... ... құймаларына
айырбасталды. Оның алтын монетадан айырмашылығы мұнда айналыста ... ... және ... ... ... түрде жасауға тиым салынады.
Ұлыбританияда 12,4 кг алтын құймасының бағасы 1700 фунт стирлинг, Францияда
12,7 кг ... ... ... 215 франтке тең болды.
Алтын девиз стандарты – ... ... ... және ... ... Бұл ... ... шетел валютасына
(девизiне) айырбасталатынын бiлдiредi. ... бұл ... бiр ... ... ... ... ... көрсетедi.[4,57-61 б]
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ АҚША ЖҮЙЕСІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ДАМУ ... Ақша ... ... ... және оның ... мен ... тәртібі
Жалпы мемлекеттiк заңдармен реттелген елдегi ақша айналысың
ұйымдастыру ақша жүйесi болып табылады. ... ... ... ... ... ... Республикасында ақша жүйесi 1995 жылы 30 ... ... ... банкi туралы” Қазақстан Республикасы
Президентiнiң заң күшi бар Жарлығына сәйкес ұйымдастырылған. ... ... ... ... және формаларын белгiлейдi, онда ресми ақша
бiрлiгi, ақша белгiлерiнiң эмиссиясы, сонымен қатар монеталарды ... ақша ... ... және ... ... қамтылады.
Ақша жүйесi келесi элементтерден тұрады:
1) Ақша бiрлiгiнiң атауы. ҚР-ның ақша ... ... 100 ... 1 ... ... табылады. «Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі
туралы» Заңына ... ... ... ақша ... ... ... ... болып табылады. Қазақстан теңгесi 100 тиыннан
тұрады. Қазақстан Республикасының айналыстағы ақша белгiлерi банкноттар мен
тиындардан тұрады. Ақша ... ... ... ... ... ... мен ... Қазақстан Ұлттық
Банкiнiң сөзсiз мiндеттемелерi болып табылады және оның барлық активтерiмен
қамтамасыз етiледi.
Қазақстан ... ... ... ... ... туралы бұқаралық
ақпарат құралдарында ұдайы хабар жариялап тұрады.
Банкноттар мен тиындардың көрсетiлген құнының құрылымын Қазақстан Ұлттық
Банкi белгiлейдi.
2) Ақша ... ... Егер 1991 ж. 1 ... дейiн
айналыста қазыналық билеттер болса, онда қазiргi кезде ҚР ақша белгiлерi
болып олардың өсу құны ... ... ... түрлерiне қабылданатын
банкноттар мен монеталардан құралады[11].
Төлем құралы Қазақстан Ұлттық банкiнiң заң ... ... ... көзделген жағдайларды қоспағанда, Қазақстан
Республикасында бiрден-бiр заңды ... ... ... ... ... ... ... Қолма – қол ақшаларды шығарып, ... ... және ... шығаруды Ұлттық банктiң қолма – қолсыз ақша
эквивалентiн ... ... мен ... сату формасында жүзеге
асырылады.
Банкноттар мен монеталарды шығару олардың ... ... ... ... және ... алуды тек ... ... ... ... ... Қазақстан Ұлттық Банкi банкноттар
мен монеталарды заңды және жеке ... сату ... ... ... ... ... Банкi банкноттар мен тиындардың қажеттi мөлшерiн
анықтайды, олардың жасалып ... ... ... ... ... жою және инкассациялау тәртiбiн белгiлейдi.
Монеталар мынадай түрлерге бөлiнедi:
• инвестициялық монеталар - инвестициялау және жинақтау объектiсi
болып табылатын, ... ... ... ... ... монеталар - коллекциялау және жинақтау объектiсi болып
табылатын, қымбат ... сол ... ... емес ... ... ... ... мерекелiк, естелiк және
өзге де арнайы соғылған монеталар;
... ... - ... емес металдардан дайындалған және
қолма-қол ақша ... ... ... Қазақстан Республикасында шығарылған банкноттар мен тиындардың
көрсетiлген құндық құрамы, нысаны және өрнектi кескiндемесi ... ... мен ... ... сипаттамалары баспасөзде
жарияланады.
Банкноттар мен тиындардың қабылдауға қойылатын талаптар Қазақстан
Ұлттық Банкiнiң ... ... ... мен ... ... құнымен Қазақстан Республикасының бүкiл аумағында төлемдердiң
барлық түрлерi бойынша, сондай-ақ банк шоттарына, енгiзу және ақша ... ... ... олар ... Республикасының барлық банктерiнде
шектеусiз ұсатылады және айырбасталады.
Қазақстан Ұлттық Банкiнен басқа ешкiм Қазақстан Ұлттық Банкi ... мен ... ... деп ... алмайды.
  Қазақстан Ұлттық Банкiнiң банкноттар мен монеталарды сатуы және ... ... ... ... ... мен ... монеталарды
сатуы, сатып алуы олардың белгіленген құны ... ... ... ... ... ... және ... монеталарды сатуы
және сатып алуы Қазақстан Ұлттық Банкiнiң нормативтiк құқықтық актiлерiнде
белгiленген тәртiппен жүзеге ... ... ... төлем құралы болып табылатын: қағаз және
несие ақшалар.
Қағаз ақшалар (қазыналық билеттер) – бюджет тапшылығын жабу ... және ... ... ... ... ... номинал құны бар құнның белгiлерi.
Қағаз ақшалар тек қана айналыс құралы және ... ... ... ... ... ... ... қаржы жетiспеушiлiгiне
байланысты шығарумен түсiндiрiледi. Қағаз ақшалар өзiнiң табиғаты жағынан
тұрақсыз және ... тез ... ... ... ... ... ақша ... эмитентке деген сенiмнiң төмендеуiн және
төлем балансының қолайсыздық жағдайын жатқызады.
Елімізде ... ... ... ... 10000, 5000, ... 500, 200 теңгелік банктік билеттер және 100, 50, 20, 10, 5, 2, ... ... ... ... жүр.[15]
Несиелiк ақшалар – тауар өндiрiсiнiң дамуымен, яғни тауарларды сатып
алу және сатудың уақытын кешiктiрiп төлеуге ... ... ... ... ... есеп айырысулар тиісті құжат айналымын ... ... бір ... есеп ... құжаттарының негізінде жүзеге
асырылады. Есеп айырысу құжаттарының түрлеріне, төлеу ... ... ... ... ... ... ... ақшамен есеп
айырысулардың мынадай формалары болады:
1. төлем тапсырмаларымен есеп айырысу;
2. төлем талабы-тапсырмаларымен есеп ... ... ... есеп ... чек ... есеп ... вексель арқылы есеп айырысу.
Несиелiк ақшалардың ... ... ... ... ... ... ... мақсаты: ақша айналымын икемдi ету;
нағыз ақшаларды үнемдеу; қолма-қолсыз ақша ... ... ... ... ... есеп айырысу – бұл ақшалай қаражаттарды
төлеушілер мен ... ... ... жазбаша түрде жасалатын
ақшалай есеп ... ... ... ... ... ... бір ... жүйеге байланысты ұйымдастырылады.
Қолма-қолсыз ақшалармен есеп жүйесі – бұл қолма-қолсыз ақшалармен есеп
айырысуларды ұйымдастыру қағидаларын, оларды ... ... сол ... ... ... ... есеп ... әдістері
мен формаларының жиынтығын білдіреді.[6,17б]
Несиелiк ақшалардың елімізде келесідей түрлерi бар: вексель, банкнота
және чек.
Вексель – ... бiр ... ... ала ... ... ... жерде төлейтiндiгi туралы борышқордың қарыздық мiндеттемесi.
Вексель – қарызды өтеудегі заңды түрде бекітілген төлем міндеттемесі.
Вексельді борышқор, яғни ... ... ... ... ... ... яғни ... иемденушіге береді. Вексельдің мәні – несиеге алған
белгілі бір соманы төлем уақыты ... ... ... өтеу үшін ... алушының (вексель берушінің) сатушыға (вексель иемденушіге) берген
қарыз міндеттемесі.
Вексельдiң екi түрi бар: жай және ... ... ... ... ... ... ҚР заңында вексель түрлеріне мынадай
түсiнiктемелер берiлген:
Жай вексель ...... ... ... ... ... бiр ... немесе талап етуге байланысты ... ... ... еш ... ... ... сипаттайтын
вексель.
Аудармалы вексель (тратта) – вексельде ... ... ... ... ... ... ... (ремитентке) төлеу туралы үшiншi бiр
тұлғаға (трассатқа) ... ... ... еш ... ... сипаттайтын вексель.
Басқа қарыз міндеттемелерінен вексельдің үш түрлі айырмашылығы бар:
• Біріншіден, вексельдің дерексіздігі, яғни ... ... ... ... ... көрсетілмейді;
• Екіншіден, оның даусыздығы, яғни қарызды қандай жағдайға алғандығына
қарамастан ... ... өтеу ... ... ... ... яғни ... иемденуші оны басқа
адамдарға беруіне болады. Бұл ерекшелігі вексельді ... ... ... ақшаның орнына пайдалануға мүмкіндік береді. Сол
себепті вексельді сауда ақшасы деп те атайды.
Ендi несиелiк ақшалардың ... түрi бұл ... ... ( ... ... аударғанда “банк билетi”) – Орталық банктiң айналысқа
шығарған әр ... ... ақша ... ... және ... ... ... ажыратылады.
Банкнотаның вексельден мынадай айырмашылықтары бар:
1. мерзiмдiлiгiне қарай, егер де ... ... ... ... ал ...... қарыздық мiндеттеме;
2. кепiлдiгiне қарай, вексельдi айналысқа жеке кәсiпкерлер шығарады
және оның жеке ... ... ол ... ... кезде
Орталық банк шығаратындықтан, оған мемлекет кепiлдiк бередi.
Экономикада ... екi түрi бар. Ол: ... және ... ... – бұл банкнотаның алғашқы пайда ... ... ... ... алмастырылатын, яғни алтынмен қамтамасыз етiлген
Орталық банктiң билетi.
Жай банкнота – бұл ... ... ... ... Орталық банк
билетi. Олар металға алмастырылмайды, тек қана ... ... ... ... ... ... ... айналыста жүрген Орталық
банктен шығатын жай банкноталар алтынмен қамтамасыз етiлмейдi, ... ... бiр ... ... немесе несиелiк негiзi сақталған,
сондай-ақ олар қағаз-ақша айналысының заңдылықтарына бағынады.
Чек – ағымдағы шот иесiнiң чектi ұстаушыға ... бiр ... ... туралы немесе басқа ағымдық шотқа ... ... ... ... ... ... Алғашқы чектер тарихта 1683 жылы англияда пайда
болды. Чектiң келесiдей түрлерiн көрсетуге болады:
1. Ақшалай чек – ... ... ақша ... ... төлем құралы;
2. Атаулы чек – аударуға құқысыз белгiлi бiр тұлғаның атына жазылады;
3. Ордерлi чек – бiр ... ... ... бiрақ индосамент
бойынша басқа бiр тұлғаға беруге құқық ... Есеп ... чегi – ... тұлғалар арасында қолма-қолсыз есеп
айырысуда қолданылады;
5. Жол чегi – ... ... ... ... құралы;
6. Кепiлдендiрiлген чек – банктiң чекте ... ... ... ... ... құралы.[3,184 б]
Валюталық бағам дегенiмiз – бұл басқа бiр ... ақша ... ... сол ... ақша бiрлiгiнiң бағасы. Валюталық бағам дүниежүзілік
валюта жүйесінің маңызды құрамдас бөлігі болып саналады. ... ... ... мен ... қозғалысы кезінде,
дүниежүзілік және ұлтық нарықтардың бағаларын, сонымен ... ... ... ... ... валюталарға шаққандағықұндық көрсеткіштерді
салыстырған уақытта,фирмалардың және ... ... ... бағалағанда валюталарды өзара айырбастау үшін валюталық
бағам өте қажет.
Ұлттық ... ... ... ... бағамды
реттеудің маңызды құралы болып саналады. Валюталық ауыстырымдылық дәрежесі
валюталық нарыққа ... ... және ... ... ... әсер ... ... өзін валюталық бағамның серпінін
анықтай алады. Халықаралық Валюта Қорының келісімінің сегізінші ... ... ... бойынша ұлттық валютаның ... ... ... ... ... ... ... шетел өндірушілер мен бәсекеге түсуіне мүмкіндік
береді[6,111 ... ... ... ... ... Президентiнiң құқығы
бар. Қазақстан Республикасының Президентi Қазақстан Республикасы ақша
бiрлiгiнiң ... ... ... және ... белгiлейдi.
5) Эмиссиондық жүйе - бұл әрбір елдің Орталық банктерінің ... ... ... ... ... ... айналысқа шығарумен
Федералды резервті жүйе, Ресейде – РФ Орталық банкі, ал Қазақстанда – ҚР
Ұлттық ... ... ... жүйе ... ... шығарумен қатар
ол ақшалардың сапасын, жарамдылығын және бұзылған ақшаларды қайта ... ... ... ... ... ақша массасының өсуін, оның
құрамындағы қағаз ақшалардың ... ... ... іске ... бұл қызметтерді іске асыратын және Ұлттық банк жүйесі
негізіндегі қолма-қол ... ... ... ... ... ... даңғылында орналасқан кассалық ... ... ... ... ... ... Ол ... қолма-қол
ақшалардың тазалығын, сапалығын және жарамдылығына жауап беріп отырады.
Алайда ол үшін ... ... ... осы ... жүйеден өтіп
отыруы керек. Бұл өз кзегінде қиындықтар туғызады. ҚР Ұлттық банкінің
кассалық ... және ... ... ... ... Жомарт
Қажмұратовтың айтуынша қазір бұл Орталықтан күн сайын ... ... ... оның ... ақша ... ... 5-10% ... болады.
Бұл шама ақшаның жоғары сапасын сақтап ... үшін ... ... ал ... ... ... егер 60% ақшалар осы Орталықтан
өткен жағдайда ... ... ... ... ... ... ... қатар бұл Орталық жарамсыз ... ... ... жаңа ақшалар шығарып отырады. Айналыстағы идеалды ақшалар 90% құрауы
керек.
Қазір бұл Орталықта тек қана мемлекеттің ғана ... ... ... ... ... да ... құндылықтарын сақтауға қызмет
көрсетуде. Соған орай бұл Орталық халықаралық қатаң шаралармен қорғалады
және ... осы ... ... ... ... ... әлемдегі қандай да болмасын осындай Орталықтардан кем емес.
Бұл ғимарат қолданысқа 1999 жылы берілді және оның жобалауында арнайы
мемлекеттің ... ... ... ... ... Бұл ... ... зілзалаға төтеп беретін құрылыс материалдармен салынған.
Бұл жерде сондай-ақ өзінің алтындарын ... ... ... да сақтайды.
Айта кететін жай бұл эмиссиялық Орталық сапа менедженті жүйесі бойынша
ең алғашқы болып ТМД ... ... ... ... ... ... стандартының талаптарына сай қызмет етуде. Ол сертификат әлемге
танымал халықаралық орган TUV CERT ... 2005 ... ... айында
берілді.[8]
2.2 Қазақстан Республикасында ақша жүйесінің қалыптасуы мен даму
мәселелері, жетілдіру ... ... ... реттеліп отыратын елдегi ақша
айналысың ұйымдастыру «Қазақстан Республикасының ақша ... ... ... Республикасында ақша жүйесi 1993 жылы теңгенің
айналысқа енуімен және 1995 жылы 30 ... ... ... ... ... ... ... Президентiнiң Заң күшi бар
Жарлығы негізінде қалыптасып, содан бергі ... ... ... ... ... ... Бұл ... ақша айналысының ұйымдастыру
негiзiн және формаларын белгiлейдi, онда ресми ұлттық ақша бiрлiгi, ... ... ... ... монеталарды жасау тәртiбi, ақша
айналысын ұйымдастыру және реттеу тәртiптерi іске асырылып отыр.
1993 жылы ... ... ... ... ... ... етек ... инфляцияға төтеп бердiк. Ұлттық валютаның тиiмдi жолға
түскенiн және ... ... ... ... жол ашып отырғандығын көруге
болады. Ал 1999 жылы ұлттық валютамызды ... және ... ... ... ... және қалқымалы айырбасқа жiбердiк. Бүгiнгi
таңда ұлттық валютамыз күннен-күнге нығайып, елiмiздiң тұрақты экономикалық
өсуiне даңғыл жол ... Оған ... ... отырған ҚР Ұлттық банкінің
бүгінгі таңға дейінгі тиімді жүргізіп келген ... ... ... ... Бұл ... іске ... ... банк өзінің
іске асыратын шаралары туралы мемлекеттік қаржы жүйелерімен біреге ... ... ... ... банкінің ақша-несие саясатының
басты мақсаттарына ұлттық экономиканың даму деңгейіне қарай ол 2002 ... банк ... ... ... несиелеуді дамытуға, яғни қайта
қаржыландыру пайыз қойылымын кеміту болса, ал 2002 жылдан бастап ұлттық
экономикада ақша ... және ... ... ... ... ... байланысты алдағы үш ... ... ... ... ... яғни ... ... саясатына өте
бастады. Бұл саясаттың басты қолға алатын ... ... ақша ... және ... валюталарына қарағанда нығаюын қамтамасыз ету болып
табылады. Осы ақша ... ... ... саясатының алдын ала
белгіленген шамалары ... ... ... ... бағдарламасын
жүзеге асырды және ол бағдарлама бүгінде өзінің нәтижесін көрсетуде.
Теңгенің алғашқы банкоталарын полиграфиялық дайындауды «Харрисон және
ұлдары» ... ... ... ... ... (ол ең ... ... өнім
ретінде Ұлыбритания королевасынан «Алтын белгі» алды).
Ұлттық валюта енгізілгеннен кейін алғашқы екі жыл біздің ... ... қиын ... ... ... ... сипаттағы объективті қиындықтар
(бағаларды ырықтандыруға және өндірістің құлдырауына ... ... ... импорт тауарларына қанағаттандырмайтын сұраныстың едәуір
көлемі) шетел валютасына ... ... өсуі не, ал ... әкеп соқтырды. Теңгені енгізуіне байланысты есеп айырысу ... ... ... ... ... ете ... ... негізгі факторлар
есепке алынады. Алғашқы кезде теңге бағамы төмендейді деп күтілген болатын.
Алайда, мысалы, 1994 жылы ... ... ... ... есеп ... ... өкінішті экономикалық жаңсақтықтар алғашқы
айларда теңге айналысының жағдайын ... ... ... ... ... 7 айда ... 8 есе ... кейінгі жылдары теңгенің АҚШ долларына қатынасы бойынша
құнсыздану қарқыны едәуір ... ... егер 1995 жылы ... ... 1996 жылы – 15,4% төмендеген болса, 2001 жылы ... ... 5,17%, ал 2002 жылы – 3,25% ... ... он ... ... мынандай кезеңдерге бөлуге
болады:
1-кезең. Инфляцияны ауыздықтау, ... ... және және ... ... (1993-1996 жылдар).
1995 жылдың аяғында – 8,2% болған ЖІӨ өсу ... ... ... осы ... ... ... ... 60,3%-ға
дейін төмендетуге қол жетті.
1993 жылғы қарашада теңгенің енгізілу кезіне қарай Қазақстанның ... ... ... ... ... екі ... банк жүйесі
жұмыс істеді, барлық мамандандырылған банктер акционерлік банктер ... ... ал ... ... ... банктің бірқатар функциялары
берілді. Бұл өз валютвмызға көшуді және Қазақстанның ақша-кредит саясатын
жүргізуін едәуір ... ... ... ... жөніндегі іс-шараларды жүргізу
нәтижесінде 1993-1996 жылдар арлығындағы ... ... ... саны 204-тен 101-ге азайды.
2-кезең. Экономиканы тұрақтандыруға қол жеткізу және банк ... ... ... (1997-1999 жылдар)
Банк секторын шоғырландыру және сауықтыру процестері екінші деңгейдегі
банктердің жалпы санының 55-ке дейін азаюына ықпал етті. Жекелеген ... ... ... ... ... ... ... қатынастар негізінде
құрылған және ұзақ мерзімді перспективаға есептелген үш ... ... ... ... ... ... ... қарқынды дамыту
және барлық қаржы секторының халықаралық стандарттарға көше бастауы (2000
жылдан бастап).
ЖІӨ-нің ... өсуі ... 3 ... 33%-ға жуық ... бұл ... даму ... ... әлемдік лидерлердің бірі болуына
мүмкіндік жасады. 2003 жылдың 9 айында экономикалық өсу 8,6% ... 3 ... ... ... жылдық деңгейі 13,2% -дан 5,9%-ға
дейін біртіндеп төмендеді. Инфляция 2003 ... 10 ... (2002 ... – 2003 жылдың қазаны аралығында) 4,2% болды.
Инфляция қарқынының баяулауы Ұлттық банкке ... ... ... ... ... ... бері ең төменгі деңгейге - 7%-
ға дейін төмендетуге мүмкіндік берді.
Банк секторы қаржы жүйесінің ең ... және тез ... ... ... ... күні ... банк ... халықаралық ұйымдар мен
рейтинг агенттіктері ТМД елдерінің ішіндегі ең реформаланған, ... ... және тез ... келе ... банк секторы деп танып отыр.
Қазіргі уақытта Қазақстанда 36 банк ... ... оның ... ... Даму банкін, Әсимданкті және Қазақстанның Тұрғын үй
құрылыс ... ... ... ... ... жеке ... болып
табылады.
Банк жүйесінің тұрақтылығы нығая түсуде. Оның ... ... ... ... 1,4 млрд. Астам АҚШ долларын құрайды. ТМД елдері
ішінде бір банкке келетін ... ... ... ... ... орында (43 млн. АҚШ доллары).
Соңғы 3 ... банк ... ... 5,1 ... ... ... дейін 3 есе, ал халықтың салымдары (резидент ... – 2,1 ... АҚШ ... ... 4 есе өсті.
Банктердің ресуртық базасының қарқын алуы оларға экономиканы кредиттеу
қызметін едәуір ... ... ... ... ... үш жылда
банктердің экономикаға кредиттері 5,9 млрд. АҚШ долларына дейін 4 есе ... 22%-ы). ... ... бенк ... 57%-ға ... ... ... нақты секторына орналастырылды.
Ұлттық валютаның ішкі тұрақтылығы инфляция қарқынының ... ... ал ... ...... ... ... Инфляцияның төмендеуі макроэкономикалық тұрақтылыққа қол
жеткізеді және сол ... ... ... ... ... ... тұрақтылығы инфляциялық күтулерге және ішкі ... ... оң ... ... ақша ... ... ... артуы бағалардың өсуіне,
яғни инфляцияны тездетуге әсер тигізеді. ... ... банк ... ... ... ... , экономикаға ақшаның түсуін
реттейді. Мысалы, ақша шамадан тыс көп ... ... ... ... мемлекеттік бағалы қағаздардың бір бөлігін сатып, ақша
ұсынысын азайтады. Ақша ... ... ... ... ... ... жүрген мемлекеттік бағалы қағаздардың бір бөлігін сатып
алып, ақша ұсынысын ұлғайтады.
Ақша-кредит ... ... ... ашық ... операциялары –
бағалы қағаздарды сату және сатып алу болып табылады. Олар ең ... ... ... шығару және өтеу арқылы жүргізіледі. Сонымен бірге, Ұлттық
банк векселдері қайта есептеу арқылы ... ... ... ... ... ... банктердің қысқа мерзімді өтімділігін қолдау
үшін банктерге қысқа мерзімді кредиттер ... және ... ... ... ... ... банк секторының нығаюына байланысты, екінші
деңгейдегі банктерге кредиттер ... ... ... ... ... негізінен индикативтік сипатта болады және Ұлттық ... ... ... ... ... жүйесінің өтімділікті реттеудің қосымша құралы тікелей және кері
РЕПО операцияларын жүргізу болып табылады. Болашақта бұл ... ... ... ... ... негізгі құралдар болатыны күтілуде.
«Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы» ... ... ... бастап күшіне енетін соңғы өзгерістерге сәйкес, Ұлтты банктің
негізгі мақсаты бағалардың ... ... ету ... ... ... ... ... банк инфляция бойынша бағдарларды ғана
белгілейтін болды. Тиісінше, Ұлттық банк ... ... ... бойынша
бағдарларды белгілемейді және ішкі валюта рыногында теңгенің ... ... ... ... алу ... болғанда ғана барынша
аз қатысатыны болмаса, оны қалыптастыруға қатыспайды.
Теңгенің айырбас бағамының өзгеру қарқыны төмен және ... ... ... ... ... ... Осы ... таяу
перспективаға Г.А. Марченконың сөзіне сүйенсек: «Қазақстан Республикасының
Ұлттық банкі туралы» Заңға ... ... ... Ұлттық банктің
негізгі мақсаты – осы жылдан бастап Қазақстан Республикасында бағалардың
тұрақтылығын қамтамасыз ету болды.
Ұлттық банк ... ... ... ... баға ... ... үшін теңгенің өзгермелі айырбас бағамының ... ... ол ... ... пен ... ... бағамның өзгеруіне
негіз болады. Тиісінше, Ұлттық банк теңгенің айырбас бағамы ... ... және ішкі ... рыногында теңгенің айырбас
бағамының алыпсатарлық секірістерінің алдын алу қажет болғанда ғана барынша
аз қатысатыны болмаса, оны ... ... ... реформалау және ақша банкнотасын өндiруге байланысты
өзiнiң меншiктi қуатын енгiзуi, Қазақстандағы қолма-қол ақшамен ... ... ... ... ... 1992 – 1993 ж.ж. қолма-қол
ақшаның тапшылығы тұсында ... ... ... ... қолма-қол ақша айналысын тұрақтандыру және басқарудың
экономикалық әдiстерiнiң алғышарттары жасалынды. ... ... ... ... ... ұлттық валютаның тұрақтылығын сақтау болып
отыр.[13]
Ұлттық банктің эмиссиясы – ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету. Ол
қолма-қол ақшасыз түрiнде де болуы мүмкiн. ... ... ... ел ... үшін ... ... отыр, себебі ол
айналыстағы артық ақша қаражаттардың азайтудың бірден бір ... ... ... ... бірнеше түрі ғана дамып отыр. Ендігі жерде
мемлекеттің және Ұлттық банктің атқаратын маңызды шараларының бірі әлемдегі
дамыған елдердің қолма-қолсыз ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның қолма-қолсыз ақшаларының тәртіптелген
жүйесіне енгізу болып отыр. Қолма-қол ақша түрiндегi эмиссия – ... мен ... ... ... сиапттайды.
Мiндеттi резервтер – бекiтiлген нормативке сәйкес ... ... ... ... ... шотында сақталуға мiндеттi банк
депозиттерiнiң бөлiгi. Артық резервтер – дегенiмiз ... ... ... шотта қаражатының барлығына байланысты
болғандықтан, Ұлттық банк ақша ... ... ... ... ... ... ... шоттағы қаражатының көлемiн,
яғни банктер өнiмiлiгiн реттеу арқылы реттейдi.[14]
Ұлттық ... 2009 ... 17 ... №33 «Пресс-релиз»
мәліметтеріндегі Ұлттық қордың алтын валюта резервтерінің мөлшерін келесі 1-
ші ... көре ... 1 - ... ... ақша ... ... резервтер[7]
| ... ... ... ... |
| ... | ... халықаралық резервтер, млн. долл. | | ... ... ... |8 124,4 ... ... ... | | ... үлесі ... ... ... ... ... ... |899,1 |835,6 ... (мерзім соңында) |626,4 |626,4 ... ... |150,85 |150,00 ... ... ... USD ... | | |
| |471,25 |438,00 ... ақша ... ... ... банк ... ... ... оның мөлшерi инфляция деңгейiне әсер етедi және ақша-
несие саясаты үшiн үлкен мәнi бар. ... ақша ... ... ұзақ ... ... және ұзақ ... ... ... ... ... бұл тек қана ... ... және ұлттық валютаға деген сенiм болғанда ғана
мүмкiн, керiсiнше, ақша айналысының ... ... ... ... ... көрсеткiшi болып, ақша жынындағы қолма-қол ақша ... ... ... жинақтардың төменгi үлес ... ... ... ... сенiмдi активтерге аударумен бiрге жүредi.
Ақша айналысының жылдамдығы ... ... ... ... ол ақша ... ... iшкi өнiмге қатынасымен
анықталады. Айналыс жылдамдығы төмен болған ... ... ... ... бұл ... кеңiнен дами түсуде: оларда қолма-қолсыз
ақша айналысы өрiс алып жатыр. АҚШ – та ... есеп ... ... зы ғана ... ... ал ... чек, ... карточталар т.б.
көмегiмен жүргiзiледi. Өмiрлiк тәжiрибе көрсеткендей , ақша ... ... ... ... Ақша айналымын қолма-қол және қолма- қолсыз
деп қана қатаң түрде шектеудi ғалымдар онша қабылдай қоймады.
Бiздiң республикамыздағы ... ақша ... ... ... ... онда ол ...... қолма-қол ақшалар немесе банк жүйесiнен тыс ақша;
М1 - өзiне – М0 –дi ... ... ... ... ... немесе басқа депозиттiк шоттардағы қаражаттардың қалдықтары, ... ... мен ... ... ... ... және
аккредитивтiк шоттардағы ... ... ... және заңды
тұлғалардың талап еткенге дейiнгi салымдары кiредi;
М2 - өзiне М1 –дi ... ... жеке және ... ... ... ... ... қамтиды;
М3 – М2-ге банктiк емес заңды ... мен ... ... ... да депозиттерi.
Ам = М3 (ақша массасы) / МВ (ақша ... ... ... ... және ... ... құнымен ақшаға
ауыстырылады;
2) чектiң, траттаның немесе жиро-кепiлдiктiң көмегiмен еркiн айналады;
3) төлемдер ... ... ... ... ... ... массасының бiр бөлiгiн құрайды.
Ақша базасының ақша массасына ықпал етуi ақша ... ... ... ... ... ... келесі 2-ші кесте мен 1-ші суреттен ұлттық экономикадағы ақша
айналысындағы айналыста жүрген ... ... ақша ... ... ... ... 2 – 2009 жылғы ақша агрегаттарының құрылымы
| |2009(1-ші ... ... ... ... |
| ... | | | | ... |2913,6 |3048,9 |3165,5 |3270,9 |3442,5 ... |2078,4 |2929,6 |2310 |2352,3 |2557,2 ... |1234,8 |1280,1 |1327,5 |1358,7 |1450,8 ... |716,1 |723,9 |734,7 |771 |781,5 ... |24,6 |23,7 |23,2 |23,6 |22,7 |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | ... Ақша агрегаттарының 2009 жылғы құрамы [10]
1-ші суреттен көретініміз елімізде 2009 жылы ... ... ... ақша агрегаттарының барлық түрлері бойынша көлемінің өсуі
орын алып ... 2 – ... 2009 ... маусым-тамыз айларындағы ақша
агрегаттарының құрамы [10]
| ... ... ... ... ... (М3) ... |6786,3 |7091,7 |7064,5 ... ақшалар (М0) млрд.теңге |818,7 |807,3 |807,1 ... ... ... ... |5967,5 |6284,4 |6257,4 |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | ... 2 – ... ақша массасы мен қолма-қол ақшалардың үлес
салмағы [10]
Қазақстан Республикасы Ұлттық банкiнiң деректерi бойынша 2009 жылдың 1
мамырына ақша ... (М3) 1090,3 ... ... ...... ... ... айналымдағы қолма-қол ақша (М0) – 257 млрд. теңге
( ... - 167 ... ... ... М3 ... өсiмi ... ... кезеңiндегi деректермен салыстырғанда 33,5% ағымдағы жылдың 1
сәуiрiмен ... –3,5%. Ақша ... ... көлемiндегi қолма-қол
ақша үлесi 2009 жылы ... ... ... 23,6% болды, өткен аймен
салыстырғанда 0,4 пайыздық тармаққа көбейдi.
Сонымен қатар еліміздегі қолма-қол ақшалардың құрамы ... ... ... ... ... өсіп келе ... Оны ... 2006-2009
жылдарға арналған талдау көрсеткіштерінен көре аламыз. (Сурет-2)
Сонымен қатар елде қолма-қол ақшалармен қатар қолма-қолсыз ақшалар ... өсіп келе ... Оның ... ... ... ... ... көлемінің ақшалай сипатының тым жоғары өсіп кетуі,
елдегі әлеуметтік сала бойынша ... ... өсуі және ... ... ... байланысты болып.
Ұлттық банктің ақша-несие саясатындағы негізгі мақсаты ретінде бағаның
тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін ... ... ... саясаттарын
алдағы жылдарға белгіленген шамалар ... ... ... ... отыр. Осы саясат негізінде инфляцияның мақсатты ... ... банк ... таргеттеу бойынша Еуропалық кеңістіктің
стандарттарына өту барысындағы шараларын айтып кетуге болады.
Қазақстан Республикасының ақша ... ақша ... ... ... ... ... кестеден көре аламыз.[16]
| Кесте 2 – Ақша ... ... |04.10  |05.10  |06.10  |07.10  ... |  |  |  |  |  | ... Ақша ... (резервтiк |2 193 |2 261 |2 333 |2 707 |2 577 |2 747 ... |334 |268 |767 |836 |690 |648 ... ... % |-1,9 |3,1 |3,2 |16 |-4,8 |6,6 ... ... ... |43,8 |48,3 |53 |77,5 |69 |80,1 ... ... % | | | | | | ... ... |  |  |  |  |  |  ... ... тыс ... |866 495 |892 756|933 014 |927 522 |929 |926 |
|ақша | | | | |486 |969 ... ... және ... |  |  |  |  |  |  ... | | | | | | ... ... |1 326 |1 368 |1 400 |1 780 |1 648 |1 820 |
| |840 |511 |753 |314 |204 |679 ... |  |  |  |  |  |  ... ... (тар ... |2 017 |2 001 |1 899 |2 152 |2 092 |2 201 |
| |871 |691 |960 |736 |547 |643 ... ... % |-2,2 |-0,8 |-5,1 |13,3 |-2,8 |5,2 ... ... ... |35,2 |34,1 |27,3 |44,3 |40,2 |47,5 ... өзгеріс, % | | | | | | ... ... |  |  |  |  |  |  ... ... ... |561 115 |550 356|395 346 |469 558 |604 |695 ... | | | | |502 |344 ... |  |  |  |  |  |  ... МО |  |  |  |  |  |  ... ... |747 225 |779 827|818 735 |807 319 |807 |809 ... | | | | |062 |662 ... өзгеріс, % |4,1 |4,4 |5 |-1,4 |0 |0,3 ... ... ... |-12,9 |-9,1 |-4,6 |-5,9 |-5,9 |-5,6 ... ... % | | | | | | ... |  |  |  |  |  |  ... М1 |2 222 |2 279 |2 444 |2 597 |2 438 |2 384 |
| |349 |615 |213 |617 |362 |658 ... ... % |-2,5 |2,6 |7,2 |6,3 |-6,1 |-2,2 ... ... бергі |14,1 |17 |25,5 |33,4 |25,2 |22,4 ... ... % | | | | | | ... ... |  |  |  |  |  |  ... |  |  |  |  |  |  ... ... ... |136 909 |143 464|149 592 |151 743 |180 |160 ... депозиттерi | | | | |587 |379 ... ... емес ... |  |  |  |  |  |  ... | | | | | | ... аудармалы |1 338 |1 356 |1 475 |1 638 |1 450 |1 414 ... |216 |324 |886 |555 |713 |617 ... |  |  |  |  |  |  ... М2 |4 391 |4 419 |4 736 |4 993 |4 857 |4 909 |
| |502 |187 |890 |239 |713 |233 ... ... % |-0,6 |0,6 |7,2 |5,4 |-2,7 |1,1 ... ... бергі |-5 |-4,4 |2,5 |8,1 |5,1 |6,3 ... ... % | | | | | | ... ... |  |  |  |  |  |  ... ... ... |  |  |  |  |  |  ... ... | | | | | | ... ... ... |  |  |  |  |  |  ... ... |530 155 |527 625|573 394 |546 694 |636 |645 |
| | | | | |919 |250 ... ... емес ... |  |  |  |  |  |  ... | | | | | | ... ... депозиттерi|  |  |  |  |  |  ... ... ... |  |  |  |  |  |  ... депозиттерi |1 638 |1 611 |1 719 |1 848 |1 782 |1 879 |
| |998 |946 |284 |928 |432 |324 ... |  |  |  |  |  |  ... М3 ... ... |6 556 |6 587 |6 786 |7 091 |7 064 |7 254 |
| |048 |385 |278 |743 |482 |980 ... өзгеріс, % |-2 |0,5 |3 |4,5 |-0,4 |2,7 ... ... ... |4,6 |5,1 |8,3 |13,2 |12,7 |15,8 ... өзгеріс, % | | | | | | ... ... |  |  |  |  |  |  ... ... ... |  |  |  |  |  |  ... | | | | | | ... ... |908 969 |891 744|883 719 |930 631 |1 013 |1 031 |
| | | | | |364 |317 ... ... емес ... |  |  |  |  |  |  ... | | | | | | ... валютасындағы |  |  |  |  |  |  ... ... |1 255 |1 276 |1 165 |1 167 |1 193 |1 314 |
| |578 |454 |669 |873 |405 |430 |
|* ... Банк ... Казахстан Пресс-релиз №69 от 12 сентября 2010|
|года. ... ... ... ... елдің өзінің ұлттық ақша жүйесі
болатындығына ... ... және оны ... ... ... пен Ұлттық банк жүзеге асырып отырады.
Сонымен ақша жүйесi – бұл тарихи түрде қалыптасқан және ... ... ақша ... ... ... ... Ақша ... тарихи қалыптасуы негізінде оның негізгі типтері
мен бақылауға алатын элементтері ... ... ... ... қалыптасуы 1995 жылы «Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі
туралы» заңы ... ... ... іске ... өз ... жүргізе
бастады. Ол ең бірінші елдің ақша бірлігін қалыптастырып, оның айналысын
реттеу, 1999 ... ... ... ... ... жіберу және Ұлттық
банктің бүгінгі таңдағы ақша жүйесін ретеудегі саясаттарының дамыған елдер
стандарттарына өтуімен байланысты.
Еліміздегі ақша ... ... ... Ақша ... ... ... ұлттық валютасы теңге жатады;
• Ақша белгiлерiнiң түрлерi. Егер 1991 ж. 1 ... ... ... ... болса, онда қазiргi кезде ҚР ақша белгiлерi болып
олардың өсу құны ... ... ... ... ... мен ... құралады.
• Эмиссия тәртiбi. Қолма – қол ақшаларды ... ... ... және айналыстан шығаруды Ұлттық банктiң қолма – ... ... ... банкнота мен монеталарды сату ... ... ... мен ... ... ... Қазақстан
Республикасының аумағындағы айналысын ұйымдастыруды және айналыстан
алуды тек қана Қазақстан Ұлттық Банкi жүзеге асырады. ... ... ... мен монеталарды заңды және жеке тұлғаларға сату
арқылы айналысқа шығаруды жүзеге ... Ақша ... ... ... ... болып табылатын: қағаз және несие
ақшалар. Осы ақша ... ... ... ... ... ара
салмағы басты көрсеткіштердің бірі болып табылады. еіміздегі қолма-қол
ақшалар мен несиелік ақшалар туралы жоғарыда ... ... ... ... ... несиелік ақшалардың түрлеріне: ... және ... ... ... ... ... бүгінгі таң
мәселерінің бірі болып отыр.
• Ақша эмиссиясы. Эмиссиондық жүйе ... ... ... ... ... сапасын, жарамдылығын және бұзылған ақшаларды қайта
қабылдау сияқты ... ... ... ... ақша ... оның ... ... ақшалардың үлесін реттеп отыруды іске
асырады. Қазақстанда бұл қызметтерді іске ... және ... ... ... ... ... айналысын реттеп отыратын
Алматы қаласындағы Райымбек даңғылында ... ... ... ... ... Орталығы болып табылады
Жұмысты аяқтай келе мен еліміздің ақша ... ... ... ... ... ... атқарып келе жатыр деп айтуға болатындығына
көзім жетіп отыр. Оған себеп Қазақстанның бүгінде қаржы саласының жан-жақты
дамуы, елде ... ... ... ... ... дәлел
болуда.
Қазақстан Республикасының ақша ... ақша ... ... ... ... жаңалық бұл айналысқа жаңа теңгелердің енгізілуі
болып табылады. Яғни, 2006 ... 15 ... ... айналысқа жаңа
формадағы теңгелер шықты және бұрынғы ескі теңгелер мен жаңа теңгелер 2007
жылдың 15 қараша ... ... ... ... болды.
Ақшаның әсiресе мемлекет үшiн маңызы зор, ол арқылы мемлекет бүкiл ел
аумағын және сыртқы экономикалық қатынастарды ... ... ... ақша ... ... ... ... ол ел экономикасына ауыр зардаптар
тигiзуi мүмкiн, мысалы инфляцияны атап өтсек болады. Мемлекет ...... ... ... ... де пацдаланады, “ақша – ... ... ... Ал ... ... үшiн ... ... теорияларын бiлу
қажет, ақша айналысындағы ақша айналыс заңы, ақша қызметтерi және ... ... ... ұлттық деңгейде ақша реформасы 1993 жылы 15 ... ... ... ... ... ... ... бастап
қызмет етуде. Бүгiнгi таңда ... ... ... ... ... елiмiзде жүргiзiлiп жатқан қаржы шаралары ... ... ... ... Оған дәлел ретiнде бүгiнде елiмiз ТМД елдерi iшiнде
елдiң қаржы секторы ең жақсы дамыған және ... ... етiп ... сала
болып табылады.
Менің осы курстық жұмысқа ұсынысым;
• ақша жүйесінің ақша айналысын ұйымдастырудың заңдық негізін ... әрі ... ... ... ... ... жаңа саясат табу;
• теңге валютасын әлемдік ақша катарына қосу;
• теңгенің ... ... ... ақша айналымын икемді ету;
• қолма қолсыз акша айналымының дамуына мүмкіндік жасау;
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. ... ... ... 2006 ... ... М.Қ. ... ... 2003 ж
3. «Банк іс»і оқу құралы С.Б Мақыш.-Алматы, 2007 ж
4. «Ақша ,несие,банктер» Б.А.Көшенова.-Алматы, 2000 ж
5. ... ... ... Б.А.Көшенова.
Алматы, 2001 ж
6. «Ақша айналысы және несие» С.Б. ... 2000 ... ... ... ... Уикипедиядан алынған мәлімет, ашық энциклопедия
http://kk.wikipedia.org/wiki/Ақша_жүйесі
11. http://www/sachok/kz
12. ... ... ... ... ... ...

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша жүйесі және ақша айналымы. Қазақстан Республикасының ақша жүйесі38 бет
Ақша жүйесі және оның негізгі элементтері, Қазақстан Республикасының ақша жүйесі23 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
1922-1924 жж. ақша реформасын жүргізудін, себептері және оның мазмұны6 бет
«Қоғамдық ұдайы өндірістегі ақшаның мәні, функциялары және рөлі»6 бет
Ағымдағы операциялар шоты15 бет
Ақша - несие саясатының ресурстары30 бет
Ақша айналымы21 бет
Ақша айналысы және оның дамуы31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь