Қазақстандағы билікті жүргізу жолдары


Біздің мемлекетіміз жас, керегесін тіктеп, қанатын енді қатайтып келеді. 70 жылдан астам уақыт бойы кеңестік әкімшілдік-әмірлік, тоталитарлық жүйенің шырмауында болып, бодандық қамытынан арылғанымыз кеше ғана десек болады. Барлық шаруа бірден өз бетімен шешіліп, тап-тұйнақтай болады дей салу әсте асығыс пікір деп ойлаймын. Олай дейтін себебім, мемлекеттік тілдің қанатының кең жайылуына Елбасы Н.Назарбаев тәуелсіздіктің алғашқы күндерінен бастап зор еңбек жасап келеді. Өзіңіз білесіз: біздің еліміздің демографиялық жағдайы, ең бастысы әлеуметтік-экономикалық жағдайы ә дегеннен тіл мәселесін ту етіп көтеріп, ұрандатуға мүмкіндік берген жоқ. “Көш жүре түзеледі” демекші, бастысы экономика, халықтың әл-ауқаты, басқа шаруа сонан соң деген Елбасының сарабдал саясаты мұндай күрделі мәселені шешуде тым асығыстық пен біржақты қызбалылыққа жол бермеді. Одақ ыдырағаннан соң бір¬қатар мемлекеттер тіл мәселесін төтесінен шешуге талпынды. Одан не шықты, олардағы жағдайдың қалай ушыққаны қазір белгілі емес пе?
“Егемен Қазақстан” газетінің 31 мамыр күнгі нөмірінде Президент Н.Назарбаевтың Жарлығы шықты. Аталған құжатта ”Тілдерді қолдану мен дамытудың 2001-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы туралы” Қазақстан Республикасы Президентінің 2001 жылғы 7 ақпандағы №550 Жарлығына елеулі толықтырулар енгізілген. Жарлықты оқығанда ойыңызға не келді?
Дер кезінде шыққан, аса қажет құжат деп ойлаймын. Шынымды айтсам, аталған Жарлық көптің көкейіндегі ойды дөп басып, тың серпіліске жол ашады деп түсінемін. Олай дейтін себебім, тіл мәселесі талайдан бері сөз болып келеді ғой. Жоғарыдағы сөзімде, Елбасының мемлекеттік тілдің мәртебе алуына, оның қолданылуы мен дамуына қатысты “жеті рет өлшеп, бір рет кес” деп атам қазақ айтқан нақыл сөзді өзіне салиқалы саясат ретінде ұстағанын тілге тиек етіп өттім.
Елбасының көрегендігі сонда: мұндай нәзік нәрсені кезең-кезеңімен шешуге бағыт ұстанды; жағдайды дұрыстап, экономиканы тұрақтандырып, даму тізгінін қолға мықтап ұстамайынша асығыстыққа жол берген жоқ. Сол саясаттың арқасында халықтың әл-ауқаты күшейді. Қазір 90-шы жылдардың басындағы тоқыраудан шықтық, енді елімізді мекен етіп отырған ұлт пен ұлыс өкілдерінің бәрі мемлекеттік тілдің қажеттілігі мен қолданылуына ешқандай қарсылық білдіріп отырған жоқ. Қазақстан ішкі саяси тұрақтылықты сақтап отырған бірден бір мемлекет, біздегі басқа ұлт өкілдері мемле¬кеттік тілді меңгеруге түсіністікпен қарауда, себебі мемлекеттік тіл көп ұлтты Қазақстан халқын ұйымдастырушы, біріктіруші және іргелі істерге жұмылдырушы тіл болғалы отыр. Бұл туралы Елбасы былтырғы Жолдауында да айрықша айтқан.

Пән: Бизнесті бағалау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Қазақстандағы билікті жүргізу жолдары

Біздің мемлекетіміз жас, керегесін тіктеп, қанатын енді қатайтып
келеді. 70 жылдан астам уақыт бойы кеңестік әкімшілдік-әмірлік,
тоталитарлық жүйенің шырмауында болып, бодандық қамытынан арылғанымыз кеше
ғана десек болады. Барлық шаруа бірден өз бетімен шешіліп, тап-тұйнақтай
болады дей салу әсте асығыс пікір деп ойлаймын. Олай дейтін себебім,
мемлекеттік тілдің қанатының кең жайылуына Елбасы Н.Назарбаев
тәуелсіздіктің алғашқы күндерінен бастап зор еңбек жасап келеді. Өзіңіз
білесіз: біздің еліміздің демографиялық жағдайы, ең бастысы әлеуметтік-
экономикалық жағдайы ә дегеннен тіл мәселесін ту етіп көтеріп, ұрандатуға
мүмкіндік берген жоқ. “Көш жүре түзеледі” демекші, бастысы экономика,
халықтың әл-ауқаты, басқа шаруа сонан соң деген Елбасының сарабдал саясаты
мұндай күрделі мәселені шешуде тым асығыстық пен біржақты қызбалылыққа жол
бермеді. Одақ ыдырағаннан соң бір¬қатар мемлекеттер тіл мәселесін төтесінен
шешуге талпынды. Одан не шықты, олардағы жағдайдың қалай ушыққаны қазір
белгілі емес пе?
“Егемен Қазақстан” газетінің 31 мамыр күнгі нөмірінде Президент
Н.Назарбаевтың Жарлығы шықты. Аталған құжатта ”Тілдерді қолдану мен
дамытудың 2001-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы туралы”
Қазақстан Республикасы Президентінің 2001 жылғы 7 ақпандағы №550 Жарлығына
елеулі толықтырулар енгізілген. Жарлықты оқығанда ойыңызға не келді?
Дер кезінде шыққан, аса қажет құжат деп ойлаймын. Шынымды айтсам,
аталған Жарлық көптің көкейіндегі ойды дөп басып, тың серпіліске жол ашады
деп түсінемін. Олай дейтін себебім, тіл мәселесі талайдан бері сөз болып
келеді ғой. Жоғарыдағы сөзімде, Елбасының мемлекеттік тілдің мәртебе
алуына, оның қолданылуы мен дамуына қатысты “жеті рет өлшеп, бір рет кес”
деп атам қазақ айтқан нақыл сөзді өзіне салиқалы саясат ретінде ұстағанын
тілге тиек етіп өттім.
Елбасының көрегендігі сонда: мұндай нәзік нәрсені кезең-кезеңімен
шешуге бағыт ұстанды; жағдайды дұрыстап, экономиканы тұрақтандырып, даму
тізгінін қолға мықтап ұстамайынша асығыстыққа жол берген жоқ. Сол саясаттың
арқасында халықтың әл-ауқаты күшейді. Қазір 90-шы жылдардың басындағы
тоқыраудан шықтық, енді елімізді мекен етіп отырған ұлт пен ұлыс
өкілдерінің бәрі мемлекеттік тілдің қажеттілігі мен қолданылуына ешқандай
қарсылық білдіріп отырған жоқ. Қазақстан ішкі саяси тұрақтылықты сақтап
отырған бірден бір мемлекет, біздегі басқа ұлт өкілдері мемле¬кеттік тілді
меңгеруге түсіністікпен қарауда, себебі мемлекеттік тіл көп ұлтты Қазақстан
халқын ұйымдастырушы, біріктіруші және іргелі істерге жұмылдырушы тіл
болғалы отыр. Бұл туралы Елбасы былтырғы Жолдауында да айрықша айтқан.
Мына Жарлықта “мемлекеттік тіл бірқатар мемлекеттік басқару
органдарында қолданылмайды немесе мардымсыз қолданылады” деген жолдар бар.
Мемлекеттік тілдің кеңінен қолданылмай отырғанына не нәрсе кедергі?
Мемлекеттік тілді жүргізу үшін не істеу керек?
Қазақ тілі – бай тіл. Оған біз ана тіліміз деп қараймыз. “Ел боламын
десең бесігіңді түзе” деген қазақ. Ендеше, тілімізді құрметтейміз десек,
осындай бай тілді мемлекеттік іс қағаздарын жүргізуге, оңтайлы пайдалануға
кезек келді. Менің ойымша, мәселені мектептен бастауымыз керек. Демек, ең
басты шаруа мұғалімге келіп тіреледі. Қазір бізде мықты мұғалімдерді шертіп-
шертіп таңдап алатындай мүмкіндік бар ма? Жоқ. Неге?
Мұғалімнің жағдайы нашар. Айлығы жетісіп тұрған жоқ. Мұғалім мықты
болуы үшін оған жақсы төлеу керек. Баяғыда ауылда кім беделді еді? Мұғалім.
Тіпті ұят болады деп мұғалімге мал да ұстатпайтын. Ендігі кезекте,
мұғалімнің әлеуметтік жағдайын көтеру керек.
Бұрын тіл қадірлі болды. Мұғалімдер даярлайтын оқу орындарына түсу үшін
талас қандай еді? Педагогикалық институттарды бітірген мұғалімдер қазақ
тілінің абыройын арттырды.
Тіл мәселесін болашақта түбегейлі шешеміз десек бірыңғай қазақ тілімен
айналысатын жоғары оқу орнын ашу керек, мейлі ол университет болар немесе
тілдерді зерттеудің ғылыми орталығы болар. Оған түсушілерді грантпен оқыту
керек. Бұл мемлекеттік тілдің мәртебесін көтеретін шара.
Сосын бір айтар нәрсе: бізде тіл үйренушілер аз емес. Осы азаматтар бас-
аяғы бес-алты айда ағылшын, қытай тілдерін игеруге тырысады. Ал қазақ
тіліне келгенде іс жауыр.
Қанша оқыттық, үйреттік дегенмен нәтиже болмаса, бәрі бекер бос сөз
күйінде қалады. Тағы бір мәселе – методология дұрыс болуы керек. Оған
қомақты қаржы бөлу қажет. Шетелден енген сөздің бәрін оңды-солды
қазақшалап, тілді жасанды сөздермен қолдан қиындатудың да қажеті жоқ. Ата
Заңымыздың 7-бабында мемлекеттік тіл – қазақ тілі деп бадырайтып тұрып
жазылған. Тіл туралы заңнамалар да бар. Бірақ та, әлі күнге дейін бұл
мәселеде қара жаяу болып келеміз. Яғни, мемлекеттік тілді қолдану мен
дамыту мәселесінде тиісті органдар тарапынан тегеурінді іс-қимыл жоқ.
Рас, бірқатар мемлекеттік органдарда мемлекеттік тіл өз мәнінде
қолданылмай¬ды. Оның басты себебі нормативтік-құқықтық актілердің дені
ресми тілде әзірленетіндігінде болса керек. Енді Елбасы Жарлығы бойынша
нормативтік-құқықтық актілер, лауазымды тұлғалардың сөйлейтін сөздері,
қызмет бабында пайдалануға арналған құжаттар ең алдымен мемлекеттік тілде
дайындалатын болады. Бұл тіл мәселесіндегі күні бүгінге дейін шешілмей келе
жатқан олқылықтың орнын толтырары сөзсіз.
Мемлекеттік органдардың іс жүргізуін, есептік-статистикалық, қаржылық
және техникалық құжатнаманы 2010 жылға дейін кезең-кезеңімен көшіру жөнінде
Жарлықта нақты мерзімдер белгіленген. Оның ішінде Сіз басқарып отырған
Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігі мемлекеттік тілге 2007 жылы
көшуі керек. Оған алты-ақ ай қалды. Бұған мүмкіндіктеріңіз бар ма?
Толық мүмкіндік бар. Біз ең бастысы Конституция талабын, сосын мемлекет
басшысының Жарлықтары мен заңнамалық бастамаларын бұлжытпай орындауға
тиістіміз. Жарлық талқыланбайды. Ол орындалуы тиіс. Бұл істе ұрандатудың,
алаулатып-жалаулатудың қажеті жоқ. Бәрін біртін-біртін ретіне қарай атқара
беру керек. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі
агенттігінің бірқатар аумақтық басқарма¬ларында, атап айтқанда Атырау,
Жамбыл, Батыс Қазақстан, Маңғыстау, Қызылорда, Оңтүстік Қазақстан
облыстарында іс қағаздары мемлекеттік тілде жүргізіледі. Іс тетігі –
білікті кадрларда демекші, ендеше осы облыстардағы істің көзін білетін,
қабілетті, білікті кадрларды республика деңгейіндегі қызметке тарту керек.
Мемлекеттік тілді еркін меңгерген мемлекеттік қызметшілерге әлеуметтік
жағдайлар жасау керек. Бастысы, қызмет пәтерімен қамтамасыз ету сияқты
әлеуметтік қолдау шаралары кеңінен жүргізілсе. Мемлекеттік тілдің
қолданылуын кеңейту үшін қазақша жақсы білетін кадрларды мемлекеттік
басқару, атқару буындарына тарта беру керек. Сонда олардың қызмет бабымен
жоғарылап өсіп жатқанын көрген басқа әріптестері ойланады.
Қазір біздің агенттік Президенттік жобаны дайындауда. Жарлық бойынша
саяси қызметшілер ротациялауға түседі. Осы тәсілді пайдаланып қазақы
аймақтарда іс-қағаздарды дайындайтын шертілген мамандарды 1-2 жылда орталық
органдарға әкелу қажет. Олар осы істің ұйытқысы болар еді. Ал, орталықта
жүрген жас, келешегінен мол үміт күттіретін, шетелдерде оқыған мамандарды 1-
2 жылға елге жіберу қажет деп ойлаймын.
Олар бір жағынан тілді меңгереді, екінші жағынан елдің жағдайын біліп
қайтады. Бір-екі жылда кез келген қызметкер қазақшаға әбден төселіп алатыны
сөзсіз. Сосын оларды республика көлеміндегі кез ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақстандағы билікті жүргізу әдістері
Қазақстандағы инновациялық белсенділікті арттыру жолдары
Қазақстандағы жұмыссыздық мәселесін шешу жолдары
Қазақстандағы әлеуметтік ауытқушылықтар. Болдырмау жолдары
Қазақстандағы ипотекалық несиелендірудің даму жолдары
Қазақстандағы жұмыссыздықты реттеу және шешу жолдары
Мемлекеттік билікті жүзеге асыру
Қазақстандағы жекешелендіру кезеңдері, оның мәні, жүргізу әдістері
Білікті маман дайарлау
Ахмет байтұрсынұлы- білікті психолог
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь