Ахмет Байтұрсынұлының өмірі

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

1. Ахмет Байтұрсынұлының өмірі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2. А.Байтұрсынұлының ағартушылық жолы ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
3. Қазақ газеті және саяси ойлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
4. Қараңғылықтан шығу жол ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Кіріспе
Ахмет Байтұрсынов — ұлттық тарихымызда ешкіммен салыстыруға болмайтын ерекше тұлға.
Бәлкім, біреулерге бұл орынсыз тамсану боп көрінер. Оған дейін де бұл далада Фараби, Иасауи, Қоркыт, Асан кайғы, Ыбырай. Шоқан, Абайлар да өтті ғой десер.
Ол рас. Бірақ, Ахмет Байтұрсынов оларға ұқсайды да, жасамайды да. Ұқсайтыны: ол да аталмыш алыптар сияқты. Ұлттық дамуымыздың үрдісі мен қарқыны калған дүниедегі даму үрдісі мен қарқынына сәйкес келмей кенде қалып, көрер көзге тығырыққа тірелген халқына адастырмас жол іздеді.
Ұқсамайтыны: Ахмет Байтұрсынов ондай жол Қорқыт пен Асан Қайғыдай үйреншікті үрдісті аман сақтап қалатындай жаңа қоныс іздеумен табылады деп түсінбеді; Фараби мен Иасауидей өз тұсындағы кең жайылған антикалық немесе исламдық дүниетанымға уақытылы көшу аркылы барлық мәселені шешуге болады деп ұқпады; Абай, Шоқан, Ыбырайлардай тендікке жетудің жолында тек ағартушылықпен шектелгісі келмеді. Оның үстіне, бұлардың ешқайсысын да Ахмет Байтұрсыновтың рухани қалыптасуына тікелей әсер етті деу тым асыра айтқандық болар еді. Ол кезде жұрттың көбі Фараби мен Иасауидің заты түгілі, атына қанық емес еді.
Шоқан Уәлихановтың атына қанық қазақ окығандары еңбектерімен соншалықты таныс емес еді. Ал, Абайдың атына да, затына да Байтұрсынов тым беріде, өз тандауын жасап, сол үшін айыпты боп, Семейге ауып барған кезде қанығыпты. Ал бала жасынан жақсы білетін Ыбырай өнегесінін жаңа кезең жағдайында жеткіліксіз екендігіне бастапқы жылдары-ақ көзін жеткізіп үлгерген-ді.
Пайдаланған әдебиеттер
1. Егемен Қазақстан, 2005, 19 ақпан.
2. Егемен Қазақстан, 2005, 12 қаңтар.
3. Қазақ әдебиеті 11сынып (Х. Әдібаев, М.Базарбаев,З. Қабдолов, Р. Нұрғалиев).
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................
..............................................
1. Ахмет Байтұрсынұлының
өмірі......................................................
2. А.Байтұрсынұлының ағартушылық
жолы.....................................
3. Қазақ газеті және саяси
ойлар........................................................
4. Қараңғылықтан шығу
жол...............................................................
Қорытынды...................................................................
.......................................
Пайдаланылған
әдебиеттер..................................................................
.............
Кіріспе
Ахмет Байтұрсынов — ұлттық тарихымызда ешкіммен салыстыруға ... ... ... бұл орынсыз тамсану боп көрінер. Оған дейін де ... ... ... ... Асан ... Ыбырай. Шоқан, Абайлар да өтті
ғой десер.
Ол рас. Бірақ, Ахмет Байтұрсынов оларға ұқсайды да, ... ... ол да ... ... ... ... ... үрдісі мен
қарқыны калған дүниедегі даму үрдісі мен ... ... ... кенде
қалып, көрер көзге тығырыққа тірелген халқына адастырмас жол іздеді.
Ұқсамайтыны: Ахмет Байтұрсынов ондай жол Қорқыт пен Асан ... ... аман ... ... жаңа ... іздеумен табылады деп
түсінбеді; Фараби мен Иасауидей өз тұсындағы кең жайылған антикалық немесе
исламдық дүниетанымға ... көшу ... ... ... ... болады
деп ұқпады; Абай, Шоқан, Ыбырайлардай тендікке жетудің ... ... ... ... Оның ... ... ешқайсысын да
Ахмет Байтұрсыновтың рухани қалыптасуына тікелей әсер етті деу тым ... ... еді. Ол ... ... көбі ... мен ... ... атына қанық емес еді.
Шоқан Уәлихановтың атына қанық ... ... ... ... емес еді. Ал, Абайдың атына да, затына да Байтұрсынов тым
беріде, өз тандауын ... сол үшін ... боп, ... ауып ... ... Ал бала жасынан жақсы білетін Ыбырай өнегесінін жаңа ... ... ... ... ... көзін жеткізіп
үлгерген-ді.
Біз бұл арқылы рухани дамуымыздың ... ... кете ... ... ... қайта-қайта үзіліп қала ... ... ... бастап, өткендер біліп үлгерген ақиқатқа
қайтадан өз күшіңмен жетуге тура келетіндігінен, ... көп ... сарп ... ... ... ... ... бұдан Ахмет
Байтұрсынов алдыңғылар салған соқпақты қайта шиырлап шықты деген ... ... Ол — ... атланттардың иығына шықпай-ақ, бұрынғылардың
көздеріне іліге ... соны ... көз ... ... ... Ол,
бар болғаны алты-ақ жыл оқыпты, Екі ... ... төрт ... ... ... де өз ... ... өрісін толықтаныта алған
ордалы оқу орнын, өнегелі ұстаз-дар ортасын көре алмапты. Ендеше, Ахмет
Байтұрсыновтың ... ... қыл ... ... ... қамын ойлап,
жанкешті жолға түсу мен азаматтық кемелділіктін, мұншама шырқау биігіне
көтерілуінің сырын тек ... ерек ... пен ... ... ... ... ... мен мігірсіз ізденістерінен іздегеніміз орынды.
Ол бір басының тәуекелімен бүкіл бір ... ... ... ... ... Бір ... ол: «Оқ тиіп он ... ой түсіріп, бітпейтін
жүрегімде бар бір жарам, алданып жегеніме оны ұмытсам, болғандай жегенімнің
бәрі харам», — деп ... ... ... тіл ... ... ... ғалым, Ыбырай Алтынсариннен
кейінгі еңбегі ерекше ағартушы-педагог, сөз құдіретін танытқан тамаша ақын,
қазақ баспасөз тілінің ұлттық ... ... ... ... ... рухани дүниесін көтеруге көп күш жұмсаған ... ... адал ... ... ірі ... ... Ахмет Байтұрсынов 1873 жылы
28 ... сол ... ... ... ... ... ... 5-ші
аулыңда, Сарытүбек деген жерде (қазіргі Қостанай облысы, Торғай ауданы,
күні кешеге дейін «Южный» деп ... ал бұл ... ... ... ... ... жерде) дүниеге келген. Әкесі — қарапайым шаруа
адамы Байтұрсын Шошақ баласы ... ... ... ... төрт ұлы ... ... Байтұрсын,
Ақтас, Ерғазы, Данияр. Бұлар жаратылысынан ... ... ... ... Сондыктан болар, Байтұрсын жергілікті әкімдермен көп
сыйыса ... ... уезд ... ... ... көрсетеді.
Сол үшін уезд басыңдағы полковник Яковлев 1885 жылдың қазан айының 12-
сінде Жыңғылдының бойында отырған ... ... ... ... ... ... ... болады. Сол сәтте ауылда болмай шыққан ... ... деп елге ... ... ... ... ... сабап,
бастарына қамшы үйіреді.
Ояз бен оның әскерінің бұл бассыздығына ... ... ... өзін атынан аударып алып, қамшының астына алады, ... қуып ... Көп ... ауылға жазалаушы отряд шығып, ауылды өртеп,
мал-мүлкін ... ... ... ... ... ... пен Байтұрсынды, Ерғазыны ұстап алып кетеді. Оларды ... ... сот ... ... мен Ақтас бірқатар туыстарымен 15 жылға
Сібірге каторгіге айдалады.
Ақтас пен ... ... ... ... ұлы ... алады: Ақтастың баласы Аспандняр мен Байтұрсынның, баласы
Ахметті Торғайдағы екі кластық орыс-қазақ ... ... ... ... ... ауылдың мұсылманша сауатты адамдарынан хат таниды. Училищені ол
1891 жылы бітіреді.
Әкесі мен Ақтас ағасы айдауда ... ... елге 17 ... ... қамқоршы ағасы Ерғазы көп ұзамай қайтыс болған кезеңде өмірдің
біраз тауқыметін тартады. ... ... әрі ... оқуды армандайды. Осы
мақсатпен ол жаяулап-жалпылап, оқу іздеп, Орынборға барады. Онда Ыбырай
Алтынсарин салдырған мұғалімдер ... оқу ...... ... ... ... төрт жыл ... 1895 жылы бітіреді. Бітірісімен
ағартушылық ісіне кіріседі.
2.Ахмет Байтұрсыновтың ... ... ... ... жолын ағартушылықтан бастауының үлкен мәні бар.
Өткен ғасырдың соңы мен ... ... бас ... ... ... ... ... Петербург, Омбы, Қазан, ... ... т. б. ... ... ... ... орысша білім алған
қазақ жастары шыға бастады.
Ахмет Байтұрсыновтың ез тілімен ... ... мал, ... ... боп, жұрттың қамын ойлайтын адам аз боп» ... ... ... ... ... сауатын ашып, білім беру жолын қалап
алғандардың бірі, бірі ғана ... ... ... ... ... ісі сол ... қазақтың әлеуметтік тіршілігінде ең
қажет, ең игілікті әрекет ... ... ... ... ... ... ... болыстық мектептерде бала оқытады, екі кластық училищелерде сабақ
береді. Бұл жылдардың ішінде А. Байтұрсынов Қостанайдан ... ... ... тарихын, этнографиясын, фольклорын, тілін зерттеуші А. Е.
Алекторовпен ... ... ... ... оның бұл ... қазақ халқын оқу-
білімге тарту жөніндегі миссионерлердің ниет-пиғылдарын жақын білуіне
көмектеседі, ... ... ... бұл ... ... ... ... түседі.
Қарқаралыда қызмет еткен жылдарында А.Байтұрсынов ... ... ... ол патша үкіметінің отаршылдық саясатына қарсы
революциялық козғалысқа қатысады, «қазақтың ... ... ... ... жылы бір топ қазақ зиялылары болып, патша үкіметінің жоғарғы басқару
орнына хат ... Онда ... ... әлеуметтік теңдік берілуін, жер
мәселесінде қазақтардың мүддесі көзделуін, қазақ даласында оқу-ағарту ісін
жолға қою керектігін ... ... ... ... үшін А. ... 1907 жылы ... ... ... ... 1909 жылы 1 ... оны ... губернаторы Тройницкийдің жарлығымен
тұтқынға алып, әуелі Қарқаралы түрмесіне, кейін Семей түрмесіне ... ... ... ... ... ай бойы ... ... 1910 жылдың 21
ақпанында екі жылға туған жері топырағынан кетуге ... яғни ... ... және ... ... ... 9 ... Орынборға келіп, 1917 жылдың соңына ... ... ... ... ... медресесінде оқып жүрген қазақ
жастарының, Мұхтар Әуезовтің сөзімен ... ... ерте ... ... елден қаржы жиналып, 1913 жылы «Қазақ» атты ... ... бұл ... ... ... басшылығымен 1913 жылдық басынан
1917 жылдың соңғы айларына дейін басылып шығады.
Бес жылдай уақыт өз қаражатымен, сол ... үшін ... ... ... ... ... ... газеті ең алдымен қазақ халқының ұлттық азаттығы
мен мәдени-әлеуметтік, дамуы үшін күрескен және қазақ қоғамының мүдделерін
көздейтін мәселелер ... ... ... үн ... ... ... тіл ... бірінші орынға қойды. Қазақ тілін сақтап
әрі қарай дамыту керектігін, ол үшін ... ... ... ана ... ана ... оқу ... ұлт ... оқу-тәрбие ісін дұрыс
жолға қою қажеттігін жиі жазды.
Патша үкіметінің өз қол ... ... ... ... ... ... пікір айтып, шындықты жазғаны үшін жергілікті
үкімет ... ... бұл ... ... рет ... ... ... жабылады.
Әрине, бұл газет өзінің бес жылдық өмірінің ішінде бастан-аяқ ... ... жоқ, оның ... ... ... ... материалдар ғана орын алып қойған жоқ.
Дегенмен әр құбылысты, әр нәрсені қазіргі өлшеммен емес, өз кезеңіндегі
мән-маңызына ... ... ... ... ... ... елеулі орын алуға тиіс екендігі көрінеді. Онын үстіне, тілі мен
стилі жағынан бұл газет — ... ... ... ... ішіңде ең
бір жақсы үлгісінің бірі, ол әсіресе ... ... ... нормаларын
қалыптастырып, таза сақтап отырған, қазақ публицистика стилін жетілдіре
түсті.
А. Байтұрсынов 1917 ... ... ... кетіп, осы кезден бастап
1919 жылдың науырызына ... ... ... ... ... атты ... халық кеңесінің (үкіметінің) оқулықтар жазу
жөніндегі Комиссиясының құрамында ... ...... орта тұсында құрылып, 1920 жылдың орта шенінде тараған
ұйым ... ... ... ... ... ... бұл партияның
алғашқы кезеңдегі платформасы ұлттық даму, яғни теңдікке оқу-білім арқылы,
халықтың мәдениетін көтеру арқылы ... ... деп ... осы ... ... аянбай тер төгіп, еңбек етіп келе жатқан Байтұрсынов сияқты
адамды ... тұра ... ... ете ... ол өзге ... да ұстанған бағыттары
мен көздейтін мақсаттарына үңіледі, оны қазақ халқы үшін ... ... ... ой ... ... ... ... шығу жол
Ол қоғамдық жұмыстарға араласа жүріп, оқытушылық, ұстаздық ... 1921 — І926 ... ... ... ... ағарту институты деп
аталатын оқу орнында, 1926—1928 жылдары Ташкенттегі Қазақ ... ... тілі мен ... сабақ береді. Бұдан кейін де
Ахмет Байтұрсынов ... ... ... Абай ... институтта сабақ берген.
А.Байтұрсынов оқу-ағарту ісін өзінің азаматтық міндеті деп санаған. Ол
1911 жылдың ... ... ... біздің маса,
Сап-сары аяқтары ұзын маса.
Өзіне біткен түрі өзгерілмес,
Дегенмен қара я ... ... ... ... ұшып,
Қаққы жеп, қанаттары бұзылғанша.
Ұйқысын анда-санда бөлмес пе екен,
Қоймастан құлағына ызыңдаса,-
деп, білім-ғылымнан кенже қалған, мал ... ... ... ... ... ... маса болып ызыңдап оятып, алып шығуды күрес жолының
мақсаты етіп қояды.
Бұл мақсатын өлеңдерінде де, ... ... да ... ... ... ... өнерсіздік ата жолдасымыз болған ... ... ... ... ... жерде орыннан қағылғанымыз,
жоралы жерде жолдан қағылғанымыз, жоралы жерде жолдан қағылғанымыз – бәрі
надандық кесапаты» деп ... ... ... ... үшін өз ... жасау әрекетіне де, тілін зерттеп
оқулықтар ... да, ... жол ... бай ... ... ... ... қоғамдық - әкімшілік істеріне араласуына да алып ... - ... ... мақсаты деуге болады.
А.Байтұрсынов, біріншіден, қазақ тілінің ... мен ... ... ... ... араб графикасына негізделген қазақ
жазуының реформаторы.
А.Байтұрсынов – қазақ тілін зерттеуші. ... 1985 ... ... ... бітірісімен бала оқыту ісін қолға алып, 13-
14 жыл бойы ауылдық, ... ... ... мен 5-6 ... екі кластық
училищелерінде мұғалім бола жүріп оларға ... ... ... ... ... ... сауатын қазақша ашатын ұлттық жазу
таңбаларын ... ... ... ... ол ... ... тілінің
фонетикалық құрамын зерттеуге кіріседі.
Кейіннен араб жазуын қазақ тіліне икемдеген ... ... ... ... ... ... ... реформасы қазақ тілінің
табиғатына сүйеніп, ғылыми негізде жасалған болатын. Сөйтіп 1912 ... ... ... ... «Оқу ... жарық көрді.
Бұл еңбек 1912-1925 жылдар аралығында 7 рет қайта басылып, ... ... әрі ... ... ... – жазу ... ... ... жүйесін, қисынын келтіріп
жаза білуге, сөз қандай орында қалай өзгеріліп, ... ... ... ... білу ... болғандықтан, «қазақтың бастауыш
мектебінде басқа білімдермен қатар қазақ ... ... сөз, ... де ... ... ... ... тіл танытқыш кітап. Сөз басы)
дегенді өзіне міндет етіп алады да, сол міндетті ... үшін «Тіл ... ... үш ... (үш ... ... ... жазуға кіріседі.
«Тіл-құрал »- қазақ мәдениетінде бұрын болмаған соны құбылыс.
Кітаптың «Сөз басында»: «Тіл құрал» деген ... жат ... ... ... кезде сондай жат көрінер, өйткені бұрын болмаған жаңа ... ... ... ... ... болды. «Оқу құралы» мен «Тіл құралды»
жазумен шектелмейді. Ол қолданбалы ... ... де ... ... «Тіл ... ... ... екі бөлімді екі кітап етіп 1928 ... ... ... ... ... ... назар аударған. Ол тек тіл
білімі саласы емес әдебиеттанудың да көптеген терминдерін жасаған. Бұлар да
өте сәтті шыққан ... ... ... Сондықтан олар да күні бүгінге
дейін қолданыс тауып келеді.
Ғылымның тек осы екі ... ... ... ... ... қатысты
әлуметтік терминдердің көпшілігі Байтұрсынов қаламынан туып, жалпы халықтық
тілге сіңісіп кеткен. Бұл ... ең ... ... принципі – ең алдымен
қазақ тілінің өз мүмкіншіліктерін пайдалану болды.
Қорытынды
«Менің көзім ашық болса, бұл кепті кимес едім. ... ... ... — деп, ... ... бара жатқан әкесінен естіген А.Байтұрсынов,
1912 жылы Орынборда қазақша сауат ... «Оқу ... ... ... ... ... ... назар аударған. Ол тек тіл
білімі саласы емес әдебиеттанудың да көптеген терминдерін жасаған. Бұлар да
өте сәтті шыққан ... ... ... ... олар да күні ... қолданыс тауып келеді.
Ғылымның тек осы екі саласы емес, жалпы мәдениетке, тарихқа ... ... ... Байтұрсынов қаламынан туып, жалпы халықтық
тілге сіңісіп кеткен. Бұл салада ең ... ... ... – ең ... тілінің өз мүмкіншіліктерін пайдалану болды.
Қазақ тілін сақтап әрі қарай дамыту керектігін, «Қазақ» ... ... ... ... ... ... мәдениетін көтеру
арқылы жетуге болады деп танып, осы майданда ширек ғасырдай ... ... ... етіп келе ... ... сияқты адамды елеңдетпей тұра
алмады.
Пайдаланған әдебиеттер
1. Егемен Қазақстан, 2005, 19 ... ... ... 2005, 12 ... Қазақ әдебиеті 11сынып (Х. Әдібаев, М.Базарбаев,З. Қабдолов, Р.
Нұрғалиев).

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ахмет Байтұрсынұлының өмірі мен шығармашылығы6 бет
А. Байтұрсынұлы және ХХ ғасыр басындағы орыс тілші ғалымдары53 бет
А.Байтұрсынұлы және терминология мәселелері75 бет
Ахмет байтұрсыновтың шығармашылық ғұмырбаяны6 бет
Ахмет Байтұрсынұлы (1873-1938 жыл)26 бет
Ахмет Байтұрсынұлы шығармаларының тарихи маңызы9 бет
Ахмет Байтұрсынұлының «Әдебиет танытқыш» еңбегі ХХ ғасыр басындағы әдебиеттану ғылымының контексінде39 бет
Ахмет Байтұрсынұлының термин қалыптастырудағы рөлі48 бет
Ахмет Байтұрсынұлының фольклорды жіктеуі20 бет
ТОРҒАЙДАН ШЫҚҚАН ЗИЯЛЫЛАР72 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь