Экономика және қоғам

І. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..1

ІІ. Негізгі бөлім
. Экономикалық теорияның даму кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .2.4
. Ресурстардың шектеулілігі және оларды талдау мәселелері ... ... ... ... ... ... 4.5
. Қоғамдық өндірісінің натуралды және тауарлы түрлері ... ... ... ... ... ... ... ..5.6
. Қоғамдық өндірісінің құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6.19

ІІІ. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20

ІV. Пайдалынған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21
Қазақстан Республикасының нарықтық қатынастарға өтуі жаңа қоғамдық-экономикалық жүйені және соған сай адамдардың экономикалық ой-өрісінің қайта қалыптасуын талар етеді. Бұл мақсатты жүзеге асыру үшін , алдымен жалпы экономикалық ойлау қабілітін кеңейту керек.
Бүгінгі таңдағы ауқымды өзгерістер кезеңі қоғам өмірінің барлық саласын жан-жақты қамтуда. Сол себепті қалыптасқан құрылымды мүлдем жаңартып, экономикалық - әлеуметтік және рухани дамуға жол ашатын демократиялық қоғам құруға сай экономиканы нарықтық қатынастарға көшіру міндеті тұр. Осы негізде әлеуметтік , рухани және т.б күрделі мәселелерді шешу – бүгінгі күннің басты талабы.
Сонымен , экономикалық білім көптеген күрделі мәселелерді шешуге көмектеседі.
Біріншіден , экономикалық проблеммаларды белсенді түрде талдай білуге , әсіресе , нарықты экономикаға байланысты дұрыс көзқарастар қалыптасты-руға көмектеседі.
Екіншіден , әрбір болашақ маман өз елінің тұлғасы дерлік біліктілікке қол жеткізумен бірге , болашақ тағдырын да шеше алатын асыл қасиеттерді өз бойына дарыта білуі тиіс.
Үшіншіден , басқарудың бұрынғы әкімшіл-әміршіл әдісінен экономиканы нарық механизмі арқылы дамытуға көшу ісі – болашақ мамандардың эконо-микалық теорияның мәні мен мазмұнын жете меңгеруін талап етеді.
Біздің ойымызша , нарықтық экономиканы қалыптастыру біздің Қазақстан Республикасында жаңа қоғам құру. Осы мәселе туралы әлі де бірқатар пікір – таластарды алға тартуға болар еді. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев: « Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы мен дамуының стратегиясы » деп аталатын еңбегінде біздің стра-тегияны былай деп анықтайды: « Меншіктің негізгі түрлерін ( жекеменшік пен мемлекеттік меншік ) үйлестіре және өзара іс – қимыл жасай отырып бә-секелестік бастамаға негізделген әлеуметтік – экономика құру... »
1. Нарықтық экономика теориясына кіріспе
Авторы: Б. Мәдешев. Алматы , 1995.
2. Аймақтық экономиканы басқару мәселелері
Авторы : Г.С. Смағұлова. Алматы, 2005.
3. Экономикалық теория бойынша практикалық оқу құралы
Авторы : Ержан Байғожаұлы Жатқанбаев . Алматы, 2006.
4. Жалпы экономикалық теория
Авторы : Ө. Қ. Шеденев . Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе мемлекеттік университеті, 2004.
        
        Кіріспе
Экономикалық теорияны жүйелі түрде оқымаған
адам үшін... тек сұрақтарға жауап беру ғана
емес , тіпті дұрыс ойлауға талпынудың өзі де
оны
орасан зор қиындықтарға душар ... ... ... ... ... ... ұқсайды.
П. Самуэльсон.
Қазақстан Республикасының нарықтық қатынастарға өтуі жаңа ... ... және ... сай ... ... ой-өрісінің
қайта қалыптасуын талар етеді. Бұл мақсатты жүзеге асыру үшін , ... ... ... ... кеңейту керек.
Бүгінгі таңдағы ауқымды өзгерістер кезеңі қоғам өмірінің барлық саласын жан-
жақты қамтуда. Сол ... ... ... ... ... - ... және ... дамуға жол ашатын демократиялық қоғам
құруға сай экономиканы нарықтық ... ... ... тұр. ... ... , ... және т.б ... мәселелерді шешу – бүгінгі
күннің басты талабы.
Сонымен , экономикалық білім ... ... ... ... , ... ... белсенді түрде талдай білуге ,
әсіресе , нарықты ... ... ... көзқарастар қалыптасты-руға
көмектеседі.
Екіншіден , әрбір болашақ ... өз ... ... ... ... ... ... , болашақ тағдырын да шеше алатын асыл ... ... ... ... ... , басқарудың бұрынғы әкімшіл-әміршіл әдісінен экономиканы нарық
механизмі арқылы дамытуға көшу ісі – ... ... ... мәні мен ... жете меңгеруін талап етеді.
Біздің ойымызша , ... ... ... ... ... жаңа қоғам құру. Осы мәселе туралы әлі де бірқатар пікір –
таластарды алға ... ... еді. ... Республикасының Президенті
Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев: « ... ... ... ретінде
қалыптасуы мен дамуының стратегиясы » деп аталатын еңбегінде біздің стра-
тегияны ... деп ... « ... ... ... ( жекеменшік пен
мемлекеттік меншік ) үйлестіре және өзара іс – ... ... ... ... ... негізделген әлеуметтік – экономика құру... »
1.1. Экономикалық теорияның даму кезеңдері
Бізді қоршаған ортаға үңіле қарайтын болсақ , ол тым ... және ... ... ... ... бір – ... өзара тығыз байланысқан. Осы
құбылыстарды жан – жақты зерттеу ісімен көптеген ғылымдар айналысады ... ... ... ... орны ... ... « ... » сөзінің түсінігі көп мағынаны білдіреді.
Біріншіден , « экономика » сөзімен ... мен ... ... және өндірістік емес салалардың жиынтығы ретінде түсіндіріледі .
Екіншіден , « ... » ... ... ... ... қызметтік немесе салалық астарын қарастыру деп ... ... ... ... деңгейінің макро мен
микроэкономикасын және ... ... ... « ... түсіндіреді. Интерэкономика дүниежүзілік шаруашылықтың пайда болуы
мен даму заңдылығын сипаттайды.
Үшіншіден , « экономика » сөзі ... ... ... ... ... қарастырылады.
Төртіншіден , « экономика » сөзімен оқыту пәні ретінде түсіндіріледі.
Қоғамдық ... ... ... ... орын ... , ... ... , құқықтық , рухани және басқада қоғамдық , өмір ... ... ... ... ... ... ... Генетикалық көзқарас тұрғысынан алғанда , ... ... ... сөз. ... ... , ... мен ... екінші
реттегі байланыстар болып табылады , себебі олар экономикалық ... Өз ... ... ... ... ... ... роль
атқарады. Экономикалық заңдардың дамуын адамзат қоғамы саясатты ... ... ... байлығы саудада емес , ол өндірісте пайда болатындығы туралы ... рет ... ( « ... » - ... « ... » - өкімет деген
екі сөзінен шыққан ) ... ... ... болды. Осы мектептің
басты тұлғасы - Франсуа Кенэ ( 1694 – 1774 жж.) еді. Ол ... ... көзі - ауыл ... еңбек деп есептеді. Кейінірек осы
сұрақтар Уильям Петти ( 1623 – 1687 жж.) , Адам Смит ( 1723 – 1790 ... ... ... ( 1772 – 1823 жж.) ... де ... ... ... қайнар көзі тек ауыл шаруашылығының еңбегі арқылы емес ,
барлық өндіріс саласындағы еңбектерде ... ... ... Осы
идеялар « классикалық » деген атқа иеленді , сондықтанда бұл ... ... ... ... ... ... деп ... теория – бұл іргелі экономикалық ғылым , ... ... және ... ... ... ... Осы ... ,
экономикалық теорияны қоғамдық байлықты және экономикалық қатынастар мен
экономикалық ... ... ... ... ... болады.
Өндіріс – бұл қоғамның дамуы мен өмір сүруі үшін қажетті материалдық және
рухани игіліктерді құру ... ... ... ... алғанда - бұл
абстракция , бірақ ақылға сыйымды абстракция , ... ол шын ... ... ... және ... , ауыл ... , құрылыс
сияқты жиынтық өндірісте көрінеді.
Өндіріс бір мезгілде тұтыну ... бола ... ... ... ... ... , өзін - өзі ... өндіреді. Өндіріс процесі тек
қана үш факторлардың - адамның жұмыс күші , ... заты мен ... ... өзара іс -әрекеті арқылы ( бұл К. Маркс бойынша ) жүзеге асуы мүмкін .
Бірінші фактор жүзеге асса , ... мен ... - ... ... факторы ретінде іске асады. Осы жағдайды ескере отырып, К.Маркс
былай жазған : « Қоғамдық ... ... ... да ...... ... құрал – жабдығы үнемі оның факторы болып қалады».
Жұмыс күші – бұл ... дене және ... ... ... ... ... ... материалдық игіліктер мен қызмет көрсетуінде
қолданады. Өндіріс процесі жүзеге асуы үшін , жұмыс күші ... ... іс ... ... ... , ... ... , тұтынылуы керек.
Қазіргі кезде еңбек затының өзі көп ... ... ... ... ... ... , ... жасау зауытындағы металл , құрылыстағы цемент ,
тоқыма фабрикасындағы мақта және т.б. Бұлардың ... ... ... ... ... ... құрал – саймандары адамның табиғи мүшесінің
жалғасы ретінде жүзеге асады және оны ... ... ... ... ... бұл әртүрлі механизм мен машина , инструмент пен
қажет тетіктер , двигатель , жеткізетін ... және т.б. ... ...... даму деңгейі көп жағдайда өндірісте ... ... ... ... ... болып табылады. Машина өндірісі
жағдайында механикалық еңбек құралдары үш ... ... ... ... ... , ... , жеткізетін құрылым. Ғылыми ... ... ... жаңа ... қосты – электронды басқару
құрылымын және ол ой ... ... ... ... ... ... Осы ... қолдана отырып , жұмыскер жайлап тікелей өндіріс
процсінен шығады және ... ... ... ... технологияда
түбегейлі өзгереді.
Еңбек заты мен құрал – саймандар бірге өндіріс құрал жабдықтарын құрайды.
Әр бір адам жеке ... ... , ... барлық еңбек процесі ұжымда ,
қоғамда жүзеге асады. Өндіріс ... ... ... алып , оның екі ... ... ... және өндірістік қатынастар.
Өндіргіш күштер – бұл өндіріс құрал жабдықтары , ең алдымен еңбек құралдары
, сонымен қатар ... ... ... ... ... басты өндіргіш күші , олар ғана өндіріс құрал – жабдығын іске
қосады. Өндіргіш күштерде ... ... жер ... ... ... ... заты ... қолданылады , басқасында – басты еңбек құралдары
ретінде.
Келтірілген өндіріс факторларының классификациясы мәңгі қатып ... ... , ... ... ... , төрт ... факторы бар:
жер , еңбек , капитал және кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... ... байлықтары , пайдалы
қазбалар қоры , орман мен жыртуға жарамды жерлер және т.б. ... – бұл ... , ...... , ... , ... және байланыс
құралдары.
Еңбек адамның ақыл – ой және дене қызметтерін көрсетеді. Адам ... ... ... , мақсатқа сәйкес қызмет , ал жануарлар соқыр
сезімге ... ... ... ...... ... ... ретінде өндірісті
ұйымдастыруда ынталылықты , төзімділікті және тәуекелділікті көрсетеді.
Батыстың қазіргі экономикалық теория мектептері , ... ... ... ... , ... , ... және ... қарастырады. Экологиялық фактор экономикалық өсудің импулсі
ретінде жүзеге асады. Алайда , оның мүмкіндігі қоршаған ... ... ... ... ... бір – ... ... болады. Бірақ бұл
қатынастар әртүрлі ... Бір ... , бұл ... ... ... ...... - өндірістік қатынастармен байланысты.
Екінші жағынан , бұл қоғамдық - ... , яғни ... ... ... ... , ... ... анықталады.
Өндіргіш күштер мен өндірістік қатынастар бір – біріне өзара әсер ... ... ... өндірістік қатынастардың жетілуіне ықпал етеді.Өз
кезегінде өндірістік қатынастар ... ... ... немесе дамытуы
мүмкін. Өндіргіш күштер мен өндірістік ... ... ... ... ... ... ... өзінің экономикалық қатынастары сай келеді.
1.2. Ресурстардың шектеулілігі және оларды талдау мәселелері
Экономикалық теорияда « ... ... » ... ұғым бар.
Экономикалық ресурстар – бұлда өндіріс факторы , ... ... ... оны ... ... Оған : ... , газ , мұнай , бензин , ... ... Адам ... – олардың еңбек әуелеті , ... ... ... ... ... шектеулі мөлшерде болады.
Мысалы , жер өте көп , ... ... ... ... шектеулі мөлшерде ғана
бар. Жердің көптеген көлемін тау сілемі , орман , тундра , құм ... ... дала және т.б. ... Бұрындары қуатты пайдалы қазбала болған жерлер –
оларды алудың нәтижесінде тозады.
Ресурстардың жеткіліксіздігі ... ... , ... ... ... Қолда бар экономикалық ресурстардың ... ... ... ... сұранымды қамтамасыз ете алмайды. Қоғамдық
өндіріс мүмкіндігінің шектеулігі ... нені ... ... ... ... мысалды жиі келтіреді : айталық , май өндіру
мен ... ... ... ... ... ... айтқанда , әңгіме мынада : барлық ресурс ... ... ... кез ... ... бар тауарды өндіру туралы шешім , сол ресурстарды қандай
да бір басқа бұйымдарды шығару үшін ... бас ... ... , ... өндірісінде жұмсалған металл, оны автомобиль өндірісінде
немесе қайдағы бір ... ... ... ... ... Қоғамдық өндірістің натуралды және тауарлы түрлері
Ғылыми әдебиеттерде және оқулықтарда адамзат қоғамының тарихында қоғамдық
өндірістің екі түрі ... ... ... ... шаруашылық;
Натуралды шаруашылық қоғамдық өндірісті ұйымдастырудың ең ... ... ... ... ... ... ... құрал – сайманының
қарапайымдылығы оған өнімді тек өзінің ... үшін ... ... ... ... қауымдық , құлиеленушілік және феодалдық
өндіріс әдісіне басым болады. Алғашқы ... ... ... ... ... бір бөлігі тауарға айналады. Бұл мал ... ... ... туындап , еңбек өнімділігінің өсуіне және
өндірушілердегі артық өнімнің құрылуына алып ... Өз ... ... ... ... ... ... жасап , тауар өндірісінің
дамуына түрткі болды. Кейініректе қол өнерінің егіншіліктен бөлінуі ... ... ... ... , жеке ... пайда болуына жағдай
жасады. Тауар өндірісі капиталистік өндіріс әдісіне өзінің дамуының жоғары
түріне қол жеткізеді және ... ... ие ... ... ... түрі қазіргі жағдайда да орын алуда.
Мысалы , бақшагердің натуралды щаруашылығы - өнімді тек өзі үшін ... ... бір ... сату үшін ... , онда ол ұсақ тауар
өндірісіне айналады.
Қазіргі қоғамдық өндіріс – бұл ... ... ... тереңдеген еңбек
бөлісінің болуы және оның мамандануы. Еңбек бөлісі өндірістің ... көп ... және ... ... Бұл ... барлық қоғамдық
өндіріс саласында , әсіресе өнеркәсіпте - өте ... ... ... ... және ішкі ... мамандыруды айтуға болады. Машина
жасауды ... ... , ... мамандану өте кең ауқымы : энергетикалық
машина жасау , көліктік машина ... және ... ... ... , ... өндірісінің пайда болуы төмендегідей үш
жағдайда жүзеге асады:
- бірінші ең ірі ... ... ... болуы;
- алғашқы тұрмыстық қауымдастық қойнауында жеке меншіктің пайда болуы;
- тауар өндірушілердің экономикалық ... ... ... екі түрі бар: жай және ... . Олар бір ... ... ... негізінде өндіріс құрал – ... ... жеке ... және ол ... ... сату үшін өндіреді. Соған қарамастан олардың
өз арасында айырмашылықтар бар. Жай ... ... өнім ... ... ... ... жұмыс күшін жалдау жоқ.
Капиталистік тауар өндірісінде өнімді ... ...... жоқ ... ... , ... нарықтық қатынастар тек қана кәсіпорын , шаруашылықтың
жоғарғы тауарлық ... және ... ... ... ... ... , яғни ... кәсіпкерлік пен жеке
меншік арқылы ... сөз. ... ... ... ... нарыққа көшу кезінде еркін кәсіпкерлер ... ... ... ... құрылымы
Адам қоғамының дамуы негізін материалдық өндіріс құрайды . Материалдық ... ... ... ... болса , онда адам қоғамы жойылып
кеткен болар еді.
Материалдық өндірістер саласы – ... ... ... ... ... өндірісі және материалдық қызмет көрсету саласы
бойынша өнім қозғалысын тұтынушыға ... ... ... ... пен сауда
, коммуналды шаруашылық , ... ... ... ... ... ... ... материалдық өндіріс салаларынан басқа,
материалдық емес өндіріс салаларында ... ... ... материалдық
емес игіліктер жасалады , сондай – ақ материалдық емес ... ... ... ... , білім , ғылым , мәдениет, спорт және басқаларыда ... ... ... ... емес салаға жатқызылған.
Ғылыми зерттеудің көрсеткеніндей , білім , ... , ... ... , өнер,
мәдениет материалдық өндіріс тиімділігіне үлкен әсер етеді. Алайда ... , ... ... өндіргіш күші - адам арқылы жанама түрде әсер етеді.
Бүгінгі кезде қазіргі қоғамдық ... ... ... маңызды
мәселелер тұр:
- өндірістің тиімділігін арттыру
- өндірістің экологиясын сауықтыру
- гумманизациялаумәселесі , яғни өндірісте адамға бір ... ... ... осы ... шешу ... ... ... жұмыстарын және
эксперименттерін жүргізуде.
Адамзат қоғамының даму тарихындағы негізгі экономикалық ... ... әр ... ... ... ... ... ұйымдастыру
жүйелері белгілі. Әлеуметтік – экономикалық даму кезеңдеріне байланысыз
қоғамдық шаруашылықты ұйымдастырудың , ... әр ... ... ... ... үлгілері қалыптасып дамиды. Сонымен қатар
, ... бір ел ... ... - бұл ... ... және ... қарама қайшылықтары бойынша дами беретін белгілі бір экономикалық
қарым – қатынастар жүйесі болып табылады. ... да ... ... ... ... ... заңды сұрақ туындайды . Осы сұраққа жауап ретінде
адамзат дамуындағы белгілі экономиканың түрлеріне тоқталайық.
Дәстүрлі жүйе . ... ... ... экономикалық проблеммалар
ырықсыз , сезім жетегінде шешілетін. Көптеген экономикасы ... ... күні ... ... ... немесе әдет – ғұрыпқа негізделген
экономикалық жүйелер қолданылып ... Нені ? ... және кім үшін ... ? Бұл ... ұрпақтан – ұрпаққа жалғасып отырған дәстүр және
салт бойынша ... ... ... – жабдық пен техниканы пайдалану ,
айырбастау өндірілген өнімді бөлу ұзақ ... ... ... ... Әр бір адамның экономикалық рөлін өз шыққан тегіне тартушылық
және қоғамның ерекше топтары ... Бұл жүйе ... ... ... ... және басқару жаңалықтарын енгізуді қатал шектейді. Себебі
олар ... ... ... ... және ... құрылыстың
тұрақтылығына қауіп төндіреді.
Әкімшілдік - әміршілдік экономика . Бұл жүйеде өндірісті ұйымдастыру ... бөлу ... ... тек мемлекет қана қабылдайды. Мұндай жүйеде
барлық материалдық ... ... ... шоғырландырылып ,
орталықтанған және жоғарыдан жоспарлау негізінде экономикалық ... ... ... ... ... ... Басқаша айтқанда ,
әрбір кәсіпорынның өндірістік жоспары жоғарғы органдар арқылы айқындалады.
Сонымен бірге , олрадың ... ... ... орындауы үшін
қаншама ресурстар алуы керек екендігі де нақты анықталынып отырады. Ал
салалар арасында ...... ... ... ... ... ... түседі.
Нарықтың - жоспарлаумен , ...... ... ... ... ... ... экономика . Нарықтық экономикада : нарық баға , пайда және шығын
жүйелерінің өзі – « Нені , ... және Кім үшін » ... ... ... ... ... керек ? Бұл тұтынушылардың ... ... ... ... ... ... , Лос – ... немесе Чикагоға келесі
тоқсанда ... ... ... ... ет ... ... ... Тұтынушылар не үшін ақша төлейтінін өздері шешеді де ... сол ... ... тауар үшін ақша төлеуге әзір
екендіктерін қанағаттандыруға күш салады.
Қалай ? ... ... ... ... ... ... өндіруді қалай
ұйымдастыру проблеммаларын өзі шешеді. Нарық анықтайтын баға ... ... бір ғана ...... ... төмен бағамен көптен
сата білуге саяды. ... ... ... тускен өндірушілерге
қарағанда , оның шығыны аздау болады.
Кім үшін ? ... кім үшін ... ... ... ... және табысы
жоғары қоғам мүшелерінің пайдасына шешіледі. Бір айта кететін жайт , таза
нарықтық экономика еш ... ... ... Өкімет және экономика әрдайым
бір – бірімен тығыз араласып жатқан процесс.
Әкімшілдік - әміршілдік экономика мен ... ... ... ... бар :
- ресурстарға деген жеке меншіктік және мемлекеттік меншіктің арасындағы
- үйлестіру механизмі ретіндегі нарықтық жүйе ... ... ... ... ... ... ... . Батыстың экономикалық ілімдерінде және кейінгі жылдары
бұрынғы Одақтың , ... ... ... ... ... « ... экономика » категориясы кеңінен қолданылуда. ... , « ... ... » ... ... әр ... , экономиканы дамытудың әр алуан жолдарын қамтитын ерекше жүйе
деп ... ... ... « ... экономиканың » мәнін , мазмұнын анықтағанда ,
бұл жүйеде оның ... ... ... ...... ... ... деген пікір айтады. П. Самуэльсонның ... , бұл ... және оның ... ... кәсіпкерлігін пайдалану. Ол «
Біздің экономикалық жүйе – бұл ... ... ; ... және ... институттар тарапынан да жүзеге асырылатын ... ... ... ... » деп ... ... және ... ТМД-ға кіретін мемлекеттердің экономикалық
әдибиеттерінде осыған қатысты әр түрлі мағыналы анықтамалар айтылуда. Мұнда
нарықтық қатынастарды , ... ... ... , сонымен қатар , «
аралас экономиканы » ... әр ... ... ... Қазіргі кезде нарықтық жүйе көптеген аралас формалармен
сипатталады.
Әлемдік ... ... ... ... ... ... ... әрбір елде өте көп түрлі болып келеді. Бұл жүйенің ... бар. ... ... - ең ... ... ... ... – ақша саясаты
Баға мен табысы реттеу саясаты
Әлеуметтік саясат
Сыртқы ... ... ... ... ... мерзімді реттеу
Аймақтық реттеу.
1. Фискалдық саясат. Ол мемлекеттік бюджетпен байланысты қаржыны реттеуді
қамтиды. Ең алдымен оған мемлекеттік сатып ... ... мен ... ... ... бағдарламасы , әлеметтік төлемдер , бюджеттен жекелеген сала
мен ... үшін ... мен ... , ... ... жатады.
Фискалдық саясаттың ең маңызды бөлігі салықты реттеу болып ... ... ... ... ... , ол экономикада екі ... ... Бір ...... ... ... , екінші жағынан
тұтынушы мен өндірушіге ынталандырылушылық етеді. Салықтың жоғарғы ... ... өнім ... ... Сондай – ақ салықтың төмен болуы
мемлекеттің табысын азайтады. Сондықтан ... ... ... ... ,
салық ставкасының дұрыс шекарасын ... ... ... ... реттеудің ең көп тараған түрлері мыналар болып табылады:
- кейбір экономикалық процестерді ынталандыру мен ... ... ... өзгерту. Мемлекет экономиканы көтеруді ынталандыруды үшін кейбір
жекелеген сала мен территорияға арнайы ... ... ... режимін
белгілейді.
Кәсіпорынның қызметі ең маңызды мәселені шешуге арналса , ... ... ... өз шама – ... ... оны ынталандыра
алады. Төлеушілердің негізгі массасына ... ... пен ... салығы
ставкасын көтеру жеке тұтыну тауарларына сұранымды шектеу үшін жасалады.
Пайдаға салық ставксының өзгеруі қорлану ... әсер ету үшін ... ... ең ... ... ... ... өседі , ал ең жоғарғы
инвестициялау аса пайдасыз.
- ставканы ... ... ... , салық төлемі ережесін өзгерту.
Мысалы , бұған ... қор ... ... ... ... ... Амортизация мерзімін қысқарту амортизациялық
төлемдерді ұлғайтуға мүмкіндік ... және сол ... ... ... ... ... ... жеңілдіктерін алып тастау немесе ендіру. Сала ... ... , сала ... ... ... реттеудің тиімділігі қайшылықты тенденция мен онда салық
ставкасының төмендеуі ... аса ... ... ... ... – ақша ... Бұл тәсілде халық шаруашылығы мәселелерін шешуде
ынталандырушы роль атқарады. Мемлекет нақты ... және ... шешу үшін ... ... ... ... ... несиелер береді. Ол арнайы бюджеттен тыс даму қорын құруы ... ... ... ... жиі ... ... ... есептеу ставкасының өзгеруі. Есептеу ставка ... ... ... ... банк алымын қарыз процентінің мөлшері
дейміз немесе жеке тұлға мен ... ... ... ... банк коммерциялық банктың векселін ғана ескереді. Есептеу
ставкасының төмендеуі мен көтерілуі жеке ... ... ... ... қайта қарау үшін сигнал болып ... ... ... және ... ... шектеу үшін
қолданылады , ал несиенің арзандауы - ... ... ... ... ... ... міндетті минимальды салымның көтерілуі.
Коммерциялық банктердің эмиссиондық банктегі ... ... ... ... ... ... ... салымдарды
ұлғайта отырып , ұлттық банк жеке ... ... ... Ал , ... мөлшерін кеміте отырып , несие экспанциясына
мүмкіндік жасайды.
- « ашық ... ... » . ... бар ... ... ... ... алады. Бірінші жағдайды жеке несие жүйесінен қарыз
капиталының ... ... ... ... ... ... ... қаржы несие жүйесіне құйылып , ... ... – ақ банк – ... ... ... реттеудің әр түрлері
қолданылады.
3. Баға мен табыстарды реттеу ... ... және ... ... көбінесе баға мен табыстарды реттеуде тиімсіз құрал болып қалады.
Сондықтан мемлекет көбірек тікелей құралға жүгінеді.
4. ... ... ... ... ... , ... өмір ... бекітуді қоса отырып , ... ... ... көрсету
бағдарламсын жүзеге асыруға күш салады. Оларды қарқынды инфляция ... ... ... саясат мынадай салаларды қамтиды: білім ,
медицина , мәдениет , көп ... ... , ... ... ... ... ... мыналар енеді: мемлекеттің сауда саясаты ,
валюталық курсты басқару , сыртқы сауда тарифтер ... , ... , ... мақсатқа мемлекет баға мен табыстың өсуіне максималды ... ... оның ... ... ... ... кез ... баға
мен жалақыны көтеру мемлекеттік органдарының алдын ала ... алу ... ... ... пайда , дивидент т.б. түрлеріне тікелей шектеу
жүргізілмейді.
6. ... ... ... бақылау шараларын жүзеге асырады. Олар арнайы
кейбір оқшауланған ... ... ... , ... ... ... ... реттеу , қор биржасы мен несие банк мекемелеріне
әкімшілік ... , жеке ... ... ... ... Мұнда
жұмыс күші нарығын реттеу қызметі , нақтыласақ – жұмыстылық мекемесі .
7. Қысқа мерзімді реттеу ... ... ... мақсатпен әсер етеді,
себебі бірнеше айдың ішінде ... алуы ... ... ... мақсаты
экономикалық циклдің ағымдағы фазасының іс - әрекетін ... ... ... , ... ... ... бәсеңдетіп шектеу ,
қозғлыс фазасының жүзеге асуын тездету , өнеркәсіп өрлеу фазасын тоқтата
тұру немесе соза тұру және т.б. Осы ... ... ... ... ... ... ... антициклдық саясат деп атайды.
Нарыққа өту кезінде қысқа мерзімді реттеудің , басты мақсаты – ... ... ... ... , ... ... күш салу ... Қысқа
мерзімді реттеудің бұл бағыты дефляциялық саясат аталады.
Ұзақ мерзімді реттеудің мақсаты бағыттағы ұдайы өндіріске ... ... ... ... ... ... ... . Мұндағы көзделген нәрсе –
экономиканың белгілі ұзақ өсу қарқынын қолдау , кейбір салалардың ... ... ... ... ... ... Ұзақ мерзімді реттеу
амортизациялық саясат ... ... ... құру мен ... жеке ... FTП – ті жетілдіру мақсатында қолданылады.
Өтпелі ... ... ... ... амортизацияланудың
жеделдеуі ескі құрал – жабдықтар турін тез ауыстыруға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... , реттеу түрлеріне бөлек қарауға болады.
Оған кейбір мақсатпен белгіленіп біріктірілген , өзара ... ... мен ... ... ... реттеудің пәрменді түрінде мақсаттық бағдарламаны жатқызамыз.
Себебі онда нақты шаруашылық міндеттемелерін шешуде немесе ... ...... межеге жеткенше арнайы жиынтық шаралар
ұйымдастырылады. Бағдарламаның ... ... ... , ... және межеге бағытталуы , орындалуының адрестілігі болмақ.
Бағдарламаның ... ... ... тәіл ... қолдану арқылы жүзеге
асады. Мысалы , екінші дүниежүзілік соғыстан соң , Германия , ... ... ... салалрының негізгілерін жедел дамыту үшін арнайы
шаралар қабылданған. Ол сондай – ақ қазіргі техникалық ... ... роль ... салалар мен экспорттық бағыттағы салаларды ... ... және ... деп ... ... ерекше жағдай
болғанда жасалса , ал кәдімгі бағдарлама ... ... ... , ... ... жасалады. Оған жыл сайын өзгерістер енгізіліп және бір ... ... ... кең ... ... ... ... палатасы өкілдері , кәсіподақ , ... банк ... ... көрсетілген мақсаттық және төтенше шаралар сипатындағы бағдарлама
негізінде ХХ – шы ... 60-шы ... ... ... ... ... жалпы ұлттық орташа жедел бағдарламаға көшті. Бұл бағдарлама
экономика дамуының ең діңгекті ... ... ...... , Жапония , Нидерланд , Норвегия , Швеция , ... ... ... еді.
Нарықтық экономикасы дамыған кейбір елдерде мемлекеттік және ... ... ... ... міндеті – экономиканы реттеуді жүзеге асыру.
Францияда жоспарлау туралы Бас ... ... ... ... дмудың ұлттық кеңесі;
Италияда экономикалық бағдрлама бойынша министрлер Комитеті;
Германияда экономиканы бағдарламалау бойынша коньюктуралық кеңес.
Жоғарыда көрсетілген бағдарламалар индикативті ... ... Ол ... ... ... ... ... мен кәсіпорынға міндетті.
Жеке концерн , компаниялар немесе жеке кәсіпорындар өз өнімнің көлемін ,
күрделі ... және т.б. ... ... ... ... арнайы жалпы мемлекеттік бағдарламалар маңызды
аймақтық мәселелерді шешу үшін жасалады. Мысалы , Аралды қалпына келтіру ... мен ... ... ... ... дамыту, аудандағы жекелеген
ауылдарды көтеру және т.б.
Салалық , ... , ... және ... деңгейге жасалған
бағдарламалар белсенділікпен қолданылады. Олар ірі мақсаттық – ... ... , ...... ... маштабын шешу арқылы
бағдарлама деңгейі ... ... ...... ... ... , толық
жұмыстылықты қамтамасыз ету , инфляцияны тоқтату және т.б. Болжаудың үш
типі бар : ұзақ ... ( 10-25 жыл ) , ... ... ( ... және
қысқа мерзімді ( 1 жыл) .
Болжауды жасауға екі әдіс қолданылады. Біріншісі микроэкономикалық талдауға
негізделген және ... ... жеке ... мен ... ... ... мәліметтер қорытындыланады және мемлекеттік сектор бойынша
есептеулермен ... ... ... ... ... ... бола ... Осы мен қатар мемлекеттік және жеке инвестиция
бағдарламалары жасалады.
Екіншісі ... ... ... және ... ... ... , оған жету ... қажет – ақ. Статистикалық
мәліметтерді эстрополяциялау қолданылады, « экономикалық барометрлерді»
жасайды. ... ... ... ... ... өзгерістерді ескере отырып ,
алдағы жылғы жағдайларды болжайды. Одан ... ... ... қатынастарды қарастыруға ... ... ... ... ... бойынша бұрынғы экономикалық қызмет
айқындалады және математикалық тепе – ... ... ... ... ... ... жасалады. Болжаулар фирмаға мүмкін болатын
нарықтың коньюктура өзгерістеріне ыңғайлануды қарастырады , ... ... ... ... пен ... ... іс әрекеті кәсіпкерлік одақтар , сауда - өнркәсіп
палатасы арқылы жүзеге асады.
Сауда - өнеркәсіп палаталары мемлекетпен тікелей ... және ... ... ... ... атқарады. Биржа қызметінің бақылауы
мүмкін , тауардың тууы мен сапасы ... ... , ... аукциондар
ұйымдастырады , ұсақ бизнес ұйымын құрып , оның дамуына ... ... ... ... ... ... ... тұрған басты мақсат –
мемлекет пен кәсіпкердің ... іс - ... ... жалпы
әлеуметтік – экономикалық саясатты ... ... іс ... ... ... ... елдерде кеңінен қолданылады.
Қазақстан Республикасында рыноктың ... ... ... ... және ... тәсілінің ролін төмендету тенденциясы
басымырақ ... ... ... сақтаулы нарықтық қатынастардың
дамуымен және тұрақты қызмет жасайтын жаңа ... ... ... ... бұл ... ... қатынастың
қалыптасуын жеделдету үшін де қолданылуы мүмкін , сондай – ақ ... ... ... толықтырылуы да мүмкін .
Мемлекеттік реттеу жүйесі жоғарыдағы көрсетілген тәсілдер іс - әрекетімен
ғана шектелмейді , сонымен қатар ... ... ... ... ... мына ... ... :
Құқықтық база және ыңғайлы нарықтық ортаны қамтамасыз ету ;
Сауықтыру мен макроэкономикалық тұрақтылық. Демек , ... ... ... ... және ... өсуді ынталандыру ;
Бәсекелестікті қорғау және кәсіпкерлікке жағдай жасау ;
Ұлттық табыс пен материалдық байлықты үлестіру ... ... ... ... үшін ... ... ... ;
Экономикалық тиімділікті арттыру үшін ресурстарды орналастыруға әсер ету.
Демек , мемлекеттің реттеушілік іс - ... ... және ... ... мен рычагтарға негізделіп , белгілі мақсатқа жету үшін ... ... ... ... ... мәселесі өте өткір болып
тұр.
Қазақстан Республикасы басқа ... елге ... ... ауқымы
жағынан әлемдік масштабта шекарасының үлкен әрі ұзын болуына қарай, ірі
мемлекет санатына қосылады.
Территорияның сондай ... ... оның ... бір ... айқын
айырмашылықта болуына алып келеді. Оған : табиғи – ... ... ... ... ... , топырақ құрамы , жануар мен өсімдіктер
әлемі, ... ... ... ... мен оның ... , ... болуын жатқызамыз .
Осы факторлармен қоса қазіргі кезде экономикалық және саяси ... ... ... ... ... ... ... тәуелсіз мемлекетке
айналып , өзінің аймақтық саясатын өз ... сай ... шеше ... ... ... мұқтаждығына жұмыс істеген кәсіпорындардың бағыт – бағдарын
өзгертуге алып келіп , енді ... ... ... негізінен шикізатты қазумен айналысқан кәсіпорындарды және түпкілікті
өнім алу үшін ... ... ... ... ... ... көптеген аймақтарының экономикасын құрылымды жағынан қайта
құруды талап етті.
Қаржының белгілі бір қоғамның ақша ресуртары. Ол ... ... ... өндіріс процесін қамтамасыз етуге бағытталған . Кез келген мемлекетте
қоғамдағы ақша ресурстарының ... ... ... , ... ... , ... және ... қаржысы енеді.
Мемлекеттің қаржысы – ақша қаражатынан тұрады. Ол қаражат тұрғындардың
әлеуметтік кепілдігін қамтамасыз ... , ... пен ... ... ... пен қоғамдық шаруашылықты басқаруға жұмсалады. Мемлекеттік қаржы
құрамына : мемлекеттік бюджет , ... және ... ... ... ... қоры , ... , ... жұмыспен қамту
қоры , әлеуметтік және медициналық сақтандыру қоры , валюталық қор ... ... ... қаржысы , мемлекеттік салалық министрлік
пен ... ... ... ... ... – компания , концерн , холдинг , акционерлік
қоғам , ассоциация , трест , бірлестіктердің ақшалай қаржысы құрайды.
Кәсіпорынның қаржысын – ... және ... ... , ... мен
техника қорының ақшалай қаражаты , әлеуметтік – мәдени даму мен ... қоры , ... қор , ... және ... ... ... – шаруашылық , еңбек ... ... ... және ... ... ... ... , зейнеткерлік
қорды мемлекеттің іске қосуының нәтижесінде ақшалай қаражатты құрайды .
Аталған ... ... ... ... . Бұл ... ... қатынастар жиынтығын тұрғызып , ақша қаражатын ұлғаймалы ұдайы
өндірісте құру , бөлу , ... ... ... Және ... қоғамдық
қажеттіліктерді қанағаттандыруға жұмсалады.
Нарықтық қатынастар жағдайында қаржы негізінде төрт қызметі ... ... , ... және ... ... ... ... едәуір бөлігін қоғамдық шаруашылыққа , әлеуметтік
– мәдени шараларға , мемлекетті басқару мен қорғанысты ... ... бөлу ... ... ... ... ... дамуды реттеуді мемлекеттің ... ... ... ... Мемлекет оны салық салғанда , несие
саясатында , әртүрлі экономикалық жеңілдіктер мен дотация кезінде ... ... ... ... қаражаттардың мақсаты пайдалануын
жүйелі түрде тек сүру арқылы жүзеге асады.
Қаржының бақылау қызметі бөлінген қаражаттардың ... ... ... тек сүру ... ... асады.
Қаржы нарығы – нарықтық экономиканың қалыптасқан элементтерінің бірі . Өз
аясына капитал нарығын , валюта ... ғана емес және ... ... ... . Бұл нарықтарды өз құрамына енгізудің мақсаты – еркін
қозғалыстағы ақша ресурстарын мемлекеттің , кәсіпорынның және ... ... ... - ... жүйеде қаржы нрығының
қызметін мемлекеттік бюджет , банктің несие ... , ... ... т.б. ... ... ... ... кезінде кәсіпорын өз шаруашылығының жаңа ... ... ... ... ... ... , ... барынша
шектеу қойылды. Ресурстардың министрліктер арқылы ішкі сала бойынша
бөлінуін барынша ... ... ... ... құрудың қажеттілігі
пайда болды. Оның экономикалық негізі – кәсіпкерлердің ... ... туып , оны беру ... қысқарды.
Қаржы нарығы - өзінің инфрақұрылымымен айқындалған күрделі механизм және
жаңа ... ... ... . ... нарығын құру үшін кешенді
мәселерді меңгеру қажет. Оған бағалы қағаздар эмиссиясы және оның ... , ... мен ... қамтамасыз етуді жатқызамыз. Нарықтық
экономикаға өтуде қаржы нарығын дамыту несие – қаржы жүйесін қайта ... ... ... ... көрсеткендей , нарықтық экономикаға екі түрлі қаржылық
қатынастар әсер ...... және ... . Мемлекеттік бюджет пен
басқа деңгейдегі ... және ... емес ... қаржы қорларының
қалыптасуы , әдетте кәсіпкерлер табысының қайтарылмайтын бір бөлігінен және
азаматтар табысынан тұрады. Осы табыстар ... ... ... ... ... ... қаржыландыру жолымен қолданылады.
Ақша ресурстарын бюджеттік пайдалану нарықпен толықтырылып ... ... ... ... ақша ... ... ретінде жұмыс атқарады. Оның қолдану
бағасы нарық санына сәйкес сұраным мен ұсыным негізінде белгіленеді. Қаржы
нарығы жағдайында ... , ... , ... тұрақты ақшалай қорланған
табысты қалыптастырып , оны алуға ұмтылыс ... . Ал , ... ... қаржы көздеріне ие болады. Мұндай капитал нарығынсыз кәсіпорындарды
өзін -өзі қаржыландыру мүмкін емес. ... ... ... ... құрал – жабдықтарына шектеліп , басқадай толтыру көздері
жоқтың қасы .
Біздің шаруашылық өмірімізде ақша ... ... ... ... белең алып , қаржы нарығы тіпті болғанда жоқ . Ақшаның барлық ... ... ... , ... ... арқылы ұлттық табыстың үштен
екісі бөлінді . Несие жүйесінде тек қана мемлекеттік банктер жұмыс жасады.
Олардың қызметінде ... ... шек ... . ... қор ... ... « ... негізделіп » бөлініп , олардың қаржылық қауқары
және тиімді қолданылуы ескерілмейді . Рентабельдегі ... және ... ... ... күшейіп , берекесіздік белең алып , мемлекеттік
бюджет тапшылығы пайда болды. Жүзеге ... ... ... ... ) ... ... қаржы ресурстары біршама өсті. Ал ,
оларды пайдалану қатаң бақылауда ... ... мен ... ... мен ... , ... мен ... қорларды өзара бөле
– бөлісуіне тиым салынады. ... ... ... есеп ... ... нарығын қалыптастырудың өзіндік қиындығы бар. Сондықтан да бағалы
қағаздар институтын құру ... және ... ... инфроқұрылымын дамыту
абзал.
Қаржы жүйесінің негізгі быны мемлекеттік бюджет болып табылады. Мемлекеттік
бюджет ретінде 1991-ші жылға ... ... ... ... ... Оған барлық
одқтас республикалардың бюджеті енген еді. Бүгінде Қазақстан ... ... соң , ... үкіметі өзінің ұлттық мемлекеттік бюджетін жасауға
кірісіп ... ... ... ... ... ... күйін кеше бастады. Нарықтық
қатынастарға көшу бюджет баланыстылығына қатты әсер етті. Ол ... ... ... кәсіпорындар мен ауыл шаруашылығының салмақты дотацияларды
бюджет иығына артуымен түсіндіріледі. Өнеркәсіп өнімін сатып алу ... ... ... өнімін сату бағалары тепе – теңдігінің бұзылуы нәтижесінде
де ... . ... ... ... мен ... ... шығындарды
мемлекет дотациялап отырады.
Мемлкеттік бюджет – мемлекеттің негізгі ... ... Ол ... мен ... балансы . Бюджет ұғымы француздың сөзі немесе табыс
пен шығындарды бөлу. Бюджет ... мен ... ... және ... ... мемлекеттік бюджеті жеке баптар бойынша ара салмағы
төмендегідей .
Егер шығындар табыстан асып кетсе , ... ... ... ... ... жою үшін ... ... толтыру қажет немесе мемлекеттік бюджеттің
шығын бөлігін қысқартқан жөн. Бюджеттің табыс пен ... ... үшін , ... ... ... көшеді. Демек мемлекет ұлттық
банк ... ... , ... халықтық банктегі салымының , сақтандыру
қоғамдары қорының , белгіленген бөлігін алып ... Осы ... ... ... Бұл ... ішкі ... ішкі ... басқа сыртқы қарызы да болады. Бюджет тапшылығын
бәсендету үшін мемлекет тек қана ішкі мүмкіндіктермен ғана ... ... ... сыртқы займдар мүмкіндіктерін де пайдаланады. Міне ,
осылай мемлекеттің сыртқы ... да ... ... ... ауыспалы айналымы кезінде кәсіпорын , бірлестік , акционерлік
қоғам , холдинг , ... ... мен ... және орта бизнес
серіктестіктерінің өндіріс уақыты мен өнім ... ... ... ... кейбір бөлімшелерінде уақытша ақша
қорының пайда болғандығын байқаймыз. Әлеуметтік – ... ... ... ... ... ... Ол қаржы нарығының құрамына
енген.
Қарыз нарығы – қаржы нарығының бір бөлігі. Ұдайы өндірі процесіне уақытша
қатысуға ... үшін ... ... ақша қорлары өткерілу обьектісі
міндетін атқарады. Қарыз нарығы еркін қалған ақша ... ... ... ... ақша ... құрайды. Бұл жаңа ресурстардың жеделдігіне , төлем
қабілетіне және қайтарымдылығына жағдай жасалады.
Банк ұсынатын несиелер – қысқа мерзімді , орта ... , ұзақ ... ... ... ... ... бір жылға беріліп , айналым қорларын
қалыптастыруға жұмслады. Орта мерзімді несие екі – үш ... жаңа ... ... ... қайта қаруландыру және жаңғартуға , жаңа техника мен
технологияға ... ... үш ... қайтарымы болуы міндетті.
Ұзақ мрзімді несие он жылға және одан да көп уақытқа беріліп , ... ... ... ... Бұл ... ... , жеке үй ... соңында және оны сатып алуы үшінде беріледі.
Несиенің бірнеше түрлері бар :
- банктік
- чектік
- коммерциялық
- ... ... ... ... ... дисконттанып , оған есеп-шот ашылады. Есеп-
шотқа дисконтталған вексельді құны ... ... ... банк ... ... Осы салада көлемінде клиент төленімдерді өту үшін чек
жазып ... ... ... ... қарыз өтелуі қажет. Коммерциялық
несие төлемдерді төлеуді созу үшін ... Бұл ... банк ... мұқтаждығы үшін береді. Тұтыну несиесі – ... ... ... ... соза ... үшін ... ... несие сыртқы
экономикалық байланыстарға қызмет жасайды.
Несие өзінің қызметін банк ... ... ... ... , ... – несие – қаржы мекемесі. Банктің ... ... мен ... , ... еркін ақша қорларын тартып ,
қорландыруды жүзеге асыру.
Банк жүйесіне ... ... ... ... ... ... банк
ұйымдарының түрлері және арнайы осы сала мекемелері де жатады. Мұндай-ақ ,
коммерциялық , сақтандыру , ... ... мен кей ... банк те жатады. Аталған ... ... өз ... ... банк ақша эмиссиясымен , мемлекеттік бағалы ... алу және ... ... , ... және жинақтық банктегі
несие резервтерін реттейді.
Коммерциялық банктер кәсіпорын мен компаниялар тұрғындардың бір бөлігін
ақшалай ... ... ... ... ... орташа несие
беруін жүзеге ... ... ... тұрғындардың салымдарын
шоғырландырумен айналысып, өзінің қорларының дейін мемлекеттік ... ... ... банктер бағалы қағазды салуға делдалдық
жүргізіп, өнеркәсіп үшін кеңес беру қызметін жасайды.
Біздің елімізде банк жүйесінде :
- ... банк те ... ... ...... , ... – барлық
облыста , аймақ мен қалалар да бар. Жалпы біртекті ақша ... ... ... олар ... банк ... құрап, резервтік
жүйесі қызметін атқарады;
- Коммерциялық банктер жеке және ... ... ... ... жасай
отырып, келісім негізінде несие – есепті де ... ... ... ... меншік негізінде құрылады. Олар – акционерлік
, кооперативтік , шетел банк капиталының қосылуымен жеке банк де ... ... ... ... ... ... ... оның бір бөлігі
мемлекетке жатады. ... ... ... ... ... ... оның
қызметі үшін үкімет ешқандай жауапкершілік алмайды.
Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... , себебі оның депозиттік пайыз бойынша епті әдіс ... ... ... клссикалық қызметі вексельдік айналымға негізделген.
ТМД елдерінде 30-шы жылдары жойылып, Қазақстан Республикасында ... ... ... ... « Вексельдік айналым туралы» заңын қабылдаумен
енгізілді. Вексельдік айналым ... ... ... ... ... үлес ... ... ғана. Кәсіпорынның тауар айналысы ... ... ... ... жасауды қамтамасыз етеді.
Банк мекемесінің басты табыс көзі ... ... ... ... паналады.
Сондай-ақ банктің шығындары да бар. Оларға : ... – жай ... ... ... алу , қызметтерді жалдау, басқа ... ... ... ... , ақша ... мен ... ... пайдаланғаны , салымдарға
төленетінпайыздар және т.б. жатады. Берілген қарыз бойынша алынған ... , ... ... ... ... ... және ... банк
шығынын алып тастағандағы қалдық банк пайдасы болады. Банк пайдасының аты
маржа деп аталады.
Банкке табыс әкелетін операцияны – ... ( ... ) ; ал ақша ... ... ... ...... деп атаймыз. Қазіргі несие –
банк жүйесіндегі мекемелер бірнеше шартты түрден ... ... ... ... және ... ерешеліктермен айқындалады.
Банк ресурстарын - өз капиталы және клиенттер салымы немесе депозиттері
құрайды. Банк ресурстарының көп ... ... ... ... ... және ... ету ... депозиттер болады.
Жедел депозиттер белгілі мерзімге ... сол ... ... ... Ал , талап ету бойынша депозитті салушы алғысы келгенде алуына
болады. Бұл депозиттер ағымдағы есеп ... ... ... ... ... ... алады. Сол кітапшаны пайдалана отырып, ... ... ... кез ... ... чек жазу құқығына ие болады.
Активті операциялар : вексельді , ... ... ... және ... ... бөлінеді. Қолында векселі бар кәсіпкер, әдетте , вексельді
оның ... ... ... нақты ақшаға ауыстыруға мәжбүр болады. Осы істі
банктер весельдік ... ... ... ... ... – вексель есебі мен вексель бойынша қарыздар
беру болып табылады. ... ... ... банк оның ... сатып
алады.
Вексель иесіне онда көрсетіп ақша сомасынан есептегі дисконт пайызынан
шегерудугі қолдануға болады. Екінші ... ... ... ... ... ... ... етеді. Вексельдің мерзімі біткен соң , оны
заемщик ... алуы ... ... ... ішіндегі операциясы тауар
дакументті немесе тауар қою ( ... ) ... оның ... беруімен
түсіндіріледі.
Банктің қорлық операциялық бағалы қағаздар-акция , облигация арқылы жүзеге
асады. Бұл операцияларға бағалы қағаздар кепілдігі мен ... ... ... жатады. Банк несиелерінің қамтамасыз ...... ... қағаздар – қарыздарынан өз ... бар. ... ... ... ... ... 10-15 ... банк қызметінде операциясының жаңа түрлері белең ала
бастады . Олар : лизинг, факторинг, қаржы-трастық операциялар.
Лизинг ( ... сөзі ) ... ( ... , ірі құрал- жабдықтар т.б.)
уақытша пайдалануға алу немесе беру.
Қазақстан мен шетел ... ... ... ... ... ... ... және оперативтік лизинг жатады.
Қаржы лизингтік контрактісіна – арендаға беруші күрделі қаржысының толық
амортизациясының белгіленген мерзімі ... ... ... және ... пайданы қамтамасыз ету жатады.
Оперативтік лизингке содан қалған аренданың ірі құрал-жабдықтары енеді. Бұл
жағдайда арендаға алған мүлік ... ... ... ... ... әртүрлі банктер белсенді лизинг ролін атқаруда. ... банк екі ... ... : ... және ... ... жеке және ... тұлғалар мүліктерін басқару жұмысын –
трастық операция дейміз. Клиенттердің тапсыруы ... ... ие ... ... ... ... үшін ... да жатқызамыз. Осы
операцияны жүзеге асыруда банк формальды агент болып, комиссиондық ... ... ... бойынша банк өз клиенттерінің қаржысын басқарады. Бұл
қаржылар акция , облигация , басқада бағалы қағаздарға ... ... ... ... ... ... ... жасауға енді- енді кірісуде.
Бөлу қоғамдық ұдайы өндірістің ... ... ... ... ... ұдайы өндірістің фазасы ретінде өндіріс пен тұтынудың арасында
болып, құбылыс түрінде өнімдерді бөлу міндетін атқарады.
Қорытынды
Өзен
ағысын бөгеуге ... ... ... ... қарқынды саяси әлеуметтік және экономикалық өміріміз күн өткен сайын
жаңа, тіпті, кейбір ... ... ... тап болып отыр. Ал
экономика адамзат өмірінің және қоғамның барлық ... ... ... 5-10жылдардың ішінде түбегейлі өзгерістер жасалуда.
Қоғам экономикасын басқару мәселелерін қарастыру нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық ерекшеліктерге
баса назар ... ... ... ... саясаты
айтарлықтай табысты болмайды.
Қоғам экономикасын басқарудың маңызды міндеттерінің бірі жеке аймақтардағы
халықтың өмір сүру деңгейіндегі ... жою ... ... ... ... үшін аймақтардың экономикалық даму ... ... ... ... жеке ... ... мемлекеттік
бағдарламаларын іске асыру үлкен мәнге ие болмақ.
Барлық аймақтар үшін ... ... ... – бұл ... құрылымдық
жағынан қайта құру, жекелеген аймақтарды дағдарыстық жағдайдан шығару.
Қорыта келгенде , ... ... ... ... ... ... пен аймақтардың бюджеттік өкілеттіліктерін шектеу саясатын
жалғастыру керек.
2. Аймақтарға көмек көрсетудің негізгі қағдалары ... ... тиіс ... ... ... аймақтардың перспективалары мен
орнын анықтау, жергілікті ... ... ... ... құрылымдарды бағыттау.
3. Мемлекеттік басқару органдарынан жергілікті органдарынан жергілікті
органдарға әлеуметтік-экономикалық бағдарламаларды беру кезінде оларды
қаржыландыру көлемі азаймауы тиіс.
4. ... ... ... ... мен ... ... жүзеге асырылуы керек.
Ең негізгі бағыт – орталық пен аймақ арасындағы қаржылық – ... ... ... ... ... ... әдебиеттер :
1. Нарықтық экономика теориясына кіріспе
Авторы: Б. ... ... , ... Аймақтық экономиканы басқару мәселелері
Авторы : Г.С. Смағұлова. Алматы, 2005.
3. Экономикалық теория бойынша практикалық оқу ... : ... ... ... . ... 2006.
4. Жалпы экономикалық теория
Авторы : Ө. Қ. Шеденев . Қ. Жұбанов ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... және ... ... ... өндірісінің натуралды және ... ... ... ... ... орта мектеп – гимназия
Реферат
Тақырыбы : Экономика және ... : ... ... : Ахметқалиев А.А.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«ҚАЗҚҰРЫЛЫССЕРВИС» акционерлік қоғамының техника - экономикалық сипаттамасы63 бет
Азаматтық қоғамының экономикалық жүйесі43 бет
Дүниежүзілік экономикалық дағдарыстағы Қазақстан қоғамындағы проблемалар және оны шешу жолдары4 бет
Еуразиялық экономикалық қоғамдастық туралы15 бет
Коммерциялық банктер операциялары-қоғамдық экономикалық дамуында негізгі факторы19 бет
Меншік және әлеуметтік-экономикалық-қоғам құрылысы3 бет
Салық және оның әлеуметтік-экономикалық қоғамдағы орны мен маңызы26 бет
Экономика және оның қоғам өміріндегі орны48 бет
Қоршаған ортаны қорғау және табиғи ресурстарды тиімді пайдалану қоғамның экономикалық даму барысын жетілдірудің міндетті шарты78 бет
Азаматтық қоғам дамуының алғышарттары9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь