Ақша-несие саясаты туралы мәлімет

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2

1. АҚША.НЕСИЕ САЯСАТЫ. МЕМЛЕКЕТТІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ САЯСАТЫНЫҢ ҚҰРАМДАС БӨЛІГІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
1.1 Ақша.несие саясатының экономикалық мәні, түрлері және мақсаты ... ... ... ..4
1.2 Ақша.несие саясатының құралдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6

2. АҚША.НЕСИЕ САЯСАТЫН ЖҮРГІЗУ ҚҰРАЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
2.1 Ұлттық банктің ақша.несие саясатын реттеу механизмі ... ... ... ... ... ... ... ... .10
2.2 Бағалы қағаздар нарығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13
2.3 Ақша.несие саясатының инфляцияға әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...19

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25
Еңбек өнiмдiлiгiнiң төмен деңгейi, еңбекке қабiлеттi халықтың көпшiлiгi жұмыспен қамтылмаған, шығарылған өнiмнiң басым көпшiлiгi бәсекеге қабiлетсiз, халық шаруашылығы салаларының импорт жеткiзiлiмдерiнен едәуiр тәуелдiлiгi және т.б. орын алған жағдайда ұлттық валютаның белгiленген бағамы экономиканы қазынашылық және ақша -несие жағынан реттеу үшiн ұлттық ақшаның дүниежүзiлiк нарықтағы нақты құнын көрсетпеуiнен қолайсыз болады. Үкiмет көпшiлiктi жұмыспен қамтуға және экономикалық өсуге бағытталған тәуелсiз экономикалық саясатты жүргiзуге мүмкiндiгi болмайды.
Төлем балансының тапшылығы ұзақ уақыт сақталған жағдайда, Үкiмет қаржы қорларын жоғалтуы мүмкiн. Тiркелген ұлттық валюта бағамы баланстағы туындайтын үйлесiмсiздiктердi пайдалануы, ықтимал iрi алтын-валюта резервтерiнiң болуын талап етедi. 1998 жылы дүниежүзiлiк нарықтағы және Ресей экономикасындағы экономикалық жағдайдың нашарлау жағына қарай күрт өзгеруi, тiркелген ұлттық валюта бағамының өзiнiң тiршiлiк етуге жарамсыздығын көрсеттi. Қазақстан экономикасы өз валютасының тұрақтылығын қолдау үшiн алтын-валюта қорларының едәуiр мөлшерiн жоғалтты.
Үкiметтiң саясаты бюджет тапшылығы мен салықтардың мөлшерлемелерiн көзделген деңгейде сақтау арқылы экономиканы тұрақтандыруға бағытталған болатын. Салықтық-бюджеттiк реттеу әлсiз болса да жиынтық кiрiстiң өсуiн ынталандыруды негiзге алған. Ақша-несие саясатының рөлi айырбастау бағасының жарияланғанмен тепе-тең сәйкестiгiн қамтамасыз ету үшiн ақша ұсыныстарын реттеумен шектелген едi.
Несие ұйымдарын ынталандыру мен олардың экономиканың нақты секторымен өзара iс-қимыл жасауын қолдау мәселелерi ҰБ тарапынан тiкелей реттеу аясынан шығарылып, ақша нарығының өтiмдiлiгiн басқару қиындады, ашық нарықта ломбардтық несиелеу және РЕПО мәмiлелерi, коммерциялық банктерге күндiк қарызбен “овернайт” несиелерiн беру сияқты классикалық операцияларды жүзеге асыру қиындады.
Осымен бiрге, Үкiмет жұмыссыздықты азайтудан ұлттық валютаның құнсыздауымен күресудi маңыздырақ деп санап, тiркелген айырбастау бағамы қолданылған жағдайда, инфляцияны ауыздықтау мен инфляциялық болжамды төмендетуде едәуiр нәтижелерге қол жеткiздi.
Баланстағы тепе-теңсiздiк кезiнде орын алатын ұлттық валюта бағасының ауытқуына сыртқы қаржыландыру көздерiн тартпай-ақ түзету жасалады. Осы мақсаттарға Халықаралық Валюталық Қор несиелерiн қарызға алу, қосымша валюта мен алтын резервтерiн жасау қажет болмайды.
Еркiн айырбас режимiне көшкен кезде ұлттық валюта құнсызданғаннан кейiн, шетелдiк нарықтағы ұлттық тауарлар арзандап, бұл өз кезегiнде экспорт мөлшерiнiң қалпына келуiне және импорттың кемуiне, елге еркiн айырбасталымды валюта ағымының артуына ықпал еттi.
1. Тілеужанова М.А. «Макроэкономика» оқу құралы. Алматы: Экономика,2008 ж.
2. Агапова Т.А., Серегина С.Ф. «Макроэкономика» оқу құралы. Москва: Дело и сервис, 2004 ж.
3. Бункина М.К., Семенова В.А. «Макроэкономика» оқу құралы. Москва: ДИС,1997 ж.
4. Гальперин В.М. «Макроэкономика» оқу құралы. Санк-Петербург: ГУЭФ, 1997 ж.
5. Сейітқасымов Ғ.С. «Ақша, несие, банк» оқу құралы. Алматы: Экономика, 2008 ж.
6. Көшенова Б.А. «Бағалы қағаздар нарығы» оқу құралы. Алматы: Экономика, 1999 ж.
7. Зиябеков Б. «Несие қаржы рыногы қарама-қайшылыққа толы». Айқынапта № 92 (788), 24.05.2007 ж.
8. Мақыш С.Б. «Ақша айналысы және несие» оқу құралы. Алматы: Қазақ Университеті, 2000ж.
9. Сатиева К. «Ұлттық банк ақша-несие саясатын түземейінше, инфляция құрықталмайды». Айқын 8.06.2007 ж.
10. Исаев І. «Инфляцияға тек Ұлттық банк кінәлі емес, әйтсе де оның ақша ұсынысын реттеудегі рөлі әлсіреп барады». Айқынапта №107 (803), 14.06.2007 ж.
11. Шаяхметова К.О., Тлеубай Н. «Несиелік бақылау». Вестник КазНУ, серия экономическая №2 (48) 2005ж.
12. Бралина А.Г. «Коммерциялық банктердегі проблемалық несиелерді басқару». Вестник КазНУ, серия экономическая №2 (48) 2005ж.
13. Статистический ежегодник 2007 ж.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ…………………….............................................................
...........................2
1. АҚША-НЕСИЕ САЯСАТЫ- МЕМЛЕКЕТТІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ САЯСАТЫНЫҢ ҚҰРАМДАС
БӨЛІГІ.....................................................................4
1.1 Ақша-несие саясатының экономикалық мәні, түрлері және
мақсаты..............4
1.2 Ақша-несие саясатының
құралдары...................................................................
.6
2. ... ... ... ... ... ... ... реттеу
механизмі.................................10
2.2 Бағалы қағаздар
нарығы......................................................................
................13
2.3 Ақша-несие саясатының инфляцияға
әсері.......................................................19
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
........................................24
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ...............................................................25
КIРIСПЕ
Еңбек өнiмдiлiгiнiң төмен деңгейi, ... ... ... ... ... ... өнiмнiң басым көпшiлiгi бәсекеге
қабiлетсiз, халық шаруашылығы салаларының импорт жеткiзiлiмдерiнен едәуiр
тәуелдiлiгi және т.б. орын ... ... ... валютаның белгiленген
бағамы экономиканы қазынашылық және ақша ... ... ... үшiн ... дүниежүзiлiк нарықтағы нақты құнын көрсетпеуiнен қолайсыз болады.
Үкiмет көпшiлiктi жұмыспен қамтуға және ... ... ... ... ... жүргiзуге мүмкiндiгi болмайды.
Төлем балансының тапшылығы ұзақ уақыт сақталған жағдайда, Үкiмет қаржы
қорларын жоғалтуы мүмкiн. Тiркелген ... ... ... баланстағы
туындайтын үйлесiмсiздiктердi пайдалануы, ... iрi ... ... ... етедi. 1998 жылы дүниежүзiлiк нарықтағы және
Ресей экономикасындағы экономикалық жағдайдың нашарлау ... ... ... тiркелген ұлттық валюта бағамының өзiнiң тiршiлiк етуге
жарамсыздығын ... ... ... өз ... тұрақтылығын
қолдау үшiн алтын-валюта қорларының едәуiр мөлшерiн жоғалтты.
Үкiметтiң саясаты ... ... мен ... мөлшерлемелерiн
көзделген деңгейде сақтау арқылы экономиканы тұрақтандыруға ... ... ... ... ... да ... ... өсуiн
ынталандыруды негiзге алған. Ақша-несие ... рөлi ... ... ... ... қамтамасыз ету үшiн ақша
ұсыныстарын реттеумен шектелген едi.
Несие ұйымдарын ынталандыру мен ... ... ... ... iс-қимыл жасауын қолдау мәселелерi ҰБ тарапынан тiкелей ... ... ақша ... ... ... ... ашық
нарықта ломбардтық несиелеу және РЕПО мәмiлелерi, коммерциялық ... ... ... ... беру ... ... операцияларды
жүзеге асыру қиындады.
Осымен бiрге, Үкiмет жұмыссыздықты ... ... ... күресудi маңыздырақ деп санап, тiркелген айырбастау бағамы
қолданылған жағдайда, инфляцияны ... мен ... ... ... ... қол ... ... кезiнде орын алатын ұлттық валюта бағасының
ауытқуына сыртқы ... ... ... ... жасалады. Осы
мақсаттарға Халықаралық Валюталық Қор ... ... алу, ... мен ... ... ... ... болмайды.
Еркiн айырбас режимiне көшкен кезде ұлттық валюта құнсызданғаннан
кейiн, шетелдiк ... ... ... арзандап, бұл өз кезегiнде
экспорт мөлшерiнiң қалпына келуiне және ... ... елге ... ... ... артуына ықпал еттi.
Еркiн өзгермелi ұлттық валюта бағамы жағдайында Үкiмет ... ... ... ... қатынастарына, валюта
резервтерiне, берешектерге, тауарлық және қаржылық ... ... ... ... ... ... [7; 129б]
Сонымен бiрге, Қазақстан экономикасында бiрқатар дағдарыстық жағдайлар
соңына дейiн әлi де ... ... ... ... ... ... тоқтатылмады, салық салу және бюджеттiк кiрiстi
арттыру ... орын ... ... iшкi және сыртқы қарыздар
мөлшерi өсуi ... және ... ... ... ... ... ... салаға берiлетiн несиелер
бойынша пайыздық мөлшерлемелер жоғары ... ... ... етушi
субъектiлердiң инвестициялық белсендiлiгi тиiстi деңгейде емес және ... ... ... ... ... ... ... мен салық салуды басқару жөнiндегi мемлекеттiк шаралармен тығыз
байланысты болу ... ... ... “ ҚР ... саясаты”
Жұмыс ақша-несие саясатының мәнi мен қазiргi кезеңдегi оның даму
проблемаларын айқындауды мақсат тұтады.
Қойылған мақсатқа ... мына ... ... Бұл ... ... экономикалық әдебиеттi зерделеу және талдау:
➢ Ақша-несие саясатын басқарудағы зерделеу әдiстерiн талдау;
➢ Ақша-несие саясатының негiзгi сипаттамалары мен өлшемдерiн зерделеу;
➢ Ұлттық ... ... ... ... механизмін қарастыру;
➢ Ақша нарығындағы операцияларға және несиелік бақылауға талдау жасау;
➢ Ақша-несие саясатының инфляцияға әсерін қарастыру;
Ақша-несие саясаты ... ... мен ... ... ... Республикасында қолданылатын заңдармен тығыз байланыстырып
қаралған.
1. АҚША-НЕСИЕ САЯСАТЫ-МЕМЛЕКЕТТІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ
САЯСАТЫНЫҢ ҚҰРАМДАС БӨЛІГІ
1.1. Ақша-несие саясатының ... ... ... және
мақсаттары
Ақша-несие - бұл айналыстағы ақша жиынын, несие көлемін, сыйақы
мөлшерлемесін ... банк ... ... ... бағытталған
шаралар жиынтығы. Ақша-несие саясатының макроэкономикалық деңгейдегі
субъектісі - Ұлттық банк болып табылады. Ал ... ... ... ... ... объектілеріне экономикадағы қолма-қол және қолма-қол
ақшасыз жиынының жиынтығы жатады.
Ақша-несие саясатының екі түрі бар: ... және ... ... саясат экономиканың «төмендеу» кезінде,
жұмыссыздықпен күресу және ... ... ... ... ... ... банк тарапынан ақша ұсынысын өсіру
шаралары арқылы ... ... Ол ... міндетті резервтер нормасын төмендету;
• есептелген пайыз мөлшерлемесін төмендету;
• Ұлттық банктің мемлекеттік бағалы қағаздарды сатып алуы.
Тежеуші монетарлық ... ... ... ... инфляцияны
төмендету және еңбек белсенділігін азайту мақсатында жүргізіледі.
Ұлттық банк тарапынан тежеуші монетарлық ... ... ... ақша ұсынысын азайту шаралары пайдаланылады. Ол шаралар:
• міндетті резервтер нормасын өсіру;
• есептелген пайыз мөлшерлемесін өсіру;
• Ұлттық банктің ... ... ... ...
Ү1 Ү* ... ... б) ... 1. ... саясат түрлері. [1; 280б]
1(а)-суретте ақша ұсынысының өсуі жиынтық ... ... АD1 ... ... яғни ... сұраныс өсті. Ү1 өнім көлемі Ү* әлеуетті
өнім көлемі деңгейіне өсті. Демек, рецессияны жойып, ... ... ... ... мүмкіндік берілді.
1(б)-суретте ақша ұсынысының азаюы жиынтық сұраныс қисығын солға қарай
жылжытады, яғни жиынтық сұраныс ... Баға Р1 ден Р2-ге ... ... ... Ү* ... деңгейіне қарай жылжиды. Бұл шаралар инфляцияға
қарсы пайдаланылады.
Шаруашылық жағдаятына байланысты ақша-несие ... екі ... ... ... ... экспанциялық ақша-несие саясаты.
Рекстрикциялық ақша-несие саясаты - екінші деңгейлі банктердің
несиелік операциялар көлемін ... және ... шарт ... сондай-ақ
сыйақы мөлшерлемесінің деңгейін арттыруға бағытталатын шаралар жиынтығы.
Экспанциялық ақша-несие саясаты - несие беру ... ... ақша ... ... ... ... және ... төмендеуіне байланысты сипатталады. Соңғы жылдардағы ақша-
несие ... ... ... ... ... және ... ... ету.
Ақша саясатының құралдарын төмендегідей топтастыруға болады.
Ақырғы мақсат:
а) экономиканың ... ... ... ... тұрақтандыру;
в) төлем балансын тұрақтандыру.
Аралық мақсат:
а) ақша жиыны;
ә) пайыз мөлшерлемесі;
б) айырбас курсы.
Құралдары:
а) несие берудің лимиті, ... ... ... ... міндетті резервтер нормасының өзгеруі;
б) есептеу молшерлемесінің өзгерісі;
в) ашық нарықтағы операциялар.
Тікелей (а) және жанама (ә,б,в) құралдарының арасында айырмашылықтар
бар. Жанама құралдарды тиімді ... ақша ... ... ... ... ... әсіресе алғашқы өзгерістер кезеңіңде,
тікелей және жанама құралдар пайдаланылады, соңғылары алғашқыларын
ығыстырады.
Соңғы мақсаттар жалпы экономикалық саясаттың, сонымен қатар қазыналық,
валюталық, ... ... ... және ... да ... ... несие-ақша саясаты жоғарыда аталған саясаттардың бір бағыты ретінде
қарастырылады.
Аралық мақсаттар нарықтық жағдайда тікелей орталық ... ... ... жүзеге асырылады. Бұл мақсаттарға жетуде Ұлттық банк ... ... ... алатын ақша базасы келесідей ақша-несие саясатының негізгі
құралдарының көмегімен реттеледі:
• қайта қаржыландыру ... ... ... ... белгілеу;
• ҚҰБ-те (Қазақстан Ұлттық банкі) жинақталатын ең төменгі міндетті
резервтер нормасын ... оның ... ... ... мерзіміне, көлеміне және түрлеріне байланысты жіктеу;
• мемлекеттің бағалы қағаздарын сатып алу және сату ... ... ... ... ... және ... ... беру;
• валюталық нарықтағы басқыншылық;
• кейбір жағдайларда ... ... ... түрлерінің
деңгейі мен көлеміне тікелей сандық шектеулер ... ... ... алу ... ... [1; 278-294]
1.2. Ақша-несие саясатының құралдары
Пайздық саясат ақша-несие саясаты құралдарының бірі болып табылады.
Ұлттық банк ақша нарығының сұраныс пен несие бойынша ұсыныстың ... ... ... және ... ... байланысты
анықталатынортақ қайта қаржыландыру мөлшерлемесін бекітеді. Ұлтық банк
өзінің пайыздық саясатын мемлекеттің ақша-несие саясатын іске асыру
мақсатында, нарықтың пайыздық мөлшерлемесіне әсер ету үшін ... ... ... ... кезінде Ұлттық банк пайыздық
мөлшерлемесін оң және нақты түрде қстап тұру мүдделігін ескереді.
Теңгені айналысқа енгізгеннен ... ... ... ... ... ... деген сұранысын азайтатын, ал оның артынан ақша
массасының өнім қарқынын ... ... ... ... ... ... ... көтеру. Жоғары пайыздық мөлшерлемелер,
дәлірек айтқанда, пайыздар үшін төлемдер шығындарды ... ... жаңа ... ... ... ... ... да бір анықталмаған
болашақта емес, қысқа уақыт аралығында беруі керек.
Қазақстандағы жоғары қарқынды инфляцияға қарсы күресте пайдалануға
мүмкіндік беретін ... бір ... ... ... ... шектен тыс
сұранысты азайту шаралары жатады. Теңгені енгізгеннен кейін жарты жыл
ішінде валютаның бағамдық айырмасы есебінен ... ... ... ... ... ірі ... ... мерзімді капиталының қарыздықт
нарықтан еліміздің валюта нарығына ағылуына жол берді. Айырбас бағамымен
анықталатын ... ... ... ... мен қарыздар бойынша
пайыздық мөлшерлемелер және бағалық қағаздар бойынша табыстылық арқылы
анықталатын теңгенің ішкі құнының көрсеткіштері ... ... ... ... ... кері әсерін тигізеді. [2;
Қаржы операцияларының барлық түрлері бойынша пайыздық
мөлшерлемесінің деңгейі Ұлттық банкінің қайта қаржыландыру ... ... ... ... түрлері бойынша төленетін пайыздық
мөлшерлемелер өзара кейбір негізгі себептермен ерекшеленеді. Олардың
арасынан мыналарды көрсетуге болады: қарыз ... ... ... байланысты тәуекелдің деңгейі және пайыздық мөлшерлемесінің өзгеру
мүмкіндігімен ... ... ... және ... мөлшерлемесінің
өзгеру мүмкіндігімен байланысты тәуекелдің деңгейі.
Мемлекеттік қазыналық міндеттемелер, банкаралық несие, Ұлттық
банкінің ноталары бойынша пайыздық мөлшерлемелер сауда мәніне сай келеді.
Ұлттық ... ... және ... вексельдер бойынша табысы
Ұлттық банкінің банкаралық несие бойынша табысынан төмен болады. Бұл
мемелекеттік қазыналық міндеттемелер және Ұлттық ... ... және ... ... жағынан несиелерге қарағанда үлкен
сенімділігімен түсіндіріледі.
Резервтік талаптар. Банктерге берілетін несиенің көлемін реттеу
үшін, банктің өз міндеттемелері бойынша төлей алмау тәуекелін төмендету
және ... ... мен ... ... ... ... банк ... талаптар механизмін қолданады. [4; 333б]
Ақша нарығындағы тепе-теңдікті қамтамасыз етуде, ... ... ... реттеуде және олардың міндеттемелері ... ... сол ... ... ... ... мен акционерлерінің мүдделерін
қорғау мақсатында Ұлттық банк ең төменгі резервтік талаптар механизмін ... ... ашық ... ... және ... ... коммерциялық банктерді жанама ақшалай-несиелік реттеудің негізгі
құралдарының біріне жатады. Қазақстан банк ... ... ... ... ... банктердің депозиттерін сақтандыру
қызметін, екінші жағынан, ... ... ... ... ... атқарады.
Ақша-несие саясатының бұл құралы 1993 жылы 1 қаңтарда енгізілген «ҚР
Коммерциялық, кооперативтік және жеке ... ... ... ... ... ... ... нормативі 18-20% мөлшерінде ... ... ... ол ... ... құрайды. Банктер
резервтерінің артық болуы, яғни Ұлттық банктегі ... ... ... ... резервтік талаптар шамасьгн төмендетіп қана
қоймай, сол сияқты резервтеудің баламалы ... ... яғни ... ... ... ... ... шоттағы
қаражаттар сомасын ең төменгі резервтер мөлшерінен төмен болмауын сақтап
отыруға тиістілігін білдіреді.
Әлемдік ... ... ... өте ... ... ... ... қаржы делдалы ретіндегі тиімділігін нашарлатып, ал ең
төменгі резервтер нормасының ... ... ... ... ... ... көрсетеді. [1; 285б]
Банк резервтерінің шамадан тыс өсуіне байланысты резервтік ... ... қана ... сонымен қатар, резервтердің баламалы тәртібіне
ауысу мүмкіндігі пайда болады. Яғни, экономикалық нормативтерді орындайтын
банктердің корреспенденттік шоттағы қаражаттарының ... ... кем ... ... банк орташа айлық қалдыққа байланысты пайызды банктің
корреспонденттік шоты бойынша төлейді. Резервтер бойынша пайызды төлеу
резервтік талаптардың жоғары болу жағдайында несиелер жіне ... ... ... ... ... арасындағы айырманы
азайту қажеттілігі туындайды.
Ақша-несие қатынастарын мұндай бақылау және ... ... ... ... және есеп мөлшерлемелерінің өзгерісіне қарағанда
сирек пайдаланылады. [4; 335б]
Несиелік операциялар. Несиелеу және ... ... ... ... банк ... алдағы уақыттарда классикалық қызметіне
жақындауына байланысты тиісті шаралар қолданды. ... ... ... ... ... тек қана ... өтімділігін сақтау
мақсатында ... ... ... тапшылығын жабу үшін Үкіметке несие
беру бюджет саясаты аумағында, яғни ... ... ... ... бас тарту мақсатында жүргізілді. Жеңілдікпен несие беру ... ... үшін ... ... ... ... жоқ. ... несиелерін орналастыру аукциондар арқылы, банкаралық нарық арқылы, сол
сияқты ломбардтық несиелеу негізінде жүзеге асырылады.[1; 288б]
Ұлттық банкі мен ... ... ... ... 1994 жылы қаңтар айындағы меморандумына ... ... ... үш негізгі бағыт бойынша береді. Директивті несиелер ... ... ... ... ... тапшылығын жабу үшін
коммерциялық банктер арқылы және несиелік аукциондар арқылы банктерге
берілетін несиелер.
Директивті несиелер ... қиын ... ... ... ... несиелерді қайтару бойынша жұмыстарын тоқтатты, олар несие Үкіметтің
кепілдемесі бойынша төленеді деп сенді, өйткені ... ... ... ... ... ... арқылы несиелік қабілетіне
байланыссыз барлық шаруашылық органдарға берілді.
Сөйтіп, банк ... ... ... ... жоқ ... ... олар банк ... есебінен бюджет дотациясын жасады, өйткені
несие қайтару жүгі Қаржы ... ... ... ... алу ... шешу, бір жағынан мәселені
шешсе, екінші жағынан кәсіпорындардың айналым қаражатарын жоғалтуға әсер
ететін факторды- бағалардың өсуін ынталандырды. Ақша-несие саясатының ... ... ... ... қалды. Оның орнын тұрақты түрде жұмыс
жасайтын клиринг алу керек және ол ... ... ... ... ғана төлемсіздік мәселесін шешуге мүмкіндік береді. [3;
Үкіметтің несиелеу көлемі әрқашан бюджет ... ... ... баламалы көздер арқылы жабу мүмкіндігімен анықталады. Қаншалықты бюджет
тапшылығы жоғары болса, соғұрлым несие эмиссиясының ... ... да, ол ... ... ... Сөйтіп, үкімет оған балама
инфляциясыз көздерді кеңейтуге мән береді, ондай көздерге: сыртқы қарыздар
және үкіметтің ... ... ... ... ... Ақша нарығындағы операциялар-Орталық
банктің айналыстағы ақша жиынының көлемін реттеу мақсатында екінші реттегі
нарықта ... ... ... сату және сатып алумен байланысты
операцияларын білдіреді.
Мұны Орталық банкпен екінші нарықта ақша ... ... ... ... қағаздарды сату-сатып алу операциялары ретінде түсінуг
болады. Бұл айналыстағы, коммерциялық банктердің ... ... ... ақша ... реттеудің ең икемді әдісі. Мұның
мағынасы мынадай: Орталық банкінің ақша ... ... және ... ... ... ... ... бағалы қағаздарды сатып,
бұл, қағаздарды сатып алған ... ... ... ... ... есептеп шығару. Керісінше, ақша шығаруын және несиелерді беруді
ынталандыру үшін Орталық банк кері операциясын жүргізеді- ... ... ... оның ... ... ... ... аударады. Осылармен
Орталық банк ашық нарықтағы операцияларымен банк ... ... ... үшін жағымды жағдайлар жасайды немесе керісінше,
сонымен бірге айналыстағы ақша массасының көлемін реттейді. Егер ... ... ... ... ... бағам бойынша сатылса, онда
Ұлттық банк сатып алушыларды ынталаныру үшін және сонымен олардың несиелік
қабілетерін төмендетуүшін нарықтық ... ... ... ... Бұл
біршама ақша жиынын, коммерциялық банктердің өтімділігі және несиелік
жұмыстарды реттеудің ыңғайлы әдістерінің бірі болып ... Оның ... ақша ... тоқтату арқылы банктердің несиені эмиссиялауын
шектеуді білдіреді.
Орталық банк ... ... ... сату арқылы оны сатып
алушылардың резервтік шоттарынан ... ... ... ... ... банктерге несие беруді және ақша шығаруды ынталандыру мақсатында
Ұлттық банк бағалы қағаздарды сатып ... да, ... ... ... ... қайта аударады.
Осы айтылғанның барлығын Орталық банк коммерциялық банктердің несиелік
мүмкіндіктерін реттеу мақсатында жүргізеді. Егер Орталық банк алдында сатып
алған бағалы қағаздарын қайта сату ... жаңа ... ... көп болса,
банктердің несие ресурстарының мөлшері шектеледі не керісінше рөл атқарады.
Орталық банк ақша нарығы операцияларын мұқтаждық пайда болуына ... ... ... ... ... ... ... 289б]
Валюта нарығындағы операциялар арқылы өтімдлікті қамтамасыз ету
саясаты. Ұлттық банкінің ... ... ... ... ... жүзеге асты. Ұлттық банкінің шеел валютасын сату, ... ... ... ... факторлардың әсерінен шетел активтерінен ... ... ... ақша ... ... стерилизациялау жән
теңгенің айырбастау бағамын реттеу мәселелерін бір уақытта ... ... ... таза шетел активтерінің өсімі Үкіметке берілген таа несиелер
өсіміне қосарланды, сонда ақша базасының өсімінің ... ... ... ... ... ... ... азаюы және Ұлттық
банктің ноталарын эмисиялау есебінен жүзегем асты. Осы ... ... ... ақша ... ... ... ... жоюға
мүмкіндік беріп, бір уақытта, ақша массасына валюталық интервенцияларының
әсер ету ... ... ... ... ... ЖҮРГІЗУ ҚҰРАЛДАРЫ
2.1. Ұлттық Банктің ақша-несие саясатын ретеу механизмі.
Нарық жағдайында банк жүйесі екі деңгейде болады: ... ... және ... (депозиттік) банк. Коммерциялық банктердің
негізгі функциясы несие беру және салымдарды өсіру. Осындай шаралардың
нәтижесінде коммерциялық банктер ақша ұсынысын ... Банк ... ... алып-сатумен де айналысады.
Ұлттық банк ұлттық валютаны айналымға шығарады, мемлекеттің алтын
резервтерін сақтайды,коммерциялық банктердің міндетті резервтері банктер
арасындағы шот айыру ретінде пайдаланылады. Ұлттық банк ... ... ... және ... алушы қызметін орындайды және шет
мемлекеттердің және банктерінің істерін үйлестіреді. ... ... банк ... саясатын қалыптастырады және жүзеге асырады,
коммерциялық банктердің іс-әрекетін ... және ... ... пен ... банк ... және банктен тыс секторлардың
шешімдері нәтижесінде экономикадағы ақша ұсынысының өзгеруіне ықпалын
тигізеді. [1; 278б]
Ұлттық банк ақша ... ақша ... және ... әсер ету
арқылы қадағалайды. Ақша ұсынысының нақты көлемі коммерциялық банк
операцияларының нәтижесінде несиені қабылдау және беру ... ... ... ... мемлекеттік ақша-несие саясатын анықтайтын және
жүзеге асыратын орган болып табылады. Қазақстан Ұлттық банкі ақша-несие
саясатының басты мақсаты: ұлттық валютаның ... яғни оның ... мен ... ... ... қатысты тұрақтылығын қамтамасыз
етуді көздейді.
Ұлттық банк тарапынан тежеуші монетарлық саясатты жүзеге асыру
барысында ақша ұсынысын азайту шаралары пайдаланылады. Ол шаралар:
-міндетті ... ... ... ... ... өсіру;
-Ұлттық банктің мемлекеттік бағалы қағаздарды сатуы.
Қазақстан Ұлттық банкінің мүдделендіру мөлшерлемесі ақша нарығындағы
қаржылық операциялардың барлық түрлеріне ... ... ... ... ... етеді.
Қайта қаржыландыру мөлшерлемесінің шамасы ақшалай қаражаттарға деген
сұранысқа және инфляция деңгейіне байланысты келеді. Ұлттық банк
мүдделендіру мөлшерін реттеу арқылы республкамыздағы ақша жиыныың ... ... және ... ... ... ... ... қысқартуға
мүмкіндік жасайды. Ресми пайыз мөлшерлемесінің деңгейі екінші ... ... ... банк саясатының ақша жиынына бақылау жасау шегіндегі
негізгі бағыттарын сипаттайтын басты бір көрсеткішті білдіреді.
Ұлттық банкінің маңызды қызметі- банктердің, жинақ және т.б. ... ... деп ... ... ... ... ... «ҚР
Ұлттық банк туралы» және «ҚР банктер және банктік қызмет туралы» Заңдарына
сәйкес барлық мекемелер өз ... ... ... ... ... ақша айналысын реттеуде, коммерциялық банктердің қызметін реттеу
және өтімділікті қамтамасыз ету үшін стратегиялық маңызы бар.
Ұлттық банк- коммерциялық банктерді және ... да ... ... ... ... ... орталық банктерді «соңғы
сатыдағы несие беруші» деп атайды. ... ... ... ... ала ... ... жетіспеген өтімді құралдарының орнын
толтыру үшін несиелер береді. Әрине, бұл несиелер, сауда вексельдерімен,
мемлекеттік бағалы ... ... ... ... ... ... етілуі тиіс. [10; 62б]
Ұлттық банктің құрылымы:
Сурет 2. ҚР ... ... ... [4; ... банкінің басқару құрылымы мен қызметін ұйымдастырудын басқа да
мәселелері «ҚР ... банк ... заңы және «ҚР ... банк ... ... ... банкінің ең жоғарғы басқару органы Ұлттық банк
төрағасымен басқарылатын басқарма болып табылады. ... ... ... онын ... банк ... оның төрт ... ... Президенттін бір-бір өкілі және Қазақстан Министрлер кабинетінің екі
өкілі ... ... ... ҚР ... ... ... сұрақтарды шешеді:
• Мемлекеттік ақша-несиелік саясатын жасайды;
• Ұлттық банк ... ... ... қатысты нормативтік
актілерді бекітеді;
• Ұлттық банкінің банктермен және ҚР бюджетімен операциялар
бойынша пайыздық ... ... ҚР ... ... бағамын анықтау тәртібін белгілейді;
• Сыртқы резервтерде сақтауға алатын сыртқы активтер типтерін
бекітеді;
• Ұлттық банкінің жұмысы туралы есеп береді.
Қазақстан Ұлттық ... ... ... оның тікелей бақылауына
жатпайтын несиелік ресурстар нарығының шартына сай банктер дербес
белгілейтін нарықық пайыз ... ... ... ықпал етеді. Соның
негізінде сұраныс пен ұсынысқа байланысты ... ... ... ... ... ... бойынша, банкаралық несиелер және
мемлекеттік қысқа мерзімді несиелер бойынша пайыз мөлшерлемелері жыл бойына
Ұлттық ... ... ... өзгеруіне байланысты төмендеп
отырған. Пайыздың нақты бейнелері, өз кезегінде инвестициялау үшін
әлеуеттік ресурс болып табылатын депозиттердің несиелік мекемелерге ... ... ... |2004 |2005 |2006 ... ... ... |9277 |7069 |19127 ... | | | ... ішінде: | | | ... ... ... |8473 |6084 |17751 ... ... | | | ... |804 |986 |1376 ... халықаралық резервтер |9273 |7065 |19123 ... 1. ҚР ... ... ... ... [12; 351б]
ҚҰБ өзі жүргізетін операциялар бойынша ресми ... ... сол ... ... да мүдделендіру мөлшерін белгілейді. Ресми
қайта қаржыландыру мөлшерлемесін ақша нарығының жалпы жағдайына несие
бойынша сұраныс пен ұсынысқа, инфляция деңгейіне байланысты ... ... ... ... мемлекеттік ақша-несие саясаты жүзеге
асырылатын аумақтағы нарықтың мүдделендіру мөлшерлемесіне ... ету ... ... ... ... ... ... есептелмейтін
салым ретінде ақшаны сақтайды. Бұл депозиттегі ақшаларының ... ... мұны ... ... деп ... Әр ... ... сақтау
формалары әр түрлі болады.
Міндетті резервтердің нормасы депозиттің көлемі мен ... бір ... ... ... Олар ... ... байланысты
бөлінеді. Мысалы, жедел салым талап етілген салымнан төмен болады.
Банктер артық резервтерді сақтайды-бұл міндетті резервтердің артық
сомасы ... ... ... өсетін төтенше жағдайларға пайдаланылады.
Несиелеу және қаржыландыру операцияларын соңғы жылдары Ұлттық ... ... ... ... қызметіне жақындауына байланысты
тиісті шаралар қолданды. ... банк ... ... ... банкаралық нарық арқылы, сол сияқты ломбардтық несиелеу негізінде
жүзеге асырылады.
Ақша ... ... ... ... ... ... ... реттеуде және олардың міндеттемелері бойынша төлемсіздікті
төмендетуде, сол сияқты ... ... ... мен акционерлерінің мүдделерін
қорғау мақсатында Ұлттық банк ең төменгі резервтік талаптар ... [11; ... ... қағаздар нарығы
Бағалы қағаздар-ең алдымен мүлікті иемденуге құқық беретін ... ... ... ... ... алушының берген қарыз міндеттемесі.
Бағалы қағаздар толтырылуы ... ... ... екі ... болуы мүмкін:
не заң жүзінде бекітілген жеке құжат түрі, не ... ... ... Егер басқа адамға иемденуге берілсе бағалы қағаздардың екінші
түрі бойынша ... ... ... ... Оны ... құқын
беретін құжатты сертификат деп атайды.
Шығаруы жөнінен бағалы қағаздар нарықтық және ... тыс ... ... ... ... тыс бағалы қағаздар әлеуметтік - ... ... ... ... ... қағаздардың ерекше түрі. Оларға
жинақ облигациялары, зейнетақы қорларының ... ... ... және с.с. ... облигациялары негізінен жеке тұлғалар
арасында орналастырылады. Зейнетақы ... ... және ... облигациялары, оларға, біреуге жалданбай-ақ өзалдына қызмет
істейтін адамдардың ақшасына шығарылған облигациялар ... Ал ... ... ... орта мерзімді, ұзақ мерзімді болып ... тек ... ... органдарына ғана сатылады. Бұл ... ... да ... ... ... салық төлеуден босатылған өздерінің
облигацияларын ... ... тыс ... ... ... ... немесе банктерге, оның
ішінде шетел банктеріне және кәсіпорын, ұйьмдарға салған капиталдан ... ... ... береді. Бұл бағалы қағаздарды шығару шарты бойынша
иемденуші-занды немесе жеке тұлғалар- оларды ... ... ... жоқ. ... бұл ... нарықта еркін айналымға түсе алмайды.
Сонымен қатар, нарықтан тыс бағалы ... ... ... ... ... үшін ... кең өрістеген облигациялар
жатады. Соңгы ... ... ... ... ... тыс бағалы
қағаздарды шығаруды кеңейту және ... ... мен ... ... ... [5; ... | |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... |құнмен |құнмен |құнмен |құнмен |құнмен |
| |2004 |2005 |2006 ... |693425 |680269 |512910 |464482 |962358 |915813 ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... |231506 |230471 |298210 |297209 |378206 |378206 ... | | | | | | ... | | | | | | ... |22220 |21185 |35001 |34000 | | ... |2797 |2797 |935 |935 |215 |215 ... |961 |961 | | | | ... |205528 |205528 |226084 |226084 |244044 |244044 ... | | | | |92113 |92113 ... | | | | |41834 |41834 ... | | |36190 |36190 | | ... ... ... |396121 |161275 |161000 |535009 |553103 |
|ноталары | | | | | | ... |45500 |46893 | |44450 | ... | | | | | | ... |8751 |8177 |6532 |6273 |4693 |4504 ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... 2. ... ... ... бастапқы нарығы. [12; 353]
Ал айналымға түсетін бағалы қағаздарды нарықтық ... ... ... ... ... ... деп- сатып алу-сатуды және заң жүзінде
олардың иемденушісін өзгеру әрекетерін айтады. Бағалы қағаздарды ... ... ... эмитент деп атайды.
Бағалы қағаздарды шығарып, ... ... ... сату мына ... ... ... ... жеке және
заңды тұлға болуы мүмкін):
біріншіден, қоғам құрып, олардың акцияларын құрылтайшылар арасында
орналастырғанда;
екіншіден, ... ... ... ... ... ... ... өсіргенде;
үшіншіден, заңды тұлғалардың, яғни мемлекеттің, ... ... ... ... облигация және басқа қаржы
міндеттемелерін шығару арқылы қарыз капиталын пайдаланғанда.
Сонымен, ... ... оның ... ... ... ... үлестірілуі қажет. Қоғам құрылған кезде оның акцияларына
жазылуға болмайды.
Эмитент және сонымен қатар эмитенттің келісімімен бағалы қағаздарды
алғашқы ... ... ... ... ... ... сатып
алушыға сату тәртібін түсіндіретін эмиссия проспектісін аддьң-ала шығаруы
тиіс. Оны ақпарат құраддарында ... ... ... ... ... ... туралы жалпы
деректер, яғни эмитенттің аты мен ұйымдастыру-кұқықтық формасы және ... ... ... ... ... ... Ал екінші тарауында инвестициялық мәлімдеме жарияланып, ... ... және ... ... бағыты немесе бағалы
қағаздар нарығындағы ... ... ... ... ... ... ... шығару жөнінде мәліметтер жарияланады. Ол ... ... ... ... ... оның ... ... акция сатуды бастау және аяқтау күндері;
• бір инвестор сатып алуға рұқсат етілген акция ... ... ... сату түрі ... ақшаға немесе қолма-кол ақшасыз
есеп арқылы сату);
• кейбір инвесторларға сатып алуды шектеу;
• эмитенттің адресі мен телефоны бар.
Қорыта ... ... ... ... ... сенімділігін,
инвесторлар мүддесінің қорғалуына, сайып келгенде, бағалы қағаздар нарығы
қызметін бақылауға көмектеседі.
Эмитент пен инвестиция ... яғни ... ... ... акцияның бағасын барлық сатып алушыларға бірдей
белгілеулері міндетті. Бұл жағдайда бір ... ... ... ... ... ... ... шығаруды мемлекет органдары қатаң бақылап отырады.
Оларды шығарушылардың барлығы ... ... ... ... Бағалы қағаздар жөніндегі Ұлттық комиссияда тіркеуден
өтіп, мемлекеттік тіркеу номерін алуы қажет.
Қаржы нарығы-мемлекеттің бүкіл ақша қорларының жиынтығы. Бұл ... ... ... ... мен ... ... ... үнемі қозғалыста болады. Жаллы қаржы нарығы біріне-бірі байланысты
және бірін-бірі толықтырып тұратын, бірақ әрқайсысы өз ... ... үш ... тұрады:
Біріншіден, айналымдағы қолма-қол ақша нарығы және қолма-қол ... ... ... мерзімді төлем құралдары (вексельдер, чектер және
т.с.с.) жатады.
Екіншіден, несие капиталының нарығы, яғни қысқа және ұзақ ... ... ... ... банктер қысқа мерзімді несиені
қайтарылуына көзі жеткенде ғана жоғары проценттік өсіммен береді.
Үшіншіден, бағалы қағаздар нарығы. Бұл нарықтың ... ... ... ... ... дейін болғанымен, соңғы 70 жыл бойы оның ешқандай
өсу белгісі болған жоқ. Ал 90-шы жылдардың ... ТМД ... ... ... басталған нарық қатынастары даму және одан әрі жетілу
үшін белгілі бір уақыт қажет. ... ... ... ... және
мемлекет пен жергілікті басқару органдарының қаржы саясатын өзгертуден
басталады. Айта кету керек, ... ең ... ... ... ... ... акцияландырудан басталады. Қазіргі ... жас ... ... ... ... мақсатында бұрынғы
үйренген әдіс-ақша белгілерін ... ... оның ... ... қағаздардың бірі-қысқа мерзімді мемлекеттік вексельдерді
шығарумен айналысуда. Жергілікті басқару органдары да дәл осы ... ... ... нарығы экономиканың кез-келген саласының өз
қажетіне ақша қорын алуына жол ... ... ... ... осы ... яғни кәсіпорын жабылғанша пайдалануға болады. [5;73]
Бағалы қағаздар нарығы басқа ... ... ... ... Ол өзгеше тауар-бағалы қағаздар. Олар біріншіден, меншік
белгісі, екіншіден, қарыз міндеттемесі, яғни олар ... ... алу ... табыс төлеу міндеттемесі пайда болады. Бұдан бұрын айтқанымыздай, бұл
тауарды өз құны аз ... өте ... ... ... ... болады.
Бағалы қағаздардың көрсетілген құны (номиналы) өте ... ... ... ... ... ... ... белгілі-бір
мөлшерін көрсетеді. Егер бағалы қағаздарға нарықтық сұраныс оның ұсынысынан
жоғары болса, оңда оның ... ... ... (номиналынан) жоғары
болады (керісінше де ... ... ... ... ... номиналдан
ауытқуы, бағалы қағаздардың "жалған капитал" екенін көрсетеді.
Жалған ... ... ... ... яғни ... оқшауланып шыққан бір бөлігі (сауда, несие капиталдары).
Бағалы кағаздар ақша ... ... ... ... ... ... ... болғандықтан оны ... деп те ... ... ... ... кағаздар "қордың
инструменті немесе құралы" болып та ... ... тек сол ... нақты құндылықтарға қол жеткізуге немесе сол құндылықтар бір
субъектіден екіншіге ауысуына болады. Сонымен ... ... ... ... яғни ақша және ... ... ... нақты
қызметін көрсетеді.
Бағалы қағаздар нарығы нарықтық экономикада күтпеген кездейсоқ болатын
процестердің реттеушісі. Бұл алдымен капиталды ... ... ... ... ... ... өндіріс салаларына
құйылуы, ал артык болған уақытта сол саладан қайта алынады. Капиталдың
бұндай ... ... ... түсінікті.Мысалы, кейбір тауарларға немесе
қызмет түрлеріне сұраныс өссе, онда соған сәйкес ... да ... ... ... да ... ... ... салалардың өніміне
сұраныс азайып, олардың экономикалық тиімділігі кеміп, ... ... ... өсіп ... ... ... ... қағаздар осы
механизмнің қызметін қамтамасыз ететін құрал. Олар уақытша бос ... алу ... ... ... ... ... ... тәжірибесінде капитал ең алдымен қоғамға шын мәнінде кажетті
өндіріске ... ... ... ... ең үйлесімді құрылымы
пайда болып, тапшылықсыз экономика қалыптасады: қоғамдық өндіріс негізінен
қоғамдық сұранысқа сай ... Бұл ... ... ... ... ... ... мемлекеттік жоспарлау комитеті ... ... ... бойы ... зарарсыз өсуін
қамтамасыз ете алмады.
Ал нарықтық ... ... ... шарықтап өркендеуіне
жеткізетіні акиқат шындық.
Кәсіпорынның қосымша капиталға мұқтаждігі ... ... ... ... - ... корды құру және ескі қорларды
жаңарту, айналыс құралдарын ... Бұл ... ... ... ... ... ... конъюнктураның өзгеруі
белгілі-бір уақыт арасында болып тұрады. Сондықтан кәсіпорын қажетгі
қаражатты белгілі-бір ... яғни ... ... ... қолайлы
кезінде алғаны жөн. Қазақстан Республикасында әзір бүндай жағдай
қалыптасқан жоқ. ... ... ... әрі ... әрі ... ал ... нарығы жаңадан қалыптасу кезінде.
Экономикасы дамыған мемлекеттерде бағалы қағаздар көмегімен қосымша
капитал алу анағүрльш жеңіл. Сонымен бағалы қағаздар ... - ... көп ... ... ең оңай және ең ... ... ... 75б]
Орталық банк бағалы қағаздарды сатып алған кезде ... ... ... мөлшерін көбейтіп, клиенттермен активті
қарыздық операцияларды ... ... ... яғни ... ... эмиссиясы үлкейеді. Орталық банк коммерциялық ... ... ... ... ... резервтегі қаражаттары ... ... ... ... қысқарады, нәтижесінде ақша массасы азаяды.
Міне, сөйтіп Орталык банк ашық нарықта ... ... ... ... айналыстағы акша массасының көлеміне, коммерциялық
банктердіц ... ... ... қабілеттеріне әсер етеді.
Ұлттық банк ашық нарықта бағалы қағаздармен операциялар ... ... ... ... ... ... ... Тікелей операция
коммерциялық банктерге бағалы қағаздарды қалыпты түрде сату немесе ... ... ... ... операциясының мағынасы кемиді. Орталық
банкпен бағалы кағаздарды сату ... ... алу ... орындалғаннан
кейін, міндетті түрде алдын-ала белгіленген бағам бойынша ... кері ... ... ... ... бір тәртіппен бір күнде жүргізеді, бұл Орталық
банктің бағалы кағаздардың жаңа ... ... алу күні мен ... ... ... ... ... сатылу күні сәйкес келуі үшін жасалады.
Мұның бәрін Орталық банк айтылған ... ... ... иесиелік мүмкіидіктерін реттеу мақсатын-да жүргізеді. Егер
Оргалық банк алдында сатып алған бағалы кағаздарын ... сату ... ... ... кем болса, банктердің несие ресурстарының мөлшері
шектеледі және керісінше. [5; ... ... ... ... ... ... ашық ... пайдалануға бағалы қағаздардың жеткіліксіз «портфелі» жол
бермейді. ... ... ... ... ... ... алу
операциялары көбінесе екінші реттегі нарықты жандандыру мақсатында жүзеге
асырылады. Егер, оның даму ... ... ... ... ... ... болады.
Ақша массасын шұғыл түрде реттеудіц басты құралына ақша агрегаттары
бойынша мақсатты бағдардан ... ... ... ... банкінің
ноталарының эмиссиясы жатады.
Қазіргі кездегі Қазақстандық құнды қағаздар рыногын былай сипаттауға
болады:
• көлемі үлкен емес және өтімділігі ... ... ... ... бюджет пен шаруашылықты
қаржыландыру көздерінің қандай бөлігі құнды қағаздар, қандайы,
мысалы, ... ... ... қор ... күштердің
арақатынасы қандай болатындығы, банктердің ... ... ... емес ... институттардың үлесі қандай болатыны
белгісіз
Еліміздегі құнды қағаздар рыногының қазіргі ... ... ... ... ... салыстыра алмаймыз. Дәл қазіргі жағдайда
ол төмендегідей тетіктердің жоқтығынан зардап шегуде:
• материалдық базаның, ... ... ... және
ақпараттық инфрақұрылымның дамымауы, материалдық база құру үшін
ірі инвестицияның қажеттілігінен;
• мемлекетте құнды қағаздар ... ... ... ... ... ... құнды қағаздарға байланысты тәуекелділіктердің бәрінің тым
жоғарылығынан;
• құнды қағаздарды нақты ... ... ... ... ... ... деңгейі мен келеңсіз
пайыздан;
• ірі банктердің қор рыногындағы өктемді саясатынан, ... ... ... сол баяғы ірі банктер бола
беретіндігінен;
• тиімді қаржы құралдарының жоқтығынан;
• құнды қағаздардың ... ... ... ... ... ... ... мүдделілік таныта
қоймауынан.
Осы аталған кемшіліктердің басты себептерінің бірін алдымен басқарудың
тоқырауға ұшырау мен ... ... ... ... ... алуынан іздеген жөн секілді. [6; 5б]
2.3. Ақша-несие саясатының инфляцияға әсері
Ақша аумағының кеңеюі мен оның ... мен ... күш ... ... Үкімет Ұлттық банкті, ол өз кезегінде ... ... ... Шын ... ... ... орын алуын ең
алдымен ақша ұсынысының шектен тыс көп болуынан іздестіру керек секілді.
Жалпы, экономикада ... екі арна ... ... Оның ... банктер. Мемлекет атынан орталық банктің ақша ұсынуы,
біріншіден, ... ақша ... ... коммерциялық банктер үшін
басы артық ақша қорын құрып беру арқылы жүзеге асырылуда. Ал бұл ... ақша ... ... есе ... қызмет жасайды.
Нарықтық механизм жағдайында айналымдағы қолма-қол ақша сомасы, сонымен
қатар коммерциялық банктер үшін ... жаңа ... ... нақты
секторы мен тұрғындар тарапынан болатын сұраныс арқылы ... ... ... резервтік ақша көлемінің ұлғаю процесіне қарсы орталық банк
қанша жерден ... ... да, ... ... ... Сәл де ... ... мүмкін. Одан арыға шамасы жетпейді. Басы артық ақшаның ... ... ... ... ... ... отырған
операцияларының көлемі, халықаралық резервтік ... ... ... қағаздар эмиссиясының өзгеруі және ... ... ... ... ... жасап отыр. Басы артық жаңа ақша қорының
өсуіне ... ... ... да ... ... мен монетарлық биліктің
құзырлары жетіп артылады.
Сонымен бірге нарық жағдайында ақша шығару бастамасы тек ... ғана ... ... Ақша ... жолымен ақша ұсынуға коммерциялық
банктердің де үлесі көп. Яғни олар ... және ... ... ... асыра отырып, қосымша ақша жасайды. Соның ... ... жаңа ... ... ... жаңа ақша ағыны
құйылады. Жаңа пайда болған ақшаларды несиеге беріп, ол ақша ... ... ... ... ... ... эмиссиялық функциясы
екінші рынок арқылы тікелей ... ... ... ... ... ... құнды қағаздар түрінде берілетін орталық банктің ... ... ақша ... шектелмейді.
Яғни ашық та, жариялы экономика мен көп ... ақша ... ... ... банк қамтамасыз ететін басы ... ... де ... жаңа ... неше ... кең спектрлерін
құруға мүмкіндіктері мол. Еліміздің банктеріне қазіргі жағдайда дәл осы
сипат тән ... ... Ақша ... ... үшін ... және ішкі ... көптеген сегменттерінің пайда болуы коммерциялық банктерді ҚР
Ұлттық банктің резервтік жүйесіне мүлдем тәуелсіз болуына жол ашып ... ... ... - ... ... банктерінде өздерінің
несиелік экспансиясын қамтамасыз ету үшін ... ... басы ... ақша
резервтерінің болуын ҚР Ұлттық банкі қамтамасыз етіп отырған жоқ. Олар оны
ішкі және сыртқы ақша ... ... ... ... ... ... орталық резервтік ақшаның және ҚР Ұлттық банктің эмиссиялық
бастамасының қатысуынсыз өз бетінше корпоративтік ақша ... алу ... ... ... ... факторы болып шыға келуде. [9; 4б]
Коммерциялық банктерде жаңа депозиттердің құрылу ... ... ... ... арқылы бақылауды әлсіретті. Сөйтіп, жалғыз
эмиссиялық институт және ақша ... ... ... ... ... ... Ұлттық банк қолындағы құзырын жүргізе алмай, пүшайман
күйде ... Яғни ... ... ... ақша ... банктің белсенді
ұстанымы арқылы айналымға шығып жатқан жоқ, керісінше, коммерциялық банктер
Ұлттық банкті ақша резервтерімен ... етіп ... ... ... ... қолына алып алған. Ақша ... ... ... ... Ақша ... ... пен
коммерциялық банктер арасындағы қатынас өзгеріп, ... ... ... ... ... ... ... ақшалар» банк секторының
өтімділігі мен коммерциялық банктердің ішкі және ... ... ... ... ... ... ... отыру нәтижесінде,
орталық банктің ақша ұсынуды реттеудегі дәстүрлі ынталандыру немесе шектеу
құралдары әлсіреп қалды. Бұл ... ... ... ... ... және сол ... мәнін жиі өзгертуге
ұшыратты. Ақша ұсынысын реттеудің ... ... ... ... ... түсіп, оның құралдарын әлсіретеді. Мұндай жағдайда
ақша-несие саясатының ақша ... ... ... ... ... ... [11; 65б]
Практикада «резервтік ақшаны» ақша базасы деп атау ... ... банк ... депозиттік қондырмасының негізі секілді қызмет
атқарады. Ол коммерциялық банктердің өтімділігін реттеудің ... ... ... ... ... ... ақша және айналымдағы қолма-қол ақшадан
тұрады. Оның осы ... ... банк ... ... ... жабу жағдайында абсолютті түрде әр бағыттағы факторлармен
басқарады. Мысалы, міндетті ... ... ... ... ... ... ал басы ... резервтік ақша коммерциялық банктердің
клиенттерден түсетін ... ақша ... өз ... ... ... ... ... Ұлттық банктің ... ... ... басы ... ақша ... ... ... банк
секторындағы сыртан қарызға алынатын жаңа депозиттерге деген тәуелділікті
көбейтіп отыр. Ақша базасын ... ... қуат ... деп те ... олар ақша ... ... жатады. Қазіргі жартылай резервтік ... ... банк ... ақша ... ... ... алу ... Олай істелетін болса, жағдай бұрынғыдан да ... ... ... ... ... ... тәуелді емес. Әрине, Ұлттық
банктің резервтік ақшаны ұстаушы ретінде ақша ұсынуды ... ... 100 ... ... ... ету ... ақша
экспансиясына абсолюттік вето қою мүмкіндігі болар еді. Бірақ өкінішке
орай, айырбасталмайтын несие ... ... олай ... ... ... ... мен ақша ұсынысы арасындағы байланыс, яғни экономикадағы ... ... ... ... байланысты болады.
ҚҰБ пайыз саясатының басты мақсаты-айналыстағы теңге деңгейін көтере
отырып, несиеге деген сұранысты азайту, соның нөтижесінде ақша ... ... ... ... ... ету ... табылады. Жоғары пайыз
мөлшерлемесі, шын мәнісінде пайыз үшін ... өз ... ... ... Демек, жаңа пайыз саясаты алдағы уақытта немесе белгілі
бір уақыт аралығында өзінің нәтижелеріне қол жеткізуге тиіс. [1; ... ... ... тағы да бір ... ... ... артық сұранысты төмендету болып табылады. Өткенге оралатын
болсақ, теңгені енгізгеннен кейінгі жарты жылдай уақыт ішінде, валюталардың
бағамдық айырмасы есебінен алыпсатарлық табысқа қол ... ... ... ... ... ... несиелік нарықтан валюталық
нарыққа ауысып кетті. Теңгенің айырбас бағамы анықталатын сыртқы көрінісі
мен сыртқы құны арасындағы шекті қатынастьң бұзылуы ұлттық валютаньң
тұрақсыздығын одан ... ... ... қазіргі кездегі ҚР банк секторы ТМД-да ең дұрысы деп
айтады. ... және тағы ... жағы ... болар, бірақ ол халыққа
тиімді жұмыс істеп жатыр деп айта алмаймыз, өйткені тұтынушыларға ұсынып
отырған несие пайызы тым жоғары, қызметтері үшін ... ақша ... де ... ... ... банк жүйесі керемет деген пікір қате. Өйткені,
біріншіден, банк туралы ... ... сын ... ... ... тек ... ... пайдасына қолайлы. Негізі, ҚР Ұлттық банк
жүйесі еліміздің экономикасына тән, ... ... ... Ал ... ... оны ел ... ... ету үшін қазіргі қолданыстағы қаржы
саласы туралы заңдарды қайта қарастырып,оны жетілдіру қажет. Ұлттық банктің
ең үлкен мақсаты- ақша-несие ... ... ... қою. Біздегі ақша-несие
саясаты осы мақсатқа сай деп айта алмаймыз. Мысалы, Ұлттық банк ақша-несие
саясатын өздері әзірлейді, басқармаларымен ... ... оны ... қолданысқа еңгізеді. Ал бұл- ақылға онша қонбайтын нәрсе.
Жалпы, ақша- несие саясаты дегеніміз- мемлекеттік саясат. Ал ол құқықтық
мемлекетте биліктің тармақтары арқылы ... ... бір ... ... ... ... оған ... келсе, ең алдымен, Парламент шешеді.
Себебі ол- саясат. Ал белгілі бір құзырлы ... ... ... тән етіп ... алуы- дұрыс емес. Сондықтан банк секторындағы бірінші
келеңсіздік- заңдардың сын көтермейтіндігі. Яғни ақша-несие саясатын ... ... ... ... тексеріп мақұлдасын, бірақ оны бекітіп,
өмірдің айналымына Парламент пен Президент еңгізуі керек. Сонда ғана
жауапкершілік болады.
Жылда өзгерістер ... ... Ал ... ... ... ... ... қарасаңыз, соңғы өзгерістерде тек мүдделі топтарға ғана тиімді
жасалған. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... осы банк басқармасымен бекітілген тәуелсіз аудиторлық ұйым
тексереді» деп көрсетіледі. Бұл- мәселен, біреудің компаниясын тексеру үшін
солар ақша беріп шақыртқан адамдар тексереді ... сөз. ... ... банк тек ... бағынады деп айтылады. Олай болатын болса,
Президент әкімшілігінде арнайы аппарат әлдеқашан құрылуы ... ... ... ... ... ... жеті құрал атап көрсетіледі.
Алайда шынайы өмірде банк мұның тең жартысын қолданып отырған жоқ. Мысалы,
инфляцияны базардағы тауардың бағасымен салыстырып өсіп ... деп ... ... ... Оның ... ... көтеріліп барады. Ал оны
арзандату үшін Ұлттық банк базарда қызанақтың көбейгенін қамтамасыз ... Ол үшін ... ... банктер арқылы отандық фермерлерге
қаржыландыру функциясы бойынша арзан несие беруі тиіс. Сонда біріншіден,
өзіміздің тауар шығарушыларды қолдаймыз, екіншіден, базарда бәсеке күшейіп
баға түседі.
Қазақстанда ақша көп, ... ... ... ... Ұлттық банк несие
пайызы неге қымбат екенін айтпайды. Ал оны білу үшін, ең алдымен, Ұлттық
банк осы мәселеге ... ... ... Неге ... ... ... ... Мүмкін олар соның есебінде өздерінің шығынын көбейтіп, жалақыларын
көтеріп жатқан ... ... ... ... ... ... ... шығар. Оны зерттеу керек. Сондықтан қадағалау жұмысын белсенді түрде
жүргізу керек. Бұл-бір.
Сырттан алған қарызымыз 75 миллиард долларға жетіп жығылады. ... ішкі ... ... ... Бұл- сұмдық нәрсе. Ғылымда «егер
сыртқы қарыз жалпы ішкі өнім көлемінің 25 пайызынан асып кетсе, ол
мемлекеттің қауіпсіздігіне қатер төндіреді» делінеді. Яғни ... ... ақша ... ... ... бір ... ... болып қаламыз.
Ертең олар «барлық қарыздарымызды қайтарыңдар» десе не болады? Сондықтан
қазір осы мәселеге байланысты шара қолданылып жатыр. Негізі, оны ... 3-
4 жыл ... ... алуы ... еді. ... банкті коммерциялық банктерге заң
бойынша несие пайызын белгілі бір деңгейден асырма деуге құқы бар. Оны
ешкім ... ... жоқ. ... ... ... ... қайда кетіп жатыр?
Тұтынушы несиеге ғана бағытталып жатыр.
Сол секілді ... ... ... ... ... ... «Қазақстанның Ұлттық банкі несие беруші ретінде соңғы инстанция
болып табылады» делінеді. Ал бізде Ұлттық банк коммерциялық ... ... Оның ... шетелдік банктер қарыз беріп жатыр. Бұл-мән
беретін үлкен мәселе.
Қазақстанда 33 банк бар, соның 31-і Алматыда орналасқан. Бұл-сұмдық
нәрсе. Бізде ... ... ... жоқ. ... он ... асып ... бір банк ... жоқ. «Агрокорпорацияны» құрдық. Оны ашқан соң
міндетті түрде банк керек. Барлық ауылшаруашылығына қатысты есептер осы
банкте тіркелуі керек. ... бір жүйе ... Ал жүйе ... ... ... ... ... талан-тараж болады. Ауылға несие-ақша жүйесін құру
тиіс. Мәселен, ауылдағылардың басым бөлігі жұмыссыз. Оларда зейнетақы қоры
жоқ. Ал олар ... ... ма? Сол ... ... Оны кім ... ... ауылға өзінің банкін, зейнетақы қорын, сақтандыру қорын,
жергілікті несие кооперацияларын құрып беру керек.
Қазіргі жағдайда базарда отандық көлемді тауарлар жоқ. Бәрі ... ... ролі сол, ... ... ... шама келгенше отандық
болғанын қамтамасыз ету. Заңда жазылған құралдарды ... ... ... ... керек. Біздегі ақша-несие саясатының өзі әлі шикі.
Он жылдан асып кетті ақша-несие саясаты өзгермей келе жатыр. Тек ақша
көлемі ғана ... Ал ... ... ... ... ... ... республикада инфляция түспейді. Жылда инфляция 9-10
пайызды құрайды. Ондай инфляциямен халықтың тұрмысы көтеріледі деп айта
алмаймыз. [8; 9б]
Осы айтылғандарды түйіндей ... ... ... жасауға болады:
1. ҚР Ұлттық банкінің ақша-несие саясатын реттеудегі ролі әлсірей
бастады;
2. Банк секторындағы сырттан қарыз алу есебінен жаңа ... ... ... банктерді Ұлттық банк резервтеріне
тәуелсіз ете бастады;
3. Көпвалюталы ақша жүйесінде ақша-несиенің дәстүрлі реттеу
құралдары ақша ұсынысын реттеу ... ... ... Бұл әсіресе ақша бірлігі халықаралық резервтік валюта
функцииясын атқара алмайтын елдерге қатысты;
4. Инфляция көбіне ақшаға деген сұраныстан ақша ... ... ... туындайды;
5. Ақша базасын құру бойынша эмиссиялық бастама коммерциялық
банктерге қарай ойысуда.
Жалпы, біздің банк жүйесі халықтан алға озып ... ... ... ... ... ... ... туған халқымен бірге болуы керек. Халықтың
жағдайы да, табысы да, қиыншылығы да банк жүйесінің жағдайымен тең болуы
тиіс. Сонда ғана біз ... ... [9; ... ... Қазақстанның ақша-несие аясы өзiнiң даму кезегiнде басқа
уақыттарда сияқты оңай емес кездердi ... ... даму ... ... ... ... ... жоғарыда
атап кеткен ақша-несие реттеудiң барлық құралдарын қолданады. Және де мұнда
ең жақсысы Орталық Банктiң қолданатын негiзгi ... ... ... Банк ... валютаны енгiзген уақыттан әсiресе соңғы 3-4
жылда, тұрақты, экономикалық жағдайға сай ақша-несие ... ... ... ... Банк ... ... ... саясатының
классикалық функцияларды орындап ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттiң экономикалық шаруашылығының дамуында
беделдi сипатқа ие. Жаңа жағдайлардағы ақша-несие саясаты елдегi ... ... ... ... ... жүйенi тұрақтандыруды мақсат етедi
және экономиканың негiзi көздерiн дамытуға қажеттi шараларды жүргiзедi.
Бірақ қазіргі ... біз ҚР ... ... ... ... ... дей
алмаймыз. Өйткені ақша-несие саясатын жүргізетін ұзақ мерзімді саясат жоқ,
сонымен қатар ақша- ... ... ... ... ең басты орган ҚР Ұлттық
банкі қазіргі кезде бұл саясатқа шын мәнінде ... ... ... ... ... Ұлттық Банк жақын араларда келесi бағыттарда өз ... ... ... ... ... сенiмдiлiк деңгейiн күшейту;
( депозиттердi ұжымдық сақтандыруы жүйесiнiң қалыптасуына бастау беру;
( ... ... ... ... және бәсеңдету;
(Үкiметпен бiрге банктiк қызметтiң спецификасын дәл меңгеретiн
салықтық ... ... және ... ... арнайы аяларды несиелендiру жұмыстарын қолдау;
Осы құралдар арқасында біздің ... ... ... ... ... ... ... Тілеужанова М.А. «Макроэкономика» оқу құралы. Алматы: Экономика,2008
ж.
2. Агапова Т.А., Серегина С.Ф. ... оқу ... ... и ... 2004 ж.
3. Бункина М.К., Семенова В.А. «Макроэкономика» оқу құралы. Москва:
ДИС,1997 ж.
4. Гальперин В.М. «Макроэкономика» оқу құралы. ... ... ... Сейітқасымов Ғ.С. «Ақша, несие, банк» оқу құралы. Алматы: Экономика,
2008 ж.
6. Көшенова Б.А. ... ... ... оқу ... ... 1999 ж.
7. Зиябеков Б. «Несие қаржы рыногы қарама-қайшылыққа толы». Айқынапта ... (788), ... ... ... С.Б. ... ... және несие» оқу құралы. Алматы: Қазақ
Университеті, 2000ж.
9. Сатиева К. «Ұлттық банк ақша-несие саясатын түземейінше, инфляция
құрықталмайды». Айқын ... ... ... І. ... тек ... банк ... емес, әйтсе де оның ақша
ұсынысын реттеудегі рөлі әлсіреп барады». Айқынапта №107 ... ... ... К.О., Тлеубай Н. «Несиелік бақылау». Вестник КазНУ,
серия экономическая №2 (48) 2005ж.
12. Бралина А.Г. «Коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... №2 (48) 2005ж.
13. Статистический ежегодник 2007 ж.
-----------------------
Басқарма Директорлар кеңесі
Төраға
Төрағаның орынбасарлары
Ұлттық банкінің орталық аппараты
Департаменттер, дербес басқармалары және бөлімдері
Облыстық
(аумақтық)
басқармалар
Ұлттық ... ... ... ... ... фабрика
Бағалы қағаздар нарығы
Приборлық бақылаудың мемлекеттік инспекциясы
Қазақстандық банкаралық есеп айырысу орталығы
Банктік сервистік бюро т.б.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша-несие саясаты жайлы мәлімет117 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
Ақша несие саясаты мақсаттары мен құралдары23 бет
Ақша саясаты31 бет
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
Мемлекеттің ақша-несие саясаты туралы ақпарат33 бет
Delphi және мәліметтер қоры100 бет
Delphi және мәліметтер қоры сервері31 бет
Delphi ортасы туралы түсінігі51 бет
Delphi ортасында мәліметтер қорымен жұмыс39 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь