Алдын-ала тергеу стадиясындағы сезікті мен айыпталушының конституциялық құқықтары мен бостандықтарының кепілдіктері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1 Алдын.ала тергеу стадиясындағы сезікті мен айыпталушының конституциялық құқықтары мен бостандықтарының кепілдіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.1 Қылмыстық іс жүргізудегі қатысушылардың құқықтарының кепілдіктері ұғымы және кепілдіктер жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2 Сезікті мен айыпталушының қорғану құқығын қамтамасыз етудің кепілдіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.3 Жедел.іздестіру қызметін атқару кезіндегі сезікті мен айыпталушының конституциялық құқықтары мен бостандықтарының кепілдіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20
1.4 Мәжбүрлеу шараларын қолдану кезінде сезікті мен айыпталушының конституциялық құқықтары мен бостандықтарының кепілдіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24

3 Алдын.ала тергеу стадиясындағы прокурорлық қадағалаудың және сот бақылауының процессуалдық кепілдіктер ретіндегі маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .42
3.1 Алдын.ала тергеу стадиясындағы прокурорлық қадағалауды жүзеге асырудың өзекті мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 42
3.2 Алдын.ала тергеу стадиясындағы сот бақылауының маңызы мен рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .53

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...63

Қолданылған қайнар көздер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .71
Дипломдық жұмыс алдын-ала тергеу стадиясындағы сезікті мен айыпталушының қылмыстық іс-жүргізудегі конституциялық құқықтарын кепілдендіруге бағытталған. Зерттеу барысында, сезікті мен айыпталушының конституциялық құқықтары және оның кепілдіктері, сонымен қатар, оларға қатысты кейбір тергеу әрекеттерін жүргізу барысында қолданылатын ережелер, сезікті мен айыпталушының қылмыстық іс жүргізу заңымен бекітілген құқықтары, жедел-іздестіру шараларының іс жүргізудегі маңызы, мәжбүрлеу шаралары тәрізді институттар қарастырылады. Автор арқылы жүргізілген талдаудың нәтижесінде, сезікті мен айыпталушының конституциялық құқықтары мен бостандықтарын кепілдендіру бағытында бірқатар ұсыныстар жасалды.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 1-бабына сәйкес: «Қазақстан Республикасы өзін демократиялық, зайырлы құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырды, оның ең қымбат қазынасы – адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары» болып табылады.
Ол туралы Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаев «Қазақстан-2030» стратегиясында: «мемлекеттің басты бағыты – адам құқықтары мен бостандықтарын қорғау және оны қамтамасыз ету, сондықтан да адам мен азаматтардың конституцияда көрсетілген құқықтарын өте жоғарғы дәрежеде кепілдендіру қажет, өйткені тұлғаның құқықтары мен бостандықтары әлемдік өркениеттің құндылығы болып саналады» [1, б. 15] деп атап өтеді. Әрбір жыл сайын Қазақстан халқына жасаған жолдауларында, осы бағытқа баса назар аударып отыр.
Қазақстан Республикасы Президентінің тапсырмасын орындауда заңның атқарар орны үлкен. Себебі заң қоғамдағы адамдар арасындағы қатынасты реттейтін негізгі ереже болып табылады.
Бірақ заңға қатысты шешімін таппаған мәселелер қазіргі таңда көптеп кездесуде. Оның бірі – қылмыстық іс жүргізу заңы. Аталған заңды қолдану барысында оған қатысушылардың, соның ішінде сезікті мен айыпталушының конституциялық құқықтары толық кепілдендірілуі тиіс.
Ол туралы, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының төрағасы Қ.А. Мами да өз сөзінде: «Қылмыстық іс жүргізудің қатысушыларының құқықтарын қорғау – өзекті де, толғақты мәселелрдің бірі болып саналады. Тұлғаның құқықтарының шынайы түрде қамтамасыз ету – қылмыстық сот ісін жүргізу сферасындағы демократияны, ізгілікті бағалаудың өлшемі. Бұл үшін, тек қана қылмыстан зардап шеккен адамдардың құқықтары мен бостандықтарын ғана қорғау емес, сонымен қатар қылмыстық ізге түсуге тартылған адамдардың да құқықтары мен бостандықтарын сақтау қажет.
1 Қазақстан Республикасы Н.Ә. Назарбаевтың 1997-жылы Қазақстан Республикасы халқына жасаған жолдауы Қазақстан-2030.
2 Мами К.А. Проблемы усиления гарантий прав участников уголовного процесса // Проблемы усиления гарантий прав участников уголовного процесса: Мат-лы междунар.науч.- практ.конф. – Алматы: Киік, 2003. – 122 с.
3 Анализ соблюдения прав человека и гражданина в ходе предварительного следствия и дознания: Доклад с соблюдении прав человека и гражданина в Республике Казахстан в 2004 году / Под общ.ред. Т.Д. Абишева. – Алматы: Lem, 2005. – 164 с.
4 Қазақстан Республикасы Бас Прокуратурасының 2006-жылға арналған статистикалық есептері.
5 Қазақстан Республикасы Бас Прокуратурасының 2007-жылдың 1- тоқсанына арналған статистикалық есептері.
6 Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқыны жолдауы. Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында // Егеменді Қазақстан. 2 наурыз. 1998 ж.
7 Ожегов С.И. Словарь русского языка. Около 53 000 слов. – М.: 8-е стереотип, 1970. – 900 с.
8 Шуменова Р.Т. Система процессуальных гарантий обеспечения принципов уголовного судопроизводства. Дисс. на соск. к.ю.н. Алматы. – Алматы, 2003. – 164 с.
9 Уголовный процесс. Учебник для студентов юридических вузов и факультетов. Под ред. К.Ф. Гуценко изд. 4-е перераб. и доп. – М: Зерцало, 2000. – 608 с.
10 Багаутдинов Ф.Н. Обеспечение публичных и личных интересов при расследовании преступлений. - М., 2004. – 167 с.
11 Куцова Э.Ф. Гарантии прав личности в советском уголовном процессе. - М., 1973, – 321 с.
12 Кондратов П.Е. Гарантии интересов права обвиняемого, как фактор, определяющий формирование и осуществление советской уголовной политики // Гарантии прав личности в социалистическом уголовном праве и процессе. - Ярославль, 1981, – 129 с.
13 Соя-Серко О.Я. Обеспечение прав подсудимого в судебной практике научной практическеский коментарий судебной практики за 1971 г. – М.: Юр. литература, 1972, - 232 с.
14 Уголовный процесс: Учеб. пособие для студ. Сред. Проф. Учеб. заведений / Н.И.Газетдинов, С.Я.Казанцев. – М.: Издательский центр «Академия», 2005. – 272 с.
15 Уголовный процесс. Учебник для вузов // Под общ. ред. д.ю.н., профессора Кобликова А.С. – М.: НОРМА, 2001. - 384 с.
16 Ахпанов А.Н., Насыров Г.Х. Арест в качестве меры пресечения: проблемы судебного контроля и санкционирования: Монография. – Алматы, 2005. – 183 с.
17 Ерешев Е. Қылмыстық іс жүргізу. Жалпы бөлім: Оқулық. – Алматы: Өлке, 2006. - 216 бет.
18 Канафин Д.К. Гарантии прав личности в уголовном судопроизводстве: Монография. – Алматы, 2005. – 168 с.
19 Кучуков К.М. Актуальные вопросы соблюдения конституционных прав и свобод граждан при производстве следственных действий // Соблюдение конституционных прав и свобод граждан в деятельности ОВД: материалы международной межведомственного научно-практической конференции. Ч. 2. – Алматы: ООНИ и РИР Академии МВД РК, 20003. – 632 с.
20 Оспанов С.Д. Уголовный процесс. – Алматы: НОРМА-К, 2003 – 204 с.
21 Толеубекова Б.Х. Қылмыстық іс жүргізу құқығы. - Алматы, 2000, 318 с.
22 Рустемова Г.Р. Теоретические проблемы борьбы с преступлениями в сфере медицинского обслуживания населения. Автореферат на соиск. д.ю.н. - Алматы, 2005. – 54 с.
23 Ханов Т.А. Обеспечение имущественных прав личности при применении мер принуждения в уголовном судопроизводстве Республики Казахстан: Учебное пособие. – Караганда: КЮИ МВД РК им. Б.Бейсенова, 2006. – 172 с.
24 Тусупбеков Р.Т.Вступительное слово. Обеспечение конституционных прав граждан в досудебных стадиях уголовного процесса: Материалы международной научно-практической конференции, г.Астана, 26-27 августа 2005 года. – Алматы: Эдельвейс, 2006. – 296 с.
25 Кокорев Л.Д., Лукашевич В.З. Процессуальные гарантии прав и законных интересов личности в уголовном судопроизводстве // Вестник Ленинградского Университета, 1977 № 11 – 109-116 с.
26 Строгович М.С. Курс советского уголовного процесса. М.: Юридическая литература, 1964. – 394 с.
27 Канафин Д.К. Гарантии прав // Проблемы усиления гарантий прав участников уголовного процесса.Материалы МНПК. – Алматы: Киік, 2003. – 122 с.
28 Шадрин В.С. Обеспечение прав личности при расследовании преступлений: - М.: Юрлитинформ, 2000. – 232 с.
29 Есенгельдин Е.Т. Сущность и задачи процессуального контроля осуществляемого начальником органа дознания. Магистрская диссертация. – Алматы, 2001. – 62 с.
30 Перлов И.Д. Право на защиту. – М.,: Знание, 1969. – 71 с.
31 Ким М.О. Тактика профессиональной защиты в уголовном процессе Кыргызской Республики. Дисс. на соиск. к.ю. н., - Бишкек, 2002. – 164 с.
32 Вступление председателя коллегии по уголовным делам Верховного Суда РК Р.Н.Юрченко “Проблемы применения уголовно-процессуального законодательства в ходе предварительного следствия и их влияние на соблюдение прав человека” // О роли судебных и внесудебных институтов в имплементации международных конвенций по правам человека. Под общ. ред.: Т.Д.Абищева, Г.М.Есиргеповой – Астана, 2005.- 166 с.
33 Ковалев Н. “Защита прав и свобод задержанного, подозреваеемого (обвиняемого) в уголовном процессе СНГ на досудебной стадии. Правовая реформа в Казахстане №2(15) 2002, 25 с.
34 Қылмыстық іс № 02390300/456, Рудненский гор. Суд
35 Сб. постановлений Пленума Верховного Суда КазССР, Пленума Верховного Суда Республики Казахстан, нормативных постановлений Верховного Суда Республики Казахстан (1961-2003 годы). – Алматы: Норма-К, 2003. – 367 с.
36 Қылмыстық іс № 04390300/45, Рудненский гор. Суд
37 Қазақстан Республикасының қылмыстық іс жүргізу кодексі. – Алматы: ЮРИСТ, 2006. – 204б.
38 Волков В., Подольный А. Как гарантировать квалифицированную юридическую помощь // Юридический журнал, № 3, 2000.
39 Бюллетень Следственного Департамента МВД РК. – Астана, № 2, 2005.
40 Жумабаев Е. Есть право на защиту и право – защищать // Юрист, № 8, 2006.
41 Адвокаттық қызмет туралы: 2004 жылдың 10-маусымына дейінгі өзгертулер мен толықтырулар енгізілген Қазақстан Республикасы Заңының ресми мәтіні. – Алматы: Жеті-жарғы, 2004. - 52 б.
42 Дуккардт В прошлом – следователь, в настоящем – прокурор, в будущем, возможно, адвокат // Юрист №10(64), 2006.
43 Караманов С. Право на защиту о проблемных вопросах в обеспечении защиты конституционных прав граждан в уголовном процессе // Мир закона № 8, 2005.
44 Результаты мониторинга судебных разбирательств в Республике Казахстан 2005-2006 г.г. Отчет. – Алматы, 2007. – 151 с.
45 Информационный бюллетень Генеральной прокуратуры РК за 2004 года. - Астана,2004.
46 Пикалов И.А. Роль защитника в процессе доказывания на досудебных стадиях уголовного судопроизводства // Закон и Право, № 7, 2004.
47 Леви А.А., Игнатева М.В. Особенности предварительного расследования преступлений, осуществляемого с участием адвоката. – М.: Юрлитинформ, 2003. - 213 с.
48 Республика бюджетімен адвокаттар көрсеткен заң көмегіне төленетін төлем тәртібі. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының бюллетені №11-2005
49 Аяганова А. О некоторых вопросах, связанных с обеспечением подозреваемых, обвиняемых квалифицированной юридической помощью // Заң және Заман, № 8, 2005.
50 Курдова А.В. Право малоимущих обвиняемых на защиту в уголовном процессе США // Государство и право. 1998. № 10.
51 Ярков В.Доступно ли гражданам наше правосудие ? // Российская юстиция, № 2, 1999.
52 Зникин В. Результаты ОРД в уголовном процессе // Законность Генерального Прокурора РФ, № 11, 2005.
53 Дегтярев Е.Е. Проблемы использования результатов оперативно-розыскной деятельности в уголовном судопроизводстве (теория и практика). Дисс. … к.ю.н. – Алматы, 1999. – 167 с.
54 Когамов М.Ч. Актуальные проблемы совершенствования расследования преступлений в Республике Казахстан. Дисс. на соиск. д.ю.н. – Алматы, 1997. – 262 с.
55 Шаймуханов А. Особенности развития теории ОРД // Заң және Заман. №6, 2005 – 48 б.
56 Бычкова С.Ф., Гинзбург А.Я. Следственные действия. Краткий коментарий к УПК Республики Казахстан. – Алматы: Аян-Эдет, 1998. - 99 с.
57 Сурков К. Правовая политика в области ОРД // Юридический мир, № 6 (102), 2005. – 14 с.
58 Айнабеков Р.К.Процессуальные гаранти как конституционная основа соблюдения прав и защиты интересов лиц, вовлеченных в орбиту уголовного процесса. Магистерская диссертация. – Алматы, 2003. – 97 с.
59 Уголовный процесс: Курс лекций: Учеб.пособие для студентов юридических вузов и факультетов / Под общ. ред. В.И.Качалова, О.В.Качаловой. – М.: Омега-Л, 2004. – 408 с.
60 С.П. Ефимичев Уголовно-процессуальное принуждение и место мер пресечения в решении задач предварительного расследования // Уголовно-процессуальное принуждение и ответственность их место в решении задач предварительного расследования: Сб. науч. тр. / Редкол.: Ефимичев С.П. (отв. ред.) и др. – Волгоград: ВСШ МВД СССР, 1987. – 116 с.
61 Капсалямов К.Ж. Юридические гарантии обеспечения конституционных принципов судопроизводства в сфере уголовного процессуального принуждения. Дисс. ... к.ю.н. – Караганда, 1996. – 223 с.
62 Состояние преступности в Республике Казахстан и результаты работы ОВД за 1999 году. – Астана: МВД Республики Казахстан, 2000. – 56 с.
63 Капсалямов К.Ж. Уголовно-процессуальное принуждение: гарантии, принципы, реализация. – Астана: Фолиант, 2001. – 160 с.
64 Ханов Т.А. Правовые и организационные вопросы применения имущественных мер пресечения в уголовном судопроизводстве Республики Казахстан. Дисс. ... к.ю.н. – Караганда. 1999. – 182 с.
65 Матымов Т.С. Процессуальное положение обвиняемого на предварительном следствии. Дисс. на соиск. ... к.ю.н. - Алматы, 2006. – 149 с.
66 Груненков И.А. Правовые значение сроков в уголовном процессе // ҚР ІІМ Академиясында «Жастар және ғылым» атты ғылыми-теориялық конференция материалдар тезисі. – Алматы, 2005. – 161 с.
67 Журсимбаев С.К. Выступления в ходе обсуждения. // Проблемы усиления гарантий прав участников уголовного процесса. Материалы МНПК. – Алматы: Киік, 2003. – 122 с.
68 Қазақстан Республикасының Жоғарғы сотының бюллетені №1 2006. - 75 б.
69 Богацкий Ф.А. Обеспечение прав подозреваемого при производстве предварительного расследования. Дисс. на соиск ... к.ю.н. – Калининград, 2006. - 223 с.
70 Приветственное слово Бахтыбаева И.Ж. // Процессуальный контроль в уголовном судопроизводстве Республики Казахстан: современные проблемы и перспективы развития. Материалы МНПК. – Алматы: Киік, 2004. – 138 с.
71 Туякбай Ж.А. Правовые основы государственной политики РК в сфере уголовной юстиции. Научное издание. – Алматы: Жазушы, 2004, - 284 с.
72 Олейник В. Конституция – основа для поступательного развития правовой системы государства // Заң және Заман, №7, 2005.
73 Наумов А. О законодательном закреплении понятия прокурорского надзора за законностью в процессуальной деятельности органов дознания и предварительного следствия // Межотраслевые исследования, № 2, 2005.
74 Жукенов А.Т. Роль прокуратуры в обеспечении гарантии прав участников уголовного процесса// Проблемы усиления гарантий прав участников уголовного процесса. Материалы МНПК. – Алматы: Киік, 2003. – 122 с.
75 ҚР Бас Прокурорының 04.01.2006 жылғы 1 бұйрығымен бекітілген, тергеу мен анықтаудың заңдылығын қадағалауды ұйымдастыру туралы нұсқау.
76 Прокурорский надзор за следствием // Казахстанская правда от 17.02.2006.
77 Нәрікбаев М.С., Өтебаев Ғ.Қ., Әлиев М.М. Қазақстан Республикасындағы прокурорлық қадағалау: Оқулық. Астана: «Әділет» Республикалық ғылыми-білім орталығы ЖШС, 2005 ж. – 396 бет.
78 Бакаев Д.М. Надзор прокуророра района за расследованием уголовных дел. – М.: Юрид. лит., 1979, - 112 с.
79 Законодательство о государственной службе в Республике Казахстан // Сост. Р.О.Подопригора. – Алматы: ЮРИСТ, 2004. – 191 с.
80 А.М. Русяев, А.П.Кругликов Роль прокурора в организации, осуществлении и обеспечении законности взаимодействия следоваиелей и органов дознания // Закон и право, № 12, 2004.
81 Бахтыбаев И.Ж. Переспективы исключения института доследования // Обеспечение конституционных прав в досудебных стадиях уголовного процесса: Материалы международной научно-практической конференции, г.Астана, 26-27 августа 2005 года – Алматы: Эдельвейс, 2006. – 296 с.
82 Сматлаев Б.М. Прокурордың қылмыстық істерді қосымша тергеу үшін қайтаруы – Қазақстан Республикасыныдағы алдын-ала тергеу заңдылығының кепілі. З.ғ.к. дисс. ... авторефераты. - Қарағанды, 2004. - 29 б.
83 Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының 4.10.2005 жылғы №18-7-636-05 нұсқауы
84 Ахпанов А.Н. Реализация принципа состязательности на досудебных стадиях уголовного процесса. // Проблемы усиления гарантий прав участников уголовного процесса. Материалы МНПК. – Алматы: Киік, 2003. – 122 с.
85 Қазақ әдет-ғұрып құқығының материалдары. Құраст. З. Кенжалиев және т.б. – Алматы: Жеті-жарғы, 1996. – 208 бет.
86 Нарикбаев М. Судебная система РК: опыт и перспективы // Тураби, №5, 1999. – 227 б.
87 Шаухаров Қ. Алқабилер институты – сот реформасындағы соңғы жаңалықтың бастысы // Заң, № 2, 2007.
88 Токаев К. Приветственное слово. Материалы международной конференции «О роли судебных и внесудебных институтов в имплементации международных конвенций по правам человека» // Под общ. ред. Т.Д. Абишева, Г.М.Есиргеповой – Астана, 2005. – 166 б.
89 Қазақстан Республикасының құқықтық тұжырымдамасы 2002-жыл
90 Қазақстан Республикасы Президентінің 2003 жылғы Қазақстан халқына арналған жолдауы.
91 Савицкий В.М. Презумпция невиновности. – М.: Норма. 1997, - 126 с.
92 Юрченко В.И. // Проблемы усиления гарантий прав участников уголовного процесса. Материалы МНПК. – Алматы: Киік, 2003. – 122 с.
93 Оспанов С.Д. Проблемы досудебного производства. Дисс. на соиск . д.ю.н. – Алматы, 2003. – 301 с.
94 Рогов И.И. Перспективы развития процессуального контроля в уголовном судопроизводстве в Республике Казахстан // Процессуальный контроль в уголовном судопроизводстве Республики Казахстан: современные проблемы и перспективы развития. Материалы МНПК. – Алматы: Киік, 2004. – 138 с.
95 Бахтыбаев И.Ж. Обеспечение законности в уголовном судопроизводстве // Процессуальный контроль в уголовном судопроизводстве Республики Казахстан: современные проблемы и перспективы развития. Материалы МНПК. - Алматы: Киік, 2004 // Юридическая газета, № 39.
96 Комиссаров В.С. Заведующий кафедрой уголовного права МГУ им.Ломоносова // Проблемы усиления гарантий прав участников уголовного процесса. Материалы МНПК. – Алматы: Киік, 2003.- 122 с.
97 Спицын В.С. Заключение пол стражу некоторые итоги правоприменительной практики // Закон и право, № 1. 2004.
98 Закон Республики Казахстан «О внесении изменений и дополнений в Конституцию Республики Казахстан» // Казахстанская правда от 22.05.2007
99 Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының бюллетені. 8. 2005 ж.
100 Еркенов С.Е. Гарантии прав участников уголовного судопроизводства // Проблемы усиления гарантий прав участников уголовного процессе. Материалы МНПК. Алматы: Киік, 2003. – 122 с.
101 Генеральная Прокуратура РК Институт Генеральной прокуратуры РК им. С. Ескараева Сборник научных исследований в 1 полугодии 2005 года. под общ. ред.. Утибаева Г.К. - Алматы, 2005, - 71 с.
102 Зыкин В. Необходимо восстановить институт возврашения судом уголовных дел для дополнительного расследования // Законность, №8, 2005.
103 Баймухамбетов М.М., Гусейнов С.А., Кочетова Л.Г., Нурумов Д.И. Правовое положение подозреваемых и обвиняемых. Практикум для обучения персонала СИЗО и ИВС. - Алматы, 2004, ____ с.
104 Государственное право России. Курс лекций // Под ред. Кутафина О.Е.,Т.1. - М., 1993. 41 с.
105 Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Бюллетені 5-2005.
106 Уголовный процессуальный кодекс Россиской Федерации. М.;2004, б.230
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе................................................................
..............................................3
1 Алдын-ала тергеу стадиясындағы сезікті мен айыпталушының
конституциялық ... мен ... іс ... ... ... кепілдіктері
ұғымы және ... ... мен ... ... ... қамтамасыз етудің
кепілдіктері…………………..................................................…………...
..............10
1.3 Жедел-іздестіру ... ... ... сезікті мен
айыпталушының ... ... мен ... ... ... ... сезікті мен айыпталушының
конституциялық ... мен ... ... стадиясындағы прокурорлық қадағалаудың және сот
бақылауының ... ... ... ... ... прокурорлық қадағалауды жүзеге
асырудың ... ... ... сот бақылауының маңызы мен
рөлі........................................................................
.....................................................53
Қорытынды..............................................................
.....................................63
Қолданылған ... ... ... тергеу стадиясындағы сезікті мен
айыпталушының қылмыстық ... ... ... бағытталған. Зерттеу барысында, сезікті мен айыпталушының
конституциялық құқықтары және оның ... ... ... ... ... ... ... жүргізу барысында қолданылатын ережелер,
сезікті мен айыпталушының қылмыстық іс ... ... ... ... ... іс ... ... мәжбүрлеу
шаралары тәрізді институттар қарастырылады. Автор арқылы жүргізілген
талдаудың нәтижесінде, сезікті мен ... ... ... ... ... ... бірқатар ұсыныстар жасалды.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 1-бабына сәйкес: «Қазақстан
Республикасы өзін ... ... ... және ... ... ... оның ең ... қазынасы – адам және адамның өмірі,
құқықтары мен бостандықтары» болып табылады.
Ол туралы Қазақстан Республикасы Президенті ... ... ... ... ... ... – адам ... мен
бостандықтарын қорғау және оны қамтамасыз ету, ... да адам ... ... ... ... өте жоғарғы дәрежеде
кепілдендіру қажет, өйткені тұлғаның құқықтары мен бостандықтары әлемдік
өркениеттің құндылығы болып ... [1, б. 15] деп атап ... ... ... ... халқына жасаған жолдауларында, осы ... баса ... ... ... ... тапсырмасын орындауда заңның
атқарар орны үлкен. Себебі заң ... ... ... қатынасты
реттейтін негізгі ереже болып табылады.
Бірақ заңға қатысты шешімін таппаған мәселелер қазіргі ... ... Оның бірі – ... іс ... ... Аталған заңды қолдану
барысында оған қатысушылардың, ... ... ... мен ... ... толық кепілдендірілуі тиіс.
Ол туралы, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының ... ... өз ... ... іс ... ... құқықтарын қорғау –
өзекті де, толғақты мәселелрдің бірі болып саналады. Тұлғаның құқықтарының
шынайы түрде қамтамасыз ету – ... сот ісін ... ... ... ... өлшемі. Бұл үшін, тек қана қылмыстан
зардап шеккен адамдардың құқықтары мен бостандықтарын ғана ... ... ... ... ізге ... ... адамдардың да құқықтары мен
бостандықтарын сақтау қажет. Кінәсіздерді соттау, негізсіз ... ... ... ... қажет деп атап кетеді [2, б. 15].
Дегенмен де, қылмыстық іс жүргізу кезіндегі ... ... ... ... ... ... ... кездесіп отыр, ол
тәжірибедегі қиындықтардың орын алуына және алдын ала ... ... ... ... ... ... ... болып отыр.
Республикалық қылмыстық іс жүргізу заңында Конституцияда және халықараларық
құқықтық актілерде көрсетілген заң кепілдіктері ... ... ... ... ... бұзылу оқиғасына
байланысты, 2000 жылы алдын-ала ... мен ... ... ... 36 ... іс ... ал 2002 жылы ... оның ішінде ІІО-нің 614 қызметкері ... ... Оның ... ... ... – 73, ... қаласы бойынша – 64.
Алматы облысы бойынша – 64, Қарағанды облысы – 79 және ... ... Осы ... ... 32 қызметкерге қатысты қылмыстық іс
қозғалды. 2004 жылы ІІО-ның ... 253 ... оның ... ... ... ... ... Азаматтардың қылмыстық іс
жүргізу барысында конституциялық құқықтарының бұзылу ... ... ... ... ... ... үстінен 74 қылмыстық іс
қозғалды, оның ішінде 51 қылмыстық іс ізге түсу ... ... ... күш ... үшін ... Жауап беруге
мәжбүрлегені үшін ІІО қызметкерленің үстінен 6 қылмыстық іс ... ... ... жіберілді. Дәлелдемелерді бұрмалау жасау оқиғасына байланысты ІІО
қызметкерлері ... 21 іс ... [3, б. 97-99]. Ал, ... ... ... үшін ... қорғау органдары
қызметкерлеріне қатысты 51 қылмыстық іс [4], ал ... ... 11 ... іс ... [5].
Негізгі құқық бұзушылықтар, жауап алу барысында ... күш ... ... ... ... алу, ... ... адвокаттың, айыпталушының таныстырылмауы, тергеу әрекеттерін
жүргізу барысында тұрғын үйге ... ену, сот ... ... болмауы және мерзімдердің сақталынбауы және т.б.
Осыған байланысты, Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаевтың
2006 жылғы 1-ші наурызда Қазақстан халқына ... ... ... ... ... ... 50 ... қатарынан орын алу қажет» –
деп көрсетті. Осы жолдауда көрсетілген алты бағыттың бірінде: «Азаматтардың
Конституция мен ... ... ... ... ету – құқық қорғау
органдарының міндеті. Олар үшін «қай ... және кім не ... ... ... ... ... заңды бұзған екенсің – оның баптарына
сәйкес ... ... ... ... органдарының осы ... ... өз ... ... керек» [6] деп көрсетеді.
Сондықтан да, осы жоғарыда көрсетілген мәселелер, ... ... ... ... себебі болып отыр. Ол, қылмыстық іс жүргізу
барысында оған қатысушылардың конституциялық ... ... ғана ... іс ... ... ... ... орындай аламыз деп көрсетеді.
Дипломдық жұмыстың негізгі тұжырымдары:
1. Сезікті мен айыпталушының ... ... ...... ... ... мен ... және қылмыстық іс жүргізудегі сезікті мен айыпталушының ... ... ... мен бостандықтары болып табылады.
2. Қылмыстық іс жүргізудің ... – іс ... ... ... қамтамасыз етуге, қылмыстық сот ісін дұрыс жүзеге
асыруға бағытталған барлық құралдар мен ... ... ... ... іс ... кезінде азаматтардың құқықтары
мен бостандықтарын қорғау қағидасы орындалғанда ғана ... ... ... ... ... кепілдендіріледі. Сондықтан
да, Қазақстан Республикасы қылмыстық іс жүргізу ... ... ... ... іс-әрекеттерінің процессуальдық тәртібіне
толықтырулар мен өзгерістер ... ... мен ... ... құқығының сақталуы үшін қорғаушы
және адвокаттар қызметін жақсарту аса қажет. Ол үшін мемлекет тарапынан
көрсетілетін ... ... ... шарт.
5. Жедел-іздестіру шаралары барысында алынған мәліметтерді қылмыстық
іс жүргізу барысында дәлелдемелер ... ... үшін оның ... ... керек.
6. Алдын-ала тергеу стадиясында мәжбүрлеу шараларын қолдану барысында
сезікті мен айыпталушының конституциялық құқықтарын кепілдендіруді жақсарту
үшін, Қазақстан Республикасы ... іс ... ... оларды
жүргізудің процессуальдық тәртібіне өзгерістер керек.
7. Прокурорлық қадағалау мен сот ... ... ... сезікті мен айыпталушының конституциялық құқықтарының басты
кепілі. Сондықтан да, прокурорлық қадағалау мен сот ... ... ... ... ... Алдын-ала тергеу стадиясындағы сезікті мен айыпталушының
конституциялық құқықтары мен бостандықтарының ... іс ... ... құқықтарының кепілдіктері
ұғымы және кепілдіктер жүйесі
Конституциямен бекітілген адамдардың (сезікті мен ...... іс ... ... да ... ... ... шарт. Ол
туралы, Қазақстан Республикасының ҚІЖК-нің 15-бабының ... ... ... ... ... ... ... азаматтардың
құқықтары мен бостандықтарын қорғауға, оларды жүзеге асыру үшін жағдай
жасауға, процеске ... ... ... ... уақытылы
шаралар қолдануға міндетті» - деп көрсетілген.
Оны іске ...... ... ... ... ... ... Республикасында Конституциясында да, «адам құқықтары
мен бостандықтары танылады және оларға кепілдік беріледі» (12-бап) - ... ... ... ... ... ... аударғанда
басқару, қамтамасыз ету деген мағынаны береді, яғни істің табысты, қауіпсіз
болуын ... ... ... ... ететін жағдай [7, б. 184].
Яғни, кейбір құқықтың дұрыс орындалуына ... ... ... ... етуге, білім алуға, еркін кәсіпкерлікті қамтамасыз ету үшін көмек
және т.б.[8, б.23]. Адам мен ... ... ... ... арнайы (заң) болып бөлінеді. Жалпы кепілдіктерге: экономикалық, саяси,
идеологиялық, ұйымдастыру, заң кепілдіктері жатқызылса, ал, ... ... ... ... ... ... осылардың көмегі
арқылы құқықтар мен бостандықтарының бұзылмауын алдын-алынады, ... орны ... ... сот ... ... әрбір
қатысушының ар-ожданы қорғалады).
Қылмыстық іс жүргізу ғылымында әр ... іс ... ... ... мен тұлға құқықтарын ... ... ... Сондықтан да, кепілдік ұғымы туралы құқық теориясында
заңгерлер арасында әр түрлі ойлар да ... ... ... ... ... ... ... іс жүргізуде тұлғалардың
мүдделерінің толық сақталуына мүмкіндік жасай алмауы - әсер ... ... ... ... ... ... және ... да құқықтарды
тікелей түрде, ал екіншілері – тек жанама түрде ғана қамтамасыз ете ... ... ... ... барысында, кепілдіктер сот ісін
жүргізудің ... ғана ... ете ... ... ол тұлғаның
құқықтарын толық қорғай алмайды, ал, сезіктінің жауап беруден бас ...... ... ... қамтамасыз ете алуы мүмкін, бірақ сот
ісін жүргізуді жанама түрде ғана кепілдендіре алады.
Кейбір заңгерлер, ... сот ісін ... ... – бұл
қамтамасыз ету құралы» [9, б. 31] деп көрсетсе, ал, заң ... ... ... ... берілген құқықтары мен бостандықтарын жүзеге
асыруды қамтамасыз ету шаралары;
– адам ... мен ... ... ... және толық түрде
қорғалуын қамтамасыз ететін шаралар мен құралдар ретінде қарастырылады
[10].
Айтылған ойлардың ... ... ... сот ісін жүзеге
асыруға қатысушылардың құқықтарының қылмыстық іс жүргізу ...... іс ... ... ... өздеріне берілген құқықтардың
жүзеге асырылуын қамтамасыз етуге бағытталған, ... ... ... ... іс жүргізу заңының нормаларымен бекітілген әр түрлі құралдардың
жиынтығы» ұғымын алуға болады.
Жалпы, ... ... ... қылмыстық іс жүргізу заңында
қай уақытта, ненің әсерінен пайда болды, бұл туралы ешкім нақты ... ... ... ... кепілдікті қылмыстық іс ... ... мен ... деп ... ал, ... ... ... қылмыстық іс жүргізудің қағидаларын, процессуалдық
нормалары, қылмыстық іс жүргізуді жатқызады. Заң ғылымындағы ... ... ... ... де сол, олар ... ғана ... ... ... заң ... ... және жеке ... қамтамасыз етудің жалғыз құралымен ғана
қамтуға ... ... ... болып, қызметтегі пәннің барлық жүргізу
тәсілдері саналады, ал, тәсілдер ... жүру ... ... ... іс ... ... ғылымында алғашқылардың бірі ... ... ... оның ... мақсатын, маңызын мазмұнын жан-
жақты аша білді. Ол, тұлғалардың ... және ... ... ... сот ісін ... ... ... мен
лауазымды тұлғалардың, оның ішінде соттардың, прокурордың, тергеушінің,
анықтаушының ... ... ... ... мен
міндеттерін; қылмыстық іс жүргізудегі ... ... ... жатқызады [11, б. 127-128]. Ал, П.Н. Кондратев: ... ... ... ... ... ... ... бөлуге тырысты. Ол
кепілдіктерге: іс жүргізуге қатысушылардың құқықтары мен міндеттерін,
қылмыстық іс ... ... іс ... ... ... [12, б.64-
66]. Енді біреулері кепілдіктерді нормалармен байланыстырады. Мысалы,
О.Я.Соя – Серко: ... өз ... ... ... заң кепілдігі
болып процессуалдық- норма танылады, осыны сақтау арқылы сот үкімі жүзеге
асырылады»[13, б.184] – деп ... Ал, ... ... ғалымдар кепілдіктерді біржақты ғана қарастырады. Бірақ бұл дұрыс
емес. Себебі кепілдіктерді біржақты қарастыру, құқықтың сақталуына ... ... ... ... нормаларды, қағидаларды, іс жүргізу
институттарын, сот ісіне қатысушылардың ... ... ... ... іс ... міндеттерін, мемлекеттік органдар және қоғамдық
бірлестіктердің қызметін жатқызуға болады»[14, б. 9] – дейді. А.С.Кобликов
болса: ... іс ... ... – бұл ... іс ... ... сот ... әділетті болуына жағдай
жасайтын заңмен бекітілген ... Кең ... ... оған ... іс ... іс ... қағидасы, жеке тергеу, сот іс
әрекеттері жатқызылады. Ал, тар ... ... ... ... өзіндік орнымен ерекшелінеді»[15, б. 10] – деп көрсетеді.
Сонымен қатар, Қазақстандық заңгерлер арасында да ... ... ... қалыптасқан. Ол туралы А.Н.Ахпанов[16],
Е.Ерешов[17], Д.Қ.Канафин [18], ... [19], ... ... [21], ... [22], ... [23] және т.б. ... тоқталған.
Мысалы, Канафин Д.Қ.: «Кепілдіктердің алар орны ... олар ... сот ... ... байланыстырып отырады. Көп ... ... ... отырады. Бірақ бұл дұрыс емес. Себебі іс
жүргізу нысаны кепілдендіреді, бірақ ол кепілдік болып ... ... ... 38] – деп ... Ал, ... ... кепілдіктерге
сот ісін жүргізу қағидаларын жатқызуға болады. Олар ... ... ... ... нормалармен қатар процесссуальдық
кепілдіктер ретінде өзіндік мәні бар» [22] - деп көрсетеді.
Айтылған ... ... ... ... ... ... ... құқық нормалары (Қазақстан ... ... іс ... және ... да ... салалары);
- құқықтар және міндеттер;
- санкциялар;
- нысандар;
- іс жүргізу қағидалары.
Осылардың жиынтығы арқылы біз қылмыстық іс жүргізу барысында ... ... ... ... ... ... олар жеке дара ... мақсатын толық қамти алмайды.
Құқықтық нормаларға Конституцияда, ҚІЖК де және қылмыстық іс жүргізуді
реттейтін ... да ... ... ... ... жатқызылады, ал
құралдарға қылмыстық сот жүргізудің ... ... ... ... ... ... ... Олардың ішінде негізгі орынды
адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қорғайтын нормалар ... ... ... Конституциясының 40-бабында:
«Республиканың Президенті ... пен ... ... бірлігінің,
Конституцияның мызғымастығының, адам және ... ... ... нышаны әрі кепілі» деп көрсетілген. ... ... осы ... ... сай, сот және ... қорғау органдары
қызметін және қылмыстық іс ... ... ... ... ... жақсарту үшін әр уақытта құқық қорғау органдарына
тапсырмалар беріп ... [24] ... іс ... ... ... іске ... ... лауазымды тұлғалардың, мемлекеттік органдардың, іске мүдделі
тұлғалардың қызметінің ... ... ... Қылмыстық істің
тергелу ретін, стадияларын, шарттарын бекітеді.
Әрине, өздігінен қылмыстық іс жүргізу құқығы нормалары барлық уақытта
іске ... ... ... ете ... ... озық,
демократиялық заңдардың өздері де өмірде қолданылмаса, алға ... ... Егер ... ... ... асырылса, онда соттар
артық болар еді. Сондықтан, норма басқа ... ... ... ... іс жүргізуге қатысушылардың құқықтарын ... ... іс ... ... ... ... және ... керек. Мысалы, алдын ала тергеу стадиясында ... істі ... үшін ... мен ... ... ... түріндегі бұлтартпау
шаралары қолданылады. Ал, ... ... ... тек прокурордың
санкциясымен, немесе соттың рұқсатымен ғана жүзеге асырылады.
Екіншіден, қылмыстық іс жүргізуге қатысушылардың, оның ... ... ... ... кепілдіктердің қатарына жатқызуға болады.
Мысалы сезіктіге заң бойынша қорғану құқығы берілген. Ол осы ... ... ... ... ала алады немесе өзіне не үшін ... ... және ... қарсы қылмыстық іс қозғалғандығы туралы
қаулының көшірмесін ала алады.
Сонымен қатар, әрбір қатысушының құқықтары өзара тығыз ... ... ... бірі ... ... Мысалы, қорғаушыға ... ... мен ... ... ... Қорғаушы қылмыстық
істерге қатыса отырып, іске қатысты барлық мәліметтерді ала ... ... іс ... ... ол ... ... және
айыпталушымен уақытысы шектелместен оңаша және құпия жолыға алады.
Аталған құқықтардың ... ... үшін және ... ... үшін, іс
жүргізу органдарына міндет жүктей аламыз және ол іс ... ... ... ... іс ... органдары қызметкерлері сезікті мен
айыпталушының қорғаушымен қамтамасыз етуі қажет. Сондықтан, іс ... ... ... ... де ... ... Себебі, қылмыстық іс жүргізуде қандай дұрыс норма болсын ... ... ... ете ... оған іс жүргізу қызметі өз
әсерін тигізеді. Заңның дұрыс жүзеге ... және ... ... ... сот ісін ... ... тұлғалар: судьяға,
тергеушіге, прокурорға, анықтаушы және іске мүдделі басқа да қатысушыларға,
айыпталушыға, ... ... ... ... ... ... ... өз міндеттерін дұрыс орындауы тиіс.
Егер, қылмыстық іс ... ... ... ... ... толық дәрежеде орындалмаса онда аталған құқықтар
бұзылады. Сондықтан да қылмыстық іс ... ... ... және толық орындамаса онда санкция және мәжбүрлеу шаралары
көрсетілген.
Конституциялық құқықтардың бұзылуы барысында мәжбүрлеу және санкцияны
қолдану ... ... өз ... тигізеді.
Санкция дегеніміз – қылмыстық іс жүргізу құқығы ... ... заң ... ... ерекше де, қажетті элементі.
Санкцияға қылмыстық іс жүргізуде қолданылатын: ... ... ... ... сот ... ... және ... сезікті мен айыпталушының заңсыз іс-әрекетін болдырмауды ... ... ... ... үшін ... ... қолданылады.
Процессуалдық мәжбүрлеу шарасы болып негіздер болған кезде, заңды
тұлғалар мен ... ... ... ... көрсетілген тәртіппен
сезікті мен айыпталушының заңсыз іс-әрекеттерінің алдын алу ... іс ... ... ... ... ... қолданылатын
іс жүргізу құралдары [25, б. 100] ... ... ... табу және ... үшін ... [26, б. 2]. ... қатар,
мәжбүрлеу шарасы, Қазақстан Республикасының «Қылмыстық іс жүргізуге
қатысушы тұлғаларды мемлекеттік қорғау ... ... ... 3 ... ... мен ... бұлтартпау шарасын қолдануды қауіпсіздік
шарасына жатқызуға болады.
Сондықтан да, ... және ... ... тек заң ... ... ... ... мен міндеттер арнайы түрде қылмыстық іс жүргізу заңында
бекітілген нысанда жүзеге асырылады және орындалады. Сондықтан, іс ... ... ... ... ... ... ... Ол
қылмыстық іс жүргізуде азаматтардың құқықтарының сақталуының кепілдіктері
болып табылады. Іс ... ... ... іс ... ... іс ... ... құқықтарын жеткілікті түрде
қамтамасыз еткісі келмесе де, қорғаушы өз ... ... ... ... де, ... ... ... орындауын мәжбүрлейді [27,
б.71].
Алдын ала тергеуді жүзеге асыру барысында қағидалар сақталуы тиіс.
Себебі, ... іс ... ... барлық жүйесі қылмыстық іс
жүргізудің қатысушыларының құқықтары мен ... ... ... ... ... құқықтары мен ... ... ... ... ... толық сақталғанда, азаматтардың
құқықтары да кепілдендіріледі.
Жоғарыда айтылған пікірлерді саралай келе келесідей қорытынды шығаруға
болады:
Жалпы, ... ... заң ... ... ... ... ашуға мүмкіндік туған жоқ. ... ... ... бір ... ғана ... ... ... болмайды. Оларды жан-жақты қарастыру қажет. Осы арқылы,
қылмыстық сот ісін ... ... және жеке ... ... ... ... ... іс жүргізудің кепілдіктері – іс жүргізуге қатысушы
тұлғалардың құқықтарын қамтамасыз ... ... сот ісін ... ... ... ... құралдар мен тәсілдер жиынтығы.
 1.2 Сезікті мен айыпталушының қорғану құқығының кепілдігі
Қазақстан ... ... ... ... ... субъектісі ретінде танылуға құқығы бар және өзінің құқықтары ... ... ... қоса алғанда, заңға қайшы келмейтін
барлық тәсілдермен қорғауға хақылы”- делінген. Ал, ... ... ... ... мен ... ... алады. Себебі, қорғану құқығы –
сезікті мен айыпталушыға ... ... ... ... өзінің
қылмысқа қатысты еместігіне, жауаптылығын жеңілдетуге мүмкіндік береді.
Қылмыстық іс ... ... ... ... ... құқығын
Қазақстан Республикасы ҚІЖК-нің 26-бабына сәйкес, жеке өзі немесе
қорғаушының, ... ... ... ... жүзеге асыра алады.
Сезікті, айыпталушы жеке өзі қорғану ... ... ... ... ... отырып жүзеге асырады. Жеке қорғану, қылмыстық
істе сезікті пайда болған, немесе оның ... ... ... тартылған
кездерінен бастап, қылмыстық іс жүргізудің барлық стадияларында ... [29, б.7]. ... мен ... жеке қорғану үшін заңға қайшы
келмейтін барлық құралдар мен тәсілдерді өзінің құқықтары мен ... ... және ... дайындалу үшін жеткілікті уақыты мен
мүмкіндігі болуға; өзінің не үшін ... ... және ... ретінде жауапқа тарту туралы қаулының ... ала ... ... ... құқықтарын, өзінің қатысуымен жүргізілген әрбір
тергеу іс-әрекеттері барысында, қосымша ... ие болу ... ... ... ... ... тағайындау және оны жүргізу барысында ... ... ... ... сәйкес қосымша сұрақтар қоюға;
сараптама ... ... оған ... және тағы басқа да іс-
әрекеттер жасауға құқылы.
Сезікті (айыпталушы) ... ... ... іс жүргізу органдары
қызметкерлеріне міндеттер жүктеу арқылы жүзеге ... Ол ... ... ... ... ... іс ... орган сезіктіге,
айыпталушыға, олардың құқықтарын түсіндіруге және айыптаудан заңмен тыйым
салынбаған барлық құралдармен қорғану мүмкіндігін қамтамасыз етуге, ... ... жеке және ... құқықтарын қорғауға шаралар қолдануға
міндетті» - деп көрсетілген. ... ... ... ... шығарған
қылмыстық істі қозғау туралы қаулыда оның шығарылған уақыты мен ... ... ... іс ... ... мен негіздері, қаулы
кімге қатысты немесе қандай факт ... ... ... ... іс қозғалып отырған қылмыстық заңның бабы, сондай-ақ істің ... ... ... Ол ... ... қатысты қылмыстық іс қозғалған
адамға хабарланады ... ... ... 186-бабы). Ұстау
хаттамасында да, ұстау негіздері мен себептері, бұлтартпау шарасын қолдану
туралы ... да оның ... мен ... ... ... ... міндетті түрде таныстырылуы тиіс. Аталған құжаттармен уақытылы
танысу арқылы ... ... ... ... ... құқығын
дұрыс іске асыра алады.
Сонымен қатар, қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... және барлық стадияларда аталған тұлғалардың
құқықтарын ... ... ... іс ... ... заңмен
шектелмеген тәсілдерді пайдалану арқылы айыптаудан қорғану мүмкіндігін
қамтамасыз етуге, сонымен ... ... мен ... жеке және
мүліктік құқықтарын қорғау шараларын қолдануы міндетті. ... ... ... олар ... мен ... іс ... ... шараларын
шектен тыс қолдануды болдырмауға әрекет жасайды; ... ... ... ... ... ... ... созуға; бас бостандығынан
айырылған тұлғалардың мүлкін немесе тұрғын-үйін қорғауға шаралар қолдануы
тиіс[30, б.72-73].
Сезікті, ... ... ... ... ... ... ... шағымдана алады (Қазақстан
Республикасы ҚІЖК 110-бабы). Бұл ... ... ... тағылуына және
айыпталушының жауапкершілігін жеңілдетуге және ... және ... ... ... өз әсерін тигізеді.
Екіншіден, сезікті мен айыпталушының қорғану құқығы қорғаушы арқылы
жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасы ҚІЖК-нің ... ... ... болып – заңда белгіленген ... ... ... ... мен ... қорғауды жүзеге асыратын және
оларға заң көмегін көрсететін адам ... ... ... ... ... ... ... жұбайына (зайыбына), жақын
туыстарына немесе заңды өкілдеріне, өз ... ... ... ... және ... да қоғамдық бірлестіктерінің өкілдеріне
қорғаушы ретінде жол беріледі.
Қорғаушы іске ... және ... ... ... Ал: сезікті, айыпталушы сотталушы кәмелет жасқа толмаса;
сезікті, ... ... дене ... психологиялық кемістігінен
өзінің қорғану құқығын өз бетінше ... ... ... ... айыпталушы,
сотталушы, сот ісі жүргізілетін тілді білмесе; адам жазалау шарасы ретінде
он жылдан астам ... бас ... ... өмір бойы ... ... не өлім ... тағайындалуы мүмкін болатын қылмысты
жасағаны үшін айыпталса; айыпталушыға, сотталушыға ... ... ... алу ... немесе ол мәжбүрлі түрде стационарлық сот-
психатриялық сараптамаға жіберілсе (Қазақстан ... ... ... ... іске қатысуы міндетті болып табылады. Заңда көрсетілген
реттерде кәсіби заң ... ... ... (Қазақстан Республикасы
Конституциясының 13-бабы).
Ол туралы Адам мен ... ... мен ... ... да ... іс жүргізу барысында қорғаушының сезікті мен айыпталушыны
қорғау мақсатында іске ... ... сол, ... ала ... тек ... іс-әрекетіндегі қылмыс құрамы мен белгілерін
анықтауға бағытталған. Осыған байланысты ... істі ... ... қарағанымен, айыпталушының кінәсін толық дәлелдеуге
тырысады, ал айыпталушының кінәсін ... ... көп ... ... ... (айыпталушы) өзіне берілген құқықтарын
алдын ала ... ... ... ... ... байланысты,
толық пайдалана алмайды, ол тек заң қорғаушы арқылы ғана ... ... ... іске ... айып тағылған уақыттан бастап, немесе
сезікті ретінде танылған уақыттан бастап жіберіледі. Қорғаушы іске ... ... ... бастап: сезіктімен және айыпталушымен олардың ... ... ... ... және құпия жолығуға; айып тағылған кезде
қатысуға, сезіктіден немесе ... ... алу ... ... ... ... ... өтініші бойынша жүргізілетін тергеу іс-
әрекеттеріне, сондай-ақ қорғаушының өз ... ... ... ... қатысуға құқылы.
Бірақ қылмыстық іске қорғаушының жіберілуіне қатысты теорияда да,
тәжірибеде де мәселелер ... ... ... ... ... іс
қозғау туралы қаулы шығарылған тұлға да сезікті болып ... ... ... сезіктінің қорғану құқығы толық көлемде жүзеге асырылуы
тиіс. Бірақ қылмыстық іс жүргізу ... ... ... ... ... ... оның ... құқығын қалай жүзеге асыра алатындығы туралы
хабарлаудың тәртібі қаралмаған. Сондықтан, бұл құқықты ... ... ол тек ... ... ... ... сәйкес
ұсталынса немесе оған қатысты қамау түріндегі бұлтартпау шарасы қолданылса
ғана өз құқықтарын ... ... ... пікірімізше, аталғандай кемшіліктердің орнын толтыру үшін,
заңға міндетті түрде толықтырулар қажет.
Заңның тағы да ... ... ... ... ... алдын-ала тергеу стадиясында ғана жүзеге асырылады, ал қылмыстық
істі қозғау стадиясында қорғаушы қатыстырылмайды, себебі ол ... ... ... ... ие ... Бірақ, қылмыстық іс қозғалғанға дейін
тергеуші арқылы ... және ... ... ... ... рұқсат етілген.
Осы туралы айтқан В.Д. ... В.М. ... ... ... ... ... «Тергеу іс-әрекеттерін қылмыстық істі
қозғау стадиясында ... ... ... ... ... заңды мүдделерінің елеулі түрде шектеуге әкеп соғады. Сондықтан ... ... іске ... істі қозғау стадиясында жіберу қажет
[31, б. 133-135] – деп ... ... ... Республикасы ҚІЖК-нің 74-бабы 2-бөлігіне
сәйкес, қорғаушы сезіктімен және айыпталушымен олардың саны мен ... ... және ... ... ... көмек көрсету үшін
қажетті заттарды, ... және ... ... және ... болады.
Бірақ та, қылмыстық сот ісін жүргізуде жоғарыда көрсетілген ... ... Егер ... ... ... ... ... қолданылса,
оның айыпталушының өзара кездесу ұзақтығы жиі шектеледі. Мысалы, Қазақстан
Республикасының «Қылмыс жасаған ... мен ... ... ... мен ... ... заңына сәйкес, адвокат ұсталғандармен
және қамаудағылармен кездесуге заң кеңесінің ордерін көрсету арқылы рұқсат
етіледі (ҚР ҚІЖК ... ... ... ... ... ... ... жібермейді. Себебі, ... ... ... ... үшін ... ... ... рұқсатын алу
керек. Ал, кейбір жағдайларда ... ... ... ... ... ... бас тартатын да жайттар
кездесуде.
Сондықтан да, біздің пікірімізше, қорғаушының ... іске ... ... ... ... ... ... бөлек, тәжірибеде ... ... іске ... ... ... ... өте тиімсіз. Оның себебі туралы
Р.Н.Юрченко: «Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... жақын туыстары, заңды өкілдері)
қорғаушы ретінде жіберілуі тиімсіз. ... заң ... ... түрде көрсете
алмайды. Себебі көп жағдайда біріншіден бұл ... ... заң ... ... бұл тұлғалардың білімі аз, кейбірі тіптен сауатсыз болып
келеді. ... ... ... ... ... қорғау органдары
қызметкері өз мақсаттарына пайдаланады Қазіргі кезде, қылмыстық істерге тек
осы тұлғалардың ... ... ... ... да, ... ... жиі бұзылып отыр, соттан қосымша тергеу ... ... ... ... саны ... ... қылмыстық іс жүргізу
барысында міндетті түрде кәсіби қорғаушының қатысуы туындап ... ... деп ... Осы ... ... қылмыстық істерге қорғаушы
ретінде қатысуы, керісінше сезікті мен айыпталушының ... кері ... ... [33, ... пікірге толық қосылуға болады, себебі алдын ала тергеу стадиясында
қылмыстық ізге түсу органдары сезікті мен айыпталушының мүдделерін ... ... ... ... ... ... ... ретінде
жіберіледі. Бірақ, аталған қорғаушылардың ешқандай да да заң білімдері жоқ,
тіпті сауатсыз ... ... Олар ... ... мен ... дұрыс
қорғануына кері әсерін тигізеді.
Мысалы, 04.09.2002-жылы Қазақстан Республикасы ҚК-нің 175-бабының 2-
бөлігімен қылмыс ... ... ... ... ... ... Н.ға ... іс қозғалған. Алдын-ала тергеу стадиясында оның қорғаушысы
ретінде ... ... Е. ... ... ... қана ... бар,
өзі ауру, сауатсыз. Қылмыстық іс алдын ала тергеу ... ... ... ... ... орнын толтыру мақсатында алғашқы рет,
6.12.2002 жылғы ... ... ... Сотының Қаулысы
қабылданды. Аталған ... ... ... ... адвокат
немесе кәсіби заң ... заң ... ... ... қабілеті бар
Қазақстан Республикасы ҚІЖК 70-бабының ... ... ... ... ... ... заңды өкілдері) жіберіледі. Егер сезікті,
айыпталушы, сотталушының қорғаушы ретінде ... ... ... ... ... ... болмаса, қылмыстық іс жүргізуді жүзеге
асырушы орган ... ... ... ... ... мәселені көтеруге
міндетті. Мұндай жағдайларда қорғаушы ретінде алынған тұлғалар, іске кәсіби
қорғаушымен бірге қатысуына болады»[35,б.355.] - деп ... ... ... ... ... Республикасы аумағының
көп бөлігінде қолданылмады. Оған Алматы қ., Қостанай облысы, Жамбыл облысы,
ОҚО ІІО-нде ... ... ... ... көз ... 03.04.2004-жылы Қазақстан Республикасы ҚК-нің 259-бабымен Е.ге
қатысты қылмыстық іс қозғалған. Оның қорғаушысы ретінде қылмыстық іске ... ... ... ... тексеру барысында оның ешқандай да қорғауды
жүзеге ... ... жоқ ... анықталады [36, б.50].
Қаулыда көрсетілген ережелер, 30.12.2005-жылғы Қазақстан Республикасы
ҚІЖК-нде болған өзгерістерге сай ... ... б.199]. ... с 01.01.2009-жылдан кешіктірілмей қолданысқа ендірілуі қажет.
Бұл дұрыс шешім. Себебі, адвокаттың іс ... ... ... орны ... Еуропа елдерінде де қылмыстық іс жүргізу барысында,
сезікті мен айыпталушының құқықтарының ... ... тек ... ... бар
мамандар немесе адвокаттар қатыстырылады. Бұл құқықтың сақталуына өз әсерін
тигізеді. Әйтпесе тәжірбиеде байқалғандай, қорғаушы да айыпталушының ... ... ... кәсіби емес қорғаушылардың адвокаттармен қылмыстық
істерге қатысуының өзі кейбір жағдайларда ... ... ... ... ... ... да, ... мен айыпталушының құқықтарын
кәсіби тұрғыдан қорғауды алдын ала ... ... тек ... ... ... ... қатар ол тергеудің құпиялылығын толық сақтай алады.
Сонымен қатар, ... ... ... Республикасы аумағында
адвокаттардың қылмыстық істерге қатыстырылуына қатысты бірқатар мәселелер
де бар. Себебі, Қазақстан Республикасында ... ... заң ... мен ... ... ... ... жоқ. Тәжірибе қызметінде
сезікті мен айыпталушының ... ... ... ... өз ... толық орындамауындағы бірден-бір себеп –
адвокаттар алқасы ... ... ... ... шығу мақсатында, кейбір заңгерлер ... ... ... заң ... ... ... және
ондағы адвокаттардың саны көрсетілген аумақтағы сезіктілердің санына қарай
белгілену қажет [39, б.155] деген ұсыныстар да ... бұл ... да ... ... шеше ... Себебі, адвокаттар
алқасындағы кезекшіліктің ұйымдастырылу деңгейі өте төмен. ... ... және ... ... табу ... ... Осы себептен
де ұсталған сезіктілерге кәсіби көмек көрсетілмейді, ал ... ... ... үштен біріне тегін кәсіби заң көмегі аса қажет.
Осы мәселелер туралы Қазақстан Республикасы ІІМ тергеу Департаменті
бастығы Е.А.Кененбаев: ... ... ... ... оны ... Қазақстан Республикасы ҚІЖК-нің 68, 69-баптарында ... заң ... ... ... міндетті. Бірақ, іс жүргізу
барысында адам құқықтары өз деңгейінде, заңға сай ... ... ... орын алып ... ... келеңсіздіктер кедергі болуда.
Адвокаттардың көмегі ақылы ... ... ... айыпталушы
және олардың туыстары материалдық тұрғыдан ақыны төлейтіндей мүмкіндіктері
бола бермейді. Ал, мемлекеттен адвокаттарға бөлінетін қаражаттың аздығынан,
адвокаттар ... ... ... ... бас тартады. Кешкі
уақыттарда және ... ... ... табу ... ... Кейбір аумақтарды,
әсіресе аудандық, ауылдық жерлерде ... ... ... ... ... ... ғана кездеседі, олар қылмыстық істерге қатысуға
барлық уақыттарда ... бола ... ... ... ... ... ... мүлдем жоқ, ал 17-ауданда тек
бір адвокаттан ғана келеді. Бұл өз ... ... ... ... және ... да заң ... ... әкеп
соғып отыр[40, б.38]. Әсіресе ауылдық жерлерде, ... ... ... саны 4-есе аз[41, ... қылмыстық және әкімшілік істер бойынша ізге түсуге тартылған
тұлғаларды қорғауда, адвокаттар жұмысын ұйымдастыру нақты да ... ... ... ... қатысушының конституциямен бекітілген кәсіби заң
көмегін алу құқығы ... және ... ... ... ... ... ... ішінде жүзеге асырылуы тиіс.
Біздің пікірімізше, адвокаттар кезекшілігімен байланысты сұрақтар,
алдын ала тергеу органдары жетекшілерімен ... ... ... ... ... бұл ... ... (ауданда) тәулік барысында,
әкімшілік және қылмыстық іс жүргізу тәртібі бойынша ұсталынған тұлғалардың
орташа ... ... ... шарт.
Қолданыстағы Қазақстан Республикасы «Адвокатура және адвокаттық қызмет
туралы» – заңында да, адвокаттардың жергілікті ... ... ... ... ... ... ештеңе айтылмаған. Яғни, заң ... ... ... туралы нақты міндеттемелер жүктемейді[42.]. Бұған
себеп, отандық адвокатураның бүгінгі талаптарға сәйкес еместігі[43, б.41],
оның себебі, ... 10 жыл ... ... ... ... ... болған жоқ[44, б.8].
Сондықтан, біздің пікірмізше аталған заңға, заң көмегін қажет ететін
тұлғаларға тәулік бойы заң ... ... ... адвокаттар алқасы
жұмысын ұйымдастырудың тәртібі туралы ережені ... ... Осы ... ... ... байланысты сұрақтар, жергілікті
алдын ала тергеу органдары және сотпен ... ... ... мәселелермен қатар, заң бойынша өзіне ... ... ... және ... орындамау, алдын-ала тергеуді
жүзеге асыратын тұлғалар арасында да, адвокаттар арасында да жиі ... ... ... ... ала тергеу және анықтауды жүзеге
асырушы тұлғалардың, басқалардың құқықтарын жеткіліксіз түрде түсіндіру
бағытында туындаған процессуальдық негилизмнің ... ... ... алдын
ала тергеу тергеу органдарының кейбір өкілдері сезікті мен ... ... әсер ете ... тергеу барысында адвокаттың қажеті
жоқ, ең негізгі ... – бұл ... деп ... ... ... бұзушылықтар, сот талқылау барысында да орын алып
отыр. Мысалы, 2005-2006-жылдары ... ... ... ... сот талқылауы кезінде мониторинг өткізген. 75
сот отырысында адвокаттар болмаған. 53 рет ... ... сөз және ... ... қатыспаған. 10 жағдайда адвокаттар арқылы Қазақстан
Республикасы ҚІЖК-нің 71-бабының талаптары толық сақталмаған және ... да ... ... орын ... ... ... құқықтық нигилизмді жоюда жетістікке жету
үшін, тек құқыққорғау органдары қызметкерлерінің санасын өзгерту ... ... ... ғана қол ... ... ... ... ала тергеу стадиясында айыпталушының құқықтарын
толық кепілдендіру үшін, Қазақстан Республикасы ҚІЖК-нің 71-бабына сәйкес,
қылмыстық істерге адвокаттар қатыстырылмаса, онда ... ... ... ... деп тану қажет. Осындай жағдайларда, біз ... ... өз ... ... ... ... қатар, сезікті мен
айыпталушыны заң көмегімен толық ... ... ... ие ... сәйкес, адвокаттардан, сезікті мен айыпталушының кез келген
уақытта бас тартуына ... бар. ... ... ... бас ... себеп болып табылмауы тиіс. Қазақстан Республикасы ҚІЖК-нің 73-
бабына сәйкес, қорғаушыдан бас тарту ... ... ... ... асырылуы тиіс.
Бірақ тәжірибе барысында, тергеушілер, адвокаттың қатысуынсыз сезікті
мен айыпталушының өз ... ... ... бас ... ... ... ... жайттар жиі кездесіп отыр. Бұл арыздарда
«қорғаушыдан бас тарту» сезікті мен айыпталушының ... ... ... ғана айтылады, ал қорғаушыдан бас тартудың ең ... ... ... жылы ... қаласы Медеу АІІБ Қазақстан
Республикасы ҚК “б” тармақшасы 3 б. 175- бабы бойынша ... ... ... Республикасы ҚІЖК нің 132-бабына сәйкес, қамауға ... ... ... ... ... ... бас ... туралы арыз
алынған. Содан кейін сезікті ретінде адвокаттың ... ... ... ... ... ... ... тексеру» тергеу әрекеті жүргізілген.
26.10.2004 жылы тергеуші Қ. арқылы «қорғаушының қатысуы ... ... ... ... ... жылы Шадринмен өткізілген
беттестіруде қатыспаған. Осы күні ... ... ... ... ҚК 175-бабының 3 тармағының «б» тармақшасы бойынша айып
тағылған және ... ... ... ... ... ... ... заңның талаптары толық сақталып отырған жоқ. ... бас ... ... ... ... ... 6-бөлігіне
сәйкес, тергеушінің қаулысымен бекітілуі шарт.
Сондықтан да, заң бұзушылықтарды ... үшін ... бас ... ... ... ... алу ... бекітілінуі қажет және ... ... ... жағдайына үлкен мән берген дұрыс. Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... ... айыпталушыға тегін
заң көмегін пайдалана-алатындығы туралы нақты түсіндіру шарт. Осы құқықтың
түсіндірілгені жайлы ... алу ... ... дұрыс болар еді.
Кейбір жағдайларда, тергеуші қаншалықты сезікті мен ... ... ... тырысқанымен, оған мүмкіндік бола
бермейді.
Оған, тәжірибе барысында адвокаттардың өз міндеттерін толық орындамуы
себеп болуда, ... ... ... ... ... ... келмейді және кейбір жағдайларда сезіктінің материалдық жағдайының
төмендігінен оларды ... бас ... Ал, ... ... ... сезіктінің өзінің таңдаған адвокатты алуға
толық мүмкіндігі бола бермейді, ... ... ... «тегін
адвокатына» келісім береді. Тегін ... ... - ... ... жұмысына келгендер, немесе жеткілікті клиенттері ... ... ... асыруға қабілетсіздер. Яғни, аталған адвокаттармен
ешкім қорғаушы ретінде делдалдық шарт құрғысы келмейді, ... ... табу ... тергеушілер ұсынған кез-келген қылмыстық істерге
қатысуға ... Ал, ... ... ... ... ... ... жоқ, бұл істер олардың жұмыстарына кедергілер жасайды. Сондықтан,
ақысын төлей алмайтын ... мен ... ... ... ... ... ... асырады. Ал, олардың, істерге қатысып
отырғандығы болмаса, өз қорғауындағы тұлғаларды ... ... ... ... ... ешқандай да заңдық көмек ала алмайды [47, б.22].
Яғни, сезікті немесе қорғаушының материалдық жағдайы ... ... ... бас тартуға барлық күшін салады.
Біздің пікірімізше, аталған мәселелердің туындауына, тегін заң көмегін
көрсетуде ... және ... ... ... әсер етеді.
Себебі, адвокаттар арқылы көрсетілген заң көмегіне, және қорғаумен
байланысты ... ... ... ... ... бөлінген
қаражат мөлшерлері өте төмен. Бұл ... өз ... ... ... ... Себебі, адвокаттың іске қатысуы арқылы ... ... ... ... ... ... заңмен
бекітілгендей 1/21 ең төменгі есептік ... ... ... ... ... ... ... туралы» заңында
қылмыстық сот ісін ... ... ала ... ... прокурордың,
соттың қорғаушы ретінде тартылған адвокаттарға төленетін қаржы туралы
қаралмаған. Ал, бұл қолданыстағы ... ... ... және
адвокаттық қызмет туралы» заңға қарама-қайшы болып табылады
Міне осындай мәселелер басқа да елдерде кездесіп отыр. Мысалы, осындай
қиындықтардан шығу үшін ... ... ... жылы «Заң көмегін
мемлекеттік ... ... заңы ... Осы заңға сәйкес,
Шауляй және Вильнюс ... ... ... ... ... ... Шауляйстік адвокаттардың жұмысына жақсы баға беріп
отыр. ... ... ... ... басқа да жекелеген
адвокаттарға қарағанда жұмысты тиімді ... ... отыр [49, б.22]. ... және Германия қылмыстық іс жүргізу барысында оған қатысушылардың
құқықтарын мемлекет арқылы ... ... ... ... АҚШ ... заң ... ... асыру үшін жылына 400 млдр дол. аса қаржыны
бөлуде[50]. ... ... ... ... және ... осы мәселелерден шығу үшін «Муниципальдық адвокатура құру
туралы» заң жобалары жасалып және ... ... ... үшін ... ... көлемін ұлғайтуда[51].
Қазақстан Республикасы аумағында да кәсіби заң ... ... ... арасында бірқатар пікірлер айтылуда.
Мысалы, ол туралы С.Қараманов: «мемлекет аумағында муниципальдық
адвокаттық кеңселер құру ... Осы ... ... жергілікті
бюджеттен қамтамасыз етілуі қажет. Бұл мекеменің негізгі міндеті ... ... заң ... ... боп ... ... ... бұл пікірімен келісуге болады. Өйткені Қазақстан
Республикасы ... оның ... ... іс ... ... мен айыпталушыны кәсіби заң көмегімен тегін қамтамасыз ету басты
міндет болып табылады. Бұл дамыған ... ... тән ... ... ... ... негізгі сардарлы саясаты деп
есептейміз. Сондықтан да, ... ... ... құру ... Оған бүгінгі таңдағы Қазақстан Республикасының
экономикалық ... ... ... сәйкес келеді. Мемлекеттік адвокатура құру
арқылы біз оның мемлекеттік-ведомствалық органдарға ... ... Оған ... ... ... ... ... қарай бюджеттен төленген қаражаттың көлемін ұлғайту шарт деп
есептейміз.
1.3 Жедел – ... ... ... ... ... мен
айыпталушының конституциялық құқықтары мен бостандықтарының кепілдіктері.
Қазақстан Республикасының ЖІҚ туралы заңына сәйкес, ... ...... ... ... құқықтарын, бостандықтары мен
заңды мүдделерін, меншікті қорғау, шет мемлекеттер мен ... ... ... ... қол ... ... барлау-
бүлдіру әрекетінен қоғам мен мемлекет қауіпсіздігін ... ... ... ... ... ... ... өз құзыреті
шегінде Қазақстан Республикасының Конституциясында, осы ... ... ... да ... мен қалыптық құжаттарына сәйкес жүзеге
асыратын жария және жасырын жедел-іздестіру, ... және ... ... ... ... Оның ... алға қойған
міндеттері алдын-ала тергеу міндеттерімен сәйкес келеді.
Жедел-іздестіру шаралары, аталған заңның 12-бабы, 4-тармағына ... ... ... ... Онда: «заңмен қорғалатын хат
жазысу, ... ... ... ... мен ... ... ... тұрғын үйді қол сұғудан қорғау құқығын қозғайтын ЖІШ тек
ауыр және ерекше ауыр қылмыстарды, сондай-ақ ... ... ... және ... ... анықтау, алдын-алу және ашу үшін
прокурордың рұқсатымен ғана жүзеге асырылады. ... ... ... ... іздестіру қызметін жүргізуші органдардың қаулысы бойынша
Қазақстан Республикасының Бас прокуроры, оның ... ... ... ... ... мен ... ... береді» - деп көрсетілген.
Кейбір жүргізілетін ... ... ... ... тергеу әрекеттеріне ұқсас. Мәселен Қазақстан Республикасы «Жедел
іздестіру қызметі туралы» заңының 11-бабының ... ... ... ... көрсетілген: сотталғандардың хат хабарын цензуралау;
почта жөнелтімдерін бақылау; байланыстың почта, телеграф араларында ... ... ... ... телефонмен өзге сөйлесулерді тыңдау.
Көрсетілген жедел-іздестіру шаралары қылмыстық іс жүргізудің кез-келген
сатысында ... ... ... ... ... көрсетілген келесідей тергеу
әрекеттері: 235-бап (почта-телеграф жөнелтімдерін тұтқындау, оларды тексеру
мен алу); 236-бап (хабарды жол-жөнекей ұстау); 237-бап (сөйлесулерді ... ... және т.б. ... ... ... ... ... қатар
бұл тергеу әрекеттері де прокурордың санкциясы арқылы ғана ... ... ... ... ... ұқсас,
мағлұматтарды алу тәртібі, мақсаты бір. Бірақ, бұл ұқсастықтар оларды бір-
бірімен ауыстырылмауы тиіс[52, б.39]. ... ... ... А.Ю.Шумилов: 1) бұл қызметтер әр түрлі субъектілер ... ... ... ... шараларын “Жедел іздестіру қызметі туралы
” заңда көрсетілген мемлекеттік органдарының ... ... ... іс жүргізу қызметін ҚІЖК-нде көрсетілген субъектілер жүзеге
асырады); 2) олардың жүргізілу ... ... бар ... ... ... сәйкес, ведомствалық нормативтік актілерге сүйене
отырып, ал, қылмыстық іс ...... ... ... ... ... мен ... әр түрлі (Жедел іздестіру қызметінде
күштер мен құралдар жасырын түрде ... ал ... іс ... ... ... ... жіберілмейді); 4) алынған нәтижелердің
дәлелдемелік маңызының ерекшеліктері ... және сот ... ... ... алынған мәліметтер дәлелдеме болып табылады, ал, жедел
іздестіру ... ... ... мәліметтер тек толық тексерілген соң ғана
дәлелдемелік күшке ие болады) [53, б.119].
Тәжірибе және білікті заңгерлер жүргізген көптеген зерттеулер, ... ... ... және олар арқылы мәліметтерді алмастан
қылмыстарды ашу қиын ... ... ... ... ... ... ... отыр [54, б.82]. Яғни, қызметтің осы түрі қылмыстылықпен
күресудің тиімді ... ... ... қазіргі таңда жедел іздестіру шараларын жүргізу барысында
қаншалықты дәрежеде сезікті мен ... ... ... ... ... ... шарасы барысында алынған
мәліметтердің қылмыстық іс жүргізудегі дәлелдемелік роліне қатысты, ... ... ... ... ... ... ... М.Ч.Қоғамов: «Жедел іздестіру қызметі мен қылмыстық
іс жүргізу арасында қайшылықтардың туындауы, жүйелілік және ... ... Бұл ... атқарылатын көптеген іс-әрекеттер тек
процессуалдық тұрғыдан ғана қаралған, яғни ... ... ... іздестіру қызметін жүзеге асырушы органдардан түскен материалдарды
процессуалдық реттеу және оларды дәлелдеме ... ... ... сұрақтар өз шешімін таппаған» [55, б.261-262] – деп көрсетеді.
Ал, А.Д.Шаймұхановтың пікірінше оған ... ... ... ... ... заңда көрсетілген көптеген ... ... ... ... ... ... сәйкес келмейді. Екіншіден,
жедел іздестіру шараларын ведомствалық бақылау мен прокурорлық ... ... ... ашып ... Сонымен қатар, бүгінгі күнге
дейін, өзіне қатысты жедел іздестіру шаралары жүргізілген тұлғалардың,
жедел іздестіру ... ... ... тәртібі, заң арқылы нақты өз
шешімін таппаған. Осы себептен, алдын ала тергеу барысында, ... ... ... ... және ... ... толық
дәлелденбейді[56, б.82].
Біздің пікірімізше жоғарыда аталған ойлардың туындауына негізгі себеп
15.09.94 жылы қабылданған №154-13 Қазақстан ... ... ... ... заңы мен ... іс ... ... арасындағы кейбір
қайшылықтар әсер етуі мүмкін.
Мысалы, жедел іздестіру шаралары барысында алынған ... ... ғана ... ... ... Ол ... ҚІЖК-нің 130-бабында:
«заң талаптарының сақталуы жағдайында ... ... ... ... ... жинауды, зерттеуді және бағалау, осы Кодекстің 53-
бабындағы және 21-тарауына сәйкес, сондай-ақ, «Қылмыстық процесске қатысушы
адамдарды мемлекеттік ... ... ... ... ... ... сақтала отырып, қылмыстық істер бойынша дәлелдерге
пайдалана алады. Заңды бұзу ... ... ... ... күші жоқ деп
танылады және айыптаудың негізіне жатқызыла алмайды» -деп көрсетілген.
Ал, Қазақстан Республикасы ... ... ... іздестіру
қызметі барысында алынған заттар мен құжаттарды, ... ... ... ... ... тиісінше осы Кодекстің 121-бабы және 123-
баптарында ... ... ... ... ... Ал, ... ... ұйымдар, лауазымды адамдар және азаматтар баяндаған немесе
куәландырған мәліметтердің қылмыстық іс үшін ... ... ... ... ... ... ... тергеу әрекеттері - ... ... ... ... ... ... те жүргізілуі
мүмкін. Бірақ алынған мәліметтер Қазақстан ... « ... ... ... сай ... ғана заңды болып табылуы тиіс. [57, б.3-4].
Сонымен қатар, ол ... ... ... ... ... да: «Прокурордың санкциясынсыз жедел-іздестіру іс-шараларын
өткізуіне ерекше жағдайларда, яғни оның ... ... ... ... ... шараларын өткізу алыс жерлерде ... т.б.) ... ... ... ... Егер, материалдар
прокурордың санкцияны іс ... алу ... бола тұра ... ... ... шараларының заңсыздығы туралы прокурормен
шешім қабылданса, онда олар ... ... ... деп ... іс ... ... жедел-іздестіру шараларын өткізудің
нәтижесінде алынған материалдар ... іс ... ... көзделген
іс жүргізу нысанына келтірілуі, тексерілуі және ... ... ... ... процесті жүргізетін ... іс ... ... ... мемлекеттік және өзге де құпияларды құрайтын
алынған мәліметтерді қорғау жөнінде шара қабылдауға міндетті. Егер жедел-
іздестіру ... ... ... ... тәсілі және шарты
белгіленбесе, онда ... ... ... бола ...... та, Қазақстан республикасы «Жедел іздестіру ... ... ... ... ... ... ... ауыр және аса ауыр
қылмыстар бойынша прокурор рұқсаты арқылы жүзеге ... - ... ... ... ... іздестіру шараларын жүргізу
кезінде ауыр және аса ауыр қылмыстар деп прокурордың рұқсаты алынады, ... ... ... ... бұл ... ... ... және ауырлығы орташа деп сараланып, сот үкімдері жүзеге асырылады.
Бұл қаншалықты заңды болып саналуы ... Ал ... ... ... қарама-қайшы болып табылады. Сондықтан да прокурор жедел іздестіру
шарасын жүргізу үшін санкция беру барысында, оны толық ... ... ... ... ... туралы заңына, жедел-іздестіру
шараларын жүргізу ... ... ... ... ... іс
жүргізу заңында көзделген сипат бергенге дейін, не оларды қылмыс процесіне
енгізуге мүмкіндік болмаған жағдайда ... ... ... ... және жеке тұлғалар мен заңды тұлғалар құқықтарын, бостандықтары
мен заңды ... ... үшін ... бола алмайды[58, б.89] - деп
көрсетілген.
Бірақ біздің пікірімізше бұл дұрыс емес, өйткені заңда бұл ... ... ... да ... өткен мәселелер ары қарай ... ... ... ... ... ... бұл теорияда жинақталған тәжірибені,
құқық қорғау қызметкерлері жұмыс бабында ... өз ... ... да ЖІҚ ... ... көрсетілген шараларды дұрыс
қолданбау, жекелей және заң тұлғаларына өз зиянын ... Іс ... ... ... ... ... сезікті мен
айыпталушының конституциялық құқықтары мен бостандықтарының кепілдіктері
Қылмыстарды тергеу барысында қылмыстық іс ... ... үшін ... ізге түсу ... қылмыстық іс бойынша маңызы бар
дәлелдемелерді анықтауға бағытталған процесуалдық қызметті жүзеге асырады.
Қылмыстарды тез және ... ашу, ... ... адамдарды әшкерлеу және
қылмыстық жауапқа ... әділ сот ... - ... ... дұрыс қолдану
болып табылады. Әрине, ... ... ... ... ... көп ... жетуге болады. Бірақ та қылмыстарды тез
арада ашу, оларды ... ... ... жауапкершілікке тарту,
қылмыстық іске қатысушылардың құқықтары мен ... ... ... ... ... ... ... өткен міндеттері орындауда
табыстарға жету үшін заң ... іс ... ... ... бекітті. Қылмыстық іс жүргізудің мәжбүрлеу шараларын қолданудың
ерекшелігі сол: бұл шараларды жеке іс ... ... ... ... ... ... құқықтары мен бостандықтарына
бірқатар шектеулер қойылған. Яғни, мәжбүрлеу шаралары қылмыскердің қылмысты
ары жалғастыруының ... ... және ... ... мен соттан бой
тасаламауын қамтамасыз етеді.
Қылмыстық іс жүргізудің мәжбүрлеу шаралары – қылмыстық іс ... ... ... ... ... мен шешуді қамтамасыз етуге
және қылмыстық сот ісінің тапсырмаларын шешу үшін бағытталаған, қылмыстық
сот ... ... және ... ... қатысты жүргізілген іс
бойынша жауапкершілікті өздеріне жүктеген заңды тұлғалар мен ... ... ... ... тәсілдері[59, б.111]. Мәжбүрлеу
шараларының ерекшелігі сол, ол қылмыстық іс жүргізудегі ... ... ... ... Олардың ішіндегі ең негізгісі болып сезікті
мен айыпталушы табылады.
Мәжбүрлеу шараларының ұғымына және жүйесіне қатысты заң әдебиеттерінде
бірқатар пікір-таластар қалыптасып ... ... ... ... ... ... де ... шараларына жатқызады.
Мысалы З.Ф.Коврига іс жүргізу ... ... екі ... бөліп
қарастырады: жолын кесу құралдары және қамтамасыз ету құралдары. ... ... ... ... ... келу туралы міндеттілігін алу;
ұстау; алып келу; іздеу және ... ... ... ... сот талқылауында бұзушыға қолданатын шаралар, ал қамтамасыз ... ... алу; ... және ... сот ... және сот-
психатриялық сараптама жүргізу үшін медициналық ... ... ... ... В.М.Корнуков пен Ю.Д.Лившицтің пікірлері де осыған ұқсас [60,
б.23].
Ал К.Ж.Капсалямов: «Тергеу іс-әрекеттері мен мәжбүрлеу шараларын ... ... оның ... ... ... бар, егер ... ... іс жүргізудегі көптеген ... ... ... еді» [61, б.90] - деп. ... ... соңғы пікірмен келісуге болады. Әрине тергеу ... ... ... олар да ... ... шаралары арқылы
жүргізілуі мүмкін, бірақ оларды жүргізудің, қолданудың негізгі мақсаты іс
бойынша дәлелдемелер жинау, ... және ... баға ... ... ... осыған көмекші құрал ретінде пайдаланылады.
Қазақстан Республикасы ҚІЖК-не сәйкес іс жүргізу мәжбүрлеу шаралары үш
түрге бөлінеді:
1. Сезіктіні ұстау (17-тарау)
2. ... ... ... Іс жүргізушілік мәжбүрлеудің өзге де шаралары (19тарау)
Қылмыстық іс жүргізудің барлық мәжбүрлеу шараларының ... іс ... ... бір ... ... ерекшеліктері бар.
Сондықтан да, төменде олардың әрбіріне жекелей тоқталып өтеміз.
Қылмыс жасады деп сезік ... ... ... – оның ... ... және оған қамауға алу түріндегі бұлтартпау шарасын
қолдану туралы мәселені шешу мақсатында ... іс ... ... ... ... іс жүргізудегі мәжбүрлеу шараларын
жүйесінде маңызды орын алады. Ол тек сезікті мен айыпталушыға қатысты ... ... ізге ... ... ... ... ... Республикасы ҚІЖК-нің 132-бабында көрсетілген негіздер ... ... ғана ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасында ұстау кеңінен қолданылады. Мысалы
Қазақстан Республикасы ІІМ 1998-жылы 28 955, 1999 - жылы 29 245, ... ... ... ... жүзеге асырған. Бұл барлық қамауға алынған
адам ... ... 84, 9%, ... 88,5%, ... 88, ... б.30]. ... күні де ... ұстау кеңінен жүзеге
асырылуда.
Қылмыстық ізге ... ... ... ... ... негіздер
болғанда ұстауды жүзеге асыра алады:
Біріншіден, адам қылмыс жасау кезінде немесе тікелей ... ... ... ... көрген адамдар, оның ішінде
жәбірленушілер қылмыс жасаушы ретінде қылмыс жасаған ... тура ... ... адам оған ... ... өздері ұстаса. Яғни,
жәбірленушінің, сондай-ақ кез келген өзге де азаматтың жаңа қол ... ... ... кесу ... ... ... ... ұстауға
құқығы бар. Егер ұсталынған адам оған қарсылық ... ... ... ... Қылмыстық кодексінің 33-бабында көзделген шекте дене
күші мен басқа да ... ... ... Егер ... ... ... өзге де қауіпті заттар немесе қылмыстық іс үшін мәні бар заттар бар
деп ұйғаруға негіз болса, оны ұстаған ... ... ... ... ... ... ... немесе өзге де мемлекеттік өкімет органдарына
беру үшін ондағы заттарды алуға құқылы.
Үшіншіден, ол адамда ... ... ... ... ... ... анық ізі ... кезде. Яғни құқық қорғау органдары ... ... ... және ... да ... ... тексеру барысында
қылмыс белгілерін анықтаса, онда олар ұстауды жүзеге асыра ... ... ... ... ... жеткізеді.
Төртіншіден, жедел іздестіру қызметінің заңға ... ... ол ... қатысты ол жасаған немесе дайындалып жатқан ауыр
немесе аса ауыр қылмыс ... анық ... ... ... бас ... ... жаза қолданылуы мүмкін болатын қылмыс жасағандығына күдік
келтірілген адамдар болған кезде ұстауға құқылы. ... ... 130 ... сәйкес, заңмен көрсетілген талаптар сақталған кезде
ғана дәлелдеме ретінде пайдаланылады.
Ал, адамдардың қылмыс ... ... ... ... өзге ... ... ... ол адам жасырынуға әрекет жасаған не оның ... жері ... ... ... жеке басы ... ... ... Республикасы ҚІЖК-нің 134-бабына сәйкес, қылмыс жасады деп
сезік келтірілген адамды ұстау жүзеге ... ... ... ... 3 ... ... ... тергеуші немесе анықтаушы ұстаудың
негізі мен дәлелдері, жері мен уақыты, жеке тінтудің ... ... ... жасайды және оның жасалған уақыты көрсетілуі тиіс. Хаттамаға
оны жазған адам және ұсталған адам қол ... ... ... ... және оған ... ... көрсетілген сезіктінің
құқықтары, соның ішінде қорғаушы шақыру және оның ... ... ... ... бұл ... ... көрсетіледі. Сезіктіні ұстау
хаттамасы жазылған ... ... 12 ... ... оның ұсталғандығы туралы
прокурорға жазбаша хабарланады.
Өкінішке орай, тәжірибе барысында көптеген ... ... ... ... ... және 138-бабының 1-бөлігінің
талаптары сақталынбайды, яғни сезіктінің ұсталғаны туралы прокурор ... ... ... ... ... жоқ[63.]. Бұл сезікті мен
айыпталушының конституциялық құқықтарының ... әсер ... ... бұл ... және ... ... ... халықаралық Пактің 9-бабын,
Адам құқықтарын қорғау туралы Еуропалық конвенцияның 5-бабын бұзып отыр.
Онда, қамалған ... оған ... ... тез арада қамаудың себебі
хабарлануы ... деп ... б.78]. ... ... ... және ... ... бақылау және қадағалау жүргізу барысында
оған аса қатты мән беруі қажет.
Сезікті ретінде ұсталған адамнан 24 сағат ішінде ... ... ... ... ... ... шарасы болғандықтан, оны қолдану
қылмыстық іс қозғалғаннан кейін болуы тиіс. Кейбір жағдайларда бұл шараны
қолдану қылмыстық іс ... ... де ... ... ... сезікті
қылмыс жасаудың үстінде ұсталған жағдайда, оған дейін қылмыстық ... ... және ... ... жоқ. Бұл ... ... немесе
анықтаушы сезіктіні ұстау хаттамасын жазумен қатар қылмыстық істі қозғау
туралы қаулы шығаруы ... ... ... ... бұл ... ... ... Алыс шалғай жерлерде қылмыс ... ... ... мен ... ... заң ... уақыт
жетпейді. Сондықтан да, бұл мән-жайлар заңның бұзылуына өз әсерін тигізеді.
Қазақстан Республикасы ҚІЖК-нің 135-бабына ... ... ... ... ... ... оны жеке ... құқылы: сезіктінің қаруы
бар деп санауға негіз болған жағдайда ... ол ... ... ... ... құтылуға тырысқан, не өзге де қажетті ... ... ... жеке ... жүргізуге болады. Мұндай тінту жүргізілген
болса, оны кім жүргізгендігі және бұл кезде ... ... ... ұстау хаттамасында жазылып ... ... ... ... ... изоляторында қамалады. Қылмыс жасады деген
сезікпен ұсталған ... ... мен ... бас ... ... өтеп жүрген адамдар тиісінше ... және ... ... ... бас бостандығынан айыру түріндегі жазаны
орындайтын қылмыстық атқару жүйесінің мекемелерінде де ... ... ... ... ... ... сезікпен ұсталғандар анықтау органы
бастығының ұйғаруы бойынша арнайы бейімделген үй-жайларда ұсталады.
Қылмыс жасады деген сезікпен ... ... ... ... жалпы
тәртібі мен шарттары Қазақстан Республикасының 30.03.1999 ... ... ... ... және айыпталушыларды қамауда ұстаудың
тәртібі және шарттары туралы» заңымен белгіленген.
Қылмыс жасады деген сезік бойынша ұсталған ... ... ... ... ... ... ұсталған адамға қамауға алу түріндегі бұлтартпау
шарасын қолдануға негіз ... ... заң ... ... ... онда тұлға анықтаушының, тергеушінің және прокурордың қаулысы
арқылы босатылады.
Ұсталу кезінен бастап 72 сағаттың ішінде сезіктіге қатысты қамауға алу
түріндегі ... ... ... тиіс ... ол ... ... Егер ұсталған кезден бастап 72 сағаттың ішінде ұсталушыны ұстау
орнының бастығына анықтаушының, ... ... ... бұлтартпау
шарасы ретінде қамауға алуды қолдану туралы прокурор санкцияландырған
қаулысы ... ... ... орнының бастығы ұсталушыны өзінің ... ... және ол ... іс ... ... адамға және прокурорға
хабарлайды.
Бірақ тәжірибе барысында заң нормалары толық орындалмайды. ... ... ... ... ұсталған мезетте ақ прокурорға
хабарлама жібереді, бірақ ол туралы прокурордың немесе алдын ала ... тез ... ... ... ... бола ... да, олар
аталған мәселені, тек 72 сағат бітуге таяғанда ғана ... ... ... ... ала ... ... ... арасында, сезіктіні
міндетті түрде 72 сағат ұстау қажет деген пікір қалыптасқан. Сондықтан да
мұндай ... ... ұзақ ... ... алып ... ... ұзақ қамауда отыруына себеп болады.
Біздің пікірімізше, тергеуші 12 сағат ішінде прокурорға ... ... ... ... және қылмыстық істе сезіктінің кінәсін
растайтын дәлелдемелер жеткілікті ... онда ... ... ... ... (48 сағат ішінде) шешім шығаруы тиіс. Бұл тұлғаның ұзақ ... ... ... ... еді. ... қатар мұндай ұсыныстар,
қылмыстық іс жүргізу заңын халықаралық нормаларда ... ... ... еді. ... ... ... континентальдық
Еуропа елдерінде, және Ресей Федерациясы, Армения, Грузия, Молдава, Литва,
Эстония ... ... ... ... ... ... 48 ... жүзеге асырылады [65, б.78].
Келесі мәжбүрлеу шараларының бір түрі ... ... ... ... ... ... органдар арқылы ... ... ... ... бірі [66, б.58]. ... ... сот ісін ... бұлтартпау шараларына қатысты қоғамдағы
саяси және экономика жүйесінің өзгеру ... ... ... мемлекет
мүдделерінен артық қою үшін, қылмыстық іс жүргізу нормаларын талдау арқылы
азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауды ... ... ... мен ... толықтыру мәселесі туындап отыр[67,
б.135]. Бұлтартпау шаралары ... ... ... ... сондай-ақ
сотталушыға, ал сезіктіге ерекше жағдайларда қолданылады. Сотқа дейінгі ... ... ... ... ... қылмыстық ізге түсу органдары
шешеді, ал соттағы өндіріс кезінде бұл мәселені сот шешеді.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... тергеуден немесе соттан жасырынады, не істі сотта
объективті зерттеуге және ... ... ... ... ... ... жалғастырады деп ойлауға жеткілікті негіздер болған
кезде, сондай ақ үкімнің орындалуын қамтамасыз ету үшін ... ... ... өз ... ... ол ... бұлтартпау шараларын
қолданады. Бірақ біздің пікірімізше, сезікті мен ... ... ... ... ... ... ... «жеткілікті негіздердің»
заңда тізімі көрсетілмеген. Яғни, тергеуші негіздерді өзі анықтауы қажет.
Ол жиналған дәлелдемелерге сәйкес, ... ... ... өз ... ... ... Бұлтартпау шараларын таңдау ... ... ... ... жеке ... оның жас ... ... отбасы жағдайы, немен шұғылданатыны, мүліктік жай-күйі,
тұрақты тұратын жерінің бар-жоғы және басқа ... ... ... ... ... ... бұлтартпау шараларын қолдану туралы
адамға, ол сезікті болған немесе ... ... ... бұлтартпау
шарасын қолдану туралы, оның нақты негіздері көрсетілген қаулы ... ... ... ... тергеушінің дәлелді айғақтарына сүйене ... ... ... ... таңда бұл талаптар тәжірибе барысында толық
орындалмайды. Анықтаушы мен тергеуші бұлтартпау шарасын ... ... ... немесе сезікті тергеу және соттан жасырынуы мүмкін»
немесе « қылмыстық іс-әрекетін жалғастыруы мүмкін» деп қана ... ... мен ... құқықтарының бұзылуына әсер етеді. Айыпталушы
тергеуші қабылдаған ... ... ... сүйеніп шағымдана алмайды[68,
б.105].
Сондықтан біздің пікірімізше, Қазақстан Республикасы ... ... сай, ... ... ... ... барысында, оларды
қолдануға негіз беретін ... ... ... ... Бұл тергеуді
жүргізуге ешқандай кедергі келтірмейді, керісінше ... ... ... жүзеге асырылуына кепілдік береді.
Қылмыстық процесті жүргізуші орган бұлтартпау шараларын қолдану туралы
адамға ол сезікті болған немесе айыпталатын ... пен осы ... ... үшін ... ... ... ... шығарады. Қаулының
көшірмесі соған қатысты шығарылған адамға тапсырылады және онымен бір
мезгілде оған ... ... ... туралы шешімге шағымданудың
тәртібі түсіндіріледі. Сезікті, айыпталушы оны болдырмау үшін ... ... 144, 145, 146, 147, 148, ... көзделген
шаралар қолданылған әрекеттерді жасаған жағдайда оған неғұрлым қатаң
бұлтартпау шарасы қолданылады, ол ... ... ... ... көшірмесін тапсыру кезінде жариялануы тиіс.
Сезіктіге бұлтартпау шарасын қолданудың тағы бір ерекшелігі оның қысқа
мерзімге қолданылатындығы болып табылады. Яни, егер ... ... ... ... Алдан Ала тергеу жүргізудің мерзіміне сәйкес
келетін болса (жалпы береже бойынша, 12 ай және бұл ... ... ... бұлтартпау шарасын қолданудың мерзімі 10 ... және бұл ... ... ... Егер сезікті ретінде ұсталған
адам (ҚІЖК-нің 132-бабы бойынша) ... ... ... шарасы ретінде
қамауға алынған болса, қамауда ұстаудың мерзімі сезікті ... ... ... ... 10 ... ... ... сезіктінің қылмыс
жасағандығын көрсететін жеткілікті ... ... ... ... айып ... онда оған ... ... бұлтартпау шарасын
қолдану мүмкін болады. Ал, 10 тәулік мерзімнің ... ... ... онда оған қатысты бұлтартпау шарасын қолдану дереу тоқталуы
тиіс.
Қылмыстық іс жүргізу заңында бұлтартпау ... ... ... ... ... және өзін дұрыс ұстау туралы қолхат беру; жеке
кепілдік; әскери бөлімдер командованиесінің әскери ... ... ... ... ... ... үйде қамап ұстау; қамауға алуды
жатқызуға болады.
Бұл аталған шараларды, олардың сипатына ... және ... ... ... екі ... ... жатады: бұлтартпау
шараларының жалпы түрлері; бұлтартпау шараларының ... ... ... мына ... ... ... ... туралы және өзін дұрыс ұстау
туралы қолхат алу, жеке адамдардың кепілдігі, кепіл, үйде қамап ... Бұл ... ... шараларды қолдану үшін айрықша талаптар
қойылмайтын ... ... ... шараларының жалпы түрлері деп
атаймыз. ... ... ... ... ... түрлері: әскери
қызметшіні әскери бөлім командованиесінің бақылауына беру, ... ... ... Бұл ... ... олардың аталған
субъектілер үшін көзделгендігі болып табылады. Дегенмен, бұл ... ... ... жағдайда бұлтартпау шараларының жалпы түрін қолдануға тыйым
салынбайды. Мәселелен, ... ... ауыр ... жасаған жағдайда
тергеуші оған қамауға алу түріндегі бұлтартпау шарасын ... ... ... ... ата-анасының немесе сенімге ие басқа
адамдардың қарауына беру шарасы ... ... ... ... тәжірибеде барысында, бұлтартпау шаралары ішінде негізгі
екі ғана түрі қолданылады: соның бірі ешқайда кетпеу және өзін дұрыс ұстау
туралы ... беру және ... алу [69, ... ... ... тексеру барысында, ол оқыған 600
қылмыстық істің 595-інде осы ... ... ... ... мәлімдемесі бойынша: ол оқыған қылмыстық істер ... ... ... 1966-1968 жылдары 55-60 %, 1971-1976 ж.ж. 54-65%, 1980
ж. - 62% ... ... ... ол ... ... ... ... ж.ж. ешқайда кетпеу және өзін дұрыс ұстау туралы қолхат беру 58,2 ... ... ... 39,2 – 41,7%, жеке ... 0,09 – 0,1% ... Ж.Қ. өзі ... ... келесідей мәліметтерді береді.
Яғни ол 1992-1995 ж.ж. жүргізген зерттеу барысында, ол оқыған 430 қылмыстық
істің, 232-ісінде қамауда ұстау, ... ... ... және өзін ... туралы қолхат беру бұлтартпау шарасын қолданғандығынан анықтаған[61,
б.80-81]. Ал біз жүргізген зерттеу ... ... ... ... ... органдары қызметкерлерінің 80% жуығы ешқайда кетпеу туралы ... және ... ... ... ... ғана ... анықтадық.
Ал, тәжірибе органдары қызметкерлерінің пікірінше басқа бұлтартпау
шараларын қолдану тиімсіз ... ... да осы ... ... ... ... ... мен
айыпталушының конституциялық құқықтарын кепілдендірудің маңызы ерекше.
Қазақстан Республикасы ҚІЖК-нің 144-153 ... ... ... ... ... реттелген. Соның ішінде: ешқайда
кетпеу және өзін ... ... ... қолхат беру бұлтартпау шарасы қылмыстық
процесті жүргізуші органның сезіктіден немесе айыпталушыдан (сотталушыдан )
анықтаушының, тергеушінің ... ... ... ... ... ... ... кетпеуге, сотта істі тергеуге және қарауға кедергі
келтірмеуге, белгіленген ... ... ... ... ... ... ... жазбаша міндеттемесін алуынан тұрады. Егер сезікті
немесе айыпталушы тұратын жердің аумағында қоныс аударатын ... ... ... ... қолданған қылмыстық іс жүргізу органын хабардар
етуге мігдетті болып табылады. Бұл шараны ... 2 ... ... ... ... ... ... қолдану туралы қаулы шығару
және қолхат жазу.
Осы бұлтартпау шарасы ... ... «Бұл ... ... туралы, қолдану тәртібі туралы заңда ешқандай тәртіп көрсетілмеген.
Бұлтартпау шарасы қылмыстық істің жүру барысындағы мерзім ... ... ... ... ... ... де немесе қылмыстық іс ... кез ... ... ... ... ... бұл дұрыс емес. Оның
негізгі себебі, ... ... және өзін ... ... ... қолхат беру,
белгілі мөлшерде адамның ... ... ... азаматтың
Қазақстан Республикасы аумағында жү ріп тұруын, тұрғылықты жерін өзгертуіне
кері ... ... ... да бұл ... ... ... ... қажет » [65, б.58] - деп көрсетеді.
Біз бұл оймен толықтай ... ... ... іс ... ... Республикасы Конституциясына қарама-қайшы болмау қажет
және азаматтардың конституциялық құқықтары толықтай сақталуы қажет. Яғни,
заңда «ешқайда кетпеу және өзін ... ... ... ... беру туралы»
бұлтартпау шарасының мерзімі мен тәртібі көрсетілу қажет.
Сонымен қатар Матымов Т.С. ... ... ... іс ... ... келесідей толықтырулар мен өзгертулер енгізуді
ұсынады: « ... ... және өзін ... ... ... ... беру
бұлтартпау шарасын қамауға алу және үйде қамап ұстау тәрізді бұлтартпау
шараларымен сәйкестендіру қажет, яғни осы ... ... ... екі
ай, ал қажет болған жағдайда әр түрлі деңгейдегі прокурорлар ... 12 ... ... ... [65, б.58] - деп ... ... мәселе қамауға алу. Қамауға алу бұлтартпау шарасы
ретінде прокурордың санкциясымен не ... ... ... ғана және ... екі ... ... мерзімге бас бостандығынан айыру түріндегі ... ... ... ... және ... 3 ... артық мерзімге бас
бостандығынан айыру түріндегі жаза көзделеген абайсызда қылмыс жасалғандығы
үшін ... ... ... қолданылады. Ерекше жағдайларда бұл
бұлтартпау шарасы заңмен 2 ... ... емес ... бас бостандығынан
айыру түрінде жаза көзделген қылмыстар туралы іс ... ... ... ... оның ... ... аумағында тұрақты
жері болмаса; он жеке басы анықталмаса; ол ... ... ... ... ол қылмыстық қудалау органдарынан немесе соттан жасырынуға
тырысса ... ... ... ... ... ... ... ретінде қамауға алуды таңдау
қажет болған кезде осы ... ... ... ... қаулы шығарады.
Қаулыда айыпталушыны (сезіктіні) күзетпен ұстау қажеттігі ... мен ... ... ... ... ... аталған бұлтартпау
шарасын таңдаудың негізділігін растайтын материалдар қоса тігіледі. Егер
бұлтартпау ... ... ... ... алуды таңдау туралы қаулы
сезіктіге, ұсталған адамға қатысты ... 132, ... ... ол ... мерзімі аяқталғанға дейінгі 6 сағаттан кешіктірілмей
прокурорға ұсынылуы тиіс. Бұлтартпау шарасы ретінде қамауға ... ... ... ... прокуратураға түскен кезден баста 6 ... ... ... ... ... ... санкція беру құқығы Қазақстан Республикасының Бас
Прокурорына, бас әскери прокурорға, олардың ... ... ... ... ... және ... сон ... облыстардың, аудандық немесе ... ... ... ... ... ... және басқа да
прокурорларға және облыстар прокурорларының құқықтарында әрекет ... ... ... ... ... ... болған кезде неғұрлым жұмсақ
бұлтартпау ... ... ... ... ... ... алуға
санкция береді. Прокурор қамауға алуға санкция туралы мәселені шешу кезінде
күзетпен ұстау үшін негіз бар барлық ... ... ... ... ... жеке ... ... міндетті. Жауап Алу ... ... ... еге рол іске қатысатын болса, ... ... ... ... ... қатыса алады және
қаралатын мәселе бойынша өзінің ... айта ... ... ... ... қаулы мен қамауға Алу үшін негіздер бар материалдарды арап
және ... ... ... Альп, прокурор айыпталушыға
(сезіктіге) бұлтартпау ... ... ... алуды қолдану туралы санкція
береді немесе санкція беру ден бас тартады. Прокурордың ... ... ... бас тарту туралы белгісі бар қаулы тергеушіге, анықтаушыға,
айыпталушыға (сезіктіге) жолданады және жедел атқаруға жатады. Прокурордың
қамауға ... беру ден бас ... ... тұрған прокурорға шағым
берілуі мүмкін. Прокурор осы бұлтартпау шарасын қолдануға ... ... ... ... сон ... ... ... ҚІЖК-нің 110-
бабында көзделген тәртіппен судья бұл бұлтартпау шарысын бұзғаннан ... сол ... нақ сол іс ... ... алу ... санкция беруді
сұрап, прокурорға қайталап өтініш жасау сол ... ... алу ... жаңа ... ... болған кезде ғана мүмкін ... ... ... ... ... ... ... алуды қолдану туралы
мәселе сотта туындаса, ол туралы шешімді тараптардың өтініші бойынша немесе
бастамасымен сот қабылдап, ол ... ... ... Егер ... ... ... ... бұлтартпау шарасын қолдану туралы
өтінішті қанағаттандыруға жеткілікті негіздер болмаса, прокурор мен ... ... ... ... ... құқылы. Прокурор мен сот
айыпталушыға (сезіктіге) қолданылған ... алу ... ... ... үйде қамап ұстауды кепілге алмастыруға құқылы. Бұл жағдайда
айыпталушы (сезікті) келісілген сома іс ... ... ... ... ... ... ... үйде қамауда ұстауда қалады. Осыдан кейін
прокурордың, ... ... ... ... ... ... ... Республикасы ҚІЖК-не сәйкес, бұлтартпау шарасының
қолданылғандығы туралы сезіктіге, ... және ... ... ... ... ... ... сезікті немесе
айыпталушы сотқа шағымдана алады.
Бұлтартпау шарасы ретінде қамауға алу ... ... ... тергеу изоляторларында ұсталады. Бұлтартпау шарасы ретінде
қамауға алу қолданылған сезіктіні, айыпталушыны ... ... ... ... ... ... қатынас жолдарының болмауына байланысты
мұндай адамдар прокурордың қаулысы ... сон ... ... ... ... анықтаушының немесе тергеушінің қаулысы
бойынша, сон дай-ақ ... оның ... ... ... ... ... бойынша 30 тәулікке дейін уақытша
ұстау ... ... ... ... ол ... ... іс-
әрекеттерін жүргізу немесе істі соттың қарауы үшін аталған мерзімге ... ... ... ... ... ... ... мен шарттары заңдармен айқындалады. Бұлтартпау шарасы ретінде
қамауға Алу қолданылған ... ... ... ... үшін бір тергеу изоляторынан басқа тергеу изоляторына ауыстыру
прокурордың ... ... ... анықтаушының, тергеушінің прокурор
санкція берген қаулысы ... ... ... Республикасы ҚІЖК-нің 153-бабына сәйкес, айыпталушыны
қамауда ұстаудың мерзімі 2 айдан аспауы ... Бұл ... ... ... ... осы ... ... арқылы айыпталушының құқықтары мен
бостандықтары толық кепілдендіріледі. ... ... ... ... іс
жүргізуге қатысушылардың процессуалдық қызметін реттеуді орындайды. Бірақ
Қазақстан Республикасы ҚІЖК-де айыпталушыны қамаудың ... ... ... ... ... осы ... 153 ... қамаудың мерзімі, сезіктіні
(айыпталушыны) қамауға алғаннан бастап оны прокурор арқылы сотқа ... ... – деп ... ... ... ... ... алдын ала тергеудің мерзімімен тығыз байланысты. Яғни,
айыпталушының тұтқында отырған мерзімі, алдын-ала ... және ... ... ... ... ала ... мерзімі біткенге дейін, 10 тәулік
қалғанда қылмыстық іс прокурорға берілуі тиіс. Ал, прокурор 10 күн ... ... ... ... іс ... ... ... істі прокурорға жіберген уақыттан бастап тергеушінің және ... ... ... осы ... іс бойынша тоқтатылады. Егер
айыпталушының қамауда отырған мерзімі, қылмыстық істің прокурордың қарау
барысында аяқталса, онда ... ... ... ... ... созуына
құқығы жоқ. Ал заң ... ... іс ... қаралған тұста,
ұзартылуға болмайды. Заң арасында мұндай кемшіліктер болмауы тиіс.
Біздің пікірімізше оны жою үшін, ... ... ... бітуіне 10 күн қалғанда, қылмыстық істі ... ... ... ... Яғни, Қазақстан Республикасы ҚІЖК 153-бабының 11
тармағына өзгеріс енгізу қажет, онда прокурорға ... ... іс ... қамау мерзімі есептелінбеуі шарт. Бұл алдын ала тергеу
мерзімі мен прокурорлық мерзімнің айырмашылығын ашып ... ... ... ... ... Республикасы ҚІЖК-де алдын-ала тергеу мерзімі
соңғы қозғалған іс бойынша есептелінеді. Оны ... ... ала ... ... ... жеке пайдасына қолданады. Мысалы жарты жыл ... ... де, ... ... ... ... бойынша іс қозғалады да, оған
қатысты жаңа мерзім жүреді. Ал ескі ... бұл ... ... ... б.57]. Бұл, ... қамауда отырған мерзімінің ұзаруына, олардың
құқықтарының дұрыс сақталмауына әсер ... ... ... бұл халықаралық
талаптарға да сай емес. Мысалы, Халықаралық Пактінің ... ... ... ... ... ... ... аралықта аз уақыт кетеді, яғни
қылмыстық іс дұрыс мерзім ішінде қаралады. Және ... ... ... ... ... ... ... келтірілген материалдық
шығындар қай жағынан алып ... та ... ... да, ... ... ... мерзімнің сақталуына қатысты мәселелерге
тереңірек тоқталған дұрыс.
Тергеуді екі айға ... ... ... ... болмаған жағдайда
және бұлтартпау шарасын өзгерту немесе тоқтату үшін ... ... ... ... аудандық, қалалық прокурор және олармен теңестірілген әскери
және өзге де прокурорлар тергеушінің дәлелді өтініші ... – үш ... ал ... прокуроры және оларға теңестірілген прокурорлар мен олардың
орынбасарлары тергеушінің аудандық, ... ... мен ... ... және өзге де ... ... дәлелді өтініші
бойынша – алты айға дейін ұзартуы мүмкін. Қамауға алу ... алты ... ... ... тек ... ... ... орай тергеу бөлімі
бастығының облыс прокуроры және олармен теңестірілген ... ... ... ... Бас прокурордың орынбасары, Бас әскери прокурор –
тоғыз айға дейін жүзеге асыра ... алу ... ... ... астам уақытқа ұзартуға облыс
прокурорының және онымен ... ... ... ... ауыр немесе аса ауыр қылмыстар жасағандығына айыпталған адамдарға
қатысты ерекше жағдайларды Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры – он ... ... ... ... ... алуды тоғыз айдан астам мерзімге ұзарту
туралы мәселе Қазақстан Республикасы Бас ... ... ... ... ... алу мерзімін одан әрі ұзартуға жол берілмейді,
қамауға алынған ... ... ... ... ... алу мерзімі
айыпталушыға айып тағылған қылмысты жасағандығы үшін қылмыстық заңда
көзделген бас ... ... ең ... ... ... ... алу мерзімін ұзарту туралы өтініш аудандық, қалалық прокурорға ... ... ... және өзге де ... ... ... ... теңестірілген прокурорларға қамауға мерзімі аяқталғанға дейінгі
жеті тәуліктен кешіктірілмей, ал Қазақстан Республикасының Бас Прокурорына,
оның орынбасарларына және бас әскери ...... ... ... он бес ... кешіктірілмей табыс етіледі. Қамау мерзімін ұзарту
туралы өтініш он тәуліктен аспайтын мерзімде Қазақстан ... ... оның ... және Бас ... прокурордың, ал өтініш
келіп түскен кезден бастап бес тәуліктен аспайтын мерзімде – ... ... ... ... ... ... ... айыпталушыны
қамауға алу мерзімін ұзартуды санкцияландырады ... ... ... бас ... Егер ол ... ... ... мерзімі аяқталғаннан кейін дереу босатылуға жатады.
Күзетпен ұстау орны әкімшілігінің басшысы айыпталушыны қамауға алу ... ... ... төрт сағаттан кешіктірмей ... ... ... ... ... ... ... ол туралы хабарлайды.
Егер бұлтартпау шарасы ... ... ... ... алу мерзімі
аяқталғанда айыпталушыны босату туралы не ... ... ... ... алу ... ... ... тиісті шешім немесе осы шешім туралы
хабар келіп ... ... ... орны ... басшысы оның
көшірмесін жиырма төрт ... ... істі ... ... ... ... прокурорға жолдайтын өзінің қаулысымен босатады. Қамауда ұстау орны
әкімшілігінң басшысы заң талаптарын орындамаған жағдайда заңмен ... ... ... ... ... айыпталушы (сезікті) қамауда
ұсталған кезден бастап прокурор істі ... ... ... ... ... ... ... уақыты, соттың шешімі бойынша үйде ... және ... ... өзге ... ... мәжбүрлі түрде
болу уақыты қамауға алу мерзіміне есептеледі. ... және ... ... ... материалдарымен танысу уақыты қамауға алу
мерзімін есептеу кезінде есепке алынбайды. Айыпталушыны ... сол ... ... ... ... ... одан бөлектелінген қылмысты
іс бойынша қайта ... ... ... мерзімі қамауда ұсталған уақыты
ескеріле отырып есептеледі. Іздестірілудегі адамды шет мемлекет ... ... ... ... алу ... оның ... ... келген күнінен бастап есептеледі. Бұл ретте ... ... ... экстрадициялық қамау тәртібімен қамауда ұстау
уақыты оны берген жағдайда ... ... ... ... ... ұстау
мерзіміне есептеледі. Сот ол бойынша айыпталушыны қамаудың шекті мерзімі
аяқталмаған, ал бұлтартпау ... ... үшін ... жоқ істі қосымща
тергеу үшін қайтарған кезде тергеуді қадағалауды жүзеге асыратын прокурор
қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... бір айдың
шегінде ұзартады.
Бұлтартпау шарасының бірі кепілді қолдану. ... ... өзі не ... жеке ... ... ... ... депозитіне
сезікті, айыпталушы, анықтау, тергеу органдарына немесе сотқа ... ... ... ... ... ... немесе сотқа олардың
шақыруы бойынша кепіл жөніндегі міндеттерін ... ... ... ... ... ... ретінде прокурордың немесе соттың
рұқсатымен басқа да бағалы заттар мен ... ... ... ... ретінде бағалы заттар енгізілсе, онда оларды сақтау нормативтік
құқықтық ... ... ... ... №658 ... ... ... алдын-ала тергеу, анықтау, сот ... ... ... ... ... және әкімшілік құқық
бұзушылық істері туралы құжаттарды, заттай дәлелдемелерді алу, ... ... беру және жою ... ... ... ... Әділет
министрінің 1998 жылғы 12 қарашадағы №121, ... ... ... 1998 ... 1 ... №1043, Қазақстан Республикасы
Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасының 1998 жылғы 8 ... ... ... Қаржы министрінің 1998 жылғы 2 желтоқсандағы №111
бірлескен бұйрығымен бекітілген нұсқаулыққа сәйкес ... ... ... ... ... ... дәлелдеу кепіл берушіге жүктеледі. Кепілдің
сомасын айыптаудың ауырлық дәрежесін, айыпталушының ... ... ... ... ... жағдайын ескере отырып осы ... ... ... адам ... ... ауыр ... жасады деп
айыпталған адамдарға қатысты кепіл қолданылмайды. Ол тек ... ... ... шешімі бойынша ғана қолданылады. Кепілдің
мөлшері қылмыстың санаттары бойынша айлық ... ... ... ауыр емес ... ... ... ... бойынша айлық
есептік көрсеткіштің жүз еселенген мөлшерінен кем болмауы ... ... ... ... қылмыс жөнінде айыптау бойынша айлық ... үш жүз ... ... ... жасалған орташа
ауырлықтағы қылмыс жөнінде айыптау бойынша айлық есептік көрсеткіштің ... ... ... ауыр ... ... ... ... бойынша
айлық есептік көрсеткіштің мың еселенген мөлшерінен кем болмауы тиіс.
Қылмыстық іс жүргізу органы кепілдің ... ... ... Бұл ... ... ... егер оның өзі сезікті немесе
айыпталушы болмаса, қылмыстық іс ... ... ... ал ... ... ... мақсатына байланысты ... ... ... ... ... ... сезікті,
айыпталушы қылмыстық іс жүргізу органының шақыруы бойынша келуден жалтарған
жағдайда ... ... ... ... ... ескертілетіндігі
көрсетілуге тиіс. Хаттамаға бұлтартпау шарасын қолданған лауазымды ... ... ... ... кепіл беруші қол қояды. Бұл хаттаманың
көшірмесі кепіл берушіге тапсырылады.
Сезікті, ... ... іс ... органының шақыруы бойынша
келмеген жағдайда, прокурор кепілді мемлекеттің кірісіне айналдыру туралы
сотқа ұсыныс енгізеді. Мұндай ... сот ... ... арқылы кепілді
мемлекет кірісіне айналдырады. Басқа кезеңдерде сот үкім ... ... ... ... ... ... кепілді оны берген жеке немесе заңды
тұлғаға қайтарады. Қылмыстық іс алдын ала тергеу (анықтау) ... ... ... ... оны ... ... немесе анықтаушының
қаулысы бойынша қайтарылады.
Кепіл – барлық талаптарға сай тиімді де, өте ... ... ... да осы ... ... қолдану аясын кеңейткен өте
дұрыс. Ол өз кезегінде де күдікті мен ... ... ... ... ... де ... ... анықтаушыға, тергеушіге, сотқа келу
туралы міндеттеме; алып келу; қызметінен ... ... ақша ... ... тиым салу - ... Бұл ... ... тәртібі Қазақстан
Республикасы ҚІЖК-нің 19-тарауында (156-161 баптар) белгіленген. ... ... ... мен ... шектеумен жүзеге
асырылады.
Мысалы оларды ішінде, алып келу аса маңызды ... ... Ал, алып келу ... ... ... ... – сезікті, айыпталушы, сондай-ақ куә мен ... ... ... ... келмеген жағдайда анықтаушының, тергеушінің,
соттың дәлелді қаулысы бойынша алып ... ... ... ... Кейбір жағдайларда алып келу ... ... ... ұштасуы
мүмкін. Бірақ ол туралы заңда көрсетілмеген. Сондықтан да, ... алып ... ... ... ... Себебі, аталған
мәжбүрлеу шарасын жүзеге асыру барысында, ... іске ... ... заңсыз баса көктеп кірумен жүзеге асырылады, ол тұлғалардың
конституциялық құқықтарының бұзылуына алып ... Бұл ... ... ... ... ... ... тұрғын үйге
бас сұғу тек прокурордың ... ... ... ғана ... асырылуы
тиіс. Мысалы ол туралы Богацкий Ф.А.: «Егер алып келу ... ... ... ... үйге ... ... яғни онда тұратын тұлғалардың
еркінен тыс бас ... ... ... ... ... тергеуші
прокурордың келісімен сотқа сезіктінің, айыпталушының, жәбірленушінің,
куәнің тұратын үйіне ... тыс ... ... ... ... өтініш жасауы
тиіс. Егер кейінге қалдыруға болмайтын жағдайларда, тұрғын үйге бас ... ... ... ... ... ... тиіс »[69, ... дейді. Біз бұл пікірге толықтай қосыла отырып, алып келуді жүзеге асыру
барысында сезікті мен ... және ... да ... ... ... ... ... мен толықтырулар енгізу қажет
деп есептейміз. Егер алып келу туралы қаулы орындау ... ... ... ұштасса, яғни онда тұратын тұлғалардың еркінен тыс бас ... ... ... ... ... ... келісімен сотқа
күдіктінің, айыпталушының, жәбірленушінің, куәнің тұратын үйіне еркінен тыс
кіруге рұқсат беруін ... ... ... ... Егер кейінге қалдыруға
болмайтын жағдайларда, тұрғын үйге бас сұғу ... ... ... жүзеге асырылуы тиіс. Сонымен қатар, тұрғын үйге қол
сұқпаушылық принципі толық ... ... ... ... ... ... «Тұрғын үйге қол сұғылмайды. Тұрғын үйге онда тұратын адамдардың
еркіне қарсы ... оны ... және ... алып келу ... ... ... мен тәртіп бойынша ғана жол беріледі» деп ... өзге ... ... – қызметінен уақытша шеттету. Қазақстан
Республикасы ҚІЖК-нің 159-бабына сәйкес, қылмыстық процесті ... егер осы ... қала ... ол ... және істі ... ... келтірілген залалды өтеуге кедергі келтіреді немесе осы қызметте
болуымен байланысты қылмыстық әрекетпен ... ... ... жеткілікті негіз болса, айыпталушыны ... ... ... ... ... шеттету туралы қаулы оның жұмыс орны
бойынша ұйым басшысына жіберіледі, ол оны ... ... үш ... ... ... және ол туралы сол адамға немесе қызметінен шеттету
туралы шешім қабылдаған органға хабарлауға міндетті. ... ... егер ол оған ... емес жағдайлар бойынша басқа қызметте
істей алмаса немесе басқа жұмысқа кіре алмаса, еңбекке ақы төлеудің бір ... ... кем емес ... ай ... ... ... бар. Қызметінен уақытша шеттету бұл шараға қажеттілік болмаған кезде
судъяның немесе прокурордың қаулысымен, ... ... ... ... ... Ал, Қазақстан Республикасы Прокуратура
туралы заңының 21-бабының 1-бөлігінің 3-тармақшасына сәйкес, ... ... ... ... ... ... ... санкциясы арқылы
жүзеге асырылады.
Осында екі ... ... ... ... ... да, біздің пікірімізше заң арасындағы қарама-қайшылықтарды жою
үшін, аталған мәжбүрлеу шарасын, тек ... ... ... ... ... ... еді деп есептейміз. Екіншіден, осы ... ... ... ... ... ... еді. Бұл
айыпталушының Қазақстан Республикасының Конституциясында көрсетілген әрбір
азаматтың жұмыс істеу құқығының толық қамтамасыз етуін ... ... ... ... ... ... уақытша шеттету туралы»
мәжбүрлеу шарасын тек ... ... ... қылмыстарға ғана
қолдануға болар еді. Өйткені бұл Қазақстан Республикасы қауіпсіздігіне аса
қатерлі қылмыстардың қатарына жатқызылады.
Біздің пікірімізше, ... ... ... 159-бабына: «Егер
айыпталушының іс-әрекетінде сыбайластық жемқорлыққа қатысты қылмыс
белгілері болмаса, онда ... өз ... ... ... тек
прокурордың және судъяның рұқсатымен жүзеге асырылуы тиіс » - деп ... ... тиым ... ... ... ... ... сәйкес, үкімді азаматтық талап, басқа да мүліктік ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету мақсатында
прокурордың санкциясымен, анықтаушы, тергеуші немесе сот ... ... заң ... ... ... үшін ... болатын адамдардың мүлкіне тыйым салуға құқылы.
Қазіргі таңда тәжірибе барысында байқағанымыздай, кейбір қылмыстық
істерде заңның осы талаптары сақталынбай ... ... ... ... ... ... қаулыларда прокурордың рұқсаты жоқ. Прокурордан
рұқсат болған ... де, ... ... ... тиым салу ... ... кәмелет жасқа толмаған айыпталушыларға қолданылған.
Бұл Қазақстан Республиуасы ҚІЖК-нің 161-бабының ... алып ... ... ... Республикасы ҚІЖК-нің 79-бабында: «Кәмелетке ... ... ... істер бойынша іске қатысуға осы кодексте көзделген
тәртіппен олардың заңды өкілдері тартылады» - деп. көрсетілген.
Сондықтан да, ... тиым ... ... ... ... ... қажет, оларды жете қадағалау шарт.
2 АЛДЫН-АЛА ТЕРГЕУ СТАДИЯСЫНДАҒЫ СЕЗІКТІ МЕН АЙЫПТАЛУШЫНЫҢ ҚҰҚЫҚТАРЫН
КЕПІЛДЕНДІРУДЕГІ ПРОКУРОРЛЫҚ ҚАДАҒАЛАУ ЖӘНЕ СОТ ... ... ... прокурорлық қадағалауды жүзеге
асырудың өзекті мәселелері
Қазақстандық прокурордың мәртебесі Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... дейін бірқатар
өзгерістерге ұшырады. Бұл –заңдылық. Себебі еліміздегі заңдар жүйесі жаңа
талапқа сай болмады, сондықтан да ... жүйе ... ... ... табылды. 1993-жылы 28-қаңтарды Жоғарғы ... жаңа ... Оны ... ала ... ... ... Сот ... заң қабылданды. Бірақ сол тұстағы елдегі ... ... бұл ... өз дәрежесінде қызмет атқара
алмады[70, б.33]. ... да, 1995 жылы ... ... ... ... қабылданып, оның 83-бабында Прокурор өз
орнын тапты. Конституцияға ... ... ... ... ... ... ... Республикасы Президентінің
Заң Күші бар Жарлығы қабылданды. Заңның 1-бабында: «Прокуратура ... ... ... Республика Президенті Жарлықтарының және
өзге нормативтік-құқықтық актілердің дәл және бірыңғай қолданылуына, ... ... ... және тергеудің, әкімшілік және атқарушылық
істер жүргізудің заңдылығына жоғарғы қадағалауды жүзеге асыратын, Қазақстан
Республикасына есеп ... ... деп ... Осы заңға сәйкес,
прокурордың негізгі міндеттерінің бірі болып, алдын-ала ... ... ... ... жүзеге асыру саналды. Яғни, қылмыстық
істер бойынша анықтау және алдын-ала тергеу сот және ... ... ... ... жүзеге асырыла бастады. Сонымен ... ... ... ... ... айында Мемлекеттік тергеу комитеті құрылды, ол
прокуратура мен ішкі істер ... ... ала ... функциясын өз
қарамағына алды[71]. Ал, прокуратурада алдын-ала тергеу мен ... тек ... ... ... ... ... жүргізу
функциясы ғана сақталып қалды. Сонымен қатар, қылмыстық істі ... ... ... ... ... ... б.128]. ... Прокуратурасы кеңестік дәуірдегі елдердің ішінде алғашқылардың
бірі болып, тәуелсіз орган ... ... ... ... ... ... ... анықтау мен алдын ала тергеуден бөлу,
оның Конституция мен Қазақстан Республикасы ... ... ... өз ... тигізді[73] Бірақ бір өкініштісі, Тергеу Комитеті
екі жыл ғана өмір ... де ... ... яғни үміт ... ... себептерінің бірі, құрылған құрылым ішкі ... ... ғана ... ... ... ... оны басқару қиын
болды[71].Осыдан кейін де, прокурордың мәртебесіне ... ... Ол ... ... ... адам ... ... қорғауда қадағалауды жүзеге асыра отырып, онда ізге ... ... ... [72, б.121] және оның ... ... ... ... және т.б. жатқызуға болады. ... ... ... ... ... тұстары ескірген болатын. Осы тұста
прокуратура өз мәртебесінен айырылғаны былай тұрсын, қылмыстық сот ... ... ... ... ... алмады, көптеген кәсіби
қызметкерлерінен айырылып қалды. Сондықтан да осындай жеткіліксіздік
тұстарды ... ... ... 9 ... Қазақстан Республикасы
Президенті арқылы «Прокурорлық қадағалау сұрақтарына қатысты Қазақстан
Республикасы ... заң ... ... мен толықтырулар енгізу
туралы» заңы ... Бұл ... ... ... ... ... ... көптеген жеткіліксіз тұстарын толтырды[71,
б.128].
Бүгінгі таңда, тәжірибе ... ... ... ... және ... заңдылығын сақтауда, азаматтардың Конституция және
өзге де заңдармен кепілденген жеке бостандықтарын, хат ... ... ... жүріп-тұруын және көптеген құқықтары мен заңды мүдделері
бұзылмауын, олардың елеулі түрде шектелмеуін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... жүргізу кезінде барлық мән-
жайлардың ... ... және ... ... туралы заң
талаптарының сақталуын, ... ... ... ... қадағалауда.
Сонымен қатар, заң бұзушылықтарды алдын-алуға, ал заң ... ...... ... ... ... ... мен
бостандықтарын қалпына келтірілуіне, моральдық және материалдық залалдардың
өтелуіне, сондай-ақ заң ... жол ... ... ... өз ... ... Алдын ала тергеу мен анықтауды
қадағалау барысында прокурор тарапынан ... заң ... ... ... қоймау, тергеу мерзімдерінің сақталмауы,
сезікті мен айыпталушыларға дәлел алу ... ... ... ... іс материалдарын бұрмалау және т.б. Өйткені, алдын-ала ... ... ... жасалған қылмыстар және тергеу жүргізу ... мен ... ... ... ... тәртібінің сақталуын
қадағалау прокурорлық қызметтің негізгі пәні болып табылады. Бірақ, заң
әдебиеттерінде прокурорлық ... ... ... ... ... ... ... Л.А. прокурорлық қадағалаудың пәні деп: «ішкі ... ... және ... да ... ... ... оның
жолын кесуге бағытталған қызметін көрсетсе», ал Г.И.Скаредов: ... және ... ала ... ... орындау барысындағы қызметіндегі
заңдылықты сақтауды, қылмыстың ... алу, ашу және ... ... ... жүргізуін, сонымен қатар осы іс әрекеттер көрсетілген іс
жүргізу актілерін» [73, б.120] - атайды. А.Т.Жүкенов ... ... ... ... ... ... әртүрлі жолдармен дәлме-дәл және
біркелкі ғана емес, бұлжытпай орындауға, кімнің тарапынан болса да ... заң ... ... дер кезінде шара қолдануға, сондай-ақ
азаматтарды заңды қастерлеу рухына тәрбиелеуге шақырады»[74, б.25] - ... біз осы ... ... ... ... ала тергеу мен анықтауда
прокурорлық ... пәні ... іске ... ... деп ... ... мен анықтаудың заңдылығын қадағалаудағы
прокуратураның жұмыстарын статистикалық ... де ... ... Қазақстан Республикасы алдын ала тергеу және анықтау ... ... ... барысында, 2004-жылы алдын ала тергеу мен
анықтау органдары арқылы 342 - ... ... ... құқықтарды бұзғаны үшін алдын ала ... және ... ... ... жауапкершілікке тартылды, ал 2005-
жылы 311 – қылмыс, 2006-жылы 350 - қылмыс жасалған.
Ал, сезікті мен ... ... ... ... ... ... істе ... мен айыпталушы пайда болған
кезден, яғни, сезіктіге қатысты қылмыстық істі қозғалған ... ... ... ... ... ретінде жауапқа тарту туралы қаулы
немесе айыптау хаттамасы толтырылған кезден ... ... іс ... дейін жүзеге асыра алады. Ол туралы, ... ... ... Бас Прокурорының бұйрығымен тергеу мен анықтаудың
заңдылығын қадағалауды ұйымдастыру туралы Нұсқауы қабылданды. Оның ... ... ... іс ... адам мен азаматтың конституциялық
құқықтары мен бостандықтарын сақталуын ... ... ... анықтау мен тергеудің заңдылығын қадағалауды жүзеге асыру болып,
сотқа дейінгі барлық сатыларда, қылмыстық ізге түсуді жүзеге ... ... ... және ... ... заңдылығын
қамтамасыз ету – яғни, жасалған немесе жасалайын деп отырған қылмыс туралы
органға хабардар түскеннен ... ... істі ... жібергенге дейінгі
кезең табылады – деп көрсетілген. Сезіктіге қатысты қылмыстық іс қозғалған
кезден бастап, қаулының көшірмесі 24 ... ... ... ... ... ... процессуальдық шешімнің заңдылығын ... ... ... оның ... ... мен ... оны ... іс қозғаудың себептері мен негіздері, ол кімге қатысты немесе
қандай факт бойынша қозғалып ... ... ... іс ... ... ... бабы, бағыты көрсетіледі. Егер осы ... ... ... ... ... толық көрсетілмесе, прокурор істі
толықтыру үшін, өзінің жазбаша нұсқауларымен ... ... ... ... іс ... ... мәліметтерді есепке қою құжаттарына,
қабылданған шешімнің заңдылығын тексеру басталған сәттен бастап тез арада
қол ... ... ... ... ... ... ... процессуалдық әрекеттеріне байланысты қарама-қайшылықтар анықталса,
прокурор Қазақстан Республикасы ҚІЖК-нің ... ... ... ... ... тергеушінің қылмыстық іс қозғау туралы қаулысының
күшін жоюға және қылмыстық іс ... бас ... ... ... ... үшін іс жүргізуге жібереді. Себебі, қылмыстық істі қозғау
стадиясында адам мен азаматтардың құқықтарының қорғалуының маңызы ... істі ... ... ... ... ... ... асығыс қозғалған қылмыстық іздер, заңсыз ұстауға, ... және ... ... ... ... әкеп ... ... сезікті мен айыпталушының конституциялық құқықтарының бұзылуына
әкеп ... ... ... істі ... ... ... ... қаулы шығарылғаннан бастап 10 күннің ... егер ... ... ... 132-бабына сәйкес ұсталса онда 24-сағат
ішінде, себептері ... ... ... ... ... ... ... назар салсақ, 2004-жылғы прокурорлық
қадағалау барысында алдын ала тергеу органдары ... ... ... өз ... ... оның ... 753 қылмыстық істі қозғаудан бас тарту
туралы қаулы, 243 қылмыстық істі қозғау ... ... ал, 1349 ... ... ... ... Ал, ... алдын ала тергеу
органдары арқылы қабылданған 2875 қаулы өз күшін жойған, оның ... ... істі ... бас ... ... қаулы, 243 қылмыстық істі қозғау
туралы қаулы, ал, 1500 - материалдар қосымша тексеруге жіберілген. ... ... ала ... ... ... қабылданған 2481 қаулы өз күшін
жойған.
Бүгінгі таңда, қылмыстық істі ... ... ... ... алу барысында, оларды болдырмау ... ... ... бірқатар пікір-таластар пайда болуда және ойлар айтылуда. ... ... ... ... ... ... қылмыстық
істі қозғау туралы мәселе, тергеушінің, анықтаушының осы туралы прокурормен
ақылдасуы арқылы жүзеге асырылады. Яғни, осы ... ... ... тергеуші қылмыстық істі қозғау ... ... іс ... тез арада прокурорға жібереді. Қаулымен бірге қылмыс туралы
алынған ақпараттар мен ... ... ... тергеу
әрекеттерінің хаттамалары мен қаулылары (оқиға ... ... ... ... ... қоса тіркеледі. Алынған ... ... ... істі ... ... ... немесе қылмыстық
істі қозғаудан бас тарту туралы ... ... ... ... ... ... ... бірге, атап өтетін жайт, бұл тергеушінің
және анықтаушының өзіндік ... ... ... ... ... ... ... шешім қабылдауына қарама-қайшы емес. Анықтаушы мен
тергеушінің өзінің ішкі көзқарасын шектеуге, тергеу әрекеттерін ... ... ... ... алу керісінше қылмыстық ізге ... ... ... ... мен ... ... ... Мұндай іс-әрекеттер қылмыстық істердің заңсыз қозғалуын
азайтуға өз септігін тигізеді»[75, ... – деп ... ... ... ... ... ҚІЖК-не сәйкес, қылмыстық
істі қозғау барысында тергеуші, прокурормен, жергілікті әкіммен ... ... істі ... ... ... ... Бұл ... қолданған ыңғайлы болар еді» - деп есептейді. Ал, ... ... ... ... толық түрде келісуге болмайды.
Себебі, қылмыстық істі қозғау туралы ... ... ... өз
заңымызға әкелу ешқандай нәтиже бермейді. Өйткені, тәжірибе барысында алдын-
ала тергеу органдары қабылдаған қаулылар, тек ... ... қол ... ... ғана ... ... Ал екінші жағынан,
келісім институты арқылы тергеушінің дербестігі ... ... ... прокурор сезікті мен айыпталушыға қатысты қолданылған
мәжбүрлеу шараларының заңдылығын қадағалауды жүзеге ... ... ... ... бастап, тергеуші мен анықтаушы ол туралы ... Ол ... ... ... ҚІЖК ... ... ... тергеуші және анықтаушы ұстау хаттамасы жасалған
сәттен бастап 12 сағаттың ішінде прокурорға жазбаша хабарлауға міндетті» ... ... ... ... және анықтаушының жасалған қылмыс
туралы, оны ... ... ... ... ... тез ... ... іс жүргізу ... ... ... бірі ... ... ... ... ұсталғандығы
туралы хабар түскен кезден бастап тексеру жұмыстарын жүргізеді. ... ... және ... ... танысады. Егер ұстау барысындағы
заңсыздықтар анықталса онда өзінің ... ... ... босата
алады. Сонымен қатар, прокурорлық қадағалау барысында ұстау хаттамасының
дұрыстығы да қадағалануы қажет. Себебі, ... ала ... және ... ... ... ... рәсімдеуде заң талаптарын дұрыс
сақтамайды. Көптеген қылмыстық істердегі ұстау хаттамаларында, тек ... ... ғана ... де, ал нақты сезікті ұсталынған жері
мен мерзімі айтылмайды. Бұл, адамдардың тәуліктер бойы ... ала ... ... ... ... ... ... заңсыз қамауда
ұсталуына мүмкіндік жасайды. ... ... ... ... берілген
өкілеттіктерді пайдалана ... ... ... ... ... отыр:
Мысалы, Қостанай қ. ІІО Қылмыстарды іздестіру бөлімінің ... Т. және К. ... жылы ... ҚІІБ ... сезікті Б-
ны., Алматы қаласы Бостандық ауданының жедел уәкілдері К. және О. ... ... ... аса ... өз ... ... заңсыз ұстап, кінәсін
мойындату мақсатында оларды ұрып соғып, дене жарақаттарын салған.
23.05.2004 жылы Жамбыл облысы Сарысу ауданының УҰИ-нда, ... ... ... бойы И. ... ... заңсыз ұсталынған.
Прокуратура органдары арқылы УҰИ-нда отырған ... ... ... ... ... ... істерге қатысты
мәліметтер алу мақсатында, ... ала ... және ... органдары
қызметкерлерінің сезікті ретінде адамдарды заңсыз ұстайтындығы, құжаттары
жоқтығынан да ... ... ... б.100].
Прокурор заңдарда көзделген жағдайларда, Қазақстан Республикасы ... және ... ... ... туралы» заңының 21-бабына
сәйкес, тінту; ... ... ... ... кесу; почта-
телеграф жөнелтімдерін тұтқындау, сонымен қатар жеке өмірге қол сұғушылық;
сөйлесімдерді жасырын тыңдау және ... ... ... ... ... құралдарды қолдану арқылы сөйлесімдерді жазу, және
телефон және басқа да ... ... ... ... ... ... және заңды тұлғалардың банктегі ... ... ... қою, ... және заңи ... банктегі
айналымдарының қозғалысын тоқтату сияқты тергеу іс-әрекеттерін және ... ... ... ... санкция бере алады. Тергеуші, анықтаушы
аталған тергеу іс-әрекеттерін ... үшін жеке ... ... Қаулыда
тергеу іс-әрекеттерін жүргізудің негіздері нақты көрсетілуі тиіс. Прокурор
аталған қаулыны іс материалдарымен бірге ... ... ... ... беру
туралы мәселені шешеді. Егер тергеу іс-әрекеттерін ... ... ... онда санкция беруден бас тартады.
Ал, кейінге қалдыруға ... ... ... ... ... да жүргізіледі. Ол туралы заңда көрсетілген
ережелерге сай ... ... ... ... ... ҚІЖК 230-бабына сәйкес, тінту жүргізуге, аталған заттардың
немесе құжаттардың белгілі бір үй-жайда немесе өзге орында, не ... ... ... деп ... ... ... ... негіз болып
табылады. Тінту тергеушінің дәлелді қаулысы бойынша жүргізіледі. Тінту
жүргізу ... ... ... ... ... қорғалатын өзге құпияны
қамтитын құжаттарды алу туралы қаулыға прокурор санкция беруге тиіс.
Айрықша ... ... ... және алып ... ... объект оны
табуды ұзаққа созудан жоғалуы, бүлінуі немесе қылмыстық мақсатта пайдалануы
мүмкін болғанда не іздестіріліп жатқан адам ... ... ... ... ... ... Бірақ жүргізілген тінту туралы
24 сағат ішінде прокурорға хабаларлануы тиіс. ... ... ... ... тінтудің заңдылығын тексереді және оның заңды ... ... ... ... ... Жүргізілген тінтудің заңсыз екені
туралы шешім қабылданған жағдайда бұл әрекет іс ... ... ... ... Мысалы, тінтудің дұрыстығын прокурор арқылы тексеру
барысында, 2004-жылы алдын ала тергеу ... ... ... ... 2005-жылы 30 тінтудің, 2006-жылы 29 тінтудің заңсыздығы анықталып
отыр[76, б.63]. Мұндағы бұзушылықтың ... ... ... орын ... Сондықтан, прокурор тергеу іс-әрекеттерінің
дұрыстығын тексеру ... аса ... ... ... қажет.
Осы өкілеттіктерден бөлек, алдын ала ... ... ... үшін ... ... сараптамаларды тағайындауды және оқиға
болған жерді қарауға, басқа да ... ... іс ... ... алады. Қылмыстық іс бойынша алдын ала тергеу күрделі немесе оның
көлемі үлкен болған ... ... ... ... ал ... ... оған өзі жетекшілік етеді. ... ала ... ... ... ... ... жеке тапсырмалар береді.
Прокурор алдын-ала тергеу мен анықтауға қадағалаумен ... ... ... ... қажет[77, б.81] Бірақ тәжірибе барысында, алдын ала тергеу
мен ... ... ... ... ... ... осы ... тұлғалардың басшыларына жүктелгендіктен,
прокурор бақылауды жүзеге асыруға аса мән ... Бұл ... ... ... бақылау арқылы, біз тергеушілер мен анықтау ... ... ... аламыз[78, б.25]. Мысалы, тергеу тобын дұрыс
ұйымдастырылуы, ... ала ... мен ... ... ... ... ... ашуына, істің объективті және жан-жақты тергеуіне,
нәтижесінде соттың заңды, негізді және әділ ... ... ... ... б.192]. ... ... ... үшін тергеу жүргізу
барысында прокурор, қылмыстық істерді қандай тергеушілер мен анықтаушылар
жүргізіп ... ... ... білуі қажет. Егер тергеушілердің
қылмыстық іске қатысы жоқ басқа істерді ... ... ... осы ... шешу үшін ... ... болады. Осы кезде,
тергеушілердің жұмыстарын жақсарту үшін прокурор өзінің нұсқаулары ... ... ... мүмкіндік туады. Сонымен бірге, прокурор тергеу
органдары басшыларымен байланысты жақындастыруы қажет.
Алдын ала тергеу аяқталған соң, тергеуші ... ... ... ... ... істі ... жүргізіп отырған прокурорға дереу
жібереді (Қазақстан Республикасы ... 280 ... ... ... мен ... хаттамасын түскен қылмыстық істер бойынша,
айыпталушыға таңылып отырған ... ... және бұл ... ... бар жоғын; істе оны тоқтатуға әкелетін ... ... ... ... негізді-негізсіз екенін, оның істе бар
дәлелдемелермен ... ... іс ... ... ... ... ... әрекеттері бойынша айып тағылғанын-тағылмағанын;
қылмыс жасалғандығы туралы іс ... ... ... ... ... ретінде жауапқа тартылғанын тартылмағанын; айыпталушының
әрекеті дұрыс сараланғанын-сараланбағандығын; ... ... ... және істе оны ... не алып ... ... ... талапты қамтамасыз ету және ... ... ... қабылданған-қабылданбағанын; алдын ала тергеу
жүргізуде қылмыстық іс жүргізу заңын елеулі бұзушылыққа жол ... ... ... Егер ... ала ... мен ... ... сондай-ақ алдын ала тергеу және анықтау барысында заң ... ... ... ... ... істі ... ... Соңғы жылдары қосымша тергеу институтын заңнан ... ... ... ... бірқатар пікір таластар орын алды. Олардың бірі
қосымша тергеу институтын заңнан алу қажет деп ... ал ... ... ... ... үшін ... аса қажет деп көрсетеді. Ал
біздің ойымызша, қылмыстық іс ... ... ... ... ... үшін қайтару институты аса қажет деп ... және ... ... Б.М. ... ... ... ... Саматлаев Б.М.өз
еңбегінде: «Қазақстан Республикасы қылмыстық сот ісін ... ... ... ... тергеу үшін қайтару ... аса ... ... қажет екендігін [80] жақсы атап өтеді. Бұл өте дұрыс,
себебі қосымша ... үшін ... ... істі ... ... ... ... алдын ала тергеу жүргізу үшін қажет. Сонымен қатар,
қосымша тергеу үшін ... ... іс ... оны жүргізу барысында
жіберілген заң ... мен ... ... қылмыстық іс жүргізу органдарының жұмысын реттейтін
маңызды механизм болып саналады.
Сонымен ... ... ... ... ... да бірқатар
қателіктер кетіп отыр.
Мысалы, Қазақстан Республикасы ҚІЖК-нің 108-бабына сәйкес, кез-келген
іске қатысушының анықтаушының, ... ... және ... іс-
әрекеті мен шешіміне аудандық және оған ... ... ... бар. ... ... ... 3 ... ішінде қарауға
міндетті, ал қажет болған жағдайларда бұл мерзім ... ... ... Осы ... ... ішінде прокурор түскен шағым бойынша
шешім шығару міндетті.
Бірақ аталған мерзімдер прокуратура тарапынан ... ... ... ... бір ... ... уақыттар аралығында мерзімдерде
де жүргізе ... Ал осы ... ... ... ... мерзімдерді
өтеді, ал анықтау нысанында жүргізілетін қылмыстық істердің мерзімдері
тіпті аяқталып та ... ... ... ... ... ... беру тәртібі де, азаматтарға көптеген қиындықтар тудырады.
Азаматтар берген ... ... ... ... олар өз арыздарын жәшіктерге тастап кетуге ... ... ... ... ... жазған шағымы бойынша прокуратура тарапынан ешқандай
мәліметтер ала-алмайды. ... ... ... да білмейді. Ондағы
жұмыс атқарып отырған прокурор көмекшілері ешбірі жауапкершілікті өздеріне
алғысы ... Ал, ... ... ... ... мен ... ... мүлдем қаралмайды да [81, б.70].
Біздің пікірімізше, мұндай мәселелердің ... ... ... құқыққорғау органдары жағында болатындығы себеп болуда, ... ... мен ... толық сақталынбайды.
Қазақстан Республикасы Прокуратурасы туралы заңына сәйкес, ... ...... ... ... ... Президенті Жарлықтарының және өзге нормативтік-құқықтық
актілердің дәл және ... ... ... ... ... және ... әкімшілік және атқарушылық істер ... ... ... ... ... ... ... есеп беретін мемлекеттік ... Ол ... ... анықтау мен тергеудің, әкімшілік және ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, прокурор
өз құзыреті шегіндегі нұсқаулар береді ( ... ... ... ... ... да тәжірибе барысында кемшіліктерді
кездестіруге болады. Мысалы, ... ... ... Бас ... ... ... ... ала тергеу
және анықтау стадиясында, Қазақстан Республикасы ҚК-нің 67-бабының 2 және 1
бөлігіне сәйкес, ... ... ... ... экономикалық
қылмыстық істер бойынша іс қысқартылуға жіберілмеуі ... ... ... ... ... қылмыстар туралы қылмыстық істер екі
жақтың татуласуына байланысты қысқартылмауы тиіс»[82] - деп ... ... ... сәйкес, сыбайластық жемқорлық қылмыстарына:
176 баптың ... «г» ... ... 3-бөлігінің «а» тармағы, 209-
баптың 3-бөлігінің «а» тармағы, 307-бап, 308-баптың ... ... 310-315, ... ... ... бүгінгі таңда,
қылмыстардың ішінде сыбайластық ... ... ... ... тұр. ... ... ... Сыбайластық жемқорлықпен күресу ... ... ... ... ... ... бұзушылықтың
алдын-алу, ашу, жолын кесу және ... ... ... ... ... ... ұлттық қауіпсіздік комитеті, ішкі істер
министірлігі, ... ... және ... ... экономикалық және
сыбайластық жемқорлықпен күресу агентствасы, ... ... ... жүзеге асырылады»[83, б.55] - деп көрсетілген, ал негізгі жұмысты
қадағалау Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... кодексінің талаптарына сәйкес келмейді,
себебі осы кодекстің 67-бабында: «Ауыр емес қылмыс жасаған немесе ... ... ... оның ... ауыр зиян ... байланысты
емес орташа ауыр қылмысты бірінші рет жасаған адам, егер ол ... және ... ... ... ... ... ... жатады. Орташа ауыр қылмыс жасаған адам, егер ол жәбірленушімен
татуласса және жәбірленушіге келтірілген зиянның есесін толтырса, ... ... ... –делінген. Сондықтан да, ... ... атап ... ... арасындағы қарама-қайшылықтарды бір
жүйеге келтіру қажет. Нұсқауда көрсетілген ұсынстарды заңдастырған дұрыс
болар еді.
Соңғы ... ... ... ... ... қатысты
заңға бірқатар өзгерістер қажет ... ... ... ... кейбір
заңгерлер, қылмыстық істер бойынша алдын ала ... және ... ... атқаратын кейбір процессуалдық әрекеттерді, нақтырақ
айтқанда, айыптау қорытындысын жасау, істі қысқарту ... ... ... ... ... ... шараларын қолдану үшін істі сотқа
беру ... ... тек ... ... ... [84, ...... пікірімізше бұл ұсыныстар дұрыс емес. Өйткені бұл Қазақстан
Республикасы Прокуратурасының ... ... ... ... ... ... Ол қадағалаушы орган болып қана саналады.
Жоғарыда айтылғандарды саралай келе келесідей ... ... ... таңда, алдын ала тергеу стадиясында қатысушылардың (оның
ішінде сезікті мен айыпталушы) конституциялық құқықтарын кепілдендіруде ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Бұл институтқа адвокатураны – қылмыстық іс жүргізуге тартылған тұлғалардың
құқықтарын ... ... ету; ... ... ... ... ... ұйымдардың қылмыстық сот ісін жүргізуде ... ... ... ... ... ғылыми ортада да, сонымен қатар
тәжірибе ... ... ... 19б.]. ... талқылауға
ұсынылған мәселенің бірі прокурорлық қадағалау институтын жетілдіру саналып
отыр. Оған себеп болып, ... жаңа ... ... ... ... ... ... табылуда. Сондықтан да, ... ... ... ... асыру барысында прокуратура,
қылмыстық ізге түсу аумағына ... ... ... қорғауға бағытталған, қажетті шараларды ... ... ... ... ... ... ... ету, конституциялық қағидалар және бекітілімдерді іске асыратын
процессуалдық заңдардың барлық ... ... ... Сонымен қатар,
прокуратура жұмысын жақсарту үшін, ... ... және ... прокурорлар өздері немесе өзіне бағынышты қызметкерлердің
басқа қылмыстық ізге түсу ... ... ... ... үрей тудыратын аса ауыр қылмыс болған жағдайларда, сонымен қатар
үлкен жол көлік және басқа да апаттар ... ... ... ... ... ... тез ... оқиға орнына баруға тиіс. Аса ауыр қылмыстарға
қатысты, сонымен ... ... өзі ... ... ... ... түрде жазбаша нұсқау беруі қажет. Алдын ала тергеу жүріп жатқан
қылмыстық істер бойынша іске ... ... ... ... ... ... ... азаматтар шақыртылуы тиіс. Анықтаушының,
анықтау органының, тергеушінің шешіміне және іс әрекетіне шағымдану, ... ... ... ... ... заңдылығын тікелей
қадағалауды жүзеге асыратын прокурор арқылы, іс ... ... ... ... ... ... Алдын-ала тергеу стадиясындағы сот бақылауының маңызы мен ролі
Демократиялық бағытты батыл ұстанған елімізде үш ... дара ... – сот ... ... есептелінеді. Оның міндеті болып мемлекет атынан
заң бұзушылықтарға мән бере келе, кінәлілерді қылмыстық жауапкершілікке
тарту және ... ... жапа ... ... ... қорғау
табылады[85, б.120]. Сонау, көшпелі қазақ қоғамында да мемлекеттік ... кең және ... ... ... – сот ... ... Ол ... жүзеге асырылуының негізгі құралы бола білді[86, б.3]. Ал, КСРО
тұсында, Қазақстан сот ... де, ... ... ... ... ... ... Конституциясы қабылданғанға дейін, ... ... ... ... саяси жүйе бағытымен
жұмыс атқарды. Яғни, сот адамды ... ... ... ... ... Ал, мемлекет сотты орындаушы машина ретінде пайдаланды. Ал,
КСРО тараған соң, Қазақстан Республикасында сотты түп тамырымен ... ... ... 30-тамызда ... ... ... сот өз ... таба ... Сот жұмысын жетілдіруге қатысты
бірнеше жаңа заңдар қабылданды. Оның ішінде ең үлкен жетістік, ... ... ... ... туралы» заңының қабылдануы болды.
Бұл институт сонау кеңес кезеңіне дейінгі уақытта ... ... ... ... ... ... ... жұмыс атқарған және халық
билерге құрмет пен үлкен сенім білдірген. Ол туралы, ... ... ... ... ... ... ... «Сот реформасы туралы» - атты
зерттеуінде нақты көрсетеді[88, б.19].
Алда, 20.09.2002 жылы №949 ... ... ... ... ... ... құқықтық саяси тұжырымдамасына
сәйкес, сотқа қатысты тағы да ... ... ... ... ... ... алға қойылған ең үлкен бағыт – «алдын-ала ... ... ... ... [90.] - ... отыр. Қазақстан Республикасы
Президенті Н.Ә.Назарбаев та ... ... ... ... ... ... да осы мәселеге кеңінен ... ... ... ... Адам ... жөніндегі жалпы ұлттық Декларациясында,
Азаматтық және саяси құқықтар жөніндегі Халықаралық Пактіде бекітілген. Ал
Қазақстан Республикасы демократиялық ел ... ... ... ... міндетті.
Жалпы, сот бақылауы, алғашқы рет екінші дүниежүзілік соғыс біткен соң,
қылмыстық іс жүргізу кезінде мәжбүрлеу шараларын жүзеге ... ... ... ... сол ... ... мен ... тарапынын құқық
бұзушылықтар көптеп орын ... ... ... ... ... бұл өкілеттіктерді азаматтарды ұстау барысында кеңінен
пайдаланды. Францияның прокуратурасына және сот ... ... ... және ... ізге түсу ... да ... көп бөлігі жүктелінген. Сондықтан, аталған елдер қылмыстық іс
жүргізу барысында ... ... ... үшін сот ... ... Бұл ... үлкен жұмыстар атқарды. Ал, қазіргі кезде,
осы елдердің барлығында сот беделі жоғары. Мәжбүрлеу шараларын қолдану үшін
соттың ... алу; ... ... ... мен негізділігін
тексеру үшін ұсталған тұлғаларды сотқа жеткізу; тұтқындалған және ... өз ... ... ... ... ... ол елдерде
кеңінен қолданылады[91]. КазССР қылмыстық іс жүргізу барысында да ... ... ... бірақ ол тек қылмыстық іс аяқталып сотқа берілген
кезден бастап қана жүзеге асырылды[92, б.242].
Ал, Қазақстан Республикасында сотқа дейінгі іс ... ... ... ... ... ... алғашқы рет, 1997-жылғы
қабылданған ҚІЖК-де бекітілді. Оның 109, ... ... ... қарастырылды. Қазақстан Республикасы ҚІЖК-не сәйкес, қылмыс туралы
арызды қабылдаудан бас тартылуына немесе қылмыстық іс қозғаудан, азаматтар
мен ... ... мен ... ... ... іс ... жүргізуден, қылмыстық істі тоқтата тұрудан немесе қысқартудан
бас тартылған кезде оның осындай шағымын ... ... ... ... ол адам ... бұзылуына сотқа жүгіне алады (Қазақстан
Республикасы ҚІЖК 109-бабы). Сонымен қатар, сезікті, ... ... ... ... ... ... ... алу түріндегі
бұлтартпау, сондай-ақ қамау мерзімін ұзарту шарасына тиісті ... жері ... ... ... сотқа (Қазақстан Республикасы
ҚІЖК 110-бабы); прокурор санкцияландырған ... ... ... ... ... орналастыруға сотқа шағымдануға құқығы ... ... ҚІЖК ... ... ... кез келген
қылмыстық процеске қатысушылар анықтаушыға, тергеушіге, ... ... ... ... бар мән-жайларды анықтау, өтініш жасап барған адамның
немесе оларды ұсынған адамның құқықтары мен ... ... ... ... іс жүргізу іс-әрекеттерін жүргізу немесе іс жүргізу шешімдерін
қабылдау туралы өтініштермен бара ... ... ... ҚІЖК ... ... ... институты қабылданғалы іске қатысушылардың
құқықтары мен бостандықтарын кепілдендіруде көптеген ... ... ... ... да ... ... ... сотқа шағымданудың тәртібіне қатысты шешімін таппаған
мәселелер пайда болды. Ол теорияда да, тәжірибеде де заңгерлер ... ... ... алып ... ... ... ҚІЖК ... 1-бөлігінде, қылмыс
туралы арызды қабылдаудан бас тартылуына немесе қылмыстық іс ... мен ... ... мен ... ... қозғайтын іс
жүргізу әрекеттерін жүргізуден, қылмыстық істі тоқтата тұрудан немесе
қысқартудан бас ... ... оның ... ... тиісті прокурор
қанағаттандырмай тастағаннан кейін ол адам заңның бұзылуына ... ... деп ... ... іске ... ... шағымдану құқығы бұзылып отыр.
Себебі, Қазақстан Республикасы ... ... ... ... мен ... қорғауға құқығы бар. Ол прокурордан өзінің
шағымына байланысты жауап күтпестен, кез-келген уақытта ... ... ... ... «прокурор қанағаттандырмай тастағаннан ... ... ... ... ... [93] - деп көрсетеді ... ... ... да ... ... ... бапқа түзетулер ендіру туралы
ұсыныстар түседі. Нәтижесінде, 09.12.04 жылы Қазақстан Республикасы ... ... ... ... Осы ... ... ... «тікелей немесе осындай шағымын ... ... ... ... ... ... кейінгі кезеңде заңгерлер арасында, қамауды сот қарауына беру
туралы мәселе көтерілді. Бұл ... ... ... ... ... арасында пікір-таластар болды.
Қамауға алу бұлтартпау шарасы ретінде прокурордың ... ... ... ... ғана және тек ... екі ... артық мерзімге бас
бостандығынан айыру түріндегі жаза көзделген әдейі қылмыс жасалғандығы ... 3 ... ... ... бас ... ... ... жаза
көзделеген абайсызда қылмыс жасалғандығы үшін ... ... ... ... ... бұл ... ... заңмен 2
жылдан артық емес мерзімге бас бостандығынан айыру ... жаза ... ... іс ... ... ... қатысты, егер: оның
Қазақстан Республикасының аумағында тұрақты жері ... он жеке ... ол ... ... бұлтартпау шарасын бұзса; ол қылмыстық
қудалау органдарынан немесе соттан жасырынуға тырысса ... ... ... ... ... ... ... қамауға алуды таңдау
қажет болған кезде осы бұлтартпау шарасын таңдау туралы қаулы шығарады.
Қаулыда ... ... ... ... ... ... мен негіздер баяндалуы тиіс. Қаулымен ... ... ... таңдаудың негізділігін растайтын материалдар қоса тігіледі. ... ... ... ретінде қамауға алуды таңдау туралы қаулы
сезіктіге, ұсталған адамға қатысты ... 132, ... ... ол ... ... аяқталғанға дейінгі 6 сағаттан кешіктірілмей
прокурорға ұсынылуы тиіс. Бұлтартпау ... ... ... ... ... ... ... прокуратураға түскен кезден баста 6 ... ... ... ... ... ... санкція беру құқығы Қазақстан Республикасының Бас
Прокурорына, бас әскери прокурорға, олардың орынбасарларына, ... ... ... аудандық және ... сон ... ... ... немесе қалалық
прокурорлардың құқығында әрекет ... ... ... және ... ... және ... прокурорларының құқықтарында әрекет ... ... ... ... көзделген негіздер болған кезде неғұрлым ... ... ... ... ... (сезіктіні) қамауға алуға
санкция береді. Прокурор қамауға алуға санкция туралы мәселені шешу кезінде
күзетпен ұстау үшін ... бар ... ... ... ... ... ... жеке жауап алуға міндетті. Жауап Алу ... ... ... еге рол іске ... болса, кәмелетке
толмаған айыпталушының (сезіктінің) заңды өкілдері қатыса алады және
қаралатын ... ... ... ... айта ... Бұлтартпау шарасын
таңдау туралы қаулы мен қамауға Алу үшін негіздер бар ... ... ... (сезіктіден) жауап ... ... ... ... ... түрінде қамауға алуды қолдану туралы санкція
береді немесе санкція беру ден бас тартады. Прокурордың ... ... ... бас тарту туралы белгісі бар қаулы тергеушіге, анықтаушыға,
айыпталушыға (сезіктіге) ... және ... ... ... ... ... беру ден бас ... жоғары тұрған прокурорға шағым
берілуі мүмкін. Прокурор осы бұлтартпау шарасын қолдануға ... ... ... ... сон ... Қазақстан Республикасы ҚІЖК-нің 110-
бабында көзделген тәртіппен судья бұл ... ... ... ... сол ... нақ сол іс ... ... алу жөнінде санкция беруді
сұрап, прокурорға ... ... ... сол ... ... алу қажеттілігін
негіздейтін жаңа мән-жайлар пайда болған кезде ғана мүмкін ... ... ... бұлтартпау шарасы ретінде қамауға алуды қолдану туралы
мәселе сотта туындаса, ол туралы шешімді ... ... ... немесе
бастамасымен сот қабылдап, ол туралы ... ... Егер ... ... ... ... бұлтартпау шарасын қолдану туралы
өтінішті қанағаттандыруға жеткілікті негіздер болмаса, ... мен ... ... ... ... ... құқылы. Прокурор мен сот
айыпталушыға (сезіктіге) қолданылған ... алу ... ... ... үйде қамап ұстауды кепілге алмастыруға құқылы. Бұл жағдайда
айыпталушы (сезікті) келісілген сома іс ... ... ... ... ... ... немесе үйде қамауда ұстауда қалады. Осыдан кейін
прокурордың, соттың қаулысы ... ... ... ... Қазақстан Республикасы ҚІЖК-не сәйкес, бұлтартпау ... ... ... ... және олардың жақын
туысқандарына хабарлауға ... ... ... ... ... сотқа шағымдана алады.
Бір топ қамау сот арқылы жүзеге асырылу қажет деп көрсетсе, келесілері
қамау тек прокурор арқылы ... ... тиіс ... Оспанов С.Д.: «Сот бақылауын енгізу өте орынды. Тәжірибеде
байқалғандай сот бақылауы прокурорлық ... ... ... сот ... ... ... еткен, қылмыстық істер бойынша кез келген
шешім шығару барысында, ... ... оның ... ... қатаң
реттелген. Сонымен қатар, сот ... ... ол ... ... деп ... Рогов И.И.: «Прокурордың іс жүргізу мәртебесі нақты емес. Өйткені,
прокурор заңдылықтың сақталуын, тергеуге және сот ... ... ... ... алады, ал екінші жағынан, ол айыптаушы ... ... ... ... тарапынан процессуалдық бақылаудың
тиімділігіне әсер етеді»[95, б.22] - дейді.
Қамауды прокуратурада қалдыруды ... ... ... ... ... ... 13-бабына сәйкес,
әркімнің өз ... мен ... сот ... ... құқығы
бар. Азаматтық және саяси құқықтар жөніндегі Халықаралық Пактінің 9-бабының
4-бөлігінде де, әрбір тұтқынға алынған және ... ... ... ... ... ... деп табуы немесе оның заңсыз ... ... ... ... оның ісі сотта талқылануы қажет – деп ... өте ... ... ... ... беруге болмайды. Себебі, ол елдермен
салыстырғанда, Қазақстан Республикасы ҚІЖК-де алдын-ала ... ... ... Бұл стадияда соттың қамауға санкция беруі тиімсіз.
Екіншіден, ... ... ... беруі сезікті мен айыпталушының
құқықтарын ... да ... ... ... ... ... ... сәйкес, сезікті, айыпталушы, олардың
қорғаушысы, заңды өкілі прокурор санкцияландырған ... алу ... ... ... ... ... ... тиісті прокуратураның
орналасқан жері бойынша қалалық ... ... кез ... ... ... б. 27-29] - дейді.
Ол туралы В.С.Комиссаров ... ... ... ... беру – ... ... ... жағынан алғанда, егер сотқа қамауды берсек, онда
азаматтардың мүдделері бұзылуы мүмкін. Себебі ... ... ... ... ... ... қарауға мүмкіндігі болмайды. Егер тұлғаны
ұстауға қажетті деректердің жеткіліксіздігінен, оны қамауға мүмкіндігі ... ... ... бірі – ... ... ... туралы қолхат
алу қолданған жағдайда, ол басқа жақа қашып кетуі мүмкін. Сондықтан ... ... ... б.58-61].
Ал, В.Спицын: «Бүгінгі күнде, жаңа Ресей Федерациясы ... ... ... ... ... ... ... Соның ішінде сот бақылауын алдын ала тергеу барысында күшейту
қажет болды. ... ... ... ... ... ... алынып,
сотқа берілді. Бірақ осы арқылы көп ... өз ... таба ... ... ... ... ... өз дәрежесінде ақталмай отыр.
Кепілдендіруді дұрыс жүзеге асыра алмауда. Қылмыстық сот ісін жүргізу
қағидалары ... ... ... ... ... Яғни олар ... ... барып отыр.Мысалы Мәскеу қаласы ІІБ қызметкерлерімен
қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... Ермаков
ұсталынды. Ұстау барысында қызметкерлер арқылы қылмыстық іс жүргізу заңының
кейбір нормалары сақталынбаған, бірақ ... ... ... қаласы
Измайл аудандық соты қамау түріндегі бұлтатпау шарасын қолданады. Бірақ та
прокуратура жоғарғы ... ... ... ... бұл қаулы өз күшін жойды.
Оған басты себеп болып, аудандық ... істі ... ... ... ... ... бұзылды. Сотқа қамауға санкция берілудің
тиімсіздігін, статистикалық мәліметтерден де ... ... Егер ... жылы ... ... ұсталған азаматтардың саны сәл кемігенімен,
соңғы ... ... ... ... ... отыр (2002 ж. ... – 21 967
адам, 2003 ж. қаңтар – 23 346, 2003 ж.мамыр – 23 743 ). Сот ... ... ... ... көп ... ... болып отырған
жоқ. Жыл сайын 1 500 жуық ... ... ... ... ... және ... әсерінен босатылып отыр»[98, 9б] -
дейді.
Ал, М.Ч.Қоғамов: «Сот бақылауы, соттың, қылмыстық істерді ... ... ... ... емес ... іс ... ... болып табылады. Яғни сот, тергеу ... ... ... қатар, қосымша әкімшілік жетекші ретінде ғана іс
атқарады. ... да бұл іске әлі ... ... ... ... жазалау
органына айналуына әкеп соғуы мүмкін »- деп көрсетті.
Бірақ, 21.05.2007-жылғы Қазақстан Республикасы Конституциясының ... ... ... ... жоғарыдағы айтылған ... ... ... Конституцияның 16-бабына сәйкес, қамауға алу және
қамауда ұстау заңда көрсетілген жағдайларда, ... ... ... ... тек ... ... ... ғана жүзеге асырылады
[99].
Біздің пікірімізше, ... ... ... Бұл ... ... ... алға ... үлкен қадам болып табылады. Санкцияны сотқа беру
арқылы, біз Қазақстан Республикасы ... ... ... жаңа ... » атты ... ... ... жолауында нақты
тапсырманы орындай білдік.Сонымен қатар, қамауға санкция беру өкілеттігін
сотқа беру арқылы, біз ... мен ... ... кепілдендіре аламыз.
Сонымен қатар, бүгінгі таңда, КССРО таралған соң, оның құрамында
болған көптеген социалистік елдер де, ... ала ... ... ... ... асыра бастады. Мысалы, 28.06.1992-жылы қабылданған
Конституциясында Эстония Республикасы ... ... деп ... тұлға,
48 сағаттан артық соттың шешімінсіз ұсталынбайды» - деп ... ... ... 25.10.1992-жылғы қабылданған Конституциясында,
«ұстауға ... ... 48 ... ... шешіледі, бірақ сот шешім
шығарғанда, сезікті (ұсталынған тұлға) ... ... ...... бақылауының тиімділігін статистикалық мәліметтерден де көруге
болады. Мысалы: 2004 ... 12 ... ... ... ... іс қаралған (2003 ж. – 73 898 іс). Олардың ішінен 45 188 ... 38 526 іс үкім ... ... (2003 ж 12 айда 54 520 ... 46 282 іс қаралған). Ақтау үкімдері 475 адамға қатысты шығарылған
(2003 ж. 378 адамға қатысты ... Осы ... ... ... ... ... болады.
Ендігі кезекте алда тұрған басты мәселе, Қазақстан Республикасы ҚІЖК-
не өзгертулер мен толықтырулар керек. Сондықтан, соттың ... ... ... ... жүзеге асырылатындығы туралы мәселені шешу қажет.
Тағы бір туындаған сұрақ, үйде қамау және ... ... ... ... мәжбүрлеп орналастыру кімнің шешімі жүзеге асырылу
қажет екендігін анықтау қажет.
Конституцияда болған ... ... ... ... ... ... қаулысымен «Қамау түріндегі бұлтартпау
шарасын қолданудың сұрақтары жөніндегі Қазақстан Республикасының кейбір ... ... мен ... ... туралы» Заң жобасы
дайындалды[100].
Жасалынған жобаға сәйкес, Қазақстан ... ... ... ... мен ... ұсынылып отыр.
Қамауға алу және қамауда ұстау ... ... ... шағымдану құқығы беріле отырып, тек соттың санкциясы арқылы
ғана жүзеге асырылады. Тұлға прокурордың ... ... ... ... ... ... ... адамды сот-
психатриялық сараптама ... үшін ... ... мәжбүрлеп
орналастыруға соттың шешімімен ғана жол беріледі. ... ... ... ... ... үшін медициналық мекемеге
мәжбүрлеп орналастыруға соттың санкциясы бойынша жол беріледі (Кодекстің 14-
бабының 2-бөлігі). Тек сот қана ... ... ... ... ... ... қамау түрінде таңдалған бұлтартпау шарасына ... ... ... ... ... бере ... (59-бап 2-бөлік).
Сезікті, айыпталушы, олардың қорғаушылары, заңды өкілі, ... ... ... сот ... ... алу ... ... және қамау мерзімінің ұзартылуына, қамауға ... ... ... мерзімін ұзартудан бас тартса, шешім хабарланғаннан
күннен бастап 3 тәулік ішінде, қаулы шығарған сот ... ... ... теңестірілген сотқа, шағымдануға құқылы, ал ... ... ... ... ... және наразылықтың жасалуы қамауға алу үшін
қолданылған бұлтартпау ... ... ... сот ... ... ... және тұлға қамаудан босатылмайды. Шағым берілетін
мерзім өткенге дейін, тез арада іс шағым ... ... ... қорғаушыға, заңды өкілген, жәбірленушіге және прокурорға
хабарлана отырып, ... ... ... және ... ... жолданады. Облыстық немесе оған теңестірлегн соттер, 3
соттан тұратын құраммен бірге, сотқа қылмыстық іс түскен мезеттен ... ... ... ... ... айыпталушыға қамау түрінде
қолданылған бұлтартпау ... ... ... ... ... туралы
қабылдаған шешімінің заңдылығын және негізділігін тексереді. Сот отырысында
міндетті түрде ... және ... ... ... Отырыста сонымен қатар сезіктінің, айыпталушының заңды
өкілдері, жәбірленуші, оның заңды ... және ... ... ... Бірақ та, олардың шағым қаралатын күні себепсіз келмеуі ... ... ... ... ... ... ... ізге
түсу органдарынан талап етілген қылмыстық іс материалдарын ... ... ... ... аудандық (қалалық) немесе оларға теңестірлеген соттардың қаулыларын ... ... ... ... немесе оларға теңестірлеген соттардың қаулыларының
күшін жояды немесе ... ... ... жоя ... ... ... шарасын қолданады;
3) аудандық (қалалық) немесе оларға теңестірлеген соттардың айыпталушының
қамау мерзімін ұзартудан бас тарту туралы қаулыларының күшін жояды;
4) ... ... ... ... ... соттардың
айыпталушының қамау мерзімін ұзарту туралы ... ... б.73] ... ... оған ... ... қаулылары соңғысы,
шағымдануға және наразылық ... ... ... ... ... ... тұлғалардың
шағымдануы, сол іс бойынша, әрбір қамау мерзімін жаңадан азарту ... ... ... ... ... бір ... ... жылдары ғалымдар арасында, алдын-ала тергеу
барысындағы жүргізілген барлық ... ... (іс ... ... ... ... жедел-іздестіру шаралары және
т.б.) сот бақылауын ендіру қажет деп түсіндірді.
Бұл пікірге қатысты ... ... ... ... ЖІҚ
туралы заң бар. Осы заңға сәйкес, ... үйге бас ... ... ... мен ... ... әкеп ... Сондықтан да, жедел
іздестіру шараларын жүргізуден бұрын, соттан ... алу ... Егер ... ... шараларын жүргізуге келісім бергенде ғана жүзеге асырылуы
тиіс»[102, б.68] - ... бір ... ... ... ... ... тергеуге қайтару
институты.
Сонымен қатар бұл бағыттарда, біріншіден істі қайта қарау институтын
тарату туралы пікір таластарға нүкте қою ... Бұл ... ... және ... ... принциптеріне қарама-
қайшы.Сондықтан да қылмыстық істерді қайта қарау үшін қосымша ... ... сот ... жеткіліксіз тұсы болып саналады, яғни азаматтарды
қорғауға тиімсіз ... ... ... ... ... ... істерді қосымша тергеуге қайтару, сот ... ... және ... ... кері ... тигізеді. Сонымен
бірге, сотқа куәларды шақыру, олардың ... ... ... ... ... ... айыптаушы куәлар тізіміне ... және ... ... және ... да ... әрекеттері материалдық
тежеулерге әкеледі, бұл салық төлеуші азаматтардың иықтарына салық болады.
Қолданыстағы алдын-ала тергеу жүргізу және сот ... ... ... ... қорғауға жұмыс істемейді[103, б.27] .
Қылмыстық істерді соттан ... ... үшін ... біздің
пікірімізше қазіргі таңда, қолайсыз. Керісінше қылмыстық істерді қосымша
тергеуден бас ... ... оның ... сотқа дейінгі іс жүргізудегі
олқылықтардың ... ... ... ізге түсу ... ... ... сүйенсек, қылмыстық істерді қосымша тергеу үшін қайтаруы, істі
тез шешуге қол жеткізуге ... ... істі ... ... ... ... де қамауда ұстаудың мерзімі ұзаратыны сөзсіз. Бұл тергеудің
тездігі мен толықтығына өзара қайшылық тудыратын тәріздес, ... ... ... қадағалаудың осалдығын байқатып отырғандай.
Ресей Федерациясы ҚІЖК сәйкес, соттың істі ... ... ... ... Сондықтан да қазіргі таңда сот айыптау мен ... ... шешу ... де, ... бұл туралы екіжақтың бірі
өтініш жасаса да соттың істі ... ... ... Осындай мәселелердің
орнын толтыру үшін, сотқа істі қосымша ... ... ... ... б.33-35].
ҚОРЫТЫНДЫ
Конституция – бұл жоғарғы заң күші бар және адам мен ... ... ... негідерін, сонымен ... ... ... ... ... ... ... конституциялық құқықтарына мыналарды жатқызуға болады: кез келген
адам өмір сүруге, бостандыққа және жеке ... қол ... ... де ... қадір-қасиетін кемсітетіндей көз алартушылыққа және
жазаға ұшырамауы тиіс; барлық адамдар заң алдында тең, заңмен тең ... ... кез ... адам тұратын орнын мемлекет шегін еркін
алмастыруға және таңдауға ... кез ... адам ... ... ... денсаулығын және тұрмыс жағдайын ... ... ... ... етуге, білім алуға, дем алуға; ... қай ... ... және қай ... ... өзі ... ана тілі мен төл ... құқылы. Сондықтан да қылмыстық іс жүргізуге тартылған әрбір
адамның конституциялық құқығы толық сақталуы аса ... ... ... ... туралы ұғымдар
кездескендігімен, сезікті мен айыпталушының конституциялық құқықтарына
нақты ... ... ... ... пікірімізше оған қатысты
келесідей анықтама беріп отырмыз: «Сезікті мен айыпталушының конституциялық
құқықтары ... - ... ... ... ... ... және қылмыстық іс жүргізудегі сезікті мен
айыпталушының құқықтық мәртебесімен анықталатын құқықтары мен бостандықтары
болып ... ... мен ... ... құқықтарына:
бостандыққа және жеке басқа қол сұғылмаушылық құқығы; ешкімнің ... сот пен заң ... тең ... ... және тегін білікті заң
көмегін алу құқығы; тұратын орнын еркін ... және ... ... отбасының және басқаларының денсаулығын және ... ... ... ... ... ... ... білім алуға, дем алуға; ана
тілін пайдалану ... ... іс ... алдын ала тергеу стадиясында қылмыстық іске
қатысушылардың конституциялық құқықтарын қамтамасыз ету ... Ол ... заң ... ... ... ... ... Олардың бірі кепілдіктерге іске қатысушылардың құқықтары ... ал ... ... нормаларды, тіпті қылмыстық іс
жүргізуді жатқызады. Бірақ ... іс ... ... ... бір ... ғана түсінік беруге болмайды. Олар
тек біріккенде ... ... іс ... ... ... ... конституциялық құқықтарының сақталуын қамтамасыз ете алады.
Біздің пікірімізше: «Қылмыстық іс ... ... – бұл ... ... ... ... құқықтарын қамтамасыз етуге,
қылмыстық сот ісін дұрыс жүзеге асыруға бағытталған барлық ... ... ... Ал, ... мен ... ... іс жүргізу кепілдігі болып олардың құқықтарын ... ... ... ... ... ... іс жүргізудің іс
жүргізудің кепілдіктері жүйесіне: құқықтық нормалар, институттар,
принциптер, ... іс ... ... ... мен ... жүргізудің нысандары, прокурорлық қадағалау, сот бақылауы, соттар алқасы
жатқызылады.
Алдын ала ... ... ең көп ... ... ... ол ... іс әрекеті болып саналады. Тергеу іс әрекеттерін жүргізу
барысында «қылмыстық істер бойынша іс ... ... ... мен бостандықтарын қорғау» принципінің кепілдіктер ретінде маңызы
үлкен. Бұл ... ... үшін ... іс ... ... тергеу іс
әрекеттерін жүргізуге қатысты ережелер ... Ол ... ... тергеу іс әрекетінде үлкен маңызға ие.
Әрбір тергеу іс әрекетін жүргізу барысында іске қатысушылардың жеке
басы анықталуы тиіс және ... мен ... ... ... ... барысында бұл талаптар толық орындалмайды, сондықтан да, біздің
пікірімізше кез келген құқықтар көрсетілген ... ... ... айыпталушыға қол қойып тапсырылғаны дұрыс. Бұл ... ... ... құқықтарын кепілдендіре алады.
Сонымен қатар, біздің пікірімізше, алдын ала тергеу стадиясында
жүргізілген көптеген тергеу іс ... ... ... ... мен өзгерістер енгізу керек деп есептейміз. Осы арқылы ғана
біз сезікті мен ... ... ... ... ... Мысалы, Қазақстан Республикасы ҚІЖК-нің 244-бабының
талаптарына сәйкес, тергеуші сараптама ... ... ... ... ... жүргізілгенге дейін немесе сараптаманың
қорытындысымен ... ... ... ... ... ... келе өзіне тиесілі құқықтарына түсіндірме ала алады; сарапшыдан бас
тартуға немесе сараптама жүргізуден сот сараптамасы органын шеттету ... ... ... ... ... ... белгілі бір сот
сараптамасы органдарының қызметкерлерін тағайындау ... ... ... ... жүргізілуі туралы өтініш жасайды және
т.б. Оларға өздеріне тиесілі құқықтарының түсіндірілгені туралы тиісті
хаттама ... ... ... бұл ... ... барысында толық
орындалмайды. Оған қылмыстық ... ... ... ... көз
жеткіздік. Көп жағдайларда тергеу органдары тараптардың ... ... ... ... ... бұзып, сараптама
жүргізу туралы қаулымен айыпталушыларды сараптама жүргізіліп болғаннан
кейін ғана таныстырады. ... ... бұл ... бұзылуына негізгі
себеп, сараптама тағайындау барысында ... ... ... ... ... ол ... сезіктінің сараптаманың
тағайындалғандығы туралы қаулымен танысуға ешқандай реті болмайды, бұл тек
сезікті ұсталған кезден ... қана ... ... ... да, заңға
«мүмкіндік болмаған жағдайларды қоспағанда, барлық уақытта ... ... ... ... ... оның тағайындалғаны
туралы қаулымен танысуға міндетті және онда осы ... ... ... – деп өзгеріс ендіру керек.
Сонымен қатар, алдағы уақытта, сот медициналық сараптамасын жүргізу
үшін сезікті мен ... ... ... ... туралы
қабылданатын шешімді тек сотта ғана ... ... ... сезікті мен
айыпталушыны медициналық мекемеге орналастыру оның жеке ... ... ... ... Ал, іске ... конституциялық құқықтарын
толық кепілдендіру үшін бұл аса керек деп есептейміз. ... ... ... ... ... іс ... ... (Қазақстан Республикасы ҚІЖК нің 200-бабы). ... және ... ... өкілеттігіне сараптаманы тағайындау
кірмейді. Бірақ, тәжірибе барысында, сараптаманы тағайындау, анықтау органы
бастығының бекітуі арқылы, анықтаушы және ... ... ... кеңінен
жүзеге асырылып отыр. Біздің пікірімізше бұл заңның талаптарына ... ... олар ... ... сараптаманың дәлелдемелік күші
болмайды. Ол туралы, Қазақстан Республикасы Жоғарғы ... ... №4 ... ... ... жоқ ... тағайындауымен
немесе қаулысыз, сондай-ақ өзге де заң талаптарының бұзылуымен жүргізілген
(сараптама түрлерінің жүргізілу кезектілігі ... ... ... ... ... ... ... деп таныла
алмайды» –деп көрсетілген. Біздің пікірімізше, сезікті мен айыпталушының
конституциялық конституциялық құқықтарын толық ... ... ... ... - ... жою ... Қазақстан Республикасы ҚІЖК-
нің 200-бабына, кейінге қалдыруға ... ... іс ... ... ... ендіру қажет.
Сезікті мен айыпталушыдан сараптамалық зерттеу үшін үлгілер алу ... ... ... ... ... ... Бұл сезікті мен
айыпталушыдан сараптамалық зерттеу үшін мәжбүрлеп үлгілер алу ... мен ... ... ... [105, ... ... ... ҚІЖК-нің 263-бабының 3-бөлігіне: «……
сезіктіден, айыпталушыдан осы баптың екінші ... ... ... мәжбүрлеп алуға прокурордың санкциясымен немесе ... ... ғана жол ... - деп ... ... ... ... алу барысында ... ... ... ... ... ... үшін үлгілер мәжбүрленіп алынса,
міндетті болып табылады. Бұл сезікті мен айыпталушының құқықтарын ... ... ... ҚІЖК нің ... ... ... ... тергеу іс-әрекеттерін: қарауды, тінтуді, алуды,
куәландыруды, сезіктілерді ұстау мен ... ... ... ... куәлардан жауап алуды жүргізуге құқылы» ... ... ... ... ... ... .. ... тағайындауды,
сараптамалық зерттеу үшін үлгілер алуды жүргізуге құқылы» деп ... мен ... ... ... ... куәландыру прокурордың
санкциясымен жүзеге асырылуы тиіс. Осы ... ... ... ... ... ... да, ... Республикасы
ҚІЖК нің 226-бабы 2-бөлігінде көрсетілген «жәбірленушінің, куәнің мәжбүрлеп
куәландырылуы прокурордың санкциясы бойынша жүргізіледі» деп ... ... ... ... ... ... санкциясы бойынша жүргізіледі, ал кезек күттірмейтін
жағдайларда ... ... ... ... ... ... ол
туралы 12 сағат ішінде прокурорға хабарландырылуы мүмкін» деп ... үй мен ... ... ... ... бар. ... ҚІЖК-нің 7-бабының 1-бөлігі 42-тармақшасына сәйкес, ... «бір ... ... ... ... немесе тұрақты тұруына арналған
үй-жай немесе құрылыс, оның ... ... ... ... ... ... саяжай үйі, мейманхана нөмірі, каюта, көп пәтерлі үйлерді қоспағанда,
оларға ... ... ... үйлердің верандалары, террасалары,
галереялары, балкондары, жертөлесі және шатыры, сондай-ақ өзен ... ...... Ал, ... үй ... ... ... тұруына арналған үй-
жай саналады. Сондықтан да, заң ... орын ... ... ... ... ... тұрғын үймен қатар, баспананы да қараудың
процессуальдық тәртібін көрсету керек.
Эксгумация ... бір түрі ... ... (Қазақстан
Республикасы ҚІЖК-нің 225-бабы). Бұл тергеу іс-әрекеті, адамның мәйітін
жерленген ... ... алу, ... ... оның ішінде қосымша немесе
қайталап тексеру; тану үшін көрсету; сараптама жүргізу ... ... Оны ... ... ... ... ... шығара отырып,
прокурордың санкциясын алады. ... ... ... ... ... және қайтыс болған адамның туыстарына хабарланады. Бұл тергеу іс-
әрекеті заң бойынша тек қылмыстық іс қозғалғаннан кейін ғана ... ... ... ... ... біздің пікірімізше бүгінгі таңда
осы тергеу әрекетінің қылмыстық іс қозғалғанға дейін жүргізу ... ... ... қылмыстық істі қозғау стадиясында жүргізу
арқылы сараптама тағайындау және ... да ... ... ... ... ... барысында жерленген жердің әкімшілігі және
қайтыс болған адамның туыстары, сот ... ... ... ... ... ... куәгерлердің осы тергеу әрекетін
жүргізуде қатысуы міндетті болып есептелінбейді. Ал, ... ... ... ... ... аса қажет. Өйткені, осы арқылы біз
заңдылықтың толық ... ... ... ... осы ... ... ... қатысуы арқылы, өлген адамның туысқандарының тарапынан
туындайтын ... ... ... тергеушінің
мәртебесін негізсіз айыптаудан қорғаймыз.
Біздің пікірмізше ... ... ... сезіктінің құқықтарын толық
кепілдендірмейді. Сондықтан да, тану ашық түрде жүзеге асырылуы ... ... ғана ... ... ... ... ... тінтулерді прокурор жіті қадағалауда ұстауы ... ... үшін ... ... ... тексеру керек, қажет
болған жағдайларда қылмыстық істің материалдарымен сұрау ... ... ... іске ... айып ... ... бастап, немесе
сезікті ретінде танылған уақыттан бастап жіберіледі. Қорғаушы іске қатысуға
рұқсат етілген сәттен бастап: сезіктімен және айыпталушымен ... ... ... ... ... және ... жолығуға; айып тағылған ... ... ... айыпталушыдан жауап алу кезінде, сондай-ақ
олардың қатысуымен немесе олардың ... ... ... ... іс-
әрекеттеріне, сондай-ақ қорғаушының өз өтініші бойынша жүргізілетін тергеу
іс-әрекеттеріне қатысуға құқылы. Бірақ ... іске ... ... теорияда да, тәжірибеде де ... ... ... ... ... іс ... ... қаулы шығарылған тұлға да
сезікті болып табылады. Осы ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылуы тиіс. Бірақ қылмыстық іс жүргізу ... ... ... іс ... ... оның ... ... қалай
жүзеге асыра алатындығы туралы хабарлаудың тәртібі қаралмаған. Сондықтан,
бұл құқықты сезікті уақытылы ... ол тек ... ... ... ... ұсталынса немесе оған қатысты қамау түріндегі
бұлтартпау шарасы қолданылса ғана өз құқықтарын ... ... ... ... ... ... ... заңға міндетті түрде
толықтырулар қажет.
Қазақстан Республикасы ҚІЖК-нің 74-бабы 2-бөлігіне ... ... және ... ... саны мен ... ... оңаша
және құпия жолығуға; заңгерлік көмек көрсету үшін қажетті ... және ... ... және ... ... ... ... ісін жүргізуде жоғарыда көрсетілген ... жиі ... ... ... ... ... ... қолданылса, оның айыпталушының
өзара кездесу ұзақтығы жиі ... ... ... ... ... ... мен ... қамауда ұстаудың тәртібі мен
шарттары туралы» заңына сәйкес, адвокат ұсталғандармен және қамаудағылармен
кездесуге заң кеңесінің ... ... ... рұқсат етіледі (ҚІЖК 17-
бап.). Бірақ ... ... ... тергеушінің рұқсатынсыз
қорғаушыны жібермейді. Себебі, қорғаушы өз қорғауындағы адамға жолығу үшін
міндетті түрде тергеушінің рұқсатын алу ... Ал, ... ... қорғаушыға сезіктімен (айыпталушымен) кездесуіне рұқсат беруден
бас тартатын да жайттар ... ... да, ... ... ... ... ... толық қарастырылуы тиіс.
Алдын ала тергеу стадиясында қылмыстық ізге түсу органдары сезікті мен
айыпталушының мүдделерін ... үшін ... ... ... ... қорғаушы ретінде жіберіледі. Бірақ, ... ... да да заң ... жоқ, ... ... болып келеді. Олар
керісінше сезікті мен айыпталушының дұрыс қорғануына кері ... ... ... ... өз ... ... ... себеп – адвокаттар алқасы ... ... ... ... бұл ... ... ала тергеу
органдары жетекшілерімен келісіле отырып шешілуі тиіс. Осыған ... ... ... ... ... ... ... және қылмыстық
іс жүргізу тәртібі бойынша ... ... ... ... ... ... ... «Муниципиальдық адвокатурасын» құру қажет. Оған
бүгінгі таңдағы Қазақстан Республикасының экономикалық жағдайы ... ... ... ... ... құру ... біз оның ... органдарға тәуелділігін жоя аламыз. Оған ... ... ... ... қызметіне қарай бюджеттен төленген
қаражаттың ... ... шарт деп ... Оған шет ... ... ... алуға болады. Мысалы, Литва елінде 28.03.2000 жылы
«Заң көмегін мемлекеттік кепілдендіру туралы» заңы қабылданды. Осы ... ... және ... ... ... ... конторалар
құрылған. Халықаралық ұйымдар Шауляйстік адвокаттардың жұмысына ... ... ... Мұндай мемлекеттік адвокаттық конторалар басқа да жекелеген
адвокаттарға ... ... ... ... ... ... Ал, АҚШ ... қылмыстық іс жүргізу барысында оған қатысушылардың ... ... ... ... ... ... АҚШ Конгрессі кәсіби заң
көмегін жүзеге асыру үшін жылына 400 млдр дол. аса қаржыны ... ... ... ... және ... Федерацияларында осы мәселелерден
шығу үшін «Муниципальдық адвокатура құру туралы» заң ... ... ... ... ... үшін мемлекеттен бөлінетін қаржының көлемін
ұлғайтуда.
Қылмыстық іс жүргізуде ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы қылмыстық іс жүргізу
кодексінің ... ... ... және өзін дұрыс ұстау туралы
қолхат беру» бұлтартпау шарасының мерзімі, ұзарту тәртібі ... ... ... ... ... іс ... ... 158-бабына 7-
бөлік ретінде, «Егер алып келу туралы қаулы ... ... ... ... ... яғни онда тұратын тұлғалардың еркінен тыс бас ... ... ... ... ... ... ... сотқа
сезіктінің, айыпталушының, жәбірленушінің, куәнің тұратын үйіне еркінен тыс
кіруге рұқсат беруін сұрап өтініш жасауы ... Егер ... ... ... ... үйге бас сұғу ... тергеушінің
қаулысы арқылы жүзеге асырылуы ... - деп ... ... ... Республикасы ҚІЖК-нің 17-бабының 1-бөлігіне, «тұрғын үйге онда
тұратын адамдардың ... ... ... оны ... және ... алып ... заңда белгіленген жағдайлар мен тәртіп бойынша ғана жол ... ... ... қажет. Қызметінен уақытша шеттету прокурордың рұқсаты
арқылы ғана жүзеге асырылуы дұрыс ... еді. Осы ... ... кепілдендіруде үлкен маңызы бар. Бұл ... ... ... ... ... ... жұмыс істеу
құқығының толық қамтамасыз етуін кепілдендіреді. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... ... толықтырулар енгізілуі қажет: Онда «Егер айыпталушының ... ... ... қатысты қылмыс белгілері болмаса, онда
айыпталушының өз қызметінен уақытша шеттету тек прокурордың және ... ... ... тиіс » - деп ... қажет.
Қазақстан Республикасы Жедел-іздестіру қызметі туралы заңын теориямен
және қылмыстық іс жүргізу кодексімен ... ... ... қорғау
органдарының қылмыстық іс жүргізу барысында сезікті мен ... ... ... өз ... ... қадағалау және сот бақылауы басты кепілдік. Біздің
пікірімізше, ... ... ... үшін, Ресей федерациясы
қылмыстық істер жүргізу кодексіне мән беру ... ... бірі ... қозғау барысында тергеушінің, анықтаушың осы туралы прокурормен
ақылдасуы. ... ... ... ... ... анықтаушы,
тергеуші қылмыстық істу қозғау туралы ... іс ... ... ... ... жібереді. Қаулымен бірге қылмыс туралы алынған ... ... ... ... ... ... ... қаулылары (оқиға болған жерді қарау, ... ... ... ... мәліметтер бойынша прокурор қылмыстық
істі қозғауға келісім береді, ... ... істі ... бас ... ... ... тіпті мәліметтерді қосымша қарауға жібереді[106,
б.73]. Сонымен ... атап ... жайт бұл ... және ... ... ... ... емес. Анықтаушы мен ... ішкі ... ... ... ... ... ... Прокурордан келісім алу керісінше қылмыстық ізге түсу аумағына
тартылған ... ... мен ... ... ... ... іс-әрекеттер қылмыстық істердің заңсыз қозғалуын азайтуға
өз септігін тигізеді. ... да, ... ... осы ... ... туралы прокурордың келісімі” туралы ... өз ... ... ... ... ... ... көпшілігі, прокурордың ... ... ... ... ... Сондықтан әрбір жасалған
тінтулерді прокурор жіті қадағалауда ұстауы шарт. Тінту жасау үшін ... ... ... ... ... ... ғана санкцияның берілуі
туралы шешім қабылдануы керек.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ... ... ... ... ... ... ... халқына жасаған жолдауы Қазақстан-2030.
2. Мами К.А. Проблемы усиления гарантий прав ... ... // ... усиления гарантий ... ... ... ... междунар.науч.-
практ.конф. – Алматы: Киік, 2003. – 122 с.
3. Анализ ... прав ... и ... в ... ... и ... ... с соблюдении
прав человека и гражданина в ... ... в 2004 ... Под ... Т.Д. Абишева. – Алматы: Lem, 2005. – 164 с.
4. Қазақстан Республикасы Бас Прокуратурасының ... ... ... ... Республикасы Бас Прокуратурасының 2007-жылдың 1-
тоқсанына арналған статистикалық ... ... ... ... Нұрсұлтан Назарбаевтың
Қазақстан халқыны ... ... өз ... ... ... ... // Егеменді Қазақстан. 2 наурыз.
1998 ж.
7. Ожегов С.И. Словарь русского ... ... 53 000 ... – М.: ... ... 1970. – 900 с.
8. Шуменова Р.Т. Система процессуальных гарантий обеспечения
принципов уголовного судопроизводства. Дисс. на ... ...... 2003. – 164 ... ... процесс. Учебник для студентов юридических вузов и
факультетов. Под ред. К.Ф. ... изд. 4-е ... и доп. ... ... 2000. – 608 ... ... Ф.Н. Обеспечение публичных и личных интересов при
расследовании преступлений. - М., 2004. – 167 с.
11. Куцова Э.Ф. Гарантии прав ... в ... ... - М., 1973, – 321 ... ... П.Е. Гарантии интересов права обвиняемого, ... ... ... и ... ... ... // Гарантии прав ... ... ... ... и процессе. - Ярославль,
1981, – 129 ... ... О.Я. ... прав подсудимого в судебной
практике научной практическеский коментарий судебной практики
за 1971 г. – М.: Юр. ... 1972, - 232 ... ... ... ... ... для студ. Сред. Проф. Учеб.
заведений / Н.И.Газетдинов, С.Я.Казанцев. – М.: Издательский
центр «Академия», 2005. – 272 ... ... ... ... для ... // Под общ. ред. ... ... А.С. – М.: НОРМА, 2001. - 384 с.
16. Ахпанов А.Н., Насыров Г.Х. Арест в качестве меры ... ... ... и ... ...
Алматы, 2005. – 183 с.
17. Ерешев Е. Қылмыстық іс жүргізу. ... ... ...... 2006. - 216 ... ... Д.К. Гарантии прав ... в ... ... – Алматы, 2005. – 168 с.
19. Кучуков К.М. Актуальные ... ... ... и ... ... при ... следственных действий
// Соблюдение конституционных прав и ... ... ... ОВД: ... ... межведомственного
научно-практической конференции. Ч. 2. – Алматы: ООНИ и РИР
Академии МВД РК, 20003. – 632 с.
20. Оспанов С.Д. ... ...... ... 2003 – 204
с.
21. Толеубекова Б.Х. Қылмыстық іс жүргізу құқығы. - ... ... ... ... Г.Р. Теоретические проблемы борьбы с преступлениями
в сфере медицинского обслуживания населения. Автореферат на
соиск. д.ю.н. - Алматы, 2005. – 54 ... ... Т.А. ... ... прав ... при
применении мер принуждения в уголовном судопроизводстве
Республики ... ... ...... КЮИ МВД ... ... 2006. – 172 с.
24. Тусупбеков Р.Т.Вступительное ... ... прав ... в ... ... ... Материалы международной ... ... 26-27 ... 2005 ...... 2006. – 296 ... Кокорев Л.Д., Лукашевич В.З. Процессуальные гарантии прав и
законных интересов личности в уголовном ... ... ... ... 1977 № 11 – 109-116 с.
26. Строгович М.С. Курс советского ... ... ... ... 1964. – 394 ... ... Д.К. ... прав // Проблемы усиления гарантий прав
участников уголовного процесса.Материалы ...... ... – 122 ... ... В.С. ... прав личности при расследовании
преступлений: - М.: Юрлитинформ, 2000. – 232 ... ... Е.Т. ... и ... ... ... ... органа дознания. Магистрская
диссертация. – Алматы, 2001. – 62 с.
30. Перлов И.Д. ... на ... – М.,: ... 1969. – 71 с.
31. Ким М.О. Тактика профессиональной защиты в уголовном процессе
Кыргызской Республики. Дисс. на соиск. к.ю. н., - ... – 164 ... ... ... ... по ... ... Верховного
Суда РК Р.Н.Юрченко “Проблемы применения уголовно-
процессуального ... в ходе ... и их ... на ... прав ... // О ... и ... институтов в имплементации
международных конвенций по правам человека. Под общ. ... ...... 2005.- 166 с.
33. Ковалев Н. “Защита прав и свобод задержанного, подозреваеемого
(обвиняемого) в уголовном ... СНГ на ... ... ... в ... №2(15) 2002, 25 ... Қылмыстық іс № 02390300/456, Рудненский гор. Суд
35. Сб. постановлений Пленума Верховного Суда ... ... Суда ... ... ... ... Суда ... Казахстан (1961-2003
годы). – Алматы: Норма-К, 2003. – 367 ... ... іс № ... ... гор. ... Қазақстан Республикасының қылмыстық іс жүргізу кодексі. –
Алматы: ЮРИСТ, 2006. – 204б.
38. Волков В., Подольный А. Как ... ... ... // Юридический журнал, № 3, 2000.
39. Бюллетень Следственного Департамента МВД РК. – ...... ... Е. Есть ... на ... и ...... // Юрист,
№ 8, 2006.
41. Адвокаттық қызмет туралы: 2004 жылдың 10-маусымына дейінгі
өзгертулер мен ... ... ... ... ресми мәтіні. – Алматы: Жеті-жарғы, 2004. - 52 б.
42. Дуккардт В прошлом – ... в ...... ... ... адвокат // Юрист №10(64), 2006.
43. Караманов С. ... на ... о ... ... ... защиты конституционных прав граждан в уголовном
процессе // Мир закона № 8, ... ... ... судебных разбирательств в Республике
Казахстан ... г.г. ...... 2007. – 151 с.
45. Информационный бюллетень Генеральной прокуратуры РК за ... - ... ... И.А. Роль ... в ... доказывания на
досудебных стадиях уголовного судопроизводства // ... ... № 7, ... Леви А.А., Игнатева М.В. Особенности предварительного
расследования преступлений, ... с ... – М.: ... 2003. - 213 с.
48. Республика бюджетімен адвокаттар көрсеткен заң ... ... ... ... ... ... ... №11-2005
49. Аяганова А. О некоторых вопросах, связанных с ... ... ... ... // Заң және ... № 8, ... ... А.В. Право малоимущих обвиняемых на ... ... ... США // ... и право. 1998. № 10.
51. Ярков В.Доступно ли гражданам наше правосудие ? // ... № 2, ... ... В. ... ОРД в ... ... // Законность
Генерального Прокурора РФ, № 11, ... ... Е.Е. ... ... ... ... деятельности в уголовном судопроизводстве (теория и
практика). Дисс. … ...... 1999. – 167 ... ... М.Ч. ... ... ... преступлений в Республике Казахстан. Дисс. на
соиск. д.ю.н. – Алматы, 1997. – 262 ... ... А. ... ... ... ОРД // Заң және
Заман. №6, 2005 – 48 б.
56. Бычкова С.Ф., Гинзбург А.Я. ... ... ... к УПК Республики Казахстан. – Алматы: Аян-Эдет,
1998. - 99 ... ... К. ... ... в ... ОРД // Юридический мир,
№ 6 (102), 2005. – 14 с.
58. ... ... ... как ... ... прав и защиты интересов лиц, вовлеченных в
орбиту уголовного ... ... ... ... 2003. – 97 ... Уголовный процесс: Курс лекций: Учеб.пособие для студентов
юридических вузов и ... / Под общ. ред. ... – М.: ... 2004. – 408 с.
60. С.П. Ефимичев Уголовно-процессуальное принуждение и место ... в ... ... ... ... //
Уголовно-процессуальное принуждение и ответственность их место
в ... ... ... расследования: Сб. науч. тр.
/ Редкол.: Ефимичев С.П. (отв. ред.) и др. – Волгоград: ... ... 1987. – 116 ... ... К.Ж. ... гарантии обеспечения
конституционных принципов судопроизводства в ... ... ... ... ... ...... – 223 ... Состояние преступности в Республике Казахстан и результаты
работы ОВД за 1999 году. – Астана: МВД ... ... – 56 ... ... К.Ж. ... ... гарантии,
принципы, реализация. – Астана: Фолиант, 2001. – 160 с.
64. Ханов Т.А. Правовые и ... ... ... мер ... в уголовном судопроизводстве
Республики Казахстан. Дисс. ... к.ю.н. – Караганда. 1999. –
182 с.
65. ... Т.С. ... ... обвиняемого на
предварительном следствии. Дисс. на ... ... ... ... 2006. – 149 с.
66. Груненков И.А. Правовые значение сроков в ... ... ҚР ІІМ ... ... және ... атты ... ... материалдар тезисі. – Алматы, 2005. –
161 с.
67. Журсимбаев С.К. Выступления в ходе ... // ... ... прав участников уголовного процесса.
Материалы МНПК. – Алматы: Киік, 2003. – 122 ... ... ... Жоғарғы сотының бюллетені №1 2006. -
75 б.
69. Богацкий Ф.А. Обеспечение прав подозреваемого при производстве
предварительного расследования. Дисс. на соиск ... ... ... 2006. - 223 ... ... слово Бахтыбаева И.Ж. // ... в ... ... ... ... проблемы и перспективы развития. Материалы МНПК. –
Алматы: Киік, 2004. – 138 с.
71. Туякбай Ж.А. Правовые основы государственной политики РК ... ... ... ... ... – Алматы: Жазушы,
2004, - 284 с.
72. Олейник В. Конституция – ... для ... ... ... ... // Заң және Заман, №7, 2005.
73. Наумов А. О ... ... ... ... за ... в процессуальной деятельности органов
дознания и предварительного ... // ... № 2, ... Жукенов А.Т. Роль прокуратуры в обеспечении ... ... ... ... ... ... ... участников уголовного процесса. Материалы МНПК. – Алматы:
Киік, 2003. – 122 с.
75. ҚР Бас ... ... ... 1 ... ... мен ... ... қадағалауды ұйымдастыру
туралы нұсқау.
76. Прокурорский надзор за следствием // Казахстанская ... ... ... М.С., ... Ғ.Қ., ... М.М. ... прокурорлық қадағалау: Оқулық. Астана:
«Әділет» Республикалық ғылыми-білім орталығы ЖШС, 2005 ж. ... ... ... Д.М. ... ... ... за ... дел. – М.: Юрид. лит., 1979, - 112 ... ... о ... ... в ... // Сост. Р.О.Подопригора. – Алматы: ЮРИСТ, 2004. –
191 с.
80. А.М. Русяев, А.П.Кругликов Роль ... в ... и ... ... взаимодействия
следоваиелей и органов дознания // Закон и ... № 12, ... ... И.Ж. ... исключения института доследования
// Обеспечение конституционных прав в ... ... ... ... ... ... конференции, г.Астана, 26-27 августа 2005 года –
Алматы: Эдельвейс, 2006. – 296 ... ... Б.М. ... ... ... ... ... қайтаруы – Қазақстан Республикасыныдағы алдын-ала тергеу
заңдылығының кепілі. З.ғ.к. дисс. ... ... ... 2004. - 29 ... Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының 4.10.2005 жылғы №18-7-
636-05 нұсқауы
84. Ахпанов А.Н. Реализация ... ... ... стадиях уголовного процесса. // Проблемы усиления
гарантий прав участников уголовного процесса. Материалы ... ... ... 2003. – 122 ... Қазақ әдет-ғұрып құқығының материалдары. Құраст. З. Кенжалиев
және т.б. – Алматы: Жеті-жарғы, 1996. – 208 бет.
86. Нарикбаев М. ... ... РК: опыт и ... //
Тураби, №5, 1999. – 227 б.
87. Шаухаров Қ. Алқабилер институты – сот ... ... ... // Заң, № 2, ... ... К. ... ... Материалы международной
конференции «О роли судебных и ... ... ... ... конвенций по правам человека» //
Под общ. ред. Т.Д. Абишева, Г.М.Есиргеповой – Астана, 2005. ... ... ... ... ... тұжырымдамасы 2002-жыл
90. Қазақстан Республикасы Президентінің 2003 ... ... ... ... Савицкий В.М. Презумпция невиновности. – М.: Норма. 1997, -
126 ... ... В.И. // ... усиления гарантий прав участников
уголовного процесса. Материалы МНПК. – Алматы: Киік, 2003. ... ... ... С.Д. ... ... ... ... на соиск
. д.ю.н. – Алматы, 2003. – 301 ... ... И.И. ... ... ... ... ... судопроизводстве в Республике ... ... ... в уголовном судопроизводстве
Республики Казахстан: ... ... и ... ... ...... Киік, 2004. – 138 с.
95. Бахтыбаев И.Ж. ... ... в ... // ... ... в ... ... Казахстан: современные проблемы и
перспективы развития. Материалы МНПК. - Алматы: Киік, 2004 ... ...... ... В.С. ... кафедрой уголовного права МГУ
им.Ломоносова // ... ... ... прав ... ... ... МНПК. – Алматы: Киік, 2003.-
122 с.
97. Спицын В.С. Заключение пол ... ... ... практики // Закон и право, № 1. 2004.
98. Закон Республики Казахстан «О внесении изменений и дополнений
в Конституцию Республики Казахстан» // ... ... ... ... Республикасы Жоғарғы Сотының бюллетені. 8. 2005 ж.
100. Еркенов С.Е. ... прав ... ... // ... ... гарантий прав участников
уголовного процессе. Материалы МНПК. Алматы: Киік, 2003. ... ... ... ... РК ... Генеральной прокуратуры РК
им. С. Ескараева Сборник научных исследований в 1 полугодии
2005 года. под общ. ред.. ... Г.К. - ... 2005, - ... ... В. ... ... институт возврашения судом
уголовных дел для дополнительного расследования // Законность,
№8, 2005.
103. Баймухамбетов М.М., ... С.А., ... Л.Г., ... ... ... ... и ... Практикум для
обучения персонала СИЗО и ИВС. - Алматы, 2004, ____ с.
104. Государственное право России. Курс ... // Под ред. ... - М., 1993. 41 ... ... Республикасы Жоғарғы Сотының Бюллетені 5-2005.
106. Уголовный процессуальный ... ... ... ... А
Алдын ала тергеу және анықтау органдары қызметкерлеріне арналған
сауалнама
Құрметті әріптестер !
Сіздердің ... ... ... ... жауаптарыңыз
Қазақстан Республикасы аумағында қылмыстық іс жүргізу барысында, тергеу іс
әрекеттеріне, бұлтартпау шараларын ... ... ... ... ... ... қатар, қылмыстық іс жүргізуге қатысушылардың
құқықтарын кепілдендіруге байланысты сұрақтарды шешуге мүмкіндік ... ... ... ... ... және жиналған
мәліметтер инақы көлемде қолданылады.
Сізден, өзіңіз ... ... ... ... ... сұраймыз. Егер көрсетілген ... ... ... онда ... ... ... ... болады.
Алдын ала сізге, жасаған әріптестігіңізге рақмет айтамыз!
1. Сіздің лауазымыңыз:
- тергеуші (аға ... ... ... (аға ... ... қылмыстық істер бойынша тергеуші _____________
- тергеу ... ... ... ... ... біліміңіз:
- жоғарғы заң білімі ... ... да ... ... ... аяқталмаған жоғарғы білім__________________________________
- орта-арнайы ... ... ... ) ... Құқық қорғау органдарындағы тәжірбиеңіз:
- 3 жылға дейін_____________________________________________
- 3 жылдан 5 жылға дейін____________________________________
- 5 жылдан 10 жылға дейін____________________________________
- 10 ... ... ... ... ... 1 жылға дейін_____________________________________________
- 3 жылға дейін ____________________________________________
- 5 ... ... 5 ... ... ... ... қылмыстық істерді тергейсіз.
- Мүліктік ... ... ... жеке ... ... ... ... жасқа толмағандардың қылмыстары ___________________
- заңсыз есірткі тасымалына ... ... ... ... әртүрлі санаттарын _________________________________
6. Анықтаушы және анықтау органдары сараптаманы жиі тағайындайды ма
- Иә____________________________________
- Жоқ___________________________________
- Кейбір ... ... ... ... ҚІЖК нің 244 ... ... сезікті, айыпталушы
сараптаманың тағайындалуы туралы қаулымен танысуы тиіс. Бұл талап
бұзылатын жайттар жиі кездеседі ме
- ия ______________________
- жоқ_____________________
- кейбір кездері ... ... ... ҚІЖК не ... ... ... үшін
үлгілер алу тек алдын ала тергеу стадиясында жүргізілуі тиіс. Бұл
тергеу іс әрекетін қылмыстық іс қозғалғанға дейін жүргізу қажет деп
санайсыз ба
- ... ... ... ... ... алу ... ... қатыстырылады ма
- Иә______________
- жоқ _____________
-
10. Сіз заңға өзгеріс енгізе отырып алуды қылмыстық істі қозғағанға ... ... деп ... ... ... ... өз ... қандай бұлтартпау шараларын жиі қолданасыз
- ешқайда кетеу туралы қолхат алу ____________________________
- жеке кепілдік _____________________________________________
- қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... ________________
- қамауға алу_______________________________________________
- кәмелетке толмағанды қарауға беру __________________________
- кепіл болу________________________________________________
- үйде ... ... ... Сіз ... ... ... ... қолдану қажет деп есептесіз
бе:
- Ия, себебі бұл тергеушінің басты міндеті ______________________
- Тек ауыр қылмыстар бойынша ... Тек ... ... ... ... ... Тек ... қылмыстар бойынша ____________________________
- Бастықтың тапсырмасымен _________________________________
- басқа_____________________________________________________
12. Бұлтартпау шарасын қолдану туралы қаулыда сіз жиі көрсетесіз
- Тұлға ... мен ... ... ... ... ... тергеуді жүргізуге кедергі келтіреді _____________________
- Тұлға қылмыстық іс ... ары ... ... мүмкін ___
- Тұлға үкімнің орындалуына кедергі келтіреді __________________
- Тұлға ауыр ... ... ... ... ... ... ... (көрсетіңіз)__________________________________________
13. Қамау түріндегі бұлтартпау шарасы қандай мақсатта қолданылады:
- ... ... ... ... үшін ... Айғақтар алу үшін _________________________________________
- Ешқайда кетпеуді қамтамасыз ету үшін ... ... және ... оқшаулау үшін ________________
- басқа (көрсетіңіз)__________________________________________
14. Бұлтартпау шараларын қолданудың көп тараған негізі:
- Айыптың ... ... ... ... ... ________________________
- Айып тағу үшін дәлелдемелердің жеткілікті болуы _____________
- Бірнеше қылмыстарды жасауы _______________________________
- ... ... ... өзге де ... ... сіз өз ... жиі қалданасыз
- Анықтаушыға, тергеушіге, сотқа келу туралы міндеттеме ________
- Алып келу________________________________________________
- Қызметінен уақытша ... ... Ақша ... алу ... ... тиым салу ... Сіз қандай қылмыстық іс жүргізудің қатысушысына алып келуді жиі
қолданасыз
- Сезіктіге _________________________________________________
- Айыпталушыға ____________________________________________
- Жәбірленушіге ____________________________________________
- ... ... ... ... алып ... ... барысында еріксіз тұрғын үйге
кірумен жүзеге асырылды ма
- жиі______________________________________________________
- сирек____________________________________________________
- болған жоқ _______________________________________________
18. Сезіктіге, ... ... алып ... ... ... ... тұрғын үйге кірумен ұштасса, қандай қиындықтар жиі
кездеседі:
- ... үйге ... кіру ... ... ... ... Алып ... түнгі уақыттарда жүзеге асыруға тура келеді ________
19. Егер алып келу туралы қаулыны ... ... ... үйге кіру ... ... сіз ... ... сүйене отырып аталған өзге де
мәжбүрлеу шараларын қолданасыз
- Тек онда тұратын адамның келісімі арқылы ____________________
- Оның ... ... ... ... Сіз, ... ... ... барысында қызметінен уақытша шеттету
туралы өзгеде де мәжбүрлеу шарасын қолдандыңыз ба
- Иә _____________
- жоқ____________

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 101 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасында азаматтардың еңбек құқықтарының заңды кепілдіктері түсінігі, түрлері.10 бет
"Алдын ала тергеудің аяқталуы."70 бет
VIII Тақырып. Үкіметтің ұйымдастырылуы мен қызметінің конституциялық негіздері22 бет
АІІБ-ның тергеу бөлімінде өткен өндірістік тәжірибе есебі4 бет
Автордың мүліктік және жеке мүліктік емес құқықтары71 бет
Адам және азаматтардың конституциялық міндеттері18 бет
Адам және азаматтардың конституциялық құқықтары мен бостандықтары82 бет
Адам және азаматтың жеке құқықтары мен бостандықтары19 бет
Адам және азаматтың конституциялық және басқа да құқықтары мен бостандықтарына қарсы қылмыстар9 бет
Адам және азаматтың конституциялық құқықтары мен бостандықтары35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь