Ғалым, ағартушы, тілші ахмет

МАЗМҰНЫ

І. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ІІ.І тарау. Ғалым, ағартушы, тілші Ахмет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.1. Ахмет Байтұрсыновтың поэзиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2. Ахмет Байтұрсынов қазақ тіл білімінің
қалаушысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.3. Әдебиеттің әліп биі . асылы Ахмет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

ІІІ. ІІ тарау. Ахмет Байтұрсынұлының өз қолымен жазған еңбектер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.1. Қазақ тіл ғылымының . атасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

ІV. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

V. Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Өнер алды – қызыл тіл» деп мақалдап өткен қазақ ақындары, жазушылары осы күнге дейін қазақ поэзиясында биік орын алады. Солардың бірі Ахмет Байтұрсынұлы.Өз заманының ағысына қарсы тұра білген қайраткер. Қазақ халқының рухани көсемі болып, болашақтың жарық, тыныш, көк аспан астында өмір сүруіне өзінің ақылын арқау еткен. Өз достарының алды бола білген Ахмет өткір, алмас қылыштай адамның ойын осып өтетін сөздерімен өлең арқылы ой-сезімін білдірген. Қазақтың қазақ бола білуіне кеудесіндегі жанын да аямаған. Қарусыз-ақ сөзбен адам өлтіретін Ахмет қазақ елінің келешегін тәуелсіздікке жетелеген халықтың рухани жетекшісі. Халық үшін, халықтың мәдени-әлеуметтік болмысын көтеру үшін қызмет еткен.
Халықты ағарту баладан, мектептен бастау алады. Ең алғаш қазақ тілінде әліппе кітабын жинақтаған Ахмет еді. Қазақ балалары көзі ашық, сауатты азамат болып шығуға септігін тигізген. Қазақ тіліндегі әліп-би осы сөздердің бәріне дәлел. Тек қана кітап жазумен тоқтамаған Ахмет, орыстың белгілі жазушыларының белгілі жазушыларының белгілі еңбектерін ана тілімізге аударып, өзінің халыққа, шамшырақ екенін дәлелдеп өткен. Халықтың білімді болуына, сауатын ашуға көп көмек көрсеткен. Бұрынғы қарапайым қара сөздерді жаңғыртып, халық санасына қалыптастыру басты мақсаттарының бірі. Көкейіндегі түйілген ойды ана тіліндегі асыл, ұтқыр сөздермен жеткізе білген. Өлеңдеріндегі сөздердің өзі адам көңіліне талпыныс, алға қарай жол бастап, көш артында қалып қоймауға себепші болған. Қазақ тілін- болашақ ұрпақтарға дамыта түскен қалпында, басқа тілдерден биігірек ұстап, тазалығын сақтауға демеу болды. Қазақ тілінің табиғатын, құрылымын танудағы қызметі қазіргі мектептерде қазақ тілін пән ретінде үйрететін оқулықтар жазумен ұласады. Ахмет қалыптастырған әдеби-теориялық терминдер осы күнге дейін өмірін жалғастыруда. Бұның бәрін әдебиетші Ахметтің қымбат, алтын, гауһардай асыл сөздері мен тәлім- тәрбиеге толы, адамдық қасиеттерді сипаттап жазған өлеңдері бәрі- бәрі болашақ ұрпаққа келешегіне керек, нұсқау болатын түзу жол емес пе?! Қазақ тілін әсем сөздермен әшекейлей білген Ахмет өз еңбектерімен басқа да елдерге танымал бола білді. Өзі де басқа халық ақындары мен жазушыларының жақсы деген өлеңдері мен мысалдарын өз ана тілімізге аударып кетті. Артына өшпес із қалдырды.
Ахмет қазақ әліпбиінің атасы, түркі тілтану ғылымының ағартушысы. Ахметтің мұрағаты жаңа уақыт, жаңа заманға, халқына қызмет етуде. Ахметтің ілімдері әлі зерттелетін
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Қазақ әдебиеті газеті 1990 жыл
2.Қазақ әдебиеті 11-сынып 2003 жыл
3.Ахаң туралы ақиқат «Қазақстан» «Шапағат» 1992 жыл
        
        Мазмұны
І.
Кіріспе.....................................................................
.......................................
ІІ.І тарау. ... ... ... ... ... Ахмет Байтұрсынов қазақ тіл білімінің
қалаушысы...................................................................
.........................
3. ... әліп биі – ... ІІ ... ... ... өз қолымен ... ... тіл ...
атасы.................................................................
ІV.
Қорытынды...................................................................
.............................
V. ... ...... алды – ... тіл» деп ... ... қазақ ақындары,
жазушылары осы күнге дейін қазақ поэзиясында биік орын алады. Солардың
бірі Ахмет Байтұрсынұлы.Өз ... ... ... тұра ... ... халқының рухани көсемі болып, болашақтың жарық, ... ... ... өмір ... өзінің ақылын арқау еткен. Өз достарының
алды бола білген ... ... ... қылыштай адамның ойын осып ... өлең ... ... ... ... қазақ бола білуіне
кеудесіндегі жанын да аямаған. Қарусыз-ақ сөзбен адам ... ... ... ... тәуелсіздікке жетелеген халықтың рухани жетекшісі.
Халық үшін, халықтың мәдени-әлеуметтік болмысын көтеру үшін қызмет ... ... ... ... бастау алады. Ең алғаш қазақ
тілінде ... ... ... Ахмет еді. Қазақ балалары көзі ашық,
сауатты ... ... ... септігін тигізген. Қазақ тіліндегі
әліп-би осы ... ... ... Тек қана ... ... Ахмет, орыстың белгілі ... ... ... еңбектерін ана тілімізге аударып, өзінің
халыққа, шамшырақ екенін дәлелдеп ... ... ... ... ... көп көмек көрсеткен. Бұрынғы қарапайым қара ... ... ... қалыптастыру басты мақсаттарының бірі.
Көкейіндегі түйілген ойды ана ... ... ... ... білген. Өлеңдеріндегі сөздердің өзі адам ... ... ... жол ... көш ... ... қоймауға себепші болған.
Қазақ ... ... ... ... түскен қалпында, басқа
тілдерден биігірек ұстап, ... ... ... ... ... ... ... танудағы қызметі қазіргі мектептерде
қазақ тілін пән ретінде үйрететін ... ... ... Ахмет
қалыптастырған әдеби-теориялық терминдер осы күнге дейін ... ... ... ... ... ... алтын, гауһардай
асыл сөздері мен ... ... ... адамдық қасиеттерді
сипаттап жазған өлеңдері бәрі- бәрі ... ... ... нұсқау болатын түзу жол емес пе?! Қазақ ... ... ... ... ... өз ... басқа да елдерге
танымал бола ... Өзі де ... ... ... мен ... деген өлеңдері мен мысалдарын өз ана ... ... ... ... із ... ... әліпбиінің атасы, түркі ... ... ... мұрағаты жаңа уақыт, жаңа заманға, халқына
қызмет етуде. Ахметтің ... әлі ... ... ... ... ... ... деп соққан
жүрегі, үлгі- өнеге қазіргі жаңа заманға өте керек. Біз ... ... ... ... ... өмірі, әдет- ғұрпы,
салт- дәстүрі ... ... Осы ... ... ... ... басқа өзгенің де ... да біле ... ... ... тарау. Ғалым, ағартушы, тілші Ахмет
1.1.Ахмет Байтұрсынұлының поэзиясы.
Ахмет Байтұрсыновтың ... ... ... ... ... еткен ХХ ғасырдың о жақ, бұ жағындағы қоғам ... ... ... ұлт аймақтарындағы езгінің күшеюі, сол уақыттағы
қазақ халқының тағдыры жөнінде ой ... ... ... ... қақтығысқа келгені үшін
әкесі мен ағасының ... жер ... ... ... ... ... жас ... жүрегіне жара боп түсті.
Осы жара ... ... оны ... ... ... біз ... өз
өлеңдерінен білеміз
Оқ тиіп он үшімде ой түсіріп,
Бітпеген жүрегімде бір жарам ... ... оны ... ... бәрі ... ... адам ісін етпей,
Ұялмай не бетіммен көрге барам.
Бұл өлең ... ... ... ... ... ... ... хатында келтірген осы бір
жолдар жас жүрекке түскен ... ... ... ... дертке
ұласуын әдемі бейнелейді. Азамат ұл сол ... ... ... одан азат болуды армандайды. Алайда, Ахмет көрген ел ... ... ... ынтымағы жоқ, алауыз, сөз тыңдауға салғырт,
берекесіздікке ұйыған қауым еді. ... ол ... ... ... ел ... барып ызыңдап, ұйқыдан оятуға пайдаланды. Атақты
«Маса» ... ... ... ... ... ... мен «Қырық мысал» кітаптары
осы күнге дейін тиянақты зерттелген емес. Ол жайлы мақалалар, көбінесе,
автордың тарихи еңбегін көрсетуге, жеке ... ... ... біз ... ... ... қоспай, оның төл өлең-
туындыларын негізінен «Мас» жинағына байланысты сөз етуді мақсұт тұтамыз.
Бұл өлең ... ... жол ... ... ... жанып тұрады емес пе?!
«Масаға» кірген өлеңдер жоғарыда сөз болғандай авторды толғандырған, сол
дәуірдің өзекті ... сөз ... Ақын сол ... ... ... ... жерлестерінің күн көріс, тіршілігіне сын көзбен
қарайды. «Тар көрдің қуысына ... ... ... өз басынан
арылмацтын, тұрмысында мол құрлы мағына жоқ» туыстарын сынға алады.
Ақынның ойшылдық, суреткерлік бейнесі оның «Қазақ ... ... ... ... ... ... айрықша танылады.
«Қаз едік қатар ұшып қаңқылдаған,
Сахара- көлге қонып салқындаған.
Бір өртке қаудан шыққан ... ... ... ... ... жолдардағы бейнелікке көңіл аударып қарайықшы!Сахара ның көлге
қонып салқындап, еркін ұшқан қазы өртке душар болып, тәнінде шарпылмаған
жер қалмаған!Отаршылдықтың өрті ғой ... ... ... ... өрт ... алар қазақта күш бар ма? ... осы ... ұлы ... ... да, оның ... ең алдымен,
туған халқына деген көзқарасынан ... Ол сол ... ... ... ... ... бірақ оны соңынан ерте алмай, күйінеді,
оған ашу-ызасын ... ... кете ... ... ... ... ... қиындық тар, жазықсыз қамау түрме
жағдайындағы геройды өмір мен оның мәні, күрестің мазмұны мен ... ... ... Бір ... ол жазықсыз жанды ұстатқан қара
ниетті адамдарды еске алады. Бірақ ... ісін кек ... ... әділетсіздігі, содан туатын көңіл- күй әсерлері
Ахметтің «Жауға түскен жан сөзі», «Бақ» сияқты ... ... ойлы ... ... Өмірдің ... ... ... ол ... ... арқлы
түсіндіреді.
Өмір өзгермелі, айнымалы. Бақ ... ... жоқ. ... жала ... ... ... ... жемтік аңдыған
сауысқан, қарға, қарақұс. ... бәрі осы ... түп- ... тіл ... ... Байтұрсынұлы қазақ балаларын ел қатарына қосылып, білім
алуына 1896 жылдары көңіл бөле бастады. 1905 ... ... ... ... петициядан, редакторы болып «Қазақ» газетін шығарып,
оның бетінде мәселелер көтеруінен, ... ... ана ... әрі ана ... оқыту үшін жүргізген күресінен, ең соңғысы
сол ана ... ... ... жазуынан, халық ағарту кадрларын
дайындап, жас қазақ интелегенциясы өкілдерін баулуынан танылады.
Ахммет ... ... ... ... ... ... көшінің рухани басшысы етіп танытқан –
оның қазақ халқын ... ... ... қосу үшін ... күресі және
сол күресте ұстанған бір қаруы- ағартушылық ... ... ... ...... ... әлеуметтік
қызметінің арқауы, азаматтық ... ... ... ... Бұл ... ... ұстауға итермелеген- оның
туған халқының тағдырын ойлаған қам- қарекеті.ХХ ғасырдың басындағы
қазақ қоғамы жатқан отар ел ... үшін сол ... ... ... ... ... ... айтқанда, бұл тұстағы қазақ халқы
«көгі қараңғы, ... ... ... жоқ ... ... малы ... ... болған «қайран ел, ... ... еді. ... ... ... азаматтық мәдениетке жеткізетін, амал- ... ... ... ... ... ... ашу, «наландық, өнерсіздік
ата жолдасымыз болған соң, олжалы жерде ... ... ... ... ... жоралы жерде жолдан қағылғанымыз – бәрі
надандық екесапаты».
Халықты ағарту мектептен, ... ... ... қазақ балаларының әйтееуір көзі ашылып, сауатты болуын,
ғана ... тек ана ... ... , ... соң ... өзге ... тіліне қол созуды принципті талап етті. 1913 жылдың өзінде
ол «Қазақ» газеті мінбесін пайдаланып, қазақ ... оқу- ... ... ... тұрмыс жағдайымен байланыстырып
дәллдейді. ... ... 80 ... ... байқап- түйгендері, айтқан
пікірлері дәл бүгінгі күні ... ... ... ... ... ... өндіріс жоқ, шикізатын сатады, сол шикізатынан
жасалған өнімді екі- үш есе ... ... ... ... надандықтан
келген кемшілік» деп жазды «Қазақ» газетінде. Надандық деп отырғаны-
халқының білім- ғылымнан қалыс келе жатқандығы. ... ... ... себеп-
қазақ жерінде мектептер аз, сол аз мектептердің өзінде мұғалімдер
жетіспейді, ұлт ... ... ... жоқ ... ... ... қараңғы дегенде, кінә халықта емес, сол қараңғылықтан ққтқаратын
мүмкіндіктердің жоқтығында екендігін «алты миллион қазаққа алты ат жегіп,
тарта алмады деп ... жөн бе!» деп ... ... тілмен білдіреді.
Ахмет Байтұрсынұлы қазақ әліппесі мен қазақ тілі оқулықтарын
жазуды 1910 ... ... ... ... ... қоса ... ... кіріседі. Қазақ графикасының негізіне қазақтың мәдени дүниесінде
көп ғасырлық дәстүрі бар, өзге ... ... да ... ... ... ... бар араб таңбаларын алады. Оны
қазақ фонетикасына икемдейді, ол үшін қазақ дыбыстары жоқ ... ... ... ... жоқ ... ... ... қазақ
тілінің жуанды- жіңішкелі үндестік зааңына сай ... ... ... ... ... 24 ... ... өзі «қазақ жазуы» деп, өзгелер
«Байтұрсынов жазуы» деп атаған қазақтың ұлттық графикасын ... ... ... ... ... жазады. Сөйтіп, оқу- ағарту идеясына сол
кезіндегі интелегенциясы жаппай мойын бұрды. Әрбір зиялы ... ... ... сауатын ашуды, ол әрекетті «Әліппе» құралдарын жазудан
бастауды ... ... Сол ... ... ... Уфа, ... баспаха- наларында жарық көрген. Ахмет Байтұрсынұлының
әліппесі «Оқу құралы» деген атпен ... ... ... 7 рет қайта
басылып, оқыту ісінде ұзақ әрі кең пайдаланылды. 1926 жылы ... ... жаңа ... ... ... ... ... табиғатын, құрылымын
танып-танытудағы қызметі енді мектепте қазақ тілін пән ... ... ... ... Осы ... оның ... «Тіл – ... атты үш
бөлімнен тұратын, үш шағын кітап ... ... ... жазылды.
«Тіл-құрал» тек мектеп оқулықтарының басы емес, қазақ тілін
ана тілімізде танудың басы болды, ... ... тілі атты ... іргетасы болып қаланды. Жалпы қазақ тіл білімін қалыптастырып,
зерттеп, танып-білу тарихымызда Ахмет Байтұрсынұлының «Оқу құралы» ... ... орны ... ... ... ... Байтұрсынұлы
десе, А.Байтұрсынұлын «Тіл-құралды», «Тіл құралы» десе, Ахметті қазір-
Ахаң деп танитын болған.
Қазақ тіл ... ана ... ... қалаудағы Ахметтің тағы
бір зор еңбегі- ғылымының осы саласының терминдерін жасауы. Ғалым қазақ
тілі грамматикасына ... ... ... қазақша атау
ұсынды. Осы күні ... ... зат ... сын ... етістік,
есімдік, одағай, үстеу, шылау, бастауыш, баяндауыш, жай сөйлем, ... ... сөз ... ... сан ... ... атаулардың
баршасы Ахмет Байтұрсынұлынікі. Бұлар не бұрынғы қарапайым ... ... ... не жаңа ... сөз ... ... дүниеге
келген соны сөздер, сәтті шыққан атаулар екенің олардың күні бүгінге
дейін қолданылып келе ... ... 1928 жылы ... ... ... ... ... екі кітапты «Тіл жұмсар» деген еңбегі белгілі.
Ол методика саласында 1910 ... ... ... ... ... ... жинаған. Жазу таңбаларын үйрету
амалдарын түсіндіретін «Баяншы» атты кітапшасы 1912 жылы жарық ... ... ... ... ... ... ... атты
методикалық еңбегінде тағы көрсетеді. 1927-1928 жылдары «Жаңа мектеп»
журналында ... тілі ... ... ... мақала жариялайды.
Қазақ тілін ана тілімізде тұңғыш зерттеуші Ахмет Байтұрсынұлы
өзінің алдына ... ... ... ... әуелі қазақтың ұлттық
жазуын (графикасын) жасауды мақсат еткен, бұл үшін араб алфавиті
негізіндегі ... ... ... ... ... жазумен сауат
аштыруды ойлаған, бұл үшін «Оқу құралы» атты ... ... ... ... ... тілінің граматикалық құрылымын ана тілінде ... ... ... бұл үшін «Тіл құралды» жазған.
1.3.Ахмет Байтұрсынұлы әдебиеттің әліп-биі.
Күні кешеге дейін кешең қалып келген әдебиет теориясы да ... ... мен сыны ... ... бір ... ұғыммен тұжырымдайтын болсақ, бұл ғылымда бүтін: мұның да
«басы, ортасы, аяғы» бар. Басы -20 жылдарда туған Ахмет ... ... ... ... жылдарға таяу басылып шыққан
Жұмалиевтің «Әдебиет теориясы» мен Есмағамбет ... ... ... ... ... ... аяқ ... жазылып
бітіп, жарық көрген Зейнолла Қабдоловтың «Әдебиет теориясының негіздері».
Сәкен Сейфулиннің сөзімен айтқанда «қазақ халқын байға, кедейге ... ... ... арын ... ... аяулы Ахметтің араға алпыс
жыл салып қайтып оралуы ағартушы-ақын-ойщыл-ғалым ретіндегі өзге ... ... ... ... ... ... ... оның теориясын
осылай бүтіндеді.
Туған топырағымызды әдебиет теориясының басы ... ... ... айта ... ... мен ... ... мәні мен
маңызы дәл осы арада екенін ... ... ... ... ... теориясы басы жоқ кеуде секілді
еді. Ал басы жоқ дене бола ма? Бірақ Ахмет болмай тұрғанда ... ... ... тіл ... ... ... ... терминдердің басым көпшілігінің баламасын ойлап
тапқан да Ахмет Байтұрсынұлы еді. Солар: көріктеу, меңзеу, алмастыру,
ауыстыру, кейіптеу, ... ... ... ... ... ... түп-тамыры Ахметте жатыр. Мұхтар Әуезовтың ... ана тілі ... ... ... ... бір нақты да заттың
көрінісі-осы».
А.Байтұрсынұлы өнер атаулыны «тіршілік үшін жұмсалатын тірнек
өнері, көркемдік үшін жұмсалатын көркемдік өнер деп ... ... ... бес ... бөледі: сәулет өнері (архитектура), ... ... ... ... әуен ... (музыка), сөз
өнері (әдебиет)». Бұлар әдебиет теориясының дәл ... ... ... ... ... ұғымдар.
Асылы, Ахмет Байтұрсынұлының әдеби -теориялық терминдеріне
мұқият қараған жөн.Дәлірек, айтқанда, А. ... ... ... тізе ... ... ... ... керек, сөйтіп барып
түсінеміз.Ахметтен қалған атаулар сонда ғана ерекшеленеді, іріктеледі ,
сұрыпталады.Мысалы, «Шешен сөз» бен ... сөз» ... ... ... сөз ... ... ... сөз жазбаша айтылады- бұл екеуінің
айырмашылығы. Шешен сөзді Ахмет бес ... ... -1) ... ... -3) Мазмұндамасы; -4) Қыздырмасы; -5) Қорытпасы.
Мұның бәрі, стандарт, қолдан қалып, қиып канон ... Ал ... ... жердегі қисын қисық, қағида қасаң болатыны белгілі.
Ахмет Байтұрсынұлы өзінің «Әдебиет танытқышы» арқылы қазақтың
таза ұлттық топырағына егіп-өсіріп, жалпы ... ... ... ... ... ... Ахметше көсіліп бір толғап береді.Бұл сөз
өнерінің басы –«Әліп-биі». Өйткені, сөз өнерінің тек ... қана ... адам ... ұлы ... әдебиеттің болмыс-бітімін
белгілеумен ғана ... ... ... ... өз ... жазған еңбектері
2.1. Қазақ тіл ғылымының - атасы.
Ахметтің қазақша әліппе жасауы, араб жазуына кіргізген реформасы,
қазақ тіл ... ... ... ... ... ... сабақтастырып өз топырағымыздан тауып, оларға ... ... ... ... ... сөз жүйесін (морфология),
сөйлем жүйесін (синтаксис) қалыптастырып шығарған ұлы еңбегі өз кезінде
де ... ... ... ... ... ... қазақ халқын
ояту ретінде көп еңбегі сіңді. ... ... ... тілі ... орында
оның еңбегі мол... Әр тілдің айдауында жүрген қазақ балаларына ... ... ... ... ... ... ... қазақ мектебінің
іргесін қалаған алғашқы адам – ... ... бұл ... ... ... емес. Бұны пролетариат та бағалайды»-, деп жазды ... 1929 жылы 5 ... ... ... өз ... ... ... және журналдарда жарияланғаннан басқа ғылыми, ғылыми-методикалық,
еңбектердің тізімі» деген құжат ҚазПУ архивінде сақталған.
Ғалым бұрын ... ... тағы ... ... беру
машығынан таймайды.
Ахмет Байтұрсыновтың азамат, қайраткер ретінде қалыптасуына
зор ықпал еткен ХХ ғасырдың о жақ, бұ жағындағы ... ... мен ... ұлт ... ... ... сол уақыттағы қазақ
халқының тағдыры жөнінде ой ... ... ... ... ... ... үшін
әкесі мен ағасының сотталып, жер аударылуы, жазалаушы ... ... ... зомбылықтары жас Ахметтің жүрегіне жара боп ... ... ... ... оны ... ... ... біз ақының өз өлеңдерінен
білеміз.
Ахметтің ақындық өнері, «Маса» мен ... ... ... ... ... ... зерттелген емес. Ол жайлы мақалалар, ... ... ... ... жеке ... ... ... біз бүгін Аметтің аудармаларын негізінен «Маса» ... ссөз ... ... ... Бұл өлең бізге болашаққа жол ашуға
шырақ болып ... ... емес ... кірген өлеңдер жоғарыда сөз ... ... сол ... өзекті мәселелерін сөз етеді. Ақын сол кездегі
қазақ қоғамының даму ... ... күн- ... сын ... ... «Тар көрдің қуысына тығылып отырған»,
«пайдасы өз ... ... ... мал құрлы мағына жоқ»
туыстарын сынға алады.
Заманның әділетсіздігі, ... ... ... күй ... ... ... жан ... «Бақ» сияқты өлеңдер мейлінше
шыншылдықпен, ойлы толғаммен суреттелген. ... ... ... ... ол ... ... арқылы
түсіндіреді.
Өмір өзгермелі, айнымалы. Бақ дегенде байлау жоқ. Пәле
аңдушыға, жала қабаған төбетке айналған. ... ... ... ... ... ... бәрі осы ... түп-тамырымен өзгерген.
Байтұрсынұлы қазақ балаларын ел қатарына қосылып, білім
алуына 1896 жылдары көңіл бөле бастады. 1905 ... ... ... ... ... редакторы болып «Қазақ» газетін шығарып,
оның бетінде мәселелер көтеруінен, ... ... ана ... әрі ана ... ... үшін жүргізген күресінен, ең соңғысы
сол ана тілінде оқытатын оқулықтар жазуынан, ... ... ... жас ... интелегенциясы өкілдерін баулуынан танылады.
Ахмет Байтұрсынұлы қазақ ... мен ... ... ... 1910 ... ... ... алады. Онымен қоса қазақ
графикасын жасауға кіріседі. Қазақ графикасының негізіне қазақтың мәдени
дүниесінде көп ғасырлық ... бар, өзге ... ... да ... туыстық, жақындық сипаты бар араб таңбаларын алады. Оны
қазақ фонетикасына икемдейді, ол үшін ... ... жоқ ... ... ... ... жоқ ... таңба қосады, қазақ
тілінің жуанды-жіңішкелі үндестік заңына сай жазуға ыңғайлы дәйекші белгі
жасайды. Сөйтіп, 24 ... ... өзі ... ... деп, өзгелер
«Байтұрсынов жазуы» деп атаған қазақтың ұлттық графикасын түзеді. Одан
осы жазуды үйрететін әліппе жазады.
«Тіл - ... тек ... ... басы емес, қазақ тілін ана
тілімізде танудың басы ... ... ... тілі атты ... саласының
іргетасы болып қаланды. Жалпы қазақ тіл білімін қалыптастырып, зерттеп,
танып-білу тарихымызда Ахмет Байтұрсынұлының «Оқу ... мен ... орны ... ... ... ... ... десе,
Байтұрсынұлын «Тіл - құралды», «Тіл құралы» десе, Ахметті қазір – Ахаң
деп танитын болған.
Қазақ тілін ана ... ... ... ... ... ... ... бағдарлама қойғанға ұқсайды:ол әуелі қазақтың
ұлттық жазуын графикасын жасауды мақсат еткен, бұл үшін араб ... ... ... дүниеге келген, екінші – сол жазумен
сауат аштыруды ойлаған, бұл үшін «Оқу ... атты ... ... одан соң ... ... ... құрылымын ана тілінде талдап
беру мақсатын қойғаң бұл үшін «Тіл құралды» жазған.
Жоғарыдан айтқанымыздай, Кеңес өкіметі және оның дала өлкесіндегі
төтенше комиссары ... ... ... келу ... ... патриот қазақтарға қанатын кеңге жайып, өз халқына ... ... ... ... ... мұның қасіретті зардаптары да ... ... жөн. ... ... ... ... ... қалған кейбір
кеңес жасады. Қазақстанда Кеңес өкіметін құруға өте көп еңбек жасаған
Аманкелді Имановты, ... ... Карл ... ... ... ... ... Әбдірахманұлын, Бектасұлын және
басқаларды зорлықпен өлтірді.
Қорытынды
1. Ахмет Байтұрсынұлы өмір тауқыметін көріп өскен жеткіншек ... өзі ... мен ... ... ... кешкен. Ахметтің
еліне деген сүйіспеншілігі осы кезден басталған.
2. Ахмет ... ... ... ... ... ... деген ниетпен
қазақ әліп-биін жасады. Араб ... ... ... түсінікті ана тілімізде қалыптастырды.
3. Ресей үкіметі кезінде Ахмет «Қазақ» газетін шығарып, ана ... ... ... балаларының қазақша оқуын талап етті.
4. Қазіргі кезде ағартушы, ғалым Ахмет Байтұрсынұлына көптеген
құрметтеулер ... ... ... ... газеті 1990 жыл
2.Қазақ әдебиеті 11-сынып 2003 жыл
3.Ахаң туралы ақиқат «Қазақстан» «Шапағат» 1992 жыл

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ғалым, ағартушы, тілші - Ахмет Байтұрсынов29 бет
Ахмет Байтұрсынов өмірі6 бет
Ахмет Байтұрсынұлы (1873-1938 жыл)26 бет
Ілияс Жансүгіров2 бет
Ілияс Жансүгіровтің өмірі мен шығармашылығы7 бет
Тілдік қатынас негіздері пәнінің мақсаты, міндеті зерттеу нысаны10 бет
Телеарналардың ықпалдастығы мен классификациясы5 бет
Қазақ тіл біліміндегі когнитивтік парадигма441 бет
"Л.Н.Гумилев- тарихшы ғалым және тарихи еңбектері"6 бет
1. М.Қалтаевтың шығармашылық мұрасы 2. Ағартушы-демократтық бағыттағы ақын-жазушылар»15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь