Қазақстанда ақша айналымының жағдайы

КIРIСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..


ҚАЗАҚСТАНДА АҚША АЙНАЛЫМЫНЫҢ ЖАҒДАЙЫ ... ... ... ... ... ... ...

1. Ақша айналысының негiзгi көрсеткiштерi және оның құрылымы ... ... ... ... .
2. Қазақстан Республикасының ақша жүйесі және ақша айналысы, оларды реттеудің қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қазiргi жағдайда ақша шаруашылық өмiрдiң ажырамас бөлiгi болып табылады. Заттардың тауарға айналуы ақшаның пайда болуындағы объективтi алғышарттарды құрайды. Бiрақ кез-келген зат тауар бола алмайды. Егер тұтыну құны өз сатып алушысын таппаса немесе қоғам тарапынан мойындалмаса, онда оны дайындауға кеткен уақыттың рәсуә болғаны; мұндай бұйым тауарлық формаға ие емес, өйткенi оның қоғамға қажетi шамалы. Сондықтан да әрбiр тауар қажеттi тұтыну құның алу құралы бола отырып , өзiнiң өндiрушiсiне қатынасы бойынша айырбас құны ретiнде көрiнедi. “Айырбас құн тауарлардың өзiнен бөлiнiп шыққан және олармен бiрге өз бетiнше өмiр сүретiн тауар, ол ақша”.
Шаруашылықтағы тауарларды өткiзуде, сондай-ақ тауарлы емес төлемдердi және есеп айырысуларды жүзеге асыруға қызмет ететiн қолма-қол және қолма-қолсыз ақша формаларындағы ақшалардың қозғалысын – ақша айналысы деп атайды. Егер айналымдағы ақша көлемi шаруашылық қызмет етуiне қажеттi ақша массасынан артық болса, онда қоғамда ақшаның құнсыздануы етек алып, ол өз кезегiнде экономикалық активтiлiктi төмендетiп, экономиканы дағдарысқа алып келедi. Сондықтан, ақшаның мәнiн, оның айналыс заңын, ақша айналысына қажеттi ақша массасының көлемiн анықтау және ақша массасын құраушы ақша агрегаттарының құрамдарын талдап, оны ұлттық экономика тұрғысында тиiмдi пайдалану жолдарын анықтау менiң бұл тақырыпты орындауымдағы мақсатым болып табылады.
Сондықтан мен экономикалық теория пәнiнен жұмысымның тақырыбын “Ақша айналысының тұрақтылығын қамтамасыз ету мәселелері” деп алдым.
Бұл тақырыптың өзектiлiгi басқа нарықтар секiлдi ақша нарығында да ақшаға сұраныс пен ұсыныс болады. Ақша нарығының тепе-теңдiгi экономика дамуы үшiн тиiмдi болып табылады. Сондықтан осы ақша, ақша нарығының қызмет етуiн жақсарту өз егемендiгiн ендi ғана алған елiмiз үшiн ең маңыздысы. Әсiресе ол ұлттық экономиканы ынталандыру және инфляцияны азайтып, тұрақты экономикалық өсуге қол жеткiзуге өз септiгiн тигiзедi.
Елiмiздегi рыноктық қатынастардың дамуы экономиканың еркiн түрде өздiгiнен дамуын талап етедi. Бiрақ әлемдiк тәжiрибе көрсеткенiндей барлық рыноктың механизмдерiнiң мемлекеттiк реттеусiз толық қанды қызмет етуi мүмкiн емес. Ал мемлекеттiң экономикаға әсер етуi үшiн белгiлi бiр саясаттар жүргiзу арқылы ғана араласа алады. Ал осы саясаттардың ең негiзгiлерiнiң бiрi мемлекеттiң салық-бюджет және ақша-несие саясаты болып табылады.
Ал бұл екi саясат та ақша нарығының саясаттары болып табылады. Сондықтан ақша нарығы экономикадағы ең негiзгi нарық деп аталады. Бұл нарықтың негiзгi элементi әрине ақша болып табылады.
Ақша – қаржы активi бола отыра, тауардың жалпы эквивалентiнiң тиянақталған түрi. Құнның эквиваленттiк формасы. Оның негiзгi қасиетi өтiмдiлiк болып табылады.
Ақша көлемiн монетарлық және ақша саясаттары арқылы мемлекет белгiлейдi, яғни бұл қызметтi монополиялы түрде Ұлттық Банк атқарады. Ақшаның сандық теориясында айналыстағы жүрген ақша массасы экономикадағы өндiрiлген өндiрiс көлемiне тең болуын сипаттайды. Егерде бұл теңдiктен ауытқыса экономикада тұрақсыздық туындайды.
Осылайша менiң осы жұмысты орындаудағы негiзгi мiндеттерiм келесiдей:
• Ақшаның жалпы экономикалық категория ретiндегi маңыздылығын, оның түрлерiн және экономикадағы негiзгi қызметтерiн талдау;
• Ақша айналысының механизмiн және одан туындайтын ақша теорияларының қазiргi даму жағдайын анықтау;
• Ақша айналысының iске асу механизмiн және оны реттеу шараларын қаарстыру;
• Ақша айналысының негiзгi көрсеткiштерi болып табылатын ақша базасы және ақша агрегаттарын қарастыру және олардың елiмiздегi дамуын және оларды реттеудiң маңыздылығын атап өту;
1. Ақша, несие, банктер: Оқулық / Ғ.С. Сейiтқасымов. – Алматы: Экономика, 2001ж. - 466 б.
2. С.Б. Мақыш, Оқу құралы / “Ақша айналысы және несие” – Алматы, Қазақ университетi, - 2004ж. – 248 бет.
3. Деньги, кредит, банки: Учебник / Под. Ред. О.И Лаврушина, Изд.
4. 2-е, - Москва: 1999г.
5. Абрамова М.А., Александрова Л.С. / Финансы, денежные обращение и кредит. Учебние пособие – Москва , 1996г.
6. Баян Көшенова , Оқу құралы / Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары, - Алматы: “Экономика” 2000ж.
7. Бункина М.К. / Деньги, банки, валюта, Учебные пособие – Москва, 1994 – 173 с.
8. А.И. Добрынина, Л.С. Тарасевича. - Экономическая теория. - Санк- Петербург. - 2001. – 362 с.
9. Агапова Т. А., Серегина С. Ф. - Макроэкономика : Учебник. – МГУ. - Изд-во “Дис”. - 1999. – 416с.
10. Ивашковский С.Н. - Макроэкономика: Учебник. – 2-е изд., испр., доп. – М.: Дело. 2002. – 472 с.
11. “Қ.Р-да ұлттық валютаны енгiзу туралы” Қ.Р. Президентiнiң заң күшi бар жарлығы // 12.11.1993.
12. “Қ.Р-ның ақша жүйесi туралы” Қ.Р-ның Заңы // 13.12.1996.
13. Қазақстан Республикасындағы вексель айналысы туралы 1997 ж. 28 сәуiрдегі N 97-1 Қазақстан Республикасының Заңы.
14. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi № 004 баспасөз релизi 2005 13 қаңтар // Банки Казахстана №1 2006г
15. «О текущей ситуации на финансовом рынке» // Банки Казахстана,
№ 9 - 2007 г. 2-3 стр.
16. Статистический ежегодник. Алматы. – 2007г.- 446 с.
        
        ЖОСПАР
КIРIСПЕ
............................................................................
...........……………........
ҚАЗАҚСТАНДА АҚША АЙНАЛЫМЫНЫҢ ЖАҒДАЙЫ ............................
1. Ақша айналысының ... ... және оның ... ... ... ақша ... және ақша айналысы, оларды
реттеудің ... ... ақша ... ... ... ... болып
табылады. Заттардың тауарға айналуы ақшаның пайда болуындағы объективтi
алғышарттарды құрайды. Бiрақ ... зат ... бола ... ... құны өз ... ... таппаса немесе қоғам тарапынан мойындалмаса,
онда оны дайындауға кеткен уақыттың рәсуә болғаны; мұндай бұйым ... ие ... ... оның ... ... ... ... да әрбiр
тауар қажеттi тұтыну құның алу ... бола ... , ... ... ... айырбас құны ретiнде көрiнедi. “Айырбас құн ... ... ... және ... ... өз бетiнше өмiр сүретiн тауар, ол
ақша”.
Шаруашылықтағы тауарларды өткiзуде, сондай-ақ тауарлы емес төлемдердi
және есеп айырысуларды жүзеге ... ... ... ... және ... ақша ... ақшалардың қозғалысын – ақша айналысы ... Егер ... ақша ... ... қызмет етуiне қажеттi ақша
массасынан артық болса, онда ... ... ... етек ... ол ... ... активтiлiктi төмендетiп, экономиканы дағдарысқа алып
келедi. Сондықтан, ... ... оның ... ... ақша ... ақша ... ... анықтау және ақша массасын құраушы ... ... ... оны ... ... ... тиiмдi
пайдалану жолдарын анықтау менiң бұл тақырыпты орындауымдағы мақсатым болып
табылады.
Сондықтан мен экономикалық теория пәнiнен жұмысымның тақырыбын “Ақша
айналысының ... ... ету ... деп ... ... өзектiлiгi басқа нарықтар секiлдi ақша нарығында да
ақшаға сұраныс пен ... ... Ақша ... ... ... үшiн ... болып табылады. Сондықтан осы ақша, ақша нарығының қызмет
етуiн жақсарту өз егемендiгiн ендi ғана алған ... үшiн ең ... ол ... ... ... және инфляцияны азайтып, тұрақты
экономикалық өсуге қол жеткiзуге өз септiгiн тигiзедi.
Елiмiздегi рыноктық қатынастардың дамуы ... ... ... ... ... ... ... әлемдiк тәжiрибе көрсеткенiндей барлық
рыноктың механизмдерiнiң мемлекеттiк реттеусiз толық ... ... ... ... Ал ... экономикаға әсер етуi үшiн белгiлi бiр
саясаттар жүргiзу арқылы ғана ... ... Ал осы ... ... бiрi мемлекеттiң салық-бюджет және ақша-несие саясаты болып
табылады.
Ал бұл екi ... та ақша ... ... ... табылады.
Сондықтан ақша нарығы экономикадағы ең негiзгi нарық деп аталады. Бұл
нарықтың ... ... ... ақша болып табылады.
Ақша – қаржы активi бола отыра, тауардың жалпы эквивалентiнiң
тиянақталған түрi. ... ... ... Оның ... ... болып табылады.
Ақша көлемiн монетарлық және ақша ... ... ... яғни бұл қызметтi монополиялы түрде ... Банк ... ... ... ... ... ақша ... экономикадағы
өндiрiлген өндiрiс көлемiне тең болуын сипаттайды. Егерде бұл теңдiктен
ауытқыса ... ... ... ... осы ... ... ... мiндеттерiм келесiдей:
• Ақшаның жалпы экономикалық ... ... ... ... және экономикадағы негiзгi қызметтерiн талдау;
• Ақша айналысының механизмiн және одан туындайтын ақша ... даму ... ... Ақша ... iске асу ... және оны ... ... Ақша айналысының негiзгi көрсеткiштерi болып табылатын ақша базасы
және ақша агрегаттарын ... және ... ... ... ... реттеудiң маңыздылығын атап өту;
• Еліміздегі ақша айналысының бүгінгі таңдағы даму бағыты мен ... өту ... ... бірінші бөлімінде жалпы ақша айналысының теориялық жағын,
екінші бөлімде Қазақстандағы ақша айналысының дамуы мен ... ... ... ... ... ал үшінші бөлімде ақша
айналысының қазіргі ... мен даму ... ... атап ... ... барысында келесі авторлардың ғылыми еңбектерін
қолдандым: О.И Лаврушина, С.Б. Мақыш, Баян ... ... және т.б. ... ... ... еліміздің соңғы
жылдардағы экономикалық журналдары: «Банки Казахстана» мен ... ... ... АҚША ... ... Ақша ... ... көрсеткiштерi және оның құрылымы
Ақша айналысының негiзгi сандық көрсеткiштерiнiң бiрiне ақша ... ақша ... ... ... – жеке тұлғаларға, кәсiпорындар мен мемлекетке тиiстi
және шаруашылық айналымына қызмет ететiн ... алу және ... ... бiр күндегi және белгiлi бiр кезеңдегi ақша айналысының сандық
өзгерiсiн талдау үшiн, ... ақша ... өсуi мен ... ... ... ... үшiн әр ... көрсеткiштер пайдалынады.
Ақша айналымының екi жағының бiрлiгi, олардың бiр түрiнiң ... ... ақша ... ... ... қажет етедi. Себебi ақша жиыны
ақша айналымының ... ... ... бiр ... аралығында сандық
өзгерiстердi талдау үшiн, сол сияқты ақша ... ... және оның ... ... ... ... үшiн әр түрлi көрсеткiштер (ақша
агрегаттары) қолданылады.
Өнеркәсiбi өркендеген мемлекеттерде ақша жиыны құрамын ... ... ақша ... ... ... ... – айналыстағы қолма-қол ақша ( банкноттар, тиындар ) және банктiк
ағымдағы шоттардағы қаражат ( ... ) ... – оған М1 ... және ... 4 ... ... коммерциялық
банктердегi мерзiмдi және жинақ салымдары кiредi;
М3 – бұған М2 агрегаты және ... ... ... ... ... – оған М3 агрегаты және iрi коммерциялық банктердiң депозиттiк
сертификаттары қосылады. / 4, 157 б. ... ... ... ... ақша ... ... ... элементтерiн өзiне бiрiктiрiп үлкен ақша жиынын құрайды. Бiрақ оның
алдынғыға қарағанда ... ... ... ... әр мемлекеттiң өзiне тән ақша-несие жүйесiмен
анықталады. Мысалы, АҚШ-та ақша жиынын анықтау үшiн – ... ... ... – үш, ... – бес, ... – екi ақша ... ... құрылымы тұрақты қалыпта болмайды. Ол ақша нарығы
құралдарының дамуына байланысты өзгередi.
Ақша ... ... ... өсуi мүмкiн:
1. Банкноттар мен тиындарды эмиссиялау есебiнен;
2. Орталық банктен коммерциялық банктердiң несие алуымен;
3. Мемлекеттiк бюджеттiң ... жабу үшiн ... ... ... ... Орталық банктiң асыл металдарды, шетел валютасын және мемлекеттiк
бағалы қағаздарды сатып ... ... ... ... ... ақша ... өзгермелiгi
мен қатар, оның айналым жылдамдығы да әсер ... ... ... ... ... факторларға: экономиканың циклмен
өркендеуiне, экономикалық дамудың қарқынына, ... ... ... таза ... факторларға, яғни төлем айналымының құрылымына,
несиелiк операциялар мен өзара есеп айырысудың дамуына, ақша ... ... және т. б. ... ... ... ... баяулауы – ұлттық жиынтық өнiмдi орналастыру
коэфицентiнiң ... ... ... Егер ақша ... артса, ол жоғары конъюктура барлығы және ақша ... ... ... Ақша ... жылдамдығы айналыстағы ақша
санына керi пропорционалды әсер етедi, яғни ақша неғұрлым көп ... ... ... ақша ... ... азаяды. Ақша
айналысының баялауы шаруашылық субъектiлерiнiң ақша қорын жинауға ұмтылысын
және ақша ... ... ... ұзақ ... ... ... банк ... айналымға оның қажеттiлiктерiне ... ... ... ... ... ... масасын беретiн,
өзiнiң эмиссиялық және ... ... ... Ақша екi түрлi формада
болады: қолма-қол және банктiк айналымның ақшалары, яғни банктiк шоттардағы
қолма-қолсыз ақша қаражатының жазу ... ақша ... ... екi ... ... тығыз байланыста. Банктiк айналымның ақшалары
әрдайым қолма-қол банкноталарға айналуы мүмкiн.
Ақша айналысының екi облысының ... яғни ... ... ... ... ... және бұған керiсiнше болуы ақша
массасының өзiне қандай компоненттердi қамтитынын ... ... ... ... құрамы сол елдiң несие-ақша жүйесiмен анықталады.
Ақша жүйесi – бұл ... ... ... және ... заңдылықтармен
бекiтiлген ақша айналысын ұйымдастыру формасы.
Жалпы мемлекеттiк заңдармен ... ... ақша ... ақша ... ... ... Әрбiр мемлекеттiң өзiнiң ұлттық
ақша жүйесi бар.
Ақша жүйесi келесi элементтерден тұрады:
Ақша бiрлiгiнiң атауы. ... ақша ... ... 100 ... 1 теңге болып табылады.
Ақша белгiлерiнiң түрлерi. Егер 1991 ж. 1 қаңтарына дейiн айналыста
қазыналық билеттер болса, онда ... ... ҚР ақша ... болып
олардың өсу құны бойынша төлемнiң барлық түрлерiне қабылданатын банкноттар
мен монеталардан құралады.
Эмиссия тәртiбi. ... – қол ... ... ... айналысын
ұйымдастыру және айналыстан шығаруды Ұлттық Банктiң қолма – қолсыз ақша
эквивалентiн ... ... мен ... сату ... жүзеге
асырылады.
Ақша түрлерi. Заңды төлем құралы болып табылатын: қағаз және ... ... ... – бұл ... бiр ... ақша ... қатысты
бейнеленген сол елдiң ақша бiрлiгiнiң бағасы.
Әлемдiк тарихта ақша жүйесiнiң келесi типтерi ... ... ... мұнда ақшалай тауар ақшаның барлық қызметiн атқарады,
ал несие ақшалар металға айырбасталады;
• Несие және қағаз ақша ... ... ... ... ... ... шығарылады және қазынаға айналды.
Ақша массасының көбеюi бiрнеше каналдар бойынша жүредi:
• Банкноттар мен монеталар ... ... ... ... коммерциялық банктердiң несие алу жолдарымен;
• Орталық банктiң ел үкiметiне мемлекеттiк бюджет тапшылығын жабу үшiн
несие беру ... ... ... бағалы металдарды, шетел валюталарын және мемлекеттiк
бағалы қағаздарды сатып алу ... ... ... ... ... негiзiнде чектер эмиссиясын
шығару немесе займдар беру жолымен.
Осыдан барып ақша массасының көлемi Ұлттық Банк жүгiзетiн ақша – несие
саясатымен тығыз байланысты, ... ең ... ... ақша ... ... ... ... Мақсатты белгiлеуде Орталық банк ... ... ... ... ... ... ... Жоспарлы кезеңдегi ақша айналысының есептелетiн жылдамдығы;
• Жоспарланған кезеңдегi инфляцияның максималды рұқсат етiлген денгейi;
Ақша массасы ... ... ... елдiң экономикалық
потенциялының болашақтағы ұлғаюын және оның ... ... ... ... Бұл ... тәжiрибе үшiн де маңызы зор.
Егер ақша массасы ақырын ... бұл ... ... ... өте ... ... ал ақша ... жедел
қозғалысы қаражаттарды салыстырмалы түрде жылдам жұмсауды және жоғары
конъюктураны бiлдiредi. Ақша ... ... ақша ... керi
пропорционал, яғни мұндай айналыстың жоғары жылдамдығы қосымша ... ... тиiс. ... ақша ... ... ... ... жинақтауға ұмтылысын, ақша массасы құрамында
ұзақ мерзiмдi салымдардың өсуiн көрсетедi.
Осымен 2-ші тараудың бірінші бөлімінде ақшаның ... ... ... құрамы меен құрылымына тоқталып өтсем, енді келесі бөлімде
еліміздің ақша ... мен оның ... ... ... ... ... ... ақша жүйесі және ақша айналысы, оларды
реттеу
Жалпы мемлекеттiк заңдармен ... ... ақша ... ақша ... болып табылады. Қазақстан Республикасында ақша
жүйесi 1995 жылы 30 ... ... ... Ұлттық Банкi туралы”
Қазақстан Республикасы Президентiнiң заң күшi бар Жарлығына ... ... ақша ... ұйымдастыру негiзiн және
формаларын белгiлейдi, онда ресми ақша ... ақша ... ... ... ... ... тәртiбi, ақша айналысын
ұйымдастыру және реттеу тәртiптерi қамтылады. Ал мұның алдында ... ... жылы ... ... теңгенi айналысқа шығарып, экономикада ... ... ... ... ... Ұлттық валютаның тиiмдi жолға түскенiн
және ұлттық экономика дамуына тиiмдi жол ашып отырғандығын көруге болады.
Ал 1999 жылы ... ... ... және ... валюталық
қатынастарды еркiн рыноктық түрде дамыту үшiн ... ... ... таңда ұлттық валютамыз күннен-күнге ... ... ... ... ... жол ... жүйесiн реформалау және ақша банкнотасын өндiруге байланысты
өзiнiң меншiктi қуатын енгiзуi, Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... ... 1992 – 1993 ж.ж. қолма-қол
ақшаның тапшылығы тұсында ... ... ... ... ... ақша ... тұрақтандыру және басқарудың
экономикалық әдiстерiнiң алғышарттары жасалынды.
Ұлттық Банк ... ... ... шет ел
мемлекеттерiнiң ақша бiрлiктерiне айырбастау бағамын анықтау ... ... ... ... олардың банк кассасына үздiксiз
оралып ... ... ... ...... ... банкноттардың , тиындардың, бағалы
қағаздардың шығарылуы. Ол қолма-қол ақшасыз түрiнде де болуы мүмкiн. Қолма-
қол ақша түрiндегi ...... ... мен ... қосымша
шығарылуын сиапттайды.
Мiндеттi резервтер – бекiтiлген нормативке сәйкес Ұлттық ... ... ... ... ... ... мiндеттi банк
депозиттерiнiң бөлiгi.
Артық резервтер – ... ... ... ... ... ... ... байланысты болғандықтан,
Ұлттық Банк ақша базасының мөлшерiн, екiншi деңгейдегi банктердiң Ұлттық
Банктегi ... ... ... ... яғни ... ... арқылы реттейдi. Экономикадағы ақша ... ... Банк ... ... ... ... оның ... деңгейiне әсер етедi және ақша-несие саясаты үшiн үлкен мәнi бар.
Экономикадағы ақша айналысы жылдамдығының ... ұзақ ... ... ұзақ ... ... ... ... өсуiн көрсетедi, бұл
тек қана жалпы экономиканың тұрақтылығы және ... ... ... ... ғана ... керiсiнше, ақша айналысының жоғары жылдамдығы ұлттық
валютаға деген сенiмнiң көрсеткiшi болып, ақша жынындағы қолма-қол ... ... ұзақ ... жинақтардың төменгi үлес салмағымен,
шаруашылық субъектiлерiнiң ұлттық ... ... ... ... ... ... жылдамдығы экономиканың монетарлық деңгейiне
байланыцсты ... ол ақша ... ... iшкi өнiмге қатынасымен
анықталады. Айналыс жылдамдығы төмен болған ... ... ... ... бұл ... ... дами ... оларда қолма-қолсыз
ақша айналысы өрiс алып жатыр. АҚШ – та халықтың есеп ... ... зы ғана ... ақшамен, ал қалғаны чек, несиелiк карточталар т.б.
көмегiмен жүргiзiледi. ... ... ... , ақша ... ... ... ... Ақша айналымын қолма-қол және қолма- қолсыз
деп қана қатаң түрде шектеудi ғалымдар онша қабылдай қоймады.
Бiздiң республикамыздағы ... ақша ... ... ... ... онда ол ... – айналыстағы қолма-қол ақшалар немесе банк жүйесiнен тыс ... - ... – М0 –дi ... ... ... ... ... немесе басқа депозиттiк шоттардағы қаражаттардың қалдықтары, каптал
салымдарын қаржыландыру мен несиелеу қорларының ... ... ... ... ... қалдықтары, халықтың және ... ... ... ... ... ... - өзiне М1 –дi қосады, сондай-ақ жеке және заңды тұлғалардың шетел
валюталарындағы аудармалы ... ... – М2-ге ... емес ... ... мен халықтың ... ... да ... ... ... ... және шектеусiз ... ... ... ... ... ... жиро-кепiлдiктiң көмегiмен еркiн айналады;
3) төлемдер жүргiзуде кеңiнен қолданылады. Аудармалы депозиттер қысқа
ақша массасының бiр бөлiгiн құрайды.
Басқа депозиттер – негiзiнен, ол ... ... ... ... ... ... әр түрлi шектеулерi жай коммерциялық операцияларда
бiраз қолайсыздық туғызатын және жинақ ... ... ... ... сай ... ... және мерзiмдi депозиттер.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкiнiң деректерi бойынша 2007 жылдың 1
мамырына ақша жиыны (М3) 1090,3 ... ... ...... соның iшiнде айналымдағы қолма-қол ақша (М0) – 257 млрд. ... ... - 167 ... ... болды. М3 көрсеткiшiнiң өсiмi өткен жылдың
тиiстi кезеңiндегi деректермен салыстырғанда 33,5% ағымдағы ... ... ... –3,5%. Ақша жиынының жалпы көлемiндегi қолма-қол
ақша үлесi 2007 жылы ... ... ... 23,6% болды, өткен аймен
салыстырғанда 0,4 пайыздық тармаққа көбейдi.
Аталған кезеңде ақша базасының жалпы көлемi 316,3 ... ... ... ... ... кезеңдегiмен салыстырғанда 2,9% азайды.
Елiмiздегi ақша агрегаттарының жалпы 2006 және 2007 ... ... ... ... мен ... ... ... көре аламыз.
Кесте-1
Қазақстан Республикасындағы ақша агрегаттарының көлемi
| |2006 |2007 |
| | ... ... ... |Өткен аймен |Өткен |
| | | | | ... ... % |
| | | | | ... ... | ... |971,2 |1016,3 |1053,5 |1090,3 |+3,5 |133,5 ... |692,8 |732,4 |770,0 |784,1 |+1,8 ... |411,6 |426,7 |442,5 |452,9 |+2,4 |147,4 ... |238,7 |241,3 |244,9 |257,0 |+4,9 |153,9 ... ... |23,7 |23,2 |23,6 |- |- ... ... | | | | | | |
|% | | | | | | ... ... ... елiмiздегi ақша агрегаттары жылдан
жылға және айдан айға өсу ... ... бiз ... экономикасының және
халықтың өмiр сүру деңгейiнiң өсiп келе жатқандығын көре аламыз.
Сонымен қатар елде қолма-қол ақшалармен ... ... ... да
жылдан-жылға өсіп келе жатыр. Оның басты себебіне соңғы ... ... ... ақшалай сипатының тым жоғары өсіп кетуі,
елдегі әлеуметтік сала бойынша халыққа айлықтардың өсуі және ... ... ... байланысты болып.
Осы аталған барлық ақшаларды елдің ақша массасы деп те ... ... ақша ... ... ... ... келесі 2-ші суреттен көре
аламыз. Егер ақша массасындағы қолма-қол ақша үлесі артық болатын ... елде ... ... ... ... көріп отырғанымыздай ұлттық экономикада қолма-
қол ақшалар және онымен қоса ақша массасы да жылдан жылға жоғарғы қарқынмен
өсіп бара ... Ал бұл өз ... ... ... ... толқуларға алып келуі мүмкін. Алайда елдің Қаржы жүйесінің және
Ұлттық Банктің соңғы жылдардағы Еуропалық стандарттар ... ... ... ... ... ... қарай бұруының, осының
негізінде алдағы үш жылға ақша-несиесаясаттарының ... ... яғни ... ... ... ... ... ақша
массасы өскенімен елде инфляция деңгейі тұрақты күйінде сақталып қалуда.
Бұл тарауды аяқтай келе ендігі 3-ші тарауда еліміздің ақша айналысының
бүгінгі ... ... мен ... ... негізгі түрлеріне тоқталып
кету көзделіп отыр.
Экономикалық қатынастарда ақша айналыс заңдылықтарының даму барысында
ақша айналысы және ақша ... ... ... ... ... келсе,
ал нарықтық қатынастардың дамуы негізінде барлық қоғамдық ... бір ... ... көрініс тапқандықтан ақша айналысы мен
ақша айналымы бір мағынаны білдіретін болды. Сонымен, ақша ... ... ақша мен ... –қол емес ақша белгілерінің тауар айналымын және
тауарсыз төлемдер мен ... есеп ... ... ... ... Сонымен ақша айналымы екі бөліктен: қолма-қол ақша
айналысы және қолма-қол емес ақша ... ... ... ... – бұл ... ... өкілдері болып табылады.
Бұл қағаз ақшалардың айналыста жүруінің объективті мүмкіндігі, ... ... ... ... ... ... пайда болды. Ал
қолма-қолсыз ақшалар қазіргі қаржылық қатынастары дамыған ... ... ... ... ... ... Себебі, қолма-қолсыз ақшалар ақша
айналысының дұрыс жолға түсуін, қолма-қол ... ... ... ... мен ... ... сенімділіктің негізі екені
белгілі.
Экономикадағы ақша айналысының тиімділігін қамтамасыз ету, оны ... және ... ... үздіксіздігін қамтамасыз етудегі
бірден бір қолданылатын ақша түрі – ... ... ... ... ...... ... дамуымен, яғни тауарларды сатып алу
және сатудың уақытын кешiктiрiп төлеуге берiлуiмен ... ... ... Оның ... етуі ... ... ... ұқсас келеді. Яғни,
несиенің айналыстағы нақты ақшалардың орнын уақытша алмастыру қызметінің
көрінісі. ... ... ... ... орын алмастыруға толық
мүмкіндік бар. Бұл қызметі іске асу процесінде тек қана ... ... ... ... ... ... ... орнын ауыстыра отырып, ақша
айналысында жылдамдатады. ... бұл ... ... ... ... ... карточкалар көмегімен жүзеге асады.
Сонымен жүмысты аяқтай ... ... ... қолма-қолсыз
ақшалармен есеп айырысудың формалары ... ... ... ... ... ... несиелік ақшалардың негізгі түрлері
вексель, чек жене ... ... жүр. ... ... ... ... ... ретінде бүгінгі таңда дамытудың қажеттілігі
жоғары болып отыр. Осыған орай елімізде осы несиелік ақшаларды дамытуға ... ... ... керек.
Қазақстан Ұлттық Банкі және қаржы салаларының құрылымы бүгінде
елімізде осы аталған ақша ... ... ... айналыстағы
ақшалардың қолма-қолсыз түрлерін кеңейтуге және ... ... сай ... ... ... ақша айналысының даму болашағы алдағы жылдары
мемлекеттің монетарлық саясаты негізінде, Ұлттық Банктің ... ... ... арқылы реттеуі бойынша көрініс табады. ... ... ... ең ... ... ақша ... мен ... сәйкес келіп отыруын қадағалау, елдегі инфляция деңгейінің
тұрақты қалпын ... және ... ... ... ақшалардың түрлері
мен олардың қызмет ету ауқымын кеңейту болып табылады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Жоғарыда атап өткендей, ақшаның өмiр ... ... ол ... өндiрiсi мен тауар айналысы болуына негiзделенедi.
Жұмыс барысында ақша басты ... ... ... көзiмiз жеттi. Оның бес қызметiнiң өзiнен ақшаның ... ... ... ... тұр. Кез – ... ... ... ақша
айырбас құралы болып табылады. Тауар және ақша бiр – бiрiнен бөлiнбейдi.
Қорыта келгенде, ақша – жалпыға ... ... ... тауар,
онда барлық басқа тауардың құны ... және оның ... ... ... өндiрушiлер арасында еңбек өнiмдерiнiң ... ... ... ... ... ... ролi ... түрде
алтынға бейiм.
Сондай-ақ ақшаның тағы да бiр басты қасиетi оның ... кез - ... ... ... ... ... бағасының өзi тауар
құнының ақшалай көрiнiсi.
Экономикалық категория ретiнде ақшаның мәнi оның үш ... ... ... ... Жалпыға тiкелей айырбасталу;
• Айырбас құнның жеке формасы;
• Еңбектiң сыртқы заттың өлшемi;
Сондай-ақ ақшаның жалпы құрылымы, оның ... ... ... ... бiрге дамып, жан-жақты жетiлуде. Егер де бұрындары ... ... ... ... ... ... жүргiзiлсе, бұл
күндерi қағаз және несие ақшалармен ... ... ... ... ... ... болып, олардың құрылымы күннен-күнге дамуда.
Ақшаның әсiресе мемлекет үшiн маңызы зор, ол арқылы мемлекет бүкiл ел
аумағын және ... ... ... қадағалап, реттеп отырады.
Ал ақша айналысының дұрыс жүзеге аспауы ол ел ... ауыр ... ... мысалы инфляцияны атап өтсек болады. Мемлекет сондай – ақ
ақшаны реттеушi құрал ... де ... ...... саясаттарын”
жүзеге асырады. Ал бұларды орындау үшiн ақшаның жалпы ... ... ақша ... ақша ... ... ақша ... және ақша
жүйесi болып табылады.
Ақша айналысы - шаруашылықтағы тауарларды өткiзуде, сондай-ақ тауарлы
емес ... және есеп ... ... асыруға қызмет ететiн қолма-
қол және қолма-қолсыз ақша формаларындағы ... ... ... ... ... де тауар өндiрiсi жатады.
Ақшаның ... және ... ... ... тауарлар
айналысы, сондай-ақ несиелiк және жалған ... ... ... ... заңы – құн ... ... аясыдағы көрiнiсi. Ол тауар
– ақша қатынастары болатын барлық ... ... тән. ... саны К. ... ... ақша айналысы заңымен реттеледi. Тауар
айналысына қызмет ету үшiн қажеттi ақша мөлшерi екi ... ... ... сатылуға тиiс тауарлар бағасының қосындысына, екiншiден ақша
айналысының жылдамдығына байланысты өзгередi.
Ақша айналымының екi жағының бiрлiгi, олардың бiр ... ... ... ақша жиыны құрамын анықтауды қажет етедi. Себебi ақша ... ... ... ... ... бiр ... аралығында сандық
өзгерiстердi талдау үшiн, сол сияқты ақша ... ... және оның ... ... iс-шаралар жүргiзу үшiн әр түрлi көрсеткiштер ақша
агрегаттары қолданылады.
Бiздiң республикамыздағы айналыстағы ақша ... ... ... ... онда ол ...... ... ақшалар немесе банк жүйесiнен тыс ақша;
М1 - өзiне – М0 –дi қосады, ... ... ... есеп
айырысу немесе басқа депозиттiк шоттардағы қаражаттардың қалдықтары, каптал
салымдарын қаржыландыру мен несиелеу қорларының ... ... ... шоттардағы қаражат ... ... және ... ... ... дейiнгi салымдары кiредi;
М2 - өзiне М1 –дi қосады, сондай-ақ жеке және заңды тұлғалардың шетел
валюталарындағы аудармалы салымдарын қамтиды;
М3 – М2-ге ... емес ... ... мен халықтың шетел
валютасындағы басқа да депозиттерi.
Ақшаның әсiресе ... үшiн ... зор, ол ... ... ... ел
аумағын және сыртқы экономикалық қатынастарды қадағалап, реттеп ... ақша ... ... ... ... ол ел экономикасына ауыр зардаптар
тигiзуi мүмкiн, мысалы инфляцияны атап өтсек болады. Мемлекет сондай – ақ
ақшаны реттеушi ... ... де ... ...... саясаттарын”
жүзеге асырады. Ал бұларды орындау үшiн ақшаның жалпы ... ... ақша ... ақша ... ... ақша қызметтерi және ақша
жүйесi ... ... ... ... ақша ... 1993 жылы 15 ... ... валютамыз теңгенiң” айналысқа енгiзiлген күннен ... ... ... ... ... ... ... ашық
айналысқа шығып, елiмiзде жүргiзiлiп жатқан қаржы ... ... ... ... ... Оған дәлел ретiнде бүгiнде елiмiз ТМД елдерi ... ... ... ең ... ... және ... ... етiп отырған сала
болып табылады.
Қазақстан Республикасының ақша жүйесіндегі ақша ... ... ... ... ... бұл ... жаңа ... енгізілуі
болып табылады. Яғни, 2006 жылдың 15 қарашасынан бастап айналысқа жаңа
формадағы ... ... және ... ескі ... мен жаңа ... ... 15 қараша айына дейін бірге айналыста болды.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Ақша, несие, банктер: ... / Ғ.С. ...... 2001ж. - 466 ... С.Б. Мақыш, Оқу құралы / ... ... және ... – Алматы,
Қазақ университетi, - 2004ж. – 248 ... ... ... ... ... / Под. Ред. О.И ... Изд.
4. 2-е, - Москва: 1999г.
5. Абрамова М.А., Александрова Л.С. / ... ... ... ... ... пособие – Москва , 1996г.
6. Баян Көшенова , Оқу ... / ... ... банктер, валюта
қатынастары, - Алматы: “Экономика” 2000ж.
7. Бункина М.К. / Деньги, банки, ... ... ...... – 173 ... А.И. Добрынина, Л.С. Тарасевича. - Экономическая теория. - Санк-
Петербург. - 2001. – 362 ... ... Т. А., ... С. Ф. - Макроэкономика : Учебник. – МГУ. ... ... - 1999. – ... ... С.Н. - ... ... – 2-е изд., ... доп.
– М.: Дело. 2002. – 472 ... ... ... ... ... ... Қ.Р. ... заң күшi
бар жарлығы // 12.11.1993.
12. “Қ.Р-ның ақша жүйесi туралы” Қ.Р-ның Заңы // ... ... ... ... айналысы туралы 1997 ж. 28
сәуiрдегі N 97-1 Қазақстан Республикасының Заңы.
14. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi № 004 ... ... 2005 ... // ... ... №1 2006г
15. «О текущей ситуации на финансовом рынке» // Банки Казахстана,
№ 9 - 2007 г. 2-3 ... ... ... ... – 2007г.- 446 ... 3 б/

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша айналымының құрылымы23 бет
Қазақстан Республикасындағы ақша айналымының қазіргі жағдайы және оны жетілдіру38 бет
Баға белгілеу және қаржы айналымы9 бет
Ақша айналымы21 бет
Ақша айналымы және ақша агрегаттарының динамикасы28 бет
Ақша айналымы және оның құрылымы28 бет
Ақша айналымы мен оның құрлымы9 бет
Ақша айналымы туралы түсінік11 бет
Ақша айналымын басқару13 бет
Ақша айналымын тұрақтандыру әдістері мен нышандары34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь