Қазақстандағы билікті жүргізу жолдары

Біздің мемлекетіміз жас, керегесін тіктеп, қанатын енді қатайтып келеді. 70 жылдан астам уақыт бойы кеңестік әкімшілдік-әмірлік, тоталитарлық жүйенің шырмауында болып, бодандық қамытынан арылғанымыз кеше ғана десек болады. Барлық шаруа бірден өз бетімен шешіліп, тап-тұйнақтай болады дей салу әсте асығыс пікір деп ойлаймын. Олай дейтін себебім, мемлекеттік тілдің қанатының кең жайылуына Елбасы Н.Назарбаев тәуелсіздіктің алғашқы күндерінен бастап зор еңбек жасап келеді. Өзіңіз білесіз: біздің еліміздің демографиялық жағдайы, ең бастысы әлеуметтік-экономикалық жағдайы ә дегеннен тіл мәселесін ту етіп көтеріп, ұрандатуға мүмкіндік берген жоқ. “Көш жүре түзеледі” демекші, бастысы экономика, халықтың әл-ауқаты, басқа шаруа сонан соң деген Елбасының сарабдал саясаты мұндай күрделі мәселені шешуде тым асығыстық пен біржақты қызбалылыққа жол бермеді. Одақ ыдырағаннан соң бір¬қатар мемлекеттер тіл мәселесін төтесінен шешуге талпынды. Одан не шықты, олардағы жағдайдың қалай ушыққаны қазір белгілі емес пе?
“Егемен Қазақстан” газетінің 31 мамыр күнгі нөмірінде Президент Н.Назарбаевтың Жарлығы шықты. Аталған құжатта ”Тілдерді қолдану мен дамытудың 2001-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы туралы” Қазақстан Республикасы Президентінің 2001 жылғы 7 ақпандағы №550 Жарлығына елеулі толықтырулар енгізілген. Жарлықты оқығанда ойыңызға не келді?
Дер кезінде шыққан, аса қажет құжат деп ойлаймын. Шынымды айтсам, аталған Жарлық көптің көкейіндегі ойды дөп басып, тың серпіліске жол ашады деп түсінемін. Олай дейтін себебім, тіл мәселесі талайдан бері сөз болып келеді ғой. Жоғарыдағы сөзімде, Елбасының мемлекеттік тілдің мәртебе алуына, оның қолданылуы мен дамуына қатысты “жеті рет өлшеп, бір рет кес” деп атам қазақ айтқан нақыл сөзді өзіне салиқалы саясат ретінде ұстағанын тілге тиек етіп өттім.
Елбасының көрегендігі сонда: мұндай нәзік нәрсені кезең-кезеңімен шешуге бағыт ұстанды; жағдайды дұрыстап, экономиканы тұрақтандырып, даму тізгінін қолға мықтап ұстамайынша асығыстыққа жол берген жоқ. Сол саясаттың арқасында халықтың әл-ауқаты күшейді. Қазір 90-шы жылдардың басындағы тоқыраудан шықтық, енді елімізді мекен етіп отырған ұлт пен ұлыс өкілдерінің бәрі мемлекеттік тілдің қажеттілігі мен қолданылуына ешқандай қарсылық білдіріп отырған жоқ. Қазақстан ішкі саяси тұрақтылықты сақтап отырған бірден бір мемлекет, біздегі басқа ұлт өкілдері мемле¬кеттік тілді меңгеруге түсіністікпен қарауда, себебі мемлекеттік тіл көп ұлтты Қазақстан халқын ұйымдастырушы, біріктіруші және іргелі істерге жұмылдырушы тіл болғалы отыр. Бұл туралы Елбасы былтырғы Жолдауында да айрықша айтқан.
        
        Қазақстандағы билікті жүргізу жолдары
Біздің мемлекетіміз жас, керегесін тіктеп, ... енді ... 70 ... ... ... бойы ... ... жүйенің шырмауында болып, бодандық қамытынан арылғанымыз кеше
ғана десек болады. Барлық шаруа бірден өз ... ... ... дей салу әсте асығыс пікір деп ... Олай ... ... ... қанатының кең жайылуына ... ... ... ... бастап зор еңбек жасап келеді. Өзіңіз
білесіз: біздің еліміздің ... ... ең ... ... ... ә ... тіл мәселесін ту етіп көтеріп, ұрандатуға
мүмкіндік берген жоқ. “Көш жүре ... ... ... ... ... ... шаруа сонан соң деген Елбасының сарабдал саясаты
мұндай күрделі мәселені ... тым ... пен ... ... жол
бермеді. Одақ ыдырағаннан соң бір¬қатар мемлекеттер тіл мәселесін төтесінен
шешуге талпынды. Одан не ... ... ... ... ... ... емес ... Қазақстан” газетінің 31 мамыр күнгі нөмірінде Президент
Н.Назарбаевтың ... ... ... ... ”Тілдерді қолдану мен
дамытудың ... ... ... ... ... ... Республикасы Президентінің 2001 жылғы 7 ақпандағы №550 ... ... ... Жарлықты оқығанда ойыңызға не келді?
Дер кезінде шыққан, аса қажет құжат деп ойлаймын. Шынымды ... ... ... көкейіндегі ойды дөп басып, тың серпіліске жол ашады
деп түсінемін. Олай дейтін себебім, тіл мәселесі талайдан бері сөз ... ғой. ... ... ... ... ... ... оның қолданылуы мен дамуына қатысты “жеті рет өлшеп, бір рет кес”
деп атам ... ... ... ... өзіне салиқалы саясат ретінде ұстағанын
тілге тиек етіп өттім.
Елбасының көрегендігі сонда: ... ... ... ... ... ұстанды; жағдайды дұрыстап, экономиканы тұрақтандырып, даму
тізгінін қолға мықтап ұстамайынша асығыстыққа жол берген жоқ. Сол ... ... ... ... ... 90-шы жылдардың басындағы
тоқыраудан шықтық, енді елімізді мекен етіп ... ұлт пен ... бәрі ... ... ... мен қолданылуына ешқандай
қарсылық білдіріп отырған жоқ. Қазақстан ішкі ... ... ... ... бір ... ... ... ұлт өкілдері мемле¬кеттік тілді
меңгеруге түсіністікпен қарауда, себебі мемлекеттік тіл көп ұлтты Қазақстан
халқын ... ... және ... ... ... ... ... Бұл туралы Елбасы былтырғы Жолдауында да айрықша айтқан.
Мына Жарлықта “мемлекеттік тіл бірқатар ... ... ... ... ... ... деген жолдар бар.
Мемлекеттік тілдің кеңінен қолданылмай ... не ... ... ... ... үшін не ... ... тілі – бай тіл. Оған біз ана тіліміз деп қараймыз. “Ел ... ... ... деген қазақ. Ендеше, тілімізді құрметтейміз десек,
осындай бай тілді мемлекеттік іс қағаздарын жүргізуге, ... ... ... Менің ойымша, мәселені мектептен бастауымыз керек. Демек, ең
басты шаруа ... ... ... ... ... ... мұғалімдерді шертіп-
шертіп таңдап алатындай мүмкіндік бар ма? Жоқ. Неге?
Мұғалімнің ... ... ... жетісіп тұрған жоқ. Мұғалім ... үшін оған ... ... керек. Баяғыда ауылда кім беделді еді? Мұғалім.
Тіпті ұят болады деп ... мал да ... ... ... ... ... көтеру керек.
Бұрын тіл қадірлі болды. Мұғалімдер даярлайтын оқу орындарына түсу ... ... еді? ... институттарды бітірген мұғалімдер қазақ
тілінің абыройын арттырды.
Тіл мәселесін болашақта түбегейлі шешеміз десек бірыңғай қазақ тілімен
айналысатын ... оқу ... ашу ... ... ол университет болар немесе
тілдерді зерттеудің ғылыми орталығы болар. Оған ... ... ... Бұл ... ... ... ... шара.
Сосын бір айтар нәрсе: бізде тіл үйренушілер аз емес. Осы азаматтар бас-
аяғы бес-алты айда ағылшын, қытай тілдерін ... ... Ал ... ... іс ... ... үйреттік дегенмен нәтиже болмаса, бәрі бекер бос ... ... Тағы бір ... – методология дұрыс ... ... ... ... бөлу ... ... ... сөздің бәрін оңды-солды
қазақшалап, тілді жасанды сөздермен қолдан ... да ... жоқ. ... 7-бабында мемлекеттік тіл – қазақ тілі деп бадырайтып ... Тіл ... ... да бар. ... та, әлі ... дейін бұл
мәселеде қара жаяу болып келеміз. Яғни, мемлекеттік тілді қолдану мен
дамыту ... ... ... ... ... ... ... бірқатар мемлекеттік органдарда мемлекеттік тіл өз ... Оның ... ... ... ... ... тілде әзірленетіндігінде болса керек. Енді Елбасы Жарлығы бойынша
нормативтік-құқықтық актілер, лауазымды ... ... ... ... ... ... құжаттар ең алдымен мемлекеттік ... ... Бұл тіл ... күні ... ... ... ... олқылықтың орнын толтырары сөзсіз.
Мемлекеттік органдардың іс жүргізуін, есептік-статистикалық, қаржылық
және техникалық құжатнаманы 2010 жылға дейін кезең-кезеңімен ... ... ... ... ... Оның ішінде Сіз басқарып отырған
Мемлекеттік қызмет ... ... ... ... тілге 2007 жылы
көшуі керек. Оған алты-ақ ай қалды. ... ... бар ... ... бар. Біз ең ... ... талабын, сосын мемлекет
басшысының Жарлықтары мен заңнамалық бастамаларын бұлжытпай орындауға
тиістіміз. Жарлық талқыланбайды. Ол ... ... Бұл істе ... ... жоқ. Бәрін біртін-біртін ретіне қарай ... ... ... ... ... қызмет істері жөніндегі
агенттігінің ... ... ... атап айтқанда Атырау,
Жамбыл, Батыс Қазақстан, ... ... ... ... іс қағаздары мемлекеттік тілде жүргізіледі. Іс ... ... ... демекші, ендеше осы облыстардағы істің ... ... ... ... ... ... қызметке тарту керек.
Мемлекеттік тілді еркін меңгерген мемлекеттік қызметшілерге әлеуметтік
жағдайлар жасау керек. Бастысы, қызмет пәтерімен ... ету ... ... ... кеңінен жүргізілсе. Мемлекеттік тілдің
қолданылуын ... үшін ... ... ... ... ... ... буындарына тарта беру керек. Сонда олардың қызмет ... өсіп ... ... ... әріптестері ойланады.
Қазір біздің агенттік Президенттік жобаны дайындауда. Жарлық ... ... ... ... Осы ... пайдаланып қазақы
аймақтарда іс-қағаздарды дайындайтын шертілген мамандарды 1-2 ... ... ... ... Олар осы ... ... ... еді. Ал, орталықта
жүрген жас, келешегінен мол үміт күттіретін, шетелдерде оқыған ... 1-
2 ... елге ... ... деп ... бір ... тілді меңгереді, екінші жағынан ... ... ... ... ... кез келген қызметкер қазақшаға әбден төселіп алатыны
сөзсіз. Сосын оларды ... ... кез ... ... ... ... болады.
Орайы келгенде айта кетейін, біз мемлекеттік қызметшілердің мемлекеттік
тілді қаншалықты дәрежеде білетіндігін дәл ... үшін ... ... ... ... Бұл үшін ... жұмыс тобы
құрылды.
Тағы бір өзекті ... Осы ... ... ... ... тест
сынақтарына орысша жауап беру орын алып келгені жасырын емес. Өйткені,
біздегі заңнамалық ... дені ... ... ... ... ... Енді басымдық біртін-біртін мемлекеттік тілге беріле
бастайды. ... да ... ... ... тілде тапсырту
мәселесін дереу қолға алып жатырмыз. Тест жүргізу бағдарламаларының жаңа
нұсқалары ... ... Оның ... мемлекеттік тілді білуге арналған
тест тапсырмалары әзірле¬ніп болып қалды. Компьютерлік бағдарламалар ... Осы ... ... ... ... және ... Тіл комитеті “Қазақша TOEFL” тілді меңгеру ... ... ... ... ... отырғанын баса айту керек. Бұл
жүйе дайындалып біткен жағдайда біздің агенттіктің тестілеу бағдарламасына
дереу енгізіледі.
Егерде, бұл ... ... ... ... саяси қызметкерлерге
қатаң талап қойылуы керек.
Бүгінгі таңда мемлекеттік ... білу – ... ... ... ... ... ... бастады. Қазір мұндай талап қойылатын
лауазымдар саны күн ... ... ... ... ... ... ... қызметкерлердің бірсыпырасы қазақша сөйлей бастады. ... ... ... Тоқаев қазір қандай сөйлейді. Мәдениет ... ... ... ... ... ... Гүлжан
Қарағұсовалар бар ынты-шынтысын салып, тілді үйреніп жатыр. Біз ... ... ... итің ... десе де ... ... Тіл ... – намысшыл.
Тіл білмейтін қазақ одан да намысшыл. Оларды тіл білмедің деп шетке
итермеу керек. ... ... ... ... Бізге көп тіл білгеннің артықтығы
жоқ. Күні ертең Бүкіләлемдік Сауда Ұйымына кіргелі отырмыз. Осы ретте бізге
қазақ, орыс, ағылшын, ... ... ... де ... ... алу ... бәсекеге түскелі жатырмыз. Домбыраны ... ... ... да ... ... ... таңдап аларда олардың
бірнеше тілді еркін меңгергеніне артықшылық беріліп тұруы тиіс.
Осы бізде неше ... ... ... ... өтіп ... ... ... бағытталған кез келген іс-әрекетті
құптау керек. Жақында тіл ... ... ... ... ... ... жиын. Мен қатыстым.
Көп ой түйдім. Әрине, тіл мәселесіне келгенде бәріміздің де қанымыз
қызады. Амангелді Айталы, ... ... ... ағаларымыздың болғаны,
ортақ іске қозғау салғаны керек. ... ... ... “әй, ... деп
жүре беруіміз де мүмкін… Біз, қазақтар, орыс тілін ... ... ... ... Өзбек те, тәжік те, түркімен де біз сияқты таза білмейді.
Біздің ... ... бұл. ... ... Соның арқасы. Осыны
жоғалтпау керек. Орыс тілі Біріккен Ұлттар Ұйымындағы алтыншы жұмыс ... да ... ... ... ... бәрі ағылшынша жақсы білді. Малай
тілін дамытайық деп ағылшыншаны біраз уақыт қалдырып алды. Одан не ... де ... ... тура ... ... Сондай болмау керек. Абай –
қазақтың данышпаны. О кісі де балаларын Петербургке ... ... ... Орыс ... біл деп аталы сөз айтты.
Жарлықтың өзекті болып отырғандығы да ... енді іс ... ... ... ... ... ... бермеуі керек.
Министрліктер мен ведомстволарға келетін құжаттар, олардан кететін құжаттар
бірыңғай ... ... ... тиіс.
Ал бізде бәрі ресми тілде ... да, ... ... тіліне
аударылады. Ол көзбояушылыққа жатады. Тіпті кейбір орталық ... ... ... ... ... мамандар аз, жоқ десек те болады.
Аудармамен әлек болып отыр.
Президент мемлекеттік қызметшілер қатарын өте жауапты бір ... ... ... ... ... ... ... Сіздің ойыңызша, статс-
хатшы қызметіне бірінші кезекте ... ... ... Және бұл қызметке
алынатындардың негізгі біліктілік өлшемі мемлекеттік тілді білу ... несі ... ... бұл ... ... ... біріншіден, мемлекеттік
тілді мейлінше еркін меңгерген ... ... ... ... ... болғаны жөн.
Үшіншіден, істің көзін ... ... өте ... де ... ... болуы керек. Қазір біз көптеген
мемлекеттік мекемедегі мемлекеттік тілдің бар шаруасын аудармашының ... ... Бұл ... ... деген сөз емес. Аудармашы керек-
ақ. Бірақ ол ендігі таңда мемлекеттік тілден басқа тілге ... үшін ... ... Тілге арналған қаржыны босқа шашпау керек. Бөлінген ... ... ... ... ... нәтижелі болса ғана тіл ілгері басады.
Орайы келіп тұрғанда Сізден тағы бір нәрсе сұрағым келеді. ... ... ... қай ... ... орыс мектебін бітірдім. Әкем 1953 жылы Мәскеуге оқуға ... ... ... ... Тек орыс тілінен өте алмай ... ... бір ... бір ... әкемнің ынтасын байқап, оқуға түсуге ықпал еткен. Содан әкем,
”орыс тілінен өшімді ... де ... ... ... деп ... орысша оқытты. Заман солай болды. Үйде төрт қыз, бір ... ... ... ... әкем шешеме айтатын: “Тыңдашы, қалай таза
сөйлейді?” – деп. Сонда шешем бұлар орысша ... деп, ана ... ... ... кетер ме екен деп қынжылысын білдіретін еді. Сол ... ... ... ... ана ... сіңірумен болды. Мұндай
жағдай сол кез¬дің талабы бойынша көптеген отбасында ... ғой. ... ... басқан балалар мен еңкейген кемпір-шалға дейін орысша сөйлейтін.
Олардың ... да ... жоқ. ... ... орысша білмесек, адам
болмайтындай көрінетін. Бұл да бір халқымыздың қасіреті шығар. Біз сондай
халықпыз, не ... те ... орын ... болсын дейтін.
Одақ заманында екі қазақ қазақша сөйлесіп ... неге сен ... ... ... деп ала ... ... ... кезең еді.
Қазір екі қазақ тұрып алып бір-бірімен орысша сөйлеседі. Оған ... ... ... өзгерді. Егеменді ел болдық. Қазақ тілі мемлекеттік тіл
болды. Енді қазақ болыңдар деп ... Аман ... 5-10 ... ... болып
шығармыз. Бұған ел-жұрт болып жұмылып атсалысуымыз керек. Бірақ бүйректен –
сирақ шығармай, азаматтарымыздың намыстарына тиіспеуіміз керек.
Елбасының ... ... мына бір ... кім ... да ... асар еді деп
ойлаймын: “Дауға салса алмастай қиған, сезімге салса қырандай қалқыған,
ойға салса қорғасындай балқыған, өмірдің кез ... ... әрі ... ... ... әрі байырғы, әрі мәңгі жас, отты да ойнақы Ана тіліміз” аман
тұрғанда мемлекетіміздің болашағы еш уақытта ... ...

Пән: Бизнесті бағалау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биология пәні бойынша есеп шығарудың жолдары59 бет
Дислалия және оны түзету жолдары43 бет
Манихей жазба ескерткіштеріндегі есім сөз таптарының жасалуы70 бет
Әдебиетті оқытудың инновациялық әдістемесі, технологиясы230 бет
Оқушы сауаттылығын есепке алуда қазақ тілі сабақтарында жүргізілетін диктант, оның түрлері19 бет
Қазақ тiлiнде iс жүргiзiлгенде азаматтық iс жүргiзу құжаттарының толтырылуында және жүргiзiлуiнде сот бұйрығында қандай проблемалар бар екенiн зерттеу және қазақ тiлiнде бұл құжаттардың заң терминологиясы бойынша дұрыс аталуы және реттiк кезекпен дұрыс жүргiзiлуi53 бет
"swot талдау"3 бет
"Прокуратура органдарының жүйесі, құрылымы және оларды ұйымдастыру."75 бет
"Қоршаған ортаны қорғау."9 бет
«Көлік шинасының резина үгіндісінің мұнай битумының сипаттамаларына әсерін зерттеу»26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь