Иранның әлеуметтік-экономикалық дамуы және жартылай отарға айналуы


1.Иран және Ауғанстанның әлеуметтік.экономикалық құрылысы.
2.Ағылшын.Иран, , Орыс.Иран соғыстары
3.Ұлт.азаттық қозғалыстар .Халық толқулары.
4. Ирандағы шетел державаларының саясаты және отарлау жүйесі.
Орта ғасырларда Иран (Персия) Азиядағы ең ірі мемлекеттердің бірі болатын. Жаңа заманның басында Шығыстың маңызды стратегиялық және сауда жолдарында орналасқан Иран мемлекеті экономикалық және мәдени кезеңнің көтерілуін басынан өткеріп 1722 жылы Иран ауғандардың шабуылына душар болып, оның көп территориясы афгандардың билігіне өтіп, ал олардың басшысы Мир – Махмуд Иран шахы болып, тағайындалды. Жаулап алушыларға қарсы күресті талантты қолбасшы – Надир – хан басқарды . 1730 жылы афгандар Ираннан қуылды. 1736 жылы нәтижесінде Шах болып тағайындалған . Надир құрамында Ауғанстан , Бұхара, Хива, Солтүстік Үндістан, Кавказ кіретін держава пайда болды. Алайда бұл держава 1747 жылы Надирдің өлімінен кейін құлаған болатын. Слотүстік Индияда Ұлы Моғолдардың билігі орнады. Тұрақты ауған мемлекеті орнатылды. Иран бір-бірімен шиеленіскен бірнеше мемлекетке бөлінді. XVIII ғасырдың соңы мен XIXғасырдың басында Иран әлсіреген феодалдық мемлекетке айналды. Халқының жартысынан астамын әзірбайжандар, түріктер, күрт , арабтар құрады.
Иранда жерге феодалдық меншік болды. Үндістандағыдай Иранда да бүкіл жер , су , мал, т . б . меншіктенушісі Шах болды. Одан түскен салықтар үкімет аппаратын, әскерді және т . б . жатты. Қалған жерлер феодалдардың меншігінде болды . Жердің көп бөлігін мешіттер мен киелі жерлерге жататын вакуфтар құрады . Ол жерлерде шаруалар феодалдардың қанауына түсті . Шаруа уақытша алған жерінен түскен пайда бес бөлікке бөлінді. Тек бесінші бөлігі шаруаға тиетін болды. Одан бөлек шаруалар жер үшін көптеген салықтар мен салғырттар жинады. Іс жүзінде шаруа тәуелсіз тұлғаға жататын , бірақ шексіз билік , таусылмас салықтар оны көптеген мүмкіндіктерінен айырды . Қашқан шаруаларды күшпен иелеріне қайтарды . Аяусыз қанаущылықтың құлдырап , шаруалардың кедейленуіне әкеп соқтырды.
Азияның басқа елдері сияқты, Иранда жерден бөлек үй қолөнерімен , саудамен , тігіншілікпен , кілем тоқумен т . б . айналысты . Иран қалаларында ортағасырлық ұйымдарды сақтап қалған дамыған қолөнер етек жайды.Мұнда жалдамалы еңбекті қолданатын қарапайым мануфактура да дамыды . Қолөнершілер мен мануфактураларда тоқыма кілем, мыс пен темірден жасалған бұйымдар дайындалды . Бұйымдардың жартысы шетелдерге өткізілді . Ішкі сауда кең көлемде дамыды . Оны ұсақ және орта саудагерлер өткізді. Феодалдық үкімет капитализмнің дамуын тегіледі .
Шексіз билік шахта болды . Түрлі хандар арасындағы талас-тартыс нәтижесінде XVIII ғасырдың соңында Иранда билік басына Каджаров әулеті орнықты . Бірінші болып Шах тәжіне Ага-Мұхаммед отырды, одан соң Фатх – Али – Шах (1797 - 1834 жылдары ) отырды . Иран 30 облысқа бөлініп , олады шахтың туыстары мен балдары биледі . Олар өз пайдасына паминдер, салықтай, кейде тиындар жинады . Кейде олардың арасында территория үшін қарулы қақтығыстар болып жаты . Округтар мен аймақтардың басында беделді жергілікті хандар отырды . Осман империясының мұсылмандарына қарағанда – Ирандық мұсылман суниттер шеиттермен болды . Олар суннаның қасиетін , халифтерді мойындамады . Сот діндік сипатта болды. Шаруалар мен қолөнершілер жақтап болмағыр бас тартушылық үшін қатал жазаланды . Аға Мұхаммед билігі кезіндегі қатал жаза – көзді тесу болды . Ел арасында көптеген кедей соқырлар жүрді . Олар шахтың билігінің үстемдігі еді . 1975жылы Аға – Мұхаммед Грузияға аттанады . Онда 20000 адам таланып құлдыққа салынды .

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Иранның әлеуметтік-экономикалық дамуы және жартылай отарға айналуы

1.Иран және Ауғанстанның әлеуметтік-экономикалық құрылысы.
2.Ағылшын-Иран, , Орыс-Иран соғыстары
3.Ұлт-азаттық қозғалыстар .Халық толқулары.
4. Ирандағы шетел державаларының саясаты және отарлау жүйесі.

Орта ғасырларда Иран (Персия) Азиядағы ең ірі мемлекеттердің бірі
болатын. Жаңа заманның басында Шығыстың маңызды стратегиялық және сауда
жолдарында орналасқан Иран мемлекеті экономикалық және мәдени кезеңнің
көтерілуін басынан өткеріп 1722 жылы Иран ауғандардың шабуылына душар
болып, оның көп территориясы афгандардың билігіне өтіп, ал олардың басшысы
Мир – Махмуд Иран шахы болып, тағайындалды. Жаулап алушыларға қарсы
күресті талантты қолбасшы – Надир – хан басқарды . 1730 жылы афгандар
Ираннан қуылды. 1736 жылы нәтижесінде Шах болып тағайындалған . Надир
құрамында Ауғанстан , Бұхара, Хива, Солтүстік Үндістан, Кавказ кіретін
держава пайда болды. Алайда бұл держава 1747 жылы Надирдің өлімінен кейін
құлаған болатын. Слотүстік Индияда Ұлы Моғолдардың билігі орнады. Тұрақты
ауған мемлекеті орнатылды. Иран бір-бірімен шиеленіскен бірнеше мемлекетке
бөлінді. XVIII ғасырдың соңы мен XIXғасырдың басында Иран әлсіреген
феодалдық мемлекетке айналды. Халқының жартысынан астамын әзірбайжандар,
түріктер, күрт , арабтар құрады.
Иранда жерге феодалдық меншік болды. Үндістандағыдай Иранда да бүкіл
жер , су , мал, т . б . меншіктенушісі Шах болды. Одан түскен салықтар
үкімет аппаратын, әскерді және т . б . жатты. Қалған жерлер феодалдардың
меншігінде болды . Жердің көп бөлігін мешіттер мен киелі жерлерге жататын
вакуфтар құрады . Ол жерлерде шаруалар феодалдардың қанауына түсті . Шаруа
уақытша алған жерінен түскен пайда бес бөлікке бөлінді. Тек бесінші бөлігі
шаруаға тиетін болды. Одан бөлек шаруалар жер үшін көптеген салықтар мен
салғырттар жинады. Іс жүзінде шаруа тәуелсіз тұлғаға жататын , бірақ
шексіз билік , таусылмас салықтар оны көптеген мүмкіндіктерінен айырды .
Қашқан шаруаларды күшпен иелеріне қайтарды . Аяусыз қанаущылықтың құлдырап
, шаруалардың кедейленуіне әкеп соқтырды.
Азияның басқа елдері сияқты, Иранда жерден бөлек үй қолөнерімен
, саудамен , тігіншілікпен , кілем тоқумен т . б . айналысты . Иран
қалаларында ортағасырлық ұйымдарды сақтап қалған дамыған қолөнер етек
жайды.Мұнда жалдамалы еңбекті қолданатын қарапайым мануфактура да дамыды .
Қолөнершілер мен мануфактураларда тоқыма кілем, мыс пен темірден жасалған
бұйымдар дайындалды . Бұйымдардың жартысы шетелдерге өткізілді . Ішкі сауда
кең көлемде дамыды . Оны ұсақ және орта саудагерлер өткізді. Феодалдық
үкімет капитализмнің дамуын тегіледі .
Шексіз билік шахта болды . Түрлі хандар арасындағы талас-тартыс
нәтижесінде XVIII ғасырдың соңында Иранда билік басына Каджаров әулеті
орнықты . Бірінші болып Шах тәжіне Ага-Мұхаммед отырды, одан соң Фатх – Али
– Шах (1797 - 1834 жылдары ) отырды . Иран 30 облысқа бөлініп ,
олады шахтың туыстары мен балдары биледі . Олар өз пайдасына паминдер,
салықтай, кейде тиындар жинады . Кейде олардың арасында территория үшін
қарулы қақтығыстар болып жаты . Округтар мен аймақтардың басында беделді
жергілікті хандар отырды . Осман империясының мұсылмандарына қарағанда –
Ирандық мұсылман суниттер шеиттермен болды . Олар суннаның қасиетін ,
халифтерді мойындамады . Сот діндік сипатта болды. Шаруалар мен
қолөнершілер жақтап болмағыр бас тартушылық үшін қатал жазаланды . Аға
Мұхаммед билігі кезіндегі қатал жаза – көзді тесу болды . Ел арасында
көптеген кедей соқырлар жүрді . Олар шахтың билігінің үстемдігі еді .
1975жылы Аға – Мұхаммед Грузияға аттанады . Онда 20000 адам таланып
құлдыққа салынды .
XVIII ғасырдың соңында Иран Франция мемлекетімен сауда келісіміне
отырды. ХIХ ғасырда Англия мен Франция Иранға байланысты отарлық саясатын
бастады. Иран Англияны тауар нарығы ретінде қызықтырды. Он кезеңде Иран
Англия мен Францияны , Европа мен Азияда жүргізген экономикалық
және саяси маңызды стратегиялық ретінде қызықтырды .
1800 жылы Индиядағы ағылшын билеушілері Иранға өте пайдалы саяси және
сауда келісіміне қол қою үшін дипломаттарды жіберді. Иран шахы Англияға
әскери көмек көрсетуге уәде берді. Ал Англия Франциямен Ауғанстан соғысының
басталып кету сәтінде Иранды әскери қару-жарақпен қамтамасыз етуге уәде
берді . Ағылшын және үнді саудагерлері салық төлеместен Иран порттарына
салықсыз тауар әкелуге мүмкіндіктері туды.
ХIХ ғасырдың басында Ресей мен Иран арасында қарама-қайшылық туады .
Грузияның Ресейге қосылу нәтижесінде Иран шахының қахарынан құтылады .
Орыс патшалығының құрамына Дағыстан мен Әзірбайжан елдері
кірді . Кавказда өз үстемдігін орнатқан орыс патшалығы Иранда да
өз билігін орнатуды мақсат етті . Ал Иран феодалдары Әзірбайжан
мен Грузияны жоғалтқандарына бармақ тістеп отырған болатын Иранды
өзіне бағындырып Ресейге қарсы шығару жоспарын іске асыру үшін
ағылшын және француз дипломатиясы Иран феодалдарының реваншистік
бағытын пайдаланды . 1804 жылы Француз үкіметінің антиорыстық одаққа
Шахтың қол қоюын талап еткенімен ол сәтсіз болып шықты .
1804 жылы орыс әскерінің Ганджин хандығына басып кіруінен кейін
Иран мен Ресей арасында соғыс басталды. Жергілікті халықтың қолдауымен орыс
әскері алға қарай жылжыды. Шах ағылшындардан уәделескен көмекті талап
етеді. Алайда 1807жылы Ресей Напалеонға қарсы шығып Англиямен одақтасады.
Мұндай жағдайда Англия Иранға ашық көмек көрсетуге қауыптенеді .
Қалыптасқан бұл жағдайды Француз дипломатиясы пайдаланады. 1807 жылы Иран
мен Француз келісіміне қол қойылады, бұл келісімінің шарты бойынша Шах
Англиямен барлық саяси және сауда қатынастарын тоқтатып, Ауғанстанмен
бірге Англияға қарсы соғыс жариялап, Иран арқылы Үндістанға жорыққа
шыққан жағдайда Француз армиясына көмек көрсетіп, Француз әскери
кемелері үшін Парсы шығанағындағы барлық порты алуға мәжбүр болды .
Наполеон өз кезегінде Грузияны Иран иелігіне тапсыруға, Иран
армиясын қайта құру үшін инструкторлар мен қару – жарақтарды
жөнелтуге уәде берді. Көп кешікпей Иранға Француз әскери миссиясы
келіп,Ирандық армияның қайта құрылуы басталады. Келісімді бекіту
барысында Шах Француз көпестеріне жаңа сауда жеңілдіктерін ұсынады.
Алайда, Француздар бұл артықшылықтарды жүзеге асыра алмады.
Ресеймен жасасқан тильзиттік келісімінен соң Франция Иранға ашық көмек
көрсете алмайды. Бұл жағдайды ағылшындарда пайдаланып қалуға тырысты.
1808 жылы Иранға екі бірдей ағылшын миссиясы келді: бірі Үндістанна,
екіншісі тікелей Лондоннан келеді. 1809 жылы алдын ала Англо-Ирандық
келісімге қол қойылды . Шах Франциямен қатынасын үзуге уәде берсе ,
Англия өз тарапынан жыл сайын Иранға Ресеймен соғыс жалғасқанға
дейін ақшалай жәрдем көрсетуге уәде береді . Иранға ағылшын әскери
инструкторлары мен қару – жарақтар әкелінеді . Ресеймен соғысты
жалғастыруға итермелей отырып, ағылшындар Иран армиясына басшылық
орнатуға тырысты.
Сонымен, Иран – орыс соғысына Француздар да, ағылшындарда
айтарлықтай ықпал етпейді. Түрлі аймақтарда,әсіресе Хорасанда Шахтың
билігіне қарсы толқулар өтіп жатты. Кавказ маңы тұрғындары орыстарға
көмек көрсетіп отырды. Ұзаққа созылған бұл соғыс Иранның
жеңілісімен аяқталды .
1813 жылы Гюлистан деген жерде Ресей мен Иран арасында
келісімге қол қойылды. Бұл келісім бойынша Грузия Ресейге қосылып,
Дағыстан мен Солтүстік Азербайжан Ресей империясының құрамына кірді.
Ресей Каспий теңізіне өз әскери флотын шығаруға құқық алды . Орыс
көпестері Иранда, ал Ирандықтар Ресейге еркін саудамен айналысуға
мүмкіндік алды .Ағылшын дипломатиясы әлі де Иранда өзінің саяси
және экономикалық ықпалын ұлғайту мақсатынан қол үзбеді. 1809 жылы
келісімнің негізінде 1814 жылы Тегеранда ағылшын – Иран келісіміне
қол қойылады . Келісім бойынша Англия мен Иран арасында мәңгі
бейбіт орнатылуы қажет болды және де Иранның Англияға қас
Европалық мемлекеттерінен келісім шарттары жойылды . Иран Англияға
Үндістан мен Афганистандағы саясатын қолдауға, әскери инструкторларды
тек Англия мен өзге де достық қатнастағы елдерде шақырылып
отыратына уәде берді. Ал, Англия Гюлистан келісімі бойынша бекітілген
орыс – Иран шекарасын қайта қарауға қол жеткізетіндігін және
Ресеймен арада соғыс бола қалған жағдайда әскери және қаржылай
көмек көрсететіндігін айтты . Бұл келісім Шах сарайында орыстарға
қарсы толқуларды күшейте түсті . Кешікпей Иран басшылары Гюлистан
келісімін қайта қарастырып, иранға әзірбайжандық хандықтарды қайтаруды
талап етіп, 1826 жылы жазда шах Ресейге қарсы соғысты қайта ашты. Орыс
әскерімен Тебризаның алынуынан соң, 1828 жылы 10 ақпанда Түркманчайлық
бейбіт келісіміне қол қойылды. Аракс өзеніндегі жаңа кеден Шығыс Арменияның
Иран феодалдарынан босатылуын айқындады. Иран Ресейге 20 млн. сом төлейтін
болды. Келісім бойынша Ресей Иранда өз консульстволарын ашуға құқылы болды
. Бейбітшілік келісімен қоса арнайы сауда трактаты қабылданды .
Ресейде әкелінетін кеден салымдары осылардың бағасының 5 % - нан
аспауы тиіс . Орыс саудагерлері ішкі салымды төлеуден босатылды .
Орыстардың Ирандықтармен барлық сауда және сот қатнастары орыс
концерсумының негізінде жүріп жатты.
Иранның елшісі А.С. Грибоедовты осы саяси оқиғалардың барлығы
қиын жағдайда қалдырды. Ол Петербургке Иранның қиын жағдайы мен Шах
қазынасының жоқшылығын жеткізіп отырды. Бірақ ереже бойынша ол
келісімнің міндеттерін толығымен орындауы керек еді Мұны ағылшын
реакционерлері пайдаланып, Иранды Ресейге қарсы қоя бастады.
Түркманчайлық келісім орыс-иран соғысының соңғы келісімі болды. Келісім
бойынша Грузия, Солтүстік Әзірбайжан, Шығыс Армения Иран феодалдарынан
босатылды. Бірақ бұл келісімнен соң орыс патшалығының билігі Иранда күшейді
Англиядағы революциядан соң 30 – 40 жылдары Иранда отарлау саясаты
күшейді. Бірақ Түркменчайлық келісімнен соң орыс билігінің Иранда күшеюі
ағылшындарға кедергі келтірді. 1814 жылы Англо – Ирандық келісім күшін
жоғалтты .
Ресеймен соғысып, жеңілу нәтижесінде Иран герат князьдығын
басып алуды көздеді . 1837 жылы Мұхаммед Шах ( 1834 – 1848 жылдары )
Гератқа аттанды. Ағылшындар Ирандықтарға бұл басып алуды тоқтатуға шақырды.
Ал Ресей патшалығы Иранға қолдау ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Фирманың әлеуметтік-экономикалық дамуы
Шқо әлеуметтік-экономикалық дамуы
Арқалық қаласының әлеуметтік экономикалық және мәдени дамуы
Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық және мәдени дамуы
Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуы
Осман империясының әлеуметтік-экономикалық дамуы және араб елдерін жаулап алуы
ХҮІІғ. басындағы Англияның әлеуметтік-экономикалық дамуы
Қазақстанда бір салалы қалалардың әлеуметтік-экономикалық дамуы
Экономикалық және әлеуметтік саясат
Дененің айналуы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь