Ақшаның пайда болу тарихы

Кіріспе 2
1 тарау. Ақшаның шығу тегі 5
1.1. Ақшаның даму тарихы 5
1.2. Ақшаның эволюциясы 7
2 тарау. Ақшаның қажеттілігі 13
2.1. Ақшаның жалпы эквивалент ретіндегі түсінігі 13
2.2. Ақша . экономикалық категория 17
2.3. Қазіргі заманғы ақшаның түрлері 19
Қорытынды 27
Қолданылған әдебиеттер тізімі 28
Экономиканың даму тарихы, сонымен қатар, тауар өндірісі мен тауар айналымының тарихы болып табылады. Бұнда өндірушілердің бір-бірімен байланыстары бір тауарды басқа тауарға айырбастау арқылы жүзеге асып отырған. Тауардың белгілі бір пропорцияда басқа тауарлармен айырбастала алатын қасиеті, оның айырбас құнын құрайды. Алғашқы даму сатысында айырбас кездейсоқ сипатта болған, ақшаның көмегінсіз жүрген. Айырбастың осындай ыңғайсыз жағдайы аз болмаған. Айырбастың бұл сатысына құнның жәй, кездейсоқ формасы сәйкес келеді. Жеке тауардың құны басқа бір тауар арқылы тек кездейсоқ түрде бейнеленген.
Қоғамдық өндіріс дамыған сайын, айырбас операцияларын жүргізуге көмектесетін жалғыз тауардың бөлініп шығуының қажеттігі пайда болды. Ақшаның тұңғыш формалары дүниеге келді. Әр халықтарда, әр географиялық аймақтарда олар әр түрлі болды.
Бара – бара ақшаны майдалап айырбастаушылар алтын, күміс кесектеріне оның салмағын көрсететін таңба басатын болған. Осылай куәландырған алтын, күміс кесіндісі монета деп аталған. Жер әлемінің көптеген халықтарында монета заңды айырбас және төлем құралы болып табылған. Бірте – бірте ол айырбаста қолайлы дөңгелектенген форма алып монетадағы металдың салмағын және сынамасын мемлекет өзінің белгілі мөрімен растап отырған. Міне осылай, тарихи даму барысында металдық ақша айналымы жүйесі қалыптасқан.
1. Әубакіров Я.Ә., “Экономикалық теория” – Оқу құралы, Алматы: Қазақ университеті – 1999 жыл, 32 – 48 беттер;
2. Әкімбеков С., Баймұхаметова А.,Жанайдаров У., “Экономикалық теория” Оқу құралы – Алматы: Кенже – Пресс, 2001жыл, 37 – 41 беттер;
3. Булатов А.С., “Экономическая теория” – Москва: “Юристь”, 2002жыл, 447 – 449 беттер;
4. Видяпин В.И., Журавлева Г.П., “Экономическая теория” – Москва: Инфра-М, 1997жыл, 71 – 80 беттер;
5. Көшенова Б.А., “Ақша, несие, банктер” Валюта қатынастары – Алматы: Экономика, 2000жыл, 8 – 16 беттер;
6. Лаврушин О.И., “Деньги, кредит, банки” – Москва: “Финансы и статистика”, 2003жыл, 9 – 12 беттер;
7. Макыш С., “Ақша айналысы және несие” 2004жыл, 248 бет;
8. Орманбаев А.Ж., Өмірбаев С.М., Есенгельдин Б.С., “Ақша. Қаржы және несие” – Қарағанды: Болашақ-Баспа, 1997жыл, 6 – 13 беттер;
9. Свиридов О.Ю., “Деньги, кредит, банки” – Ростов-на-Дону: “Феникс”, 2001жыл, 8 – 13 беттер;
10. Сейітқасымов Ғ.С., “Ақша, несие, банктер” – Алматы: Экономика, 2001жыл, 8 – 12, 28 – 46 беттер;
11. Чепурин М.Н., Киселева Е.А., “Курс экономической теории” – Киров: “Аса”, 2001жыл, 84 – 88 беттер.
        
        КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: Ақшаның пайда болу тарихы
Мазмұны
Кіріспе 2
1 ... ... шығу тегі ... ... даму тарихы 5
1.2. Ақшаның эволюциясы 7
2 тарау. Ақшаның қажеттілігі 13
2.1. ... ... ... ... түсінігі 13
2.2. Ақша – экономикалық категория 17
2.3. ... ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі 28
Кіріспе
Экономиканың даму тарихы, сонымен қатар, тауар өндірісі мен тауар
айналымының тарихы ... ... ... өндірушілердің бір-бірімен
байланыстары бір тауарды басқа тауарға айырбастау арқылы жүзеге асып
отырған. Тауардың белгілі бір пропорцияда басқа тауарлармен айырбастала
алатын қасиеті, оның ... ... ... Алғашқы даму сатысында айырбас
кездейсоқ сипатта болған, ақшаның көмегінсіз жүрген. Айырбастың осындай
ыңғайсыз жағдайы аз ... ... бұл ... құнның жәй, кездейсоқ
формасы сәйкес келеді. Жеке тауардың құны басқа бір тауар арқылы тек
кездейсоқ түрде ... ... ... ... айырбас операцияларын жүргізуге
көмектесетін жалғыз тауардың бөлініп ... ... ... ... тұңғыш формалары дүниеге келді. Әр халықтарда, әр ... олар әр ... ... – бара ... майдалап айырбастаушылар алтын, күміс кесектеріне
оның салмағын көрсететін ... ... ... Осылай куәландырған алтын,
күміс кесіндісі монета деп ... Жер ... ... ... ... айырбас және төлем құралы болып табылған. Бірте – бірте ол
айырбаста қолайлы дөңгелектенген ... алып ... ... ... ... мемлекет өзінің белгілі мөрімен растап отырған. Міне осылай,
тарихи даму ... ... ақша ... ... қалыптасқан.
Осылайша ақша әдеттен тыс ерекше, өзіне жалпылама айырбас құралының
рөлі тән, тарихи жағынан тауарлық табиғатқа ие болған құбылыс.
Ақша адамдарға ... ... ... оның қалай пайда болғандығы
туралы құпия сыры және ... ... мәні көп ... ... ... Бұл ... қоғам өмірін зерттей келіп, оқымыстылар ақшаның тауар
айналымында ... ... ... ... ... ... Ақша – тауарлы
өндірістің өнімі.
Нарықтық қатынастарға көшуге ... ... ... ... жатыр. Солардың бірі Қазақстанның ұлттық валюта – теңгені енгізуі
болып табылады. Ақша бірлігіміз теңгенің тұрақтылығы, оның ... ... ... ... Сондықтанда тауар айырбасы нәтижесінен туған ақшаның
пайда болуын, даму тарихын осы курстық ... ... ... ... ...... тарихына тоқталып, оның
қазіргі кездегі қажеттілігін қарастыру болып табылады.
Бұл жұмыстың бірінші ... ... даму ... мен ... ... тарауда ақшаның қажеттілігі – эквивалент және экономикалық
категория ретіндегі түсінігі қарастыралды. Сонымен қатар ақшаның қазіргі
кездегі ... : ... ... ... ... ... ... тарау. Ақшаның шығу тегі
1.1. Ақшаның даму тарихы
Қоғамдық дамудың алғашқы қауымдық құрылысы жағдайында бiр қауым өз
тұтынуынан ... ... ... да ... еңбек өнiмiн анда-санда
кездейсоқ кездескенде басқа бiр қауымның өнiмiне айырбастайды. Сонда, ... ... - өнiм ... Ал оны өндipушiлердiң белгiлi бiр қоғамдық
қатынастарын, яғни өнiмдi сату - ... алу ... ... түрi -
тауар. Тауар дегенiмiз сату - сатып алу жолымен айырбасқа түскен ... ... ... - еңбек өнiмiнiң айырбасқа арналған формасы. Тауар ең
алдымен өндiрушiнiң басқа өнiмдерге айырбастау мақсатымен жасалған ... ... ... кезiнде, яки нарықта көрiнедi. Егер өнiм өндiрушiнiң
өзiнiң тұтынуы үшiн жұмсалса, ондай еңбек өнiмi ... ... ... ... зат ... бола алмайды. Егер нақты еңбектiң нәтижесi - тұтыну ... ... ... ... қоғам оны мойындамағаны, онда оны жасауға
жұмсалған ... ... ... ... болғаны да, зат тауар түрiне ие бола
алмағаны, себебi ол ... ... зат. ... ... ... ... қасиетi тауардың тұтыну кұны болады, яғни тауардың
қоғамдық тұтыну құны ... ... ... құны ... ... өз
қажетiн емес, басқа өндiрушiнiң тауарына айырбастау ... ... ... ... ... ... тауарға айырбасталу қасиетiн оның айырбас
құны деп атайды. Айырбас құнын ... ... ғана ... ... ... ... ... Сонымен тауардың тұтыну құны басқа
адамдардың қажетiн қанағаттандыру қасиетiнен шығады да, ал ... ... ... ... кұны ... Әрбiр тауар өзiнiң өндiрушiсiне
айырбас құны ретiнде тұтыну құнын алатын құрал ... ... ... ... ... ... пропорциясы, ол - құнның айырбас актiсiндегi
сыртқы көрiнiсi.
Айта кететiн жәйт, кез-келген пайдалы зат кұн бола ... ... ... жұмсалмаған заттардың еңбегi жоқ. Құн дегенiмiз - тауар өндiргенде
жұмсалатын еңбек жиынтығы. Қоғам ... ... - ... ... ... ... ... тауардың құны болады. Тауарлардың құнын
зертханада физикалық, не ... ... ... ... байқауға болмайды.
Оны тек қоғамдык сипатта - нарықта, айырбас кезiнде байқауға болады. Сөйтiп
құн деген заттың қоғамдық ... - ... ... ... ... - адам ... Құн - ... еңбек жемiсi. Құн деген идея адамзат ... ... бар. ... еңбек теориясының негiзiн қалаушылар XVII ғасырдағы ағылшын ... XVII ... өмiр ... ... А.Смит, XIX ғасырдағы ағылшын
бизнесменi Д.Рикардо болды. Ал құнның еңбек теориясына басты үлестi XIX ... ... Ол ... жұмсалатын еңбектiң екi жақты сипатын, яғни
белгiлi бiр тұтыну құнын жасайтын ... ... және ... ... жасайтын абстрактылы еңбектi ашып, оны жан-жақты ... екi ... - ... құны мен ... - ... болғанымен,
ол ажырағысыз бiрлiк түрiнде көрiнедi. (10(
Тауардың iшкi кайшылықтары қандай жағдайда шешiледi деген сұраққа жауап
iздестiрейiк. Қоғамдық ... яғни ... үшiн ... ету ... ... ... болады. Алғашқы қауымда да, патриархалдық отбасында ... өз ... ... ... өз отбасына қажеттi өнiм шығарып, бiр-
бiрiне еңбек еттi. Алайда мұнда құн пайда болған жоқ. Себебi ... ... жоқ, яғни ... ... айырбасқа түскен жоқ. Тауар болу үшiн
өнiмнiң басқа бiр өнiмге ... ... ол ... ... ... яғни нарықта оны тұтыну құны және құн етедi. Өйткенi, егер ... ... оның ... құны ... ... өтеуге керек болғаны, бұл
бiрiншiден. Екiншiден, оның құнының бар ... ... Мiне дәл ... ... (нарықта) тауардың iшкi қарама-қайшылыктары шешiледi.
Адамзат қоғамының даму сатыларында айырбас катынастары да дамып, одан
әрi жетiлiп, ... ... тек ... зат ретiнде ғана бiр-бiрiне
айырбасталып қоймай, бүкiл тауарлар дүниесiнен ерекше бiр ... яғни ... ... ... ... ... айтканда: «Айырбас құны, тауарлардан
бөлiнiп және сол ... ... ... тауар ретiнде жүретiн тауар, ол
- ақша». Әрбiр жеке ... ... құны ... ... Оның ... ол тек ... ақшаға теңгергенде ғана анықталады. Тауар мен ақша
айырбас процесiне бiрiн-бiрi алмастырады және ... ... ... ... ... ... ... өрiстегі шағында, яғни бiр қауым өзiнiң
тұтынуынан артылған кез - келген өнiмiн анда-санда, ... ... ... өнiмiне айырбастағанда құнның алғашкы формасы - ... жеке ... ... ... ... Мысалы, 1 өлшем астық 1
қойға және т.б. ... ... Т=Т. Бұл ... бiр ... ... тауарға айырбасталғанда көрiнедi. Осыдан карағанда айырбасталатын
екi тауардың рөлi бiрдей ... Ал шын ... ... ... (мысалда кой)
бiрiншi тауар (астық) құнының көрiнiсi, яғни ол бiрiншi тауардың құнын
бiлдiретiн материалдың ... ... Өз ... ... ... көрсететiн
тауар (екiншi) құнның салыстырмалы (относительдi) формасында ... ... ... ... бiлдiретiн тауар (бiрiншi) құнның ... ) ... ... оның ... яғни баламалы болып
есептеледi.
Құнның бұл формасы, аты айтып тұрғандай айырбас процесiнiң алғаш ... ... оның көп ... ... ... ... ... сай келедi.
Бұл кезеңде эквивалент рөлiн кез-келген әр түрлi тауарлар атқарды. (3(
Тауар өндiрiсi дамыған ... ... ... тұрақты процеске, ал
айырбас құнының қарапайым түрi ... ... ... түрiне айналады.
Егiншiлiктен мал шаруашылығының бөлiнуi, яғни алғашқы iрi ... ... ... мал ... ... қайта басқа тауарларға мол
айырбасталатын болды. Ендi ... ... ... ... ... емес, қайта айрықша эквиваленттер ретiнде жүрдi. Олардың әрқайсысы
мал теңестiрiлетiн көптеген эквиваленттердiң бiрi болып, айырбас ... ... кой = 4 кап ... ... 1 ... ... ... тең болады. Айырбас дамуының жаңа сатысын бiлдiретiн формасы
кұнның ... ... ... ... деп ... ... ... тауарлы өндiрiстiң ұлғайып, одан әрi нығаюын,
өндiрiстiк байланыстардың өрiстеуiн сипаттайды. Бұл сәтте өнiм өндiрушiлер
тауарлар ... ... ... ... ... мән беретiн
болды, өйткенi, айырбас процесi тауарларды өндiруге жұмсалған еңбектi
өтеуде барған ... зор роль ... ... ... бөлiнiсiнiң одан әрi дамуы адамдардың қолөнер кәсiбiмен
шұғылданып, ендi еңбек құралдарының дамуымен ... ... ... да ... бастады. Бұл кез, яғни ... ... ... ... ... ... ipi ... еңбек бөлiнiсi деп
аталады. Осының нәтижесiнде ... ... ... жаңа ... Кәсiпшiлiкте тас қалаушылар, ағаш ұсталары, құмыра жасаушылар,
металл өңдейтiн шеберлер және с.с. мамандықтар мен ... ... ... ұста ... ... ... тоқыма станогi, қол диiрмен, ат
тұрмандары сияқты көптеген еңбек ... ... ... ... тауар өндipiciнiң өсуi, айырбастың ... мен ... ... ... бiр тауардың бөлiнiп шығуына әкеп соқтырды. Бұл
тауарға басқа тауарлар ... әрi жиi ... ол ... ... ... яғни ... ... балама тауар болды. Сөйтiп, құнның
кеңейтiлген формасы ... ... ... ортақ формасына айналды. Оның
формуласы мына сипатка ие болды:
4 қап астық
1 балта
1 құмыра = 1 ... ... ... ... ... ... тауар үшiн әр түрлi
халықтарда және сол бiр халықтың өзiнiң ... әр ... ... жалпыға бiрдей құн эквивалентiн әр түрлi өнiмдер ... ... пiл ... ... мал және т.б.) ... (11(
Тауар айналасының тарихи эволюциялық даму процесінде жалпы құнда
эквивалент ... ... аұша ... әр ... ... ... ... шаруашылық уклад өз эквивалентін алға тартады.
Бір халықтың өзінде әр ... ... және әр ... ... ... әр ... эквиваленттер болды. Сонымен, бірінші, ірі ... ... мал ... бөлініп шығуымен мал (ірі қара ... ... ... ... белгілі түрлері табиғи климаттық
жағдайларға байланысты нақты сол ортада айырбас ... ... ...... сиыр және кой ; ал шөл және шөлейт аудандарда - түйе ;
тундрада – бұғы ... ... ... ... ... ... жалпы
эквивалент ретінде пайдаланылғаны ... ... ... әр ... ... ... ... табылған заттарда,
поэзияларда кездеседі. Гомердің көне Троя батырлары ... ... құн ... ретінде пайдаланғаны жайлы айтылады. Осы ... ... ... “өгіз” деген атау ойып өрнектелініп жазылып
жүрді. Латынның сөзі ... ... ... ... сөзінен шыққан.
“Рупа” (“мал”) сөзі үнділердің ақша ... ... ... ... ... ... да ақша ... ақшаларға ауысқаннан кейін де “мал”
деген атауға ие болды. Ол ... ... ... ... ... жинау
орны – “мал” ұстайтын орын” деп аталынды.
“Капитал” сөзінің шығуы да малменен байланысты, өйткені ескі герман тілінде
бұл сөз мал басы ... ... ... ... ... ... байлығын
көрсетеді.
Солтүстік халықтары ең бірінші тауар ... ... үшін ... ... ... көлемі бойынша әр түрлі тауарлар сатып алу
барасында құстардың, аңдардың жүндерін пайдаланды ( үкі, түлкі, және т.б.).
Құс ... ... ... ... ал аң ... ... ... жалпы құндық эквивалент ретінде қолданылды.Жүн ... ... және ... ... кең ... ... Ежелгі
Русьтардың арабтардың, хазарлармен, Византиямен сауда ... ... жүн ең ... ... бірі болды. Ежелгі Русь елінде жүн ақша
жүйесінің бүгіні болып саналды, 1610 жылы жаулап алынған ... ... 5450 руб. ... пен 7000 руб. жүн ... ... ... мекендеген тайпалар айналыс құралы ретінде
бақалшақ (ракушка) ақшаларды пайдаланды. Тарихта бақалшақ алқалардың ... ... ... чангос, цимбис, бонгес, хайква және т.б. Көлемі
түймедей ақшыл-қызғылт бақалшақ Кари көптеп таралды. ... ... ... Ежелгі Үнді елінде, Қытайда, Үндіқытайда, Африканың
Шығыс жағалауларында, Цейлонда және Филиппин ... ... ... атқарды. Американдық үнділердің белдіктерінде бақалшақ ... ... ... келбеткескінін көрсете өрнектеліп, былғары
белдіктерге көрік берді. Бақалшақтарды ... ... ... ... ... ... және ... аралдарында айырбас
құралы ретінде пайдаланды.
Бақалшақ ақшалар тауар ақшалардың ең бір ... ... ... ... ... ... ... өмір сүре отырып, олар ешқандай
өзгеріске ұшыраған жоқ. ХХ ... ... ... ... ... тұрғылықты тұрғындарының ақша ... ... үш ... ең ... – қара түсті (курила), ақ түсті (галиа),
аса қымбат – ... ... ... пайлаланылды.
Әлемде әр түрлі “экзотикалық” ақшалар болған. Каролин аралдары тобына
кіретін Яв ... осы ... ... феи ақша айналысында қызмет етеді.
Олардың формасы дөңгелекше тас ... келе ... ... ... еске
түсереді. Мұндай “монеталардың” диаметрі бірнеше метрге, ал ... ... ... ... ... ... кейін сатушы феяға бұрынғы
иесінің белгісін өшіріп, ... ... ... ... ... ... ақша ретінде құлдарды пайдаланды.
Сонымен, бір құлдың кұны үш сиыр, алты бұзау, он екі ... ... мен жер ... бөлінуімен эквиваленттің жетілуі жалғасты.
Бөлінушілік , бірігушілік, біркелкілік мінездемелері бар ... ... Бұл ах ... ... өнімдері – зәйтүн майы, күріш, кофе,
какао, құйма ... ... т.б. ... эквивалент ретінде металдар да пайдалана бастады. Ежелгі Спартта,
Жапонияда, Африкада темір, мырыш, қорғасын, мыс, күміс, ... ... ... Рим ... ... ... және орта ғасырдағы
ағылшын корольдары мырыш ақшаларды құйды.Қытайда және Ежелгі Римде мыс ақша
ретінде пайдаланылды. ХVІІ ... ... ... ( ... ұсақ ... қорғасын дөңгелекшелер қолданылды.
Металл ақшаларының артықшылығы, олар – біркелкі, төзімді, ұсақталынады,
және т.б. Металл ... кең ... ақша ... ... ... ... келе металдардың арасында басты роль ... ... өте ... ... олар ... ... үшін аса қажетті сапаға
ие.
Әрине, металдар бұған дейінгі ақша формаларын бірден ығыстырып шығарып
тастаған жоқ. Ұзақ ... бойы ... ... ... ... ... келді.
Темір ақшалар күрек, таға, шеге, шынжыр және т.б. ... ұзақ ... ... Грек ... ... “драхма” “бір уыс ... ... ... Мыс ... ... ... ... түрлерінде
айналыста болды. Күміс және алтын ... ... ... ... ... б.э. ... ХІІІ ... салмағы көрсетілген құймалар пайда бола
бастаған. ... ... ... ... ақша ... ... ливр (жарты фунт), марка (жарты фунт) салмақ ... ... ... ... ... бар формасыз металл ақшаларды ... әр ... ... ... ... бар металл ақшалар ауыстыра
бастады.
Монеталардың пайда ...... ... ... ... ... (4(
2 тарау. Ақшаның қажеттілігі
1 Ақшаның жалпы эквивалент ретіндегі ... өмір ... ... ... ол ... өндірісі және
тауар айналасының болуына негізделеді. Кез келген ... ... ... құралы болып табылады. Тауар және ақша бір-бірінен бөлінбейді. Ақша
айналысы болмаса, онда ... ... да ... ХVI ... ... (1516 ж.) ... социализмнің негізін
қалаушы Томас Моор өзінің “Жаңа алтын кітап” деген еңбегінде: “Алдау,
ұрлау, ... ... кісі ... заң ... ... ... ... ... де бұл жөнінде алдын ала ескертілмеу мүмкіндігі бар жерде
алдымен ақша құрымай, олар да ... ... ... ... жоғалуына
байланысты адамдардың аландаушылығы, қайғысы, қиыншылықтары және ұйқысыз
түндері де ... еді. Егер ақша адам ... ... ... ... ақша қажеттілігінен туған кедейліктің өзі де жойылар еді”.
Ол аздай Т. Моор тағы ... ... ... ... болсын барлық нәрсені ақша
өлшемімен өлшейтін болса, онда ол ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін емес”.
ХІХ ғ. Социал утопистері – Прудон, Оуэн, Грей және басқалар ақшаға
теріс көзқараста ... ... ... ... ... ... ... жобасын ұсынды және оны дәлелдемек болды.
Мұндай ойлар Ресейде де айтылды. Қазан революциясынан (1917) кейін,
азамат соғысы жылдарында ... ... ... ... ... ақшаны
жою сәті келеді, яғни тарихтың өзі осыған алып келді ... ... ... ... ... десеңіз ауыл шаруашылық өнімдерін өнеркәсіп өнімдеріне
тікелей айырбастауды ұйымдастыруға тырысты. Шындығында, оның бәрі ... С.Г. ... ... ... ... бірліктері – тредаларды, ал
ағылшын ... Смит ... ... ...... ұсынды.
Осыған байланысты К.Маркс былай дейді: ақшаларды жоя ... ... ... ең ... ... ... қаумдық құрылысқа) қайта оралар
едік. Қанша дегенмен де коммунизм – ол ... ... да ақша ... ... және бола ... ... ... дами отырып, тауар болып қала береді, бірақ ... ... ...... ... эквивалент , ерекше тауар, онда барлық басқа
тауардың кұны ... және оның ... ... ... тауар
өндірушілер арасында енбек өнімдерінің айырбасы үздіксіз ... ... ... ... рөлі ... түрде алтынға бекітілген.
Алтынның басқа барлық тауарлардың кұнын ... ... оның ... ... К. Маркс айтқандай: “Табиғат ақшаны жаратпайды. ... ... ... берілген”.
Алтын жалпыға бірдей эквивалент рөлін орындау үшін ең бір лайық тауар
болып қалып отыр. ... ол ... ... ... ие: ... ... ... тот баспайды, тек қана “патша арағында” (2/і тұзды және
1/3 азот қышқылында) ериді. Екіншіден, ең бастысы ... ... ... ... ... оның корының аз болуы, алтынды өндіруге кететін енбек
шығындарының өте ... ... ... ... Алтынды тұтыну жылдан-
жылға өсуде. Ол әр түрлі ... ...... ... ... дейін, бірде өте жұқа қалыңдықпен, бірде балқытылған
кұймалар түренде кездеседі. Тек қана ... 6 м ... ... ... ... үшін 26 кг ... жұмсалады, мұндағы алтын ... 3 мк. ... 4000 ... ... б.ғ. және 1985 ... ... барлық өндірілген алтын 90 мың т. құрады. ХХ ғасырда 60 ... ... ... ... ... 30 мың ... жуығы – екінші дүние
жүзілік соғыстан кейін өндірілген.
Ресей ХІХ ғасырдың ... ... ... ... ... ... ... 40-жылдарында оның дүниежүзілік алтын өндірісіндегі үлесі
40% -ды құрады.
Алтын өндіру қиын және капиталды көп ... ... ... 1 кг алтын
алу үшін 3000 м орта ... тау ... 100 ... ... ... ең көп ... ... Африка Республикасы (ОАР) алтын
өндірушілердің еңбек ету жағдайы құлдардың өмірі сияқты: олар 400 ... ... ... жер ... ... ... Мұнан бұрын, ОАР-
да әлемдік алтын ... 2/3-і ... ал ... 1/3-і ... ... ... ... жағдайда кұлдырауда.
Қазақстанда 160 алтын кен орындары бар. Соның ішінде 60-сы жұмыс істеп
тұр және олардың ... ... 1994 жылы 25 ... ... ... тек қана ... валюта резервтерді ғана кұрамайды, сонымен ... және ... ... ... ... синтетикалық талшықтарды жасау үшін де қолданылады. (8(
Жасанды алтынды ойлап табу сұрақтары әр кез ... ... ... уақыттарда алхимиктер еңбектенді. Ежелгі Египетте жалған
алтын кұймалары табылған. Біздің ғалымдар ұзақ уакыт іздену мен ... ... ... алтынды мынадай кұрамда алды: палладий-65 %,
индий -35%. Электр ... ... ... ... ... ... ... алтыннан алты есе асып түседі.
Құрамын өзгерте отырып (палладий-55%, индий – 45%) червондық алтын
алынды, ... ... ... ... ... бұл ... ... Қазіргі ядерлік физика атомдардан күкірт және ... ... ... ... ... Бірақ жасанды алтынды жасау мүмкіндігі
бұл ... ... ... ... ... өзіндік құны өте жоғары және
бұл жолмен алынған металл табиғи алтынменен ... ... ... ... ... бәсекеге түсе алмайды. Сонымен қатар, жасанды алтын
өнеркәсіпте, тіс ... және ... ... ... ... еш уақытта ол жалпыға бірдей эквивалент ретінде бола ... ... ... ол – ... ... ... қоғамдық қатынастарды тудырушылар болып келеді. Бұл
дегеніміз, қоғамнан бөлінген адамдар үшін ақша ... ... ... Крузоға олар керек болмаған. Батып бара жатқан кемеден құтқарылып
алынған заттар оған адам аяғы ... ... ... ... ал ақшалар
болса өзінің барлық құндылығын жоғалтты. (5(
Ақша кез келген тауар құнын бiлдiретiн ерекше тауар рөлiн ... ... ... ... ... күшi пайда болды. Акшаның қоғамдағы мәнiн
К.Маркс ... ... ... билiгiн де, қоғаммен байланысын да өзiнiң
қалтасына салып жүредi» деген ... ... Ол ... ... тек ақшаға айырбастау арқылы ғана ... ... ... ... анықтауға болады. Мысалы, ақшаның ... ... етуi ... ... ... ... деңгейi
айқындалып, сандык есебi жүргiзiледi.
Екiншiден, әр адамның еңбектегi, яғни қоғамдық өнiмдегi үлесiн де ақша
арқылы анықтауға ... ... ... ... ... үлесiн жалақы
ретiнде алғанда ақша төлем ... ... ... ... ... ... ... етуiмен тауардың iшкi
қайшылықтары да шешiледi. Тек ... ... ... ... ... тұтыну құндары түрiнде айырбас қатынасының бiр жағында тұрады да,
ал екiншi жағында бүкiл тауарларға қарсы құнның тұлғасы ретiнде ақша ... ... ... ... және ақша ... ... ... оның тұтыну
құнымен құнының, яғни ... iшкi ... ... қайшылығын
шешуге жол салады. Өйткенi, егер тауар сатылса, оның ... ... ... ... керек болғандығы. Бұл бiр жағынан, ал ... оның ... бар ... ... ... құн ендi ... ... өндiрушiнiң қолына түседi. Сөйтiп, тауар өндiрушiге түскен
ақшаның мөлшерiне қарай өз ... ... ... ... тұтыну құнын
алуға мүмкiндiк туады.
Қорыта айтқанда, құнның ақшалай формасына пайда болуы, яғни ақша ... ... ... ... ... ... ... алғашқы кездейсоқ жағдайдан нақтылы және үнемi қайталанатын
процеске айналып, кең көлемде өсуiне жол ... ... Ақша – ... ... - ... мен бөлу процестерінде адамдар арасындағы белгілі ... ... ... белгілі бір экономикалық қарым
–қатынастарды көрсететін, тарихи даму үстіндегі ... ... ... ... ... ... ... мәні оның үш
қасиетінің бірігуімен көрініс табады:
- жалпыға тікелей айырбасталу;
- айырбас құнының дербес формасы;
- еңбектің ... ... ... тікелей айырбасталу формасында акшаны пайдалану, кез келген
материалдық құндылықтарға ақшаны айырбастау мүмкіншілігінің елеулі қысқарды
және тік ... ... ... ... және ... ғана шектелді.
Кәсіпорындар, жер, орман, жер асты байлықтары сатылмады және ... ... ... ... ... жүруімен байланысты,
жалпыға тікелей айырбастау формасында ақшаны пайдаланудың көлемі едәуір
кеңіді.
Ақшаның ... ... ... ... ретінде пайдалану тауарларды
тікелей өткізуменен байланысты емес. Ақшаны бұл ... ... ... ... ... ... кірістерін қарыздық ... ... ... ... ... ... және ... шығындарды қаржыландыру, Ұлттық банктің несиелік ресурстарды басқа
банктерге сатуы және т.б.
Еңбектің сыртқы заттық өлшемі ... ... ... ... ақша ... ... мүмкін құнын анықтау арқылы көрінеді.
Ғалым-экономистердің арасында алтынның ақшалай ... ... ... әр ... ... бар. ... алтынның демонетизациялануы
аяқталып, ол жалпыға бірдей эквивалент және ақша қызметтерін ... ... ... ... дейді. Құнның ақшалай ... ... ... ... ... ... ... жалпыға бірдей
эквивалент ретінде жүрді. Алтын, ақшаның ... ... ... дейді екінші біреулер. Ал, енді үшінші біреулер, ... ... ... және ол жалпыға ... ... ... ... тауар ретінде өзінің қасиеттерін сақтап қалды
дейді. ... ... ... алтын айналысы жоқ. Төлем, айналыс және
қорлану құралы болып, алтын ...... ... ... және
несие ақшалар қызмет атқарады. Бірақ та алтын дүниежүзілік ақша болып калып
отыр десек, онда ол ... ... ... ... - ... ... ... категория (санат). Ол қоғам дамуының
әрбiр сатысында өндiрiс және ... ... ... ... ... ... көрсетедi. Қоғам экономиканың
әр түрлi үлгiсiне өткенде ақшаның маңызы арта ... ... ... ... мәнi ... болды. Ақша, негiзiнен, есеп
жүргiзу және бақылау құралы ретiнде қосалқы қызмет атқарды. Жоғарғы басқару
органдары әрбiр ... ... ... натуралды және құн
көрсеткiштерi түрiнде өнiмнiң ... және ... ... ... ... өнiм ... да орталық органдар ... ... ... келiсiм-шарт бойынша натуралды өлшеммен бөлiндi.
Нарықтық экономикада акшаның маңызы зор. Себебi әр ... ... ... ... жеке) жұмыс iстейтiн тауар
өндiрушiлер өндiретiн және ... ... ... ... және бағасын
бекiтуге дербестiк алды. Шаруашылықты жаңа нарықтық жағдайда жүргiзуде
төлем қабiлеттi сұранысқа ... ... яғни ... ... ... ... төрi, бағасы тағайындалады.
Сонымен қатар қазiргi кезде кәсiпорындарды жекеменшiктендiру ... ... ... ... да, әр ... ... ... емес шығындарды қаржыландыру да, ... ... ... ... ... сату да, инфляцияға қарсы күрес те және ... ... ... ... ... арта ... нарықтық экономикада ақша-несиелiк реттеуде айналыстағы ақша
массасының өсуiн тежеу, инфляциялық ... жеңу және ... ... ... бағытында қолданылуда. (10(
2.3. Қазіргі заманғы ақшаның түрлері
Адамзат құнның әр ... ... өз ... ... отырып, яғни
ақша орнына әр түрлі тауарлар қолданылысынан кейін (мал, тері, ... т.б.) ... ... ақша айналысына қол жеткізді. Металдың ақша
ретінде ... ... ... одан ...... ... ... бола
бастады.
Көпестер классының бөлінуімен алғашқы монеталар пайда болды. Олардың
пайда болуы ақшаның қалыптасуындағы соңғы кезеңді сипаттайды.
Монета – ол ... ... ... салмақтық құрамы заңмен
бекітілген металдан жасалған ақша белгісі.
Мемлекет ... ... ... ... ... ... ... массаның нақтыдан ауытқуы), эмиссиялау ережесін және т.б.
белгілейді.
Монетада бет жағы – аверс, келесі жағы – реверс, кесіндісі – ... ... ... ... құны ... металдың құнына сәйкес
келсе, онда бұл толық құнды ақшалар. Толық құнды еместері биллонды ақшалар
деп аталады.
Монеталық ақша ... ... ... ... ...... ... эквивалент ролін екі немесе одан да көп
металл ...... ... ... ... бір ғана ... ... ақша жүйесі.
Капиталистік тауарлы өндірістің дамуы барысында қағаз ақшалар пайда
бола бастады. Олар ... ... ... ... ... ... ақша
айналысындағы ұзақ төлемдерге қызмет ететін, ауыстырылатын ... ... әр түрі ... ... Әдетте оны төменгі сынамасы бар
металдан: мыс-мырыштан және алюминийдің кұймаларынан жасайды. ... ... ... ... ... айналасының объективті
заңдылықтары мен ... ... ... ... ... ақша айналымына деген қосымша қажеттіліктерімен байланысты.
Бірақ қағаз ақшаның шығу тарихы б.ғ.д. І ғ. тән, яғни ол ... ... ... байланысты. Бұл уақытта Қытайда ақ бұғы
терісінен жасалған ... ... ... Ақ ... ... ... ... ғ. Марко Поло Қытыйда ағаш қабығанан жасалған ақшаларға ... ол сол ... ... ... ... Бұл ... төрт ... формасы және олардың ерекше белгілері мен мөрі ... ... алу ... де әр түрлі болды.
Нағыз қағаз ақшалардың пайда болуын Шыңғысханның немересі ... ... ғ. ... ... ... ... дамуымен қағаз
ақшаның Солтүстік Американың Британиялық отар елдерінде, 1716 ж. Францияда,
1795 ж. АҚШ-та, 1762 ж. ... ... ... ... ... ... 1769 жылы ІІ Екатерина тұсында пайда болды. Халық арасында оларды
“катенька” деп атады, ... оның ... ... суреті болды.
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қағаз ... ... ... ... ... белгілері мемлекет тарапынан жасалынған –
толық құнды ақшаның орнын алмастырушылар тәрізді әсер етеді деген ой ... олар ... ... ... құнының ауытқуының көбеюі есесінен
пайда болды.
Металл ақшадан ... ... ... себептері:
1. Металл ақша айналасы өте қымбат болып келеді және капитализмнің
дамуымен мүмкін емес, ... ... ... ... айналыс
құралдарына деген шаруашылықтың қажеттілігенен әлдеқайда төмен.
2. Монеталардың тозуы және ... ... ... ... пен жалған монеталарды
жасаушылардың монеталарды бұзуы.
Қағаз ақшалар толық ... ... ... ... өзінің дербес құны
жоқ. Оларды шығаруға кеткен ... өте аз. ... ... ... бөлінуі нәтижесінде пайда болған кұн белгісінің ақырғы формасы.
Қағаз ақша – мемлекеттің өз шығындарын жабу үшін ... ... ... ... ... ие ақша ... (құнның
белгілері, алтынның өкілдері). Тарихта олар алтын және ... ... ... болды.
Қағаз ақшаларының меншікті құндарының болмауына ... ... ... ... тұрақсыз және құнсыздануға икемді келеді.
Ақшаның құнсыздануы әр түрлі себептерге ... ... ... әскери және басқа да өндірістік емес шығыстарды жабуға артық
ақшалардың шығарылуы; ... ... ... ... ... ақша ... ... ұлғаюы; еңбек өнімділігінің төмендеуі
және тауар массасының қысқаруы, т.б.
Мұның барлығы бағаның өсуіне әкеліп соғады. ... ... ... ... ету үшін ... ... зейнет ақыны, жәрдем
ақыны көтеріп отырады. Халық ... ... ... өспейінше баға өсе
береді. Баға – жалақы – баға ... деген тізбек айнала береді.
Жалпы алғанда қағаз ақшалардың құнсыздануы бұл ... ... ... ... ... ... әрдайым көмекші сипатқа ие. Қағаз ақшалардың дербес
түрде ұзақ уақыт бойында айналуы ... ... ... да ... қатар
несиелік ақшалар жүреді.
Несие ақшалар – бұл несие негізінде алтынның орнына келген ... ... ... ... ... ... мен ... алушы арасындағы
қарыз капиталының қозғалысын көрсетеді және “төлем құралы формасы ретінде
өмір сүрудің меншікті формасын алады”.
Несие ... ... ... ... ... чек, ... ... – бұл мерзімі жеткен соң вексель иесіне (вексель ұстаушыға)
вексельде көрсетілген соманы ... ... ... ... ... ету ... беретін жазбаша түрдегі қарыз міндеттемесі.
Вексель – айналымдық қасиетке ие ... яғни ... ... ... түсуге бейім болғандықтан да, ол ... ... ... ... ... сату негізінде, яғни коммерциялық несиелеу пайда
болуымен дүниеге келді. ... ... ...... ... ... өтуі арқылы несиелеу болып табылады. Несиелеу
төлеу мерзімін ... ... ... беру ... жүзеге асады.
Сатып алушы-кәсіпорын, тауарды сатып ала отырып ... ... ... ... ... ... ... (қарыздық
міндеттеме). Егер де несие берушіге ақша керек ... ... ол ... алу ... алып қалу ... ... ... соманы бере
алады.
Несие ақшалардың бір түрі болып банкнота саналады. Ол ХVII ... ... ... ... құймасының немесе алтын монета иесі бұл қазынаны
банкте сақтай алды. Құрамын анқтағаннан кейін және оны ... соң ... ... ... ... қолхат берді. Бұл “банктік хат”
банкнота (банкирге арналған нота) деп атады және ол пайдалануға өте ... ... Ол ... ... болды, себебі кез келген уақытта сақталып
жатқан ... ... ... мәні ... – бұл банкирге арналған вексель болып
табылады. Яғни классикалық банкнота екі жақты ... ... ... және алтындық (банктің алтын қоры). ... ... ... ... деп ... ... ... банкнотаға айналуы қарыз операциялары және эмиссиялары
тәртібінде жүзеге асады. ... ... ... ... ... ... ... банкноталардың банкке кері қозғалысын тудырады.
Несие бойынша төлем мерзімі жеткен соң ... ... ... отырылады. Қазіргі кезде бүкіл әлемде ақшалар ... ... ... ұлттық валюта сол елдің шекарасында ғана
занды құралы болып табылады.
1993 ж. біздің республикамызда шығарылған теңге ... және ...... ... табылады, себебі олар Қазақстан Республикасының
Ұлттық банкінің сөзсіз ... ... ... және оның барлық
активтерімен қамтамасыз етіледі.
Банктік ... мен ... ... ... ... ... ... чекпен байланысты.
Чек – бұл шот иесінің чек ұсынушының шотына чекте көрсетілген ақша
сомасын ... ... және ... ... ... ... ... бұйрығы.
Чектер негізінен ақшалай және есеп айырысу ... ... ... чегі ... ... ... Шот иесіне чек кітапшалары беріледі.
Чек кітапшасынан ... ... ... ... ... ... ... және
көрсетілген қызметтер үшін есеп айырысуға қолданылады.
Клиент есеп айырысу чек кітапшасын алу үшін ... ... ... ... ... тапсырмасы негізінде банк есеп айырысу шотынан ақша
қаражаттарын ... ... және ... ... ... ... ... сомасына чек жазып беру арқылы есептеседі, ... ... ... ... ... осы чекті өз банкіне ұсынады,
осыдан барып көрсетілген сома өзінің есеп айырысу шотына бірден ... соң осы чек ... ... жіберіледі, онда жеке шоттан чекте
көрсетілген сома алынады. Сөйтіп чек – ... ақша ... ... ... ... ... ғана емес, жеке тұлғалар
арасында да чекпен есеп айырысу кеңінен дамыған.
Қазақстан Республикасында ... ... ғана ... ... ... да ... пайдалану 1993 ж. тоқталды. Оның ... ... ... болуы; коммерциялық қалдықтың болуы және т.б.
Несие карточкалары (элетронды ақшалар). Чектердің жалпай оралуы
банктердің ... ... ... тудырады. Сондықтан чектермен қатар
пластикалық карточкалар пайда болады. Бұл банк ... ... ... ... шот ... жеке ... құжаттандыратын және оған
тауарлар мен ... ... ... да ... ... ... құқық
беретін атаулы ақшалай құжат.
Әлемде пластикалық карточкалардың оннан аса дебеттік және ... бар: ... ... есеп ... ... ... алу, ... сауда есептеу үшін және т.б.
Қолма-қол қағаз ақшалар орнына несие карточкаларын және ... ... – бұл ... ... ену үшін ... ... ... пайдалану банк операцияларының ЭЕМ-ның көмегімен компьютерлендіру,
автоматтандыру қолдайды.
Қазақстан Республикасында несие карточкаларын енгізудің алғашқы
қадамдары ... ... ... ... ... ТұранӘлемБанк)
өзінің “Виза” несиелік карточкасын енгізген. Павлодар, ... ... ... ... ... ... қоса ... несие карточкалары бар.
Қазақстан Ұлттық банкінің бұл жердегі рөлі ... ... ... болу ... белгілеумен шектелетіндігі, өз кезегінде
тұтынушыларға қолайлы жағдай туғызады. Ұлттық Банкпен ... ... ... ... ... ... есеп айырысу
жүйесін жасау жұмысы аяқталды. Қазақстанда жұмыс жасап жатқан пластикалық
карточкаларды айырбастау жұмыстары ... ол да өз ... ... ... ... ... ... халықаралық төлем
жүйелерімен байланысуға мүмкіндік жасайды.
Несиелік ... ... ақша ... ... ... ақша ... жылдамдығын ұлғайтады. Бірақ бұл ... ... ... ... ғ. аяғы ... жаңа түрі – электронды ақшаға өтуден басталды.
Бұл компьютерлердің көптеп шығуы ... ... ... ол ... ... көшуге әкелді. Бұл – жаңа, чектің өте жылдам ... ... ... түрінде келеді.
Карточканың пайда болуы біздің ақшаға деген көзқарасымызды түгелдей
өзгертеді. Басқаша айтқанда, барлық келісімдер, сатып ... ... ... ... Бүл ... ... тууын көздейді ме?
Әрине, жоқ, - ақша қалады, бірақ олар “көрінбейтін” болады.
Бұл ақша массасының өлшемін ... ... ме? ... тәртіпке келтіре ме? Көлеңкелі экономика жойыла ма? ... жаңа ... ... ... ... айналыстағы ақша қаражаттарының құрылымына
мән беретін болсақ, онда ол төмендегідей:
М0 - ... ... ... ... - М0 ... ... қатар шаруашылықтардың есеп айырысу
немесе басқа депозиттік шоттарындағы қаражаттардың қалдықтары, ... ... ... ... ... шоттарындағы, ұзақ
мерзімі қаржыландыру мен несиелеу қорларының шоттарындағы, ... ... ... ... ... ... және заңды тұлғалардың
талап еткенге дейінгі салымдары және т.б. ... ... М1-ді ... ... жеке және ... ... салымдарын қамтиды;
М3 –М2 –ге мемлекеттік займ облигацияларын қосу.
Ақша агрегаттарының құрылымы ақша нарығы құралдарының дамуымен
өзгереді. ... ... ақша өз ... ... ... көрінісі болып
табылады. Ақшасы көп адам “өзінің өткен ... ... ... ... болмайтындай. Оның жетістігі банк шотындағы ... ... ... адам бақыттың ақшада еместігін ... ... аса ... игіліктер қатары ақшалай көрініс алмайды: нағыз
махаббат пен достық сатылмайды, ал ...... ... ... ... көп ... белгіленеді.
Жоғарыда айтылғандарды қорытындылайық:
1. Экономикада ақшаның маңызы өте зор. Қоғамдағы экономикалық және
саяси ... ақша ... ... ... Ақша ... ... шыққан;
3. Қазіргі кездегі ақшалардың тауарлық негізі жоқ, бірақ олар ... ... ақша ... ... адамдар оларды ақша
ретінде қабылдайды, мемлекет ақшаға тән ... ... ... сиректілігінің пайдалылығына қатынасымен
анықталатын бағалығы бар;
4. Ақша ұсынысы мемлекетпен реттелуі керек, себебі аса ... ... ... ... ... ... Әубакіров Я.Ә., “Экономикалық теория” – Оқу құралы, Алматы:
Қазақ университеті – 1999 жыл, 32 – 48 ... ... С., ... ... У., ... Оқу құралы – Алматы: Кенже – Пресс, 2001жыл, 37 – 41 беттер;
3. Булатов А.С., ... ...... ... 447 – 449 ... Видяпин В.И., Журавлева Г.П., “Экономическая теория” – Москва:
Инфра-М, 1997жыл, 71 – 80 беттер;
5. Көшенова Б.А., ... ... ... ... ... ... Экономика, 2000жыл, 8 – 16 беттер;
6. ... О.И., ... ... ...... “Финансы и
статистика”, 2003жыл, 9 – 12 беттер;
7. Макыш С., “Ақша айналысы және несие” 2004жыл, 248 бет;
8. ... А.Ж., ... С.М., ... Б.С., ... ... несие” – Қарағанды: Болашақ-Баспа, 1997жыл, 6 – 13 беттер;
9. Свиридов О.Ю., “Деньги, кредит, банки” – ... ... 8 – 13 ... ... Ғ.С., ... ... ... – Алматы: Экономика,
2001жыл, 8 – 12, 28 – 46 беттер;
11. Чепурин М.Н., Киселева Е.А., “Курс экономической теории” –
Киров: “Аса”, ... 84 – 88 ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақшаның пайда болуы және мәні9 бет
Ақшаның пайда болуы және мәні туралы9 бет
Ақшаның пайда болуы және мәні. Қазақстан Республикасының ақша жүйесі33 бет
Ақшаның пайда болуы, мәні және қызметі14 бет
Ақшаның пайда болуы, мәні және қызметі жайлы16 бет
Ақшаның пайда болуы, мәні және қызметтері30 бет
Ақшаның қажеттілігі,пайда болуы және мәні16 бет
Шаруашылықты ұйымдастыру түрлері. Ақшаның пайда болуы, мәні және қызметтері7 бет
Қазақстандағы ақшаның пайда болуы5 бет
Ақшаның мәні және шығу тегі32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь