Публицист шығармаларындағы этнотарих мәселесі

Кіріспе

1. Негізгі бөлім:

1.1 Публицист шығармаларындағы этнотарих мәселелері


1.2 Ұлттық этникалық мәдениет және ғаламдастыру

Қорытынды


Пайдаланылған әдебиеттер
Жұмыс тақырыбының өзектілігі. Бітіру жұмысының тақырыбы «Ақселеу Сейдімбектің публицистикасындағы ұлттық сипат» деп аталады. Сол себепті, біз бұл кішігірім зерттеу жұмысымыздың аясында тақырыбымызды мейлінше ашып көрсетуге тырыстық.
Ақселеу Сейдімбек зерттеуші-ғалым болғанмен, жұмысының көп бөлігін баспасөзде өткізді. Сол себепті, қоғамда туындайтын әрбір жағдайға бей-жай қарай алмады. Негізгі тақырыбы қазақтың шежіресіне бойлау болғанмен, саяси, мәдени ауқымда өрбитін барша тақырыптарға бар зердесімен ден қойды. Оның қаламынан туындаған әрбір сөз қоғамда өз орнын тауып, құзырлы орындардың құлағына жетіп отырды. Ақселеу Сейдімбектің жазған шығармаларының барлығы қазақтың этнографиялық тарихына сүйреп апарады. Алайда, мерзімді баспасөз беттерінде де жиі-жиі мақалалары жарық көріп, ойындағысын оңай жеткізіп отырды. Әрдайым қазақ тарихының тамырына терең зерттеулік жұмыстар жасап, түркі тілдес халықтардың бір-бірімен сабақтастығы және ерекшелігі мен айырмашылығы жайында зерттеу еңбектерін жазып, оны газет беттерінде мақала етіп те жариялап жүрді. Зерттеу жұмыстарында ашып көрсете алмаған деректері мен дәйектерін публицистикада әсірелеп жеткізді. Онысы өте сәтті шықты десе де артық айтқандық емес. Жазушы-ғалымның публицистикасындағы осындай ерекшеліктерді де ашып көрсетуге бел будық.
Ұлттың ұлт екендігін танытатын жетекші бір фактор ол – мәденитеті екендігі бесенеден белгілі. Қай ұлт болсын өзінің мәдениетімен ғана дараланып, өзгешеленбек. Ұлт мәдениеті ділді, дінді, тілді түгел қамтуымен күрделі құрылым. Мәдениетіміздің өркендеуіне, ұлттық дүниетанымызды танытуға өлшеусіз үлес қосып жүрген ерен жүйріктерді тілге тиек етер болсақ, оның алғашқы қатарынан Ақселеу Сейдімбек ойып тұрып орын алатындығы белгілі. Оның мәдениетімізге сіңірген еңбегін газет бетінде жарияланған еңбектері арқылы тани аламыз. Біз соның барлығын бар білгенімізше бітіру жұмысымызда көрсетуге тырыстық.
Бітіру жұмысының тақырыбы – «Ақселеу Сейдімбектің публицистикасындағы ұлттық сипат» деп аталғандықтан, оның ұлттық сарында жазған дүниелері мен публицистикалық сарында жазылған мақалаларының қыры мен сырына үңіліп, мән-маңызына тоқталдық. Оларды жүйелеп, жіктедік. Таңдалған тақырып сол себептен де өзекті.
Зерттеу нысаны. Ақселеу Сейдімбектің басылым беттерінде әр жылдары жарық көрген публицистикалық материалдары. Этнограф-ғалымның жазған дүниелерінің мәдениет пен ғылым-білімнің өркендеуіне қосқан өлшеусіз үлесі мен ұлттық тақырыпта қозғаған сан түрлі мақалаларын сараптау.
Зерттеудің мақсаты. Зерттеудегі негізгі мақсатымыз – Ақселеу Сейдімбектің публицистикасындағы ұлттық сипаттағы материалдарын жүйелеп, оларды өзара байланыстыру арқылы ара салмағын анықтау. Яғни, еліміздің дамуына, көркеюіне тигізген оң ықпалын баспасөз қалай бақылап, баға беріп жатқандығына ғылыми тұрғыдан мән беру. Халыққа рухани нәр беретін этнограф-ғалымның көркем шығармаларын қайта саралап, оның бүгінгі күні қоғамға қаншалықты әсер ететіндігін анықтау. Жазушы-ғалымның өміршең дүниелерінің қалай туатындығына баса мән беріп, ізін басып келе жатқан болашақ зерттеушілерге қандай үлгі қалдыратындығы жайлы қозғау.
1. Байтұрсынов А. Шығармалары. Алматы, Жазушы, 1989 жыл, 320 бет.
2. Жақып Б. Қазақ публицистикасының қалыптасу тарихы. Алматы, «Білім», 2004 жыл, 365 бет.
3. Ақселеу Сейдімбек. Биографиялық көрсеткіш. Астана, «Күлтегін» баспасы, 2002 жыл. 94-бет.
4. Сейдімбек А. Ойтолғақ: жарияланбайтын жазбалар. — Алматы, Жалын, 1997 жыл, 272 бет.
5. Сейдімбек А. Ұлт басына төнген қатер. Ана тілі (№ 18), 1994 жыл, 8-бет.
6. Сейдімбек А. Ұлт мүддесі мәңгілік серігіміз. Ана тілі (№ 26), 1995 жыл, 1,5-беттер.
7. Сейдімбек А. Ұлттық идея. Қазақ әдебиеті (№ 51). 1997 жыл, 4-5-беттер.
8. Сейдімбек А. Ұлттық таным қайнары. Алматы Ақшамы (№ 128). 1998 жыл, 6-7-беттер.
9. Сейдімбек А. Ұлы сөзде ұят жоқ, Парасат (№ 2). 1996 жыл, 22-бет.
10. Сейдімбек А. Ұлттың ұлы мұраттары. Түркістан газеті (№ 22). 1996 жыл, 1,5-беттер.
11. Сейдімбек А. Ахмет Иассауи кешені. Егемен Қазақстан (№ 248). 1997 жыл, 6-7 беттер.
12. Сейдімбек А. Күй атаулары. Түркістан газеті (№ 11). 1997 жыл, 4-5 беттер.
13. Сейдімбек А. Қазақтың дәстүрлі тыйымдары. Дала мен қала (№ 25). 2003 жыл, 20-бет.
14. Сейдімбек А. Қазақстанның этноақпараттық өрісі тәуелсіздік талаптарына сай ма? Егемен Қазақстан (№ 9). 2005 жыл, 4-бет.
15. Тайшыбай З. Ақселеудің мұрағаттағы бейнесі. «abai.kz» интернет порталынан.
16. Сейдімбек А. Отаршылдықты жер жатсынады. Егемен Қазақстан (№ 233). 2002 жыл, 3-бет.
17. Сейдімбек А. Рухани бақыттың таусылмас көзі. Жас алаш, 1996 жыл.
18. Сейдімбек А. Қазақтар Астанаға «тарихи астанамды жасақтасам деп келеді». Астана хабары (№ 207-209), 2007 жыл, 7-бет.
19. Сариев Р. Ақселеу Сланұлының жеке қоры келешек ұрпаққа аманат. Егемен Қазақстан (№ 395), 2009 жыл, 6-бет.
20. Бельгер Г. Иделогия дегенді ұмыттық-ау ағайын!.. (немесе Ақселеу Сейдімбектің «Ұлттық идея» атты мақаласына орай). Қазақ әдебиеті (№ 34), 2003 жыл, 12-бет.
21. Сейдімбек А. Қазақ әлемі. Алматы. Санат, 1997 жыл, 463 бет.
22. Сейдімбек А. Қыр хикаялары, Алматы, Жалын, 1977 жыл, 156 бет.
23. Сейдімбек А. Тауға біткен жалбыз. Алматы, Жалын, 1979 жыл, 204 бет.
24. Сейдімбек А. Дәуір толғағының тұлғасы. Егемен Қазақстан (№ 208). 2002 жыл, 4-бет.
25. Сейдімбек А. Дәулескер. Парасат (№ 12). 1997 жыл, 8-9-беттер.
26. Тәж-мұрат М. Жоқшы ізбен келеді. Алты Алаш (№ 4). 2009 жыл, 4-5 беттер.
27. Қирабаев С.Менің Ақселеуім. Егемен Қазақстан (№ 335). 2009 жыл, 4-5 беттер.
        
        Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті
Журналистика факультеті
Мерзімді баспасөз кафедрасы
Жоғары оқу орнын бітіру
үшін қорғалатын ... ... ... СЕЙДІМБЕКТІҢ ПУБЛИЦИСТИКАСЫНДАҒЫ ҰЛТТЫҚ СИПАТ
Ғылыми жетекшісі – ....................................... Кәкен Хамзин
Ресми сарапшысы – ....................................... Еркін ... ...... емтихан комиссиясының сараптауына қабылданды
Диплом қорғау күні: 09.06.2010 ж.
Алматы, 2010 жыл.
Мазмұны
Кіріспе
1. Негізгі бөлім:
1.1 Публицист ... ... ... ... этникалық мәдениет және ғаламдастыру
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Реферат
Жұмыстың құрылымы: Бітіру жұмысы кіріспе, екі тараудан, қорытындыдан,
пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... шығармаларындағы этнотарих мәселелері», ... ... ... ... ... мен ... ... мәдениет)
Ақселеудің еңбектерінде көрініс табуы» атты екі тараудан тұрады.
Көлемі: 50 бет
Қолданылған әдебиеттер тізімі: 27.
Жұмыстың өзектілігі: Ақселеу Сейдімбек ... ... көп ... ... ... Сол ... қоғамда туындайтын
әрбір жағдайға бей-жай қарай ... ... ... ... ... ... ... мәдени ауқымда өрбитін барша тақырыптарға ... ден ... Оның ... ... әрбір сөз қоғамда өз орнын
тауып, құзырлы орындардың ... ... ... Ақселеу Сейдімбектің
жазған шығармаларының барлығы қазақтың этнографиялық ... ... ... мерзімді баспасөз беттерінде де жиі-жиі мақалалары жарық
көріп, ойындағысын оңай жеткізіп отырды. ... ... ... ... зерттеулік жұмыстар жасап, түркі тілдес халықтардың ... және ... мен ... ... ... ... оны газет беттерінде мақала етіп те ... ... ... ашып көрсете алмаған деректері мен дәйектерін публицистикада
әсірелеп жеткізді. Онысы өте сәтті шықты десе де ... ... ... ... ... ерекшеліктерді де ашып
көрсетуге бел будық.
Зерттеу нысанының ... мен ... ... ... – Ақселеу Сейдімбектің публицистикасындағы ұлттық ... ... ... ... байланыстыру арқылы ара салмағын
анықтау. Яғни, еліміздің ... ... ... оң ... ... ... баға ... жатқандығына ғылыми тұрғыдан мән беру. Халыққа
рухани нәр беретін ... ... ... ... ... бүгінгі күні қоғамға қаншалықты әсер ететіндігін анықтау.
- Жазушы-ғалымның ... ... ... ... ... ... ... тапқандығын ашып көрсету;
- Оның елге сіңірген ... ... ... ... ... ... сансыз үлесін оның жазған дүниелері арқылы
сарапқа салу;
- Жеткен жетістіктері мен шыққан ... ... ... ... пікірлері арқылы көрсету;
Глоссарий
Публицистика – сөз өнерінің үлкен бір саласы. Ол көркем әдебиетпен бірге
туып, қалыптасып, ... ... келе ... ... ... Бір нәрсе турасындағы ... яғни ... ... ... сөз ... жақсылап айта білсек, сол сөз өнері болады.
Ауызекі публицистика – адамзат баласының дамуының ... ... ... ... ... түрін айтамыз.
Жазба публицистика – жазу, сызу пайда болғаннан ... ... ... бір тармағы.
Фельетон – публицистиканың бір саласы. Фельетон публицистикалық шығарма
болғандықтан, өз міндетінің ерекшеліктеріне ... ең ... ... ... түседі. Сонымен қатар фельетон әлеуметтік ... ... да ... ... ... ... Бітіру жұмысының тақырыбы «Ақселеу
Сейдімбектің публицистикасындағы ұлттық сипат» деп аталады. Сол ... бұл ... ... ... ... ... мейлінше ашып
көрсетуге тырыстық.
Ақселеу Сейдімбек зерттеуші-ғалым ... ... көп ... ... Сол ... ... туындайтын әрбір жағдайға бей-жай
қарай алмады. Негізгі тақырыбы қазақтың шежіресіне ... ... ... ... ... ... тақырыптарға бар зердесімен ден қойды. ... ... ... сөз ... өз ... тауып, құзырлы орындардың
құлағына жетіп отырды. Ақселеу Сейдімбектің ... ... ... этнографиялық тарихына сүйреп апарады. Алайда, мерзімді баспасөз
беттерінде де жиі-жиі мақалалары жарық ... ... оңай ... Әрдайым қазақ тарихының тамырына терең зерттеулік жұмыстар жасап,
түркі тілдес халықтардың ... ... және ... мен
айырмашылығы жайында зерттеу еңбектерін жазып, оны газет беттерінде ... те ... ... ... ... ашып ... ... деректері
мен дәйектерін публицистикада әсірелеп жеткізді. Онысы өте сәтті шықты десе
де артық айтқандық емес. ... ... ... де ашып ... бел ... ұлт ... танытатын жетекші бір фактор ол – ... ... ... Қай ұлт ... ... ... ... өзгешеленбек. Ұлт мәдениеті ділді, дінді, тілді түгел ... ... ... ... ... дүниетанымызды
танытуға өлшеусіз үлес ... ... ерен ... ... тиек ... оның ... қатарынан Ақселеу Сейдімбек ойып тұрып орын алатындығы
белгілі. Оның мәдениетімізге сіңірген еңбегін ... ... ... ... тани ... Біз ... барлығын бар білгенімізше бітіру
жұмысымызда көрсетуге тырыстық.
Бітіру жұмысының тақырыбы – «Ақселеу Сейдімбектің публицистикасындағы
ұлттық сипат» деп ... оның ... ... жазған дүниелері мен
публицистикалық сарында жазылған мақалаларының қыры мен сырына үңіліп, мән-
маңызына тоқталдық. Оларды ... ... ... тақырып сол
себептен де өзекті.
Зерттеу ... ... ... ... ... әр ... көрген публицистикалық материалдары. Этнограф-ғалымның жазған
дүниелерінің мәдениет пен ... ... ... ... ... ... ... қозғаған сан түрлі мақалаларын сараптау.
Зерттеудің мақсаты. Зерттеудегі негізгі мақсатымыз – ... ... ... ... ... ... өзара байланыстыру арқылы ара салмағын анықтау. Яғни, ... ... ... оң ықпалын баспасөз қалай бақылап, баға беріп
жатқандығына ғылыми тұрғыдан мән беру. Халыққа рухани нәр ... ... ... ... қайта саралап, оның бүгінгі күні ... әсер ... ... ... ... дүниелерінің
қалай туатындығына баса мән беріп, ізін басып келе жатқан ... ... үлгі ... ... ... міндеттері. Жоғарыда аталған мақсаттан мынадай міндеттер
келіп шығады:
- ... ... ... ... көрген мақалаларының
қандай деңгейде көрініс тапқандығын ашып ... Оның елге ... ... ... ... ... ... қосқан сансыз үлесін оның ... ... ... ... ... ... мен шыққан биіктерін өміршең дүниелері мен
айтқан пікірлері ... ... ... қаламынан шыққан туындыларында ... ... ... ... ... замана тынысы мен дәуір шындығы қалай
сомдалғандығына және көркем ... ұлт ... ... ... өз ... әділ бағасын беру;
Жаңалықтары.
- Оның ғылыми-шығармашылық еңбегінің бедерлі тұстарын былайша ... ... ... ... ... ... ... айғақтауға елеулі
үлес қосты;
- Бұрын жиналмаған да зерттелмеген ... қара ... мен ... ... рет рухани айналдылымға түсірді;
- Қазақстанда этнографиялық және этнологиялық ізденістердің жандануына
ықпал етті;
- Алғаш рет қазақ эпостарының насихатталуына мұрындық болды;
- Халық мұнарасы ... ... ... ... ... ... ... алғаш рет жарыққа шығарды;
Тұжырымдары.
Замана лебімен дәуір шындығын ... ... рухы ... ... айтып, қоғамның ащы шындығын жазуда ойлағандарын қағаз ... ... ... куә. ... ... ... қалам алғалы қазақ
әдебиетінің тамырына қан жүгіріп, жандана түскені белгілі. Газет бетінде
жарияланған мақалаларының қомақты ... ... және ... ... ... бітіру жұмысында жазушы-ғалымның публицистикалық ... ... ... ... Өз пайымымыз бойынша жоғарыда
көрсетілген тараулар бойынша жұмыс ... ... ... еңбек жүйесін
жасауға тырыстық.
Құрылымы.
Кіріспе, екі тараудан, ... ... ... қатар, сілтемеден тұрады.
І-тарау
ПУБЛИЦИСТ ШЫҒАРМАЛАРЫНДАҒЫ ЭТНОТАРИХ МӘСЕЛЕСІ
«Бір нәрсе турасындағы пікірімізді, яғни қиялымызды, яғни көңіліміздің
күйін сөз ... ... айта ... сол сөз ... ... Ішіндегі
пікірді, қиялды, көңілдің күйін тәртіптеп қисынын, ... ... сөз ... ... ... — сөз шығару болады. Шығарма дегеніміз
осылай ... ... деп ... ... ... [1]. Демек,
публицистика да сөз өнерінің бір саласы. Ол көркем әдебиетпен бірге ... ... ... келе жатқан шығармашылықтың ерекше бір тармағы.
Қазақтың публицистикасы қазақ халқының өсіп-өркендеу ... ... ... ... ... ... өнеріне неғұрлым шынайы,
неғұрлым еркін қарап, бағалап, парықтау мүмкіндігіне жол ашылды. Мұндай
мүмкіндіктерге жол ашқан ... ... ... рет ... ... Ақселеу
Сейдімбек секілді тұлғалардың шығармалары болатын.
Сейдімбек Ақселеу Сланұлы 1942 жылы ... ... ... ... ... би ауылында дүниеге келген. Әл-Фараби атындағы
Қазақ ұлттық университетінің ... ... ... ... ... (бұрынғы «Лениншіл жас»), «Орталық ... ... ... меншікті тілші, жауапты хатшы, бөлім меңгерушісі,
«Зерде» (бұрынғы ... және ... ... мен ... альманағында бас
редактор болды. Дәл осы сәттерде Ақселеу Сейдімбектің ... ... ... ... ... Қоғамда болып жатқан әрбір
мәселелерге байланысты жазған мақалаларында өз ойын толықтай жеткізе білді.
Одан ... ... ... ... және өнер институтында қолжазба
бөлімінің меңгерушісі, Ы.Алтынсарин ... ... ... ... ... Білім академиясының тұңғыш президенті, ҚР
Президенттік Мәдени орталығы директорының ғылым ... ... ... ... соң ... ... дейін Л.Н.Гумилев атындағы
Еуразия ұлттық университетінің профессоры болды. Ақселеу Сейдімбек өмірінің
денін негізінен ғылымға ... ... Сол ... ... ғылыми ізденісте,
шығармашылық ұстанымды алға тартты. Алайда, сол ... ... ... ... бірнеше очерктері, мақалалары жарыса жарық көрді.
А.Сейдімбек филология ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстанның
Еңбек сіңірген қайраткері, ҚР ... ... ... Қазақстан
Жазушылар одағы және Журналистер одағы сыйлықтарының лауреаты. Отызға тарта
көркем, ғылыми-көпшілік және монографиялық ... ... ... ... ... еңбегінің бедерлі тұстарын
былайша атап өтуге болады: ... ... ... ... ... ... үлес ... бұрын жиналмаған да,
зерттелмеген қазақтың қара өлеңдері мен күй ... ... рет ... ... ... этнографиялық және ... ... ... ... ... ... ... өркениеті» сияқты санаттық (категориялық) ұғымдардың
айқындалуына және ... ... үлес ... ... ауызша
тарихы» деп айтуға лайық шежірелік деректерді кең көлемде ... ... рет ... ру-тайпалық құрылымын толық қалпына саралап берді және
дәстүрлі қазақ ... ... ... ... ... ... ... байланыстарына қатысты түбегейлі тың тұжырымдар
жасап, оны тегеурінді ... ... ... ... рет ... қара ... насихатталуына мұрындық болды; алғаш рет Гомер
туындыларын қазақ оқырманына таныстырды; әртүрлі ... ... ... ретінде қазақтың эротикалық фольклорын жинап, оның ... ... рет ... ... Қазақстан тарихын жеке тұлғалар арқылы
зерделеу идеясын ұсынып, оның нақтылы жүзеге асуына өзіндік үлес ... ... ... ... өнерін тұғыр ете отырып, «Сарыарқа»,
«Дәурен-ай», «Толғау» («Ақтанбердінің толғауы») сияқты ұлт рухын ... ... ... ... ... ... оның ... қазақ журналистикасын жаңа деңгейге көтерді деп кәміл сеніммен
айтуға болады. А.Сейдімбектің қай ... ... ... ... ... ... ... айналды. Көбіне қазақ ру шежіресіне
байланысты, этникалық қырымыздан ... ... ... ... ... ұзақ ... ... беттерінде талқыға түсті. 1917-1990 жылдар
аралығындағы қазақ ... өсу, ... ... ... ... газет-журналдардың көбеюімен бірге қазақ публицистикасының
өрісі кеңейіп, дамудын жаңа сатысына ... Бүл ... ... кезеңнің саясаты, орыс публицистикасының дамуы ерекше әсер етті.
Соның нәтижесінде ... ... ... ... ... көрініс бере бастады. Кеңестік дөуірдің 20-шы, 30-шы ... ... жаңа даму ... ... Бұл ... ... ... жылдарындағы саяси өзгерістер, экономикалық ... ... ... ... ... Жетістіктер де, кемшіліктер де
публицистика айнасынан ақиқат керініс тапты. Бертін келе ... ... ... қалам ұстаған бірнеше жазушылардың, ... ... Бұл ... ... ... ... ... пафосты, шешен тілді, халық даналығын өз ойларына өзек етіп
қолданды. Тіпті, қазақтың әскери ... ауыз ... ... ... ... аңыздардан, айтыстар мен мақал-мәтелдерден,
жыраулық поэзия үлгілері мен шешендік ... ... ... ... ... үшін ... ... жаңалықтың өркендеуіне үлесін ... ... де ... ... ... Ойды ... және дөп ... ғажайып публицистикалық шығармалар туды. Соғыс жылдарында қазақ
публицистикасына еніп үлгерген үндеу, памфлет, ... хат, ... ... ... бай өлеңдер бертін келе Ақселеу жазуынан да
көрініс тапты. Соғыстан кейінгі ... ... ел ... ... ... ... ... жұмылдырылды. 1945 жылы «Республикалык, өлкелік жөне
облыстық газеттердің сапасын арттыру және көлемін ұлғайту ... ... ... ... дамытуға әсер-ықпалы зор болды.
Соғыстан кейінгі жылдары ... ... ... ... ... ... ... жазатын болды, экономика мен мәдениет
мәселелеріне баса ... ... ... ... ... пен фельетон,
баспасөзге шолу жанрлары жиі көрінді. Сөйтіп баспасөз өзінің жүмысын бейбіт
дәуірге бейімдеп қайта құра бастады. Сөз жоқ ... ... ... бірге, қазақ публицистикасы да күнделікті еңбек ырғағының
айнасына айналды. ... ... ... бағыттағы
шығармаларына көп әсер еткен 60-70 жылдардағы баспасөз беттеріндегі
мақалалар ... 60, 70-ші ... ... ... ... тілмен
көркейе түсті. Бұл әсіресе сол кездері мол жазылған публицистикалық ... мен ... ... ... ... [2]. Осы ... туралы сөз
еткенде, академик С.Қирабаев: "Қазақтың көркем ... ... ... ой ... ... ... ... тануға ұмтылған
публицистика да бұл дәуірде едәуір өркендеді", – деп атап ... ... ... ... ... ... атты мақаласында ... ... ... Ақселеу Сейдімбек туралы былай деп көсіледі.
– Ақселеумен бiз бiр топырақтың түлектерiмiз. ... ... ... ... ... ол бес ... бала ... Мен оның әкелерiн бiлетiн
едiм. Сейдiмбек балалары ағайынды бес жiгiт болатын. ... ... ... ... ... ... шаруашылық басқару жұмыстарында көп
жүрген Аманбек ағай бүкiл елдiң ... ... бiрi ... ... ... кезiнде жүдеушiлiк көрген жетiм-жесiрлерге қол ұшын көп
берген азамат едi. Екi iнiсi әскерге ... ... ... елде ... солардың жетiм балалары да Аманбектiң қолында ... едiм. ... ... кiшi iнiсi аяғы ... ... ... болып iстедi. Кейiн Жаңарқаның тәжiрибелi, үздiк ұстаздарының
санатына ...... ... ... ... аты жетпiсiншi жылдары газет-журнал ... ... ... мен ... ... бастаған тұста, сол кiсiлер есiме түсiп,
“Қайсысының ... ... деп елең ете ... да ... ... ... газетiнiң Қарағанды облысындағы тiлшiсi болып iстейтiнiн де
газеттен бiлдiм. Сөйтiп жүрiп, Қарағандыға бiр барған ... ... сәтi ... ... өзi сәлемдесе келiптi. Аманбек пен Хасеннiң
арасында Слан деген жiгiт ... ... ... ... ... соғыстан
қайтпай, Аманбектiң қолында өскенiн айтты. Мен оның ... ... ... аяқ алысы ширақ журналист екендiгi жайындағы ойымды
жеткiздiм.
Шынында да, о ... ... ... ... ... ... әсер етiп, қызықтырып оқытатын бөлек сипаттары байқалатын едi. Ел
өмiрiн терең ... ... алыс ... ... аңшылар ортасында көп
болған жас таланттың көргендерiн қадағалап, зердесiне түюi, сол арқылы ... оны ... ... дала ... ... ... ... оны әдебиет әлемiне алып келген-дi. Жас кезiнде
көргендерiне кейiн ... ... ... ... болып жүрген кезде
таныған шындығы қосылып, оның қаламының қарымымен мөп-мөлдiр өмiр суреттерi
болып кiтапқа ... ... (1972) атты ... ... ... ол далада
мал бағып, оңаша жатқан адамдардың малға қоса аңшылықты кәсiп етуiн, ... ... ... ... ... ... ортасында
ең алдымен, адамды көрсетуге ұмтылды. Даланың малшылары Сыздық, ... ... ... ... ... өмiр тiршiлiгiмен, iс-әрекетi, мiнез-
құлқымен жап-жақсы көрiнген кейiпкерлер. Оларды ортақтастыратын бiр мүдде –
аңшылық, бүркiт ... оны ... ... ... аңға қосу қызығы. Осы
оқиғалар легiнде бүркiт ... ... ... мен оны ... үйретудiң
қиын жолын Ақселеудiң аса бiлгiрлiкпен ... ... ... ... Ол ... тұқымы, олардың өзара айырмасы мен мiнез-құлық
қалпын, аңға түсу әдiсiн бiлгiрлiкпен әңгiмелейдi.
Аңшылық, дала аңының ... ... ... ... сол ... ... тану – Ақселеу кейiпкерлерiнiң жан дүниесiн ... ... ... ... ... қыранды қаумалап тұрған мына төрт шал ... ... ... ... ... ... ... қызық, бұған жетер мағыналы
тiршiлiк бар дегенде еш ... едi” – ... ... бұл ... ... ... сол ... кәсiптiң өзiндiк тiлiн,
сөз саптау ерекшелiктерiн (“Келте сонар”, ... зар ... ... ... ... ... “Дәлектi түлкi” т.б.) де меңгергендiгiнен көрiнедi.
Ол аңшылық кәсiптi ақтай сөйлейдi. Оны адамның көңiл құмарын ... ... ... ... ... мас ... көңiл құмарыңды
қызықтамай ғұмыр кешу адамға лайық па? – дейдi Мұса қарт. – Оған қанағат
етсе, ол адам ба? … ... ... жөнi ... көңiлдiң жөнi бiр
бөлек. Айналаңа, төңiрегiңе, ортаңа әбестiгi жоқ әрекет еткiң келедi ... ... ... ... қанағат табады екен – ендеше оның несi айып?
Байлаудағы тоқтыдай бауыздауыңнан шыға ... мәз ... ... ... табиғаттан уаз кешiп, саятшылықты алданыш еткiң келедi екен – ... айып ... Осы ... ... өз ... да ... ... жоқ кезде, бiлiп отырмыз[27, 9].
Осыдан бастап табиғатты тануға, оның тылсым ... ... ... ... ... ... ... негiзгi нысанасына
айналды. Ол табиғатты “дүние дидарындағы ең сұлу, ең ... адам ... ... ең қатал, ең дана, ең әдiл” деген сөздермен ... ... ... ... өз ... ... ұлы ... келтiрудегi табиғаттың құдiретiн” мойындады. Оның “қайталанбас
сұлулығын, таусылмайтын қызығын, мың сан жаратылысын, ... ... ... ... ... қала жырлады. Адамды осы
табиғаттың қорғаушысы, ... ... ... ... да ... ... өзi көзiмен көрген не бiр қызық та ... ... ... етiп алды. Мұндай шығармалар жазушының “Тауға бiткен
жалбыз” (1979) атты кiтабының негiзiн құрады.
“Күн ұзын ... көз ... ... түлкiнiң ақша қармен
тоғысқан өрттей қызыл жоны, қобыз кеудесi, қиылған белi, ... ... сол ұлпа ... ұшындағы болмашы қараға дейiн мiнсiз сұлулық
құрайды екен. Қазiргi сәттегi еппен қозғалған нәзiк қимылының өзi ... едi” деп ... ... ... сұлулығын осы еңбегiнде.
Ақселеу таныған дала табиғаты мен оны құрайтын айнала тiршiлiктiң ... ... ... ... қалыптасуына себеп болғаны даусыз.
Даланың аңдары, ... ... ... ... ... өзiнде, оның
адамдары да сол дала ... ... ... да ... сал да ... ... намысты қылықтарымен көзге түседi. “Қыр хикаялары”
(1977) атты ... ... қыр ... ... ... ... суреттей
отырып, даланың ұлдары мен қыздарына тән ерлiк пен iзгiлiк, ... ... ... ... ... ... қасиеттердi жазады.
Жазушы дала өмiрiн, ел iшiндегi әрқилы әңгiмелер мен ... ... ... ... да, жеке адам ... ... суреттеме,
баяндауларында да ол шындықты шынайы қалпынан жалтармай, бар болмысымен кең
жайып сап бейнелейдi. ... ... ... ... ... тағдырдың
кермесiне iлiккен жастар тағдыры, Абзал мен Ақбiлектiң өз жолдарын табуға
деген батыл қимылдары, “Аққыз” хикаятындағы ... ... жiгiт ... ел ... мен қыз ... қатар қорғаған Аққыз, “Күзеудегi” күнделiктi
тiршiлiгiн шайқамай жүрiп-ақ көңiл ауанына берiлген Ршыман – бәрi де ... ... ... ... ... ... өте ... Өйткенi, ол
адамды туған табиғатынан бөлмей, тұтас күйiнде ... ... ... ... ақын ... ... анасына тартып туады”. Қыран ұстап
баптаған қарттардың өзi сол ... ... ... ... ... ұя
салған таудың өзi Бүркiттi атанып, “зеңгiр көкке сұғына көтерiлiп, бұл
төңiректе ... ... ... ұрып ... Ал, ... ... бiр-
бiрiне шаншыла сүйiнiскен жақпар-жақпар құз-қиялары арса-арса болып, ұңғыл-
шұңғылы молая, ... ... ... үңiлгендей болады. Кейде ұшар басы
сұсты қаталдықта қара қошқылданып шырқау биiктен төнiп тұрған белгiсiз бiр
құбыжыққа да ұқсар едi”.
“Аққыз” ... ... ... ... ... шығарып салған
жазғы түннiң қоңыржай күйiн жазушы: “Жер-дүние шырт тыныштыққа бөгiп мүлгiп
тұр. Айдың қорғалап туар ... ... ... ... ... ... ... әлсiз сәуле арқан бойынан ... ... ... ... ... ... биiктер ғана ирек жасап нобай
танытады. Олар да түнек пен ... бой ... құр ... ... – деп ... ... тiл, көрiктi сурет оқырман сезiмiне әсер етiп, оларды
болашақ оқиғаларға дайындайтын сияқты. Ақселеудiң суреткерлiк ... ... ... да, әр ... ... ... да ... ойлы өрбiтедi.
Осындай басы идеяға толы, көрген, таныған, ... көп ... ... оның шығармашылық өмiрiне үлкен өзгерiс жасағанын Ақселеудiң
өзi де көп ... Оның ... ... көп ... кiтаптары
Алматыға келгеннен кейiн ғана басыла бастады. Оның ... ... ... ... ... ... ... өсiру принципi, оны адал
атқарған азаматтар көмектестi. Бұл бiр ескi ... ... ... ... ғой. ... өз ... ... құрмай, бос орынға iскер
адамдарды iздейтiн.
Бiр күнi Қазақстан Компартиясы ... ... ... бөлiмi
меңгерушiсiнiң баспасөз жөнiндегi орынбасары Әбдеш Қалмырзаев маған телефон
соқты. Амандық-саулық сұрасқаннан кейiн ол ... ... бiр ... ... деп едiм. ... Қазақстан” газетi
редакциясына, баяғы өзiңiз iстеп кеткен орынға (мен онда 1955-1958 ... ... ... пен ... ... ... қаламы жүйрiк адам
керек болып тұр. Сiз әдебиетшiлердi ... ... ғой, кiмдi атар ...
дедi.
– Менiң ойыма бiрден Ақселеу түстi. Бiрақ оны атамай:
– Ондай адамды тек Алматыдан ғана iздейсiңдер ғой. Облыстардан ... ...... ... жiгiт ... ... Үй алуына да көмектесемiз.
“Социалистiк Қазақстан” ... ... және өнер ... ... ... мүшесi ретiнде Орталық комитеттiң
номенклатурасына кiретiн. Ал, ... ... ... ... да ... ... ... болатын. Сол ойыма
түстi. Мен Ақселеудiң атын атадым. Сол кездегi “Социалистiк ... ... ... та оны ... қолдай кетiптi. Сөйтiп, Ақселеу
Алматыға ... үй ... ... ортаға араласып кеттi.
Бiрақ мен Ақселеудiң Алматыға ... ... ... оған ... Ол оны ... ... жылдар өткеннен кейiн естiдi. Оны Әбдеш
айтып қойыпты. Үйге ... ... ... ... “Аға-ау, неге айтпағансыз? Қалай келгенiмдi өзiм де ... жүр ... ... Бұл бiр ... ... ... Егер мен Алматыға
келмесем, көп болса, облыс көлемiндегi ... бiр ... ... ... ғой”, – деп ағынан жарылғаны бар. Осы сөздi Астанада өзiнiң ... ... да ... ... ... көмектестiм” деген ұғым тумауы керек. Ақселеудiң
ешкiмнiң сүйеуiне ... жiгiт ... ... бәрi ... Мен оны ... бiр себебi бар” деген мағынада еске алып отырмын.
Ақселеудiң ел, жер тарихы мен этнологиясына байланысты iзденiстерi, шыққан
кiтаптары жайлы ұнамды ... оны ... осы ... ... ... Ол өзi ... ... ғылыми ой-пiкiрлерге сүйенiп,
сұрыптап жариялай бастады. Оның бұл жүйедегi алғашқы ... ... ... (1981) ... ... ... қазақ этнологиясы туралы болса да, автор ... ... Ұлы ... көне мұралары, шежiрелiк мәлiметтердiң маңызы, ел мен
жер тарихына байланысты атаулар, қазақтардың әдет-ғұрпы, салт-санасы туралы
ойлар, наурыз ... ... ... киiз үй және оның ... ... орны мен ... ... және оны
тудырушылар жайлы әңгiмелерде оқырман қызығушылығын туғызатын мәлiметтер
мол. Ұлы дала ...... хан, Жошы хан, ... ... ... мұралар жөнiнде әңгiмелейдi. Бұл тұрғыда “Күмбiр-күмбiр
күмбездер” – Ақселеудiң ... ... ... ... бiр жүйеге
бағыттаған кiтап.
1995 жылы Ақселеу “Көшпелiлер тарихы” атты жаңа еңбек жариялады. Бұл ... ... ... осы ... шейiн еуропалықтардың ұғынып келгенiндей,
жабайы халық емес, ... ... ... ... ... тарихы мен
дәстүрi бар ел болғандығын дәлелдеуге арналған. ... ұлы ... ... көшпелiлердiң елдiк тұтастығын ... ... ... ортақ мұраларды (Қорқыт ата, Асан қайғы, ... ... т.б. ... ... ... тиек ... ... өсiп-өркендеу жолын
сол даланы қоныс еткен сақ, ғұн, ... ... ... ... ... Хорезмшах, Могол, Алтын орда, ұлы Темiр мемлекеттерi жайлы
әңгiме арқылы жалғастырып, ... ... әкеп ... ... ... аз ... бiрақ автордың жаңалығы – осы құрылымдардың елдiк,
мекендiк, тiлдiк, салт-дәстүр тұтастығын көрсету ... ... ... ұғымды қалыптастыруда, олар жайындағы еуроцентристiк көзқарасқа ... ... екi ... ... автордың “Қазақ әлемi” (1997) деген үлкен зерттеуiне
негiз болды. Ақселеу онда ... ... оның ... ... ... мен дамуы жолын, мәдениетiн, ұлттық құрылымын кеңiрек
қарастырады, ... ... ... ... ... ... ... тарихи белгiлер мен табиғат сұлулығын ... ... ... ... деп ... ... жайына тоқтайды.
“Социалистiк Қазақстан” газетiнде 7 жылдай қызмет iстеген Ақселеу 1983 жылы
“Бiлiм және ... ... ... ... ... ... ... мәлiметтер тарататын журнал Ақселеудiң күйттеп жүрген
iстерiн ... тым ... едi. Ол дала ... мен ... ... ... елiнiң ұлттық проблемаларын көтеретiн ... ... Ұлт рухы ... ... авторларды көптеп тартты. Олардың
жазғандары жас оқырмандар бойында ұлттық сезiм, намыс, азаматтық ... ... ете ... да ... емес едi. Кеңес өкiметi мен
коммунистiк идеологияның ... ... ... ... ... ... де болатын. Мемлекеттiк қауiпсiздiк органдары оны көрмей ... ... ... ... ... ... ... материалдар
жайлы дабыл қағылды. Солардың ыңғайымен ... ... ... ... ... ... Оның ... қоңырау байланып,
қайда, қандай жұмысқа баруы жабық бақылауда болды.
1987 жылы Ақселеу Қазақ ССР ... ... және өнер ... ... ... едi. ... жұмысқа қабылдауға пейiл танытқан
институт директоры Ш.Елеукеновке бiр күнi ... ... бiр ... ... оның бақылауда жүргендiгiн айтып, жауапты
жұмысқа алуды ... ... ... ... аға ... ... орналасты.
Көп кешiкпей, институттың директоры қызметiне мен ... де, ... ... түзедiм. Маған ақыл айтып ... келе ... ... ... ... әлсiрей бастаған тұсы ғой. Оның үстiне
Алаш ... мен оның ... ... алу ... ... ... Жәнiбеков (идеология жөнiндегi хатшы) бастаған идеолог жiгiттердiң
барлығы дерлiк (iшiнде Мырзатай Жолдасбеков бар) бұл ... ... ... ... ... ... ... шұғылдануға
ешкiмнiң мұршасы келмей қалды. Ол кiшi ғылыми ... аға ... бас ... ... мiндеттерiн атқарып, қолжазба орталығының
бөлiм меңгерушiсi қызметiне көтерiлдi. Ғылыми жұмысқа төселiп, оның iшкi
қыр-сырын түсiндi. ... ... ... Оның ... өлең ... ... ... лирикасының көне жанры” атты зерттеуi өлеңнiң
ескi түрi есебiнде кезiнде ... ... ... ... ... ... ретiнде қорғалғаннан кейiн ол “Мың бiр маржан” (1989)
деген атпен басылып шықты.
Ақселеудiң кандидаттық ... ... ... поэзиясының теориялық
мәселелерiн көтеруде де маңызды, байсалды зерттеу болды. Онда қара өлеңнiң
жанрлық ерекшелiктерi, көркемдiк ... бiтiм ... ... ... ... жан-жақты әрi терең талдауға түстi. Тек бiр
жанрмен шектелмей, ол жалпы халық ... ... оның ... ... ... ... ... айтты.
Осыдан қолы босағаннан кейiн ғана Ақселеу өзi көп жылдар жинаған қазақтың
күй аңыздары туралы мәлiметтерiн ... ... Оның ... ... ... атпен 1992 жылы жарияланды. Онда негiзiнен ... ... ... ... ол күй ... құрылымын,
жанрлық ерекшелiктерiн қамтитын кең көлемдегi зерттеу жасады. Зерттеудiң
бұл бөлiгi “Күй -шежiренiң” екiншi кiтабын (1997) ... ... 1997 ... ... ... докторы атағына диссертация қорғады. Соңғы
зерттеуiн бiрiктiрiп, толықтырып 2002 жылы ... күй ... атты ... жариялады.
“Қазақтың күй өнерi” кiтабының “Сауға” деп аталатын сөзбасында Ақселеу
былай дейдi:
“Тарих көшiнiң ұлы шеруiнде әр ... ... ғана ... ... ... ... тек сол ... қана келiстiрiп атқара алуға тиiстi. Себебi, кез
келген ұрпақ – өзi ғұмыр кешкен кезең үшiн ... мен ... ... ... Оның тал бойында өзiне дейiнгi сан ғасырдың жүгi бар. Сол ... ... ... ... ... қол ... – жер ... жүрген
тiрiлердiң ең киелi мiндетi”.
Осы ғибратты сөзде ... өз ... ... ... ұлы ... едi. Сондықтан “ұлтты өлтiрiп алмау үшiн” төлтума мәдениеттiң
асылдарын терiп, болашақ ұрпаққа ... ... жан ... тер ... ... күй ... мен “Қазақтың ауызша тарихы” деп ... ... ... ... бас ... Қарағандыда қызмет iстейтiн Ақселеудiң Алматыға
келген бiр сапарында маған соққаны бар. Сонда ол қазақтың күй ... ... ... ... жүргендiгiн, содан кандидаттық диссертация ... ... ... едi. ... ... сол аттас күйлердiң тууына негiз
болғанын, оларды жоғалтып алмай, сол күйiнде сақтаудың ... ... Мен оған ... ... Мен қызмет iстеп ... Абай ... ... ... ... ректоры атына
арыз жазып, ғылыми ... ... ... ... ... ... Қоса ... тиiс құжаттар тiзiмiн бердiм. Бiрақ Ақселеу
бұл уәдесiн орындаған жоқ. Еркiн жүрiп-тұрып, ойындағысын кең ... ... ... ... ... кеткенiн байқадым. Ғылыми атақ
алу, ғылым кандидаты болудың ондай мамандық иесi үшiн ... жоғы да ... ... ол “Социалистiк Қазақстан” газетiнде, “Бiлiм және еңбек”
журналында жауапты қызметтер атқарған кезде де ғылымның ... ... жоқ. Одан ... жұмыссыз жүрген күндерiнде ғана ... ... ... ... бәрi де ... ... аңғарған сияқты.
Ғылым академиясының М.Әуезов атындағы Әдебиет пен өнер институтына лаборант
болып орналасудың өзi оған ... ... iшке ... ... бiрдей едi.
Сонда жүрiп ғылымның дәмiн татты. Ғылыми ... ... ... да, ... өстi. Сөйтiп, ол қазақтың фольклортанушы ғалымдарының сапына қосылды.
Ақселеудiң халық ... ... ... ... онда ... ... халықтық мәдениет үлгiлерiн көп қарастырған, оны ... ... тән ... бiр ... ... бар едi. Ол өзiн ... ғана деп ... емес, кең мағынасында ұлт мұрасының
зерттеушiсi, мәдениеттанушы деп есептедi. Бұл оның ... ... ... ... ... ... осы ... ең алғаш “Бiлiм және
еңбек” журналында жариялаған көптеген мақалалары (“Торғайдың бойы тұнған
шежiре”, “Бесқаладан ... ... ...... ... ... ... “Сөз қадiрi” т.б.) мен “Күмбiр-күмбiр күмбездер” атты
кiтабында, тағы басқа ... ... ... ... едi. ... ... ... арнаған “Қазақтың күй аңызы” осы
үлгiдегi алғашқы тұтас зерттеу болып туды.
“Қазақтың күй өнерiнiң” ... ... тым ... ... Ән мен ... ... ол ... этнонимiнiң тарих сахнасына шығуынан
бұрынғы дәуiрге жатқызады. Оны бүкiл түркi халықтарына ортақ Қорқыт ... ... Сары ... ... Асан ... ... ... сияқты тарихи тұлғалардың музыкалық мұрасын бүгiнгi күнге жеткiзiп,
иемденiп отырған бiрден-бiр халық қазақтар болғанымен дәлелдейдi. ... бес ... ән, бес ... күй ... ... ... олардың
тақырыптық мазмұнында екi жарым мың жылдық тарихи оқиғалар мен шежiрелер,
аңыздар қамтылған екен. ... ... бiте ... ... ... өмiр шындығына қоса, адам сезiмi мен көңiл күйiнiң шалымдылығымен,
әуездiк-әуендiк тiлiнiң ... ... ... ... қол өнерi сияқты, философиялық, эстетикалық ой-өресi де музыкалық
туындыларда бiртiндеп байып, биiктеп ... Мұны ... ... ... ... көрiнiстерiнiң бiрi деп қарайды. “Этнос атаулыны адамзат
мәдениетiне қосқан үлесiмен ғана ... ... ... онда ... халқының
мағұрлана бетке ұстары, ең алдымен, музыкасы болуға тиiс” – дейдi ол.
“Күй ...... ... ... ... Өйткенi, бұл музыкадан
гөрi фольклорға, әдебиетке жақын, күйдiң тууына себеп болған жағдайларды,
оның туу процесiн ... ... ... Осы ... дейiн музыкалық
фольклордың өзiн ғана сөз етiп, оның филологиялық сыңарын сөз етпей ... ... ... орнын толтыра зерттейдi. Әнмен, күймен бiте қайнасып
жатқан өлең, жыр, толғау, аңыз, ... ... ... ... ... Бұларсыз музыкалық фольклордың және онымен шендесiп ... ... ... ... ой ... ... ... аңыздарының даму кезеңдерiн қарастырғанда, Ақселеу Ә.Марғұлан ұсынған
дәуiрлеу принципiн пайдаланады. Олар: 1) ең ... ... 2) ... 3) ... ... ... ... қазақ даласында Жошы ұлысының
iрге тебуi; 4) Жоңғармен екi ғасырға созылған күрес кезеңi; 5) ... ... ... ... Тек Ә.Марғұлан қолданған соңғы атауды
зерттеушi ... ... ... ... ... жолындағы күресi
кезеңi” деп алады. Осылардың әрқайсысы ... күй ... ... ... сол ... ... таным мәселелерiне қатысты мол
ойлар айтады.
Осындай талдаулардан соң ... өзi ... күй ... мол ... Олар әр ... ... күйлер мен күйшiлер туралы мәлiметтермен
бiрге берiлген. ... күй ... ... туралы деректер мол
мәлiметтердi қамтиды.
Тұтастай алғанда, Ақселеудiң бұл ... ... ... ... ... ... ... сол арқылы автордың өз ұлты мен оның ... ... ... ... осы үлгiдегi екiншi бiр үлкен еңбегi “Қазақтың ... ... атты ... Бұл ... ... ... ... халық тарихын ауызша сақтаған елдiң рухани биiк
мәдениетiн зерттеуге ... ... ... ... ... зерттеп, ол туралы көп мәлiметтер жинаған автор көнекөз қарттардың
әңгiмелерiне, рулардың шежiрелерiне сүйенiп, ұлттық сана мен ... ... ... ... ... ... ұмтылады. Оның
негiзiнде өз ... ... ... ... ... арқылы бойға сiңген
“қарға тамырлы қазақтың” өзара ... ... ... болмай, адамның
баласы болуға” тәрбиеленген өнегесi жатыр.
2002 жылы Ақселеудiң ... төл ... деп ... бiр ... ... ... шыққаны есiмде. Ол түп-тамыры сақ, скиф, түркi, ... ... алып ... ... ... ... ... бәйтеректiң
дiңiнен өрбiген бiр ұлттың тұтастығын бейнелеген көрнекi құрал сияқты едi.
Оның идеясында қазақтың этномәдени тұтастығын көрсету ... ... ... ... ... тарихқа арналған.
Ауызша тарих әлi толық халық тарихының өзi емес, ел жадында ... ғой. ... оны сол ... ... ... ... ... мол
көзi ретiнде ұсынады. Оны көзi қарақты, көкiрегi ояу ... ... ... ... ... ... көздейдi және оны автор
толығымен ... Оны ... адам ... кеше ғана ... тұрмыс-
тiршiлiгiнiң ортасында туып, кең далада табиғат аясында, қазақы болмыстың
тәрбиесiнде өскен жiгiттiң көргенi мен түйгенiн, ол ... ... ... ... Оның көңiлi таза, сезiмi ұшқыр, қиялы кең.
Сондықтан ол өзi көргендерi арқылы ... ... ... ... ... Оны кешегi заман тарихының толық суретi деп тану ... ... көп ... ... ... Ал, оның ... қалған
белгiлерiн тап басып таныған жазушы ниетiнде қапы жоқ. Ол төгiле жазып,
өткендi қызықтыра еске ... ... ... ... ... мен табиғаты
жайында сыр шертедi. Ақселеудiң тiлiнде де қазақтың қайнаған ... ... мол ... ... ... өзiн ... етiп
баяндап, этнография мен этнология терминдерiнiң қазақша нұсқаларын жасады.
Ақселеуден қалған әдеби-мәдени және ғылымдық мұра бұл аталған ... Оның ... ... iрiктелiп, 2002 жылы “Атамұра”
баспасынан “Айқыз” деген атпен басылды. ... ... ... ... “Кенiш” (1979), “Серпер” (1981) деген жинақтары
бар. Әдебиет және оны зерттеу мәселелерiн қозғайтын кейбiр ойлары “Сонар”
(1989), “Ой ... (1997) атты ... ... ... ... жүрген кездерде “Қазақтың әйгiлi күйшiлерi” (1992), “Балталы-
Бағаналы ел аман ... (1993) атты ... ... ... Еуразия
университетiнде ол “Ел тұтқа” деген қазақ тарихының көрнектi тұлғалары
жайлы кiтап ... ... ... қоссақ, Ақселеу мұрасы толыға, ұлғая
түседi. Оны түгендеу, терең талдау – болашақтың ... ... ... көптеген ғылыми-ұйымдастыру жұмыстарына
қатысып, көп нәрсеге ақыл кеңесiн қосты. Бiлiм және ... ... ... ... (1997-1998), Қазақтың Бiлiм академиясын (1998-
1999) басқарды. 2000 жылы Еуразия университетiне ауысып, сонда орнықты.
Университетте лекция оқу, ... ... ...... биiк ... қой. Ғылыми-зерттеу институтында iстейтiн ғалымдардың
бәрi лектор бола ... Олар ылғи ... бiр ... ... ... ... қалады. Ал лектор болу үшiн кең эрудиция, ... ... көп оқу, көп ... ... Осы ... Ақселеудi
ысылдырғанын мен соңғы жылдары жиi байқайтын едiм. Ол өз мамандығының ... ... да, ... ... ... ... ... үлкен ұстаз
дәрежесiне көтерiлген лектор болып қалыптасып едi. Және осы ұстаздығын,
бiлгiрлiгiн, шешендiгiн ... ... да ... ... ... кең ... мойындауына ие болды. Ол өнердiң барлық саласына
қатысты ақыл-кеңесiн қосты. Елдiң онымен жылап қоштасуының сыры да ... ... ... ... адал, мейiрiмдi, көңiлi кең азамат едi.
Достары да, сыйластары да көп болды. Өзiмен араласпаса да, еңбектерiн ... ... ... көп азаматтар оны шығарысуға келгенiн көрдiк.
Ол Астанасын сүйдi. Оған өз еркiмен барып, оның мәртебесiн ... ... ... ... ... бiр ... мекемелерге бастық болу ... ... де оған ... ... Мен де ... едiм: ... ... барып қалдым. Орнықтым. Ендi жылы орнымды суытпай-ақ ... ... ... өсiп келедi” – дедi. Қайта менi Астанаға келуге үгiттейтiн.
Менiң Еуразия университетiнiң ... ... ... бiр тұсымда:
“бұл келудiң басы ғой” деп ... ... ... бар. ... ... ғана ... жеңгесiн (Әлия Бейсенова) кездестiрiп әңгiмеге
тартып, айналшақтап көп тұрғанын, кетiп ... ... ... тағы ... ... едiм. ... жүр екен ғой, ... менiң! Дәл елiң тәуелсiздiк алып, өзiң жаныңды сала ... ... ... бiр ... ... ... Не айтайын, Құдай
алдыңнан жарылқасын! ... ... ... ... Ол – ... оның
келешегiне, ұрпаққа арналған еңбектер.
Десек те, 60-шы, 70-ші жылдарда ... ... ... ... ... суреттеу, асыра мақтау, мадақтау, жалаң ұраншылдык ... ... ... де ... 80-ші ... қазақ публицистикасының
дамуында зерттеушілік, тарихи-танымдык бағыт анық орнықты. Дәл осы ... ... ... бірі ... ... ... Тұтас ізденіс
негізінде, журналистік зерттеулер нәтижесінде ... ... ... ... беті ... бастады. Кеңестік дәуірде ... ... ... ... ... тұрғыдан қалыптасып
дамыды. Публицистиканың өз алдына дербес ... да ... ... орыс ... ... мен ... орасан зор
ықпал етті. Егер ... ... ... ... ... ... жанрлардағы публицистика қалыптаскан болса, "Дала уалаятының
газеті", "Айқап", "Қазақстан", "Қазақ", ... ... ... ... ... "Таң" ... бетінде талдамалы жанрлардағы
публицистика қалыптасты [3]. Ал ... ... ... ... палитрасы көрініс тауып, өркендеді.
Қазақ публицистикасының кеңестік дәуірдегі даму ... ... біз ... ... ... және ... біртұтас бірлікте қарастыра отырып айқындауға тырыстык,. ... ... ... поэтикалық-философиялык,
ұлттық, психологиялық-көркемдік, проблемалық-аналитикалық, зерттеушілік,
тарихи-танымдық ... ... ... Бұл ... ... ... ... Ж.Аймауытов, Б.Майлин, М.Әуезов,
Ғ.Мүсірепов, С.Мұқанов, Б.Бүлқышев, М.Иманжанов, Ә.Нұршайықов, ... ... ... ... ... Қ.Найманбаев, Т.Жанүзақов, О.Бөкеев, А.Сейдімбек, Ж.Елшібеков,
М.Қабанбаев, Ж.Аупбаев шығармашылықтары арқылы ашылды. Демократия ... ... ... ... ... беті ... ұлт ... ұлттық сананың калыптасуы, мемлекеттіліктің
қалыптасуы сияқты өзекті ... ... ... орын ... бастады.
Публицистер халықтың тарихта кеткен есесін қайтарып беру ... ... ... ел ... ... жұрт санасын сілкіндіруге бағытталған
рухани серпіліс жасауға көшті. Бұл әсіресе 90-шы ... ... онда ... көрген публицистикалық шығармалардан айқын көрініс
тапты. Дәл осы ... ... ... ... да жаңа бір ... Ол — азат ... еркін сөздің дәуірі еді. Оны ... ... аты ... ... ... ... болатын.
Ақселеу Сейдімбек Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... және ... комиссиясының, Қазақстан Тарих және мәдениет
ескерткіштерін қорғау қорғау қоғамы орталық ... ... ... ... ... ... комиссиясының, «Мәдени
мұра» мемлекеттік бағдарламасы қоғамдық кеңесінің, ... ... ... ... ... ... ... атқарды. Алайда, дәл
осындай лауазымды қызметтерде ... ... ... беттерінде
бірнеше мақалалары жарық көрді. Ол «Қазақ әдебиетінің тарихы» атты он
томдық ... ... ... ... ... Түркістан, Астана,
Бішкек, Мәскеу, Тбилиси, Ереван, Киев, Бонн, Ыстамбул, ... ... ... ... ... ғылыми-теориялық
конференцияларға қатысып, ғылыми баяндамалар жасады. Республикалық оннан
астам газет-журналдың алқа ... ... ... ... ... ... Жаңаарқа, Шет аудандарының құрметті азаматы.
А.Сейдібектің публицистикалық еңбектеріне бет ... ... ... ... және ... ... тоқталып өтсек.
Ақселеу Сейдімбектің публицистикасындағы ұлттық сипатты бір нәрседен анық
байқауға болады. Ол, оның ғылыми ... ... ... ... ... соны ... ... Оның әдебиет әлеміне әкеліп тіркеген
«Аққыз» (1991, 368 бет), «Күңгір-күңгір күмбездер» (1981, 240 бет), «Сонар»
(1989, 352 бет), «Мың бір ... (1989, 256 бет), «Күй ... ... (1992, 488 бет), «Күй ... ... ... (1997, 224 бет), «Балталы-
бағаналы ел аман бол» (1993, 224 бет), «Көшпелілер тарихы» (1995, 112 ... ... (1997, 464 бет), ... (2001, 352 бет), ... ... (2002, 832 бет), «Қазақтың ауызша тарихы» (2008, 726 бет) ... ... ... мен ... тарихының алтын мұрасына келіп
қосылды. ... ... ... ... ... ... ... беруге
тура келді. Әрбір шығармаларына байланысты баспасөз беттерінде ... ... ... Оның ... жауап беру үшін А.Сейдімбектің де
баспасөз беттерін жаулауға тура ... ... ... ... ... шет ел ... ... [3, 94].
Кеңестік дәуірдегі публицистиканың негізгі бағыттары мен типологиясы,
жанрлық және пішіндік өзгешеліктері айқындалды. Кеңестік дәуірдің өзін, ... ... ... ... ... ... түрде бірнеше
кезеңге бөлуге болады. Олар:
1) ... ... ... ... ... ... ... публицистика (1930-1940 ж.ж.);
3) Ұлы Отан соғысы жылдарындағы әскери публицистика (1941-1945ж.ж);
4) Соғыстан ... ... ... ... ... (1946-1956 ж.ж.);
5) Қазақ публицистикасындағы жаңғыру кезеңі (1957-1977 ж.ж.);
6) Тоқырау ... ... ... ... ... ... ... Сейдімбек қазақ публицистикасының осындай әрқилы кезеңінің
соңғы үшеуіне ... Ең ... ... ... сөз ... кезінде қазақ
публицистикасының жаңғырған кезі болатын. Одан кейінгі тоқырау кезеңінде де
өзінің қаламынан туындаған дүниелерін іркіп ... ... ... ... орыс ... әсері,
ықпалы зор болды. 1917-1990 жылдар аралығын ... бұл ... ... ... ... тұрғыдан байып, шектеулі тақырыптық,
мазмұндық ауқымда өркендеді. Осы жылдарда қазақ публицистикасының ... ... ... ... Көркемдік бағыт;
3) Сыншылдық-сатиралық бағыт;
4) Поэтикалық-философиялық бағыт;
5) Ұлттық психологиялық көркемдік бағыт;
6) Проблемалық-аналитикалық бағыт;
7) Зерттеушілік, тарихи-танымдық ... ... ... ... ... ... ғасыр басынан бері жүгін арқалап
келе жатқан, баспасөз беттерінде әр кездері жазуымен үлгі болған тұлғалар
бар. ... ... ... ... ... ... М.Иманжанов, Ә.Нұршайықов, С.Төлешов, Б.Қыдырбекұлы,
Ә.Нұрпейісов, ... ... ... ... Т.Жанұзақов, О.Бөкеев, А.Сейдімбек, Ж.Елшібеков, М.Қабанбаев,
Ж.Аупбаев шығармашылықтары арқылы ашылды. Осы тұлғалар арқылы публицистика
типологиясы текстік, ... ... ... ... ... Оның
ішінде қазақ публицистикасында ... ... ... ... ... ... ... қалағандардың бірі
әрі бірегейі Ақселеу Сейдімбек ... ... ... ... ... басында әртүрлі тұлғалар тұрды. Ғылыми
зерттеулердің нәтижесінде қазақ ... ... ... ... даму ... ... төрт ... бөлуге болады.
1. Қазақ пблицистикасының пайда болу ... ... ... ХІХ
ғасырдың екінші жартысына дейін);
2. Қазақ публицистикасының ... ... ... ... ... дамуының кеңестік дәуірі (1917-1990 ж.ж.);
4. Ұлттық публицистика дамуының тәуелсіздік ... (1991 ... ... ... ...... бір уақытпен кеңістікті қамтитын заман
шежіресі, дәуір үні. ... ... ... ... ... халық жағдайын, әлеуметтік өзгерістер мен ... сол ... ... ... ... ... және баспасөз бетінде
жазылып, жарияланған публицистика арқылы бүгін біле аламыз. Осы ... әр ... ... ... ... жазу ... ... жазушылар атсалысты. Соның іргесін қалап, жолын төсеп
кеткендер де бар. Сөйтіп, қазақ публицистикасы жаңа идеялық, соны стильдік-
көркемдік ... байи ... ... публицистикасының дамуында ұлттық-
психологиялық көркемдік бағыт ... ... ... жас» ... кең орын ... отырды. Бұл рете академик жазушы ... ... үш ... атты ... ... бірден көзге
түседі.
Публицистикадағы тақырып пен проблема бір-бірімен тығыз байланысты.
Кейде тақырыптың өзінен проблема көрініс ... ... бір ғана ... онда ... ... ... ... 70-жылдардағы
публицистикада қоғам өмірінде орын алып отырған ... тек ... қана ... жоқ, ол терең талданды, ақырындап сол ... ... ... ... ... көш-керуеніне өзіндік
ізденістерімен, қанаты кеңге жайылған шығармашылық қуатымен, парасат-
пайымымен, көркемдік көкжиегімен ... ... ... бірі – Ақселеу
Сейдімбек. А. Сейдімбек «Лениншіл жас» газетінің ... ... ... ... өз ... қырларын көрсете білді.
80-жылдары «Білім және еңбек» ... бас ... ... ... ... қазақ публицистикасын танымдық, көркемдік тұрғыдан дамытуға үлес
қосты. Ақселеудің алғашқы тырнақалды ... ... жас» ... ... ... 70-жылдардағы жастар газеті тігінділерінен де оның ... ... Оның осы ... ... ... бір ...
күнделікті өмірдегі проблемаларды аңғарымпаздығы, және сол проблемаларды
дер кезінде қозғай білуі. Бұған мысал ретінде ... ... ... ... «Сөз орайы келгенде...» мақаласын алуға ... ... ... ... малды ауылдардағы еңбек көрсеткіші жоғары. Шын
мәнінде ауыл шаруашылығы көп ... ... кез еді. ... ... ... проблемалар жоқ емес. Публицист сол түйткілдерді көре біледі.
Мәселен, малшы ауылында көшпелі монша көрінбей кетті, ... де ... ... ... ... ... ... шаштараз, киім
тігушілер қарасын көрсетпей кетті, оқитын кітап жетіспейді. Публицист ... ... ... қана қоймайды, соны ашу үшін тиісті құзырлы
орын, мекемелер іске ... ... ... ... ... ... керек» атты проблемалық мақаласында жайлаулардағы
қараша үйлердің күні өткендігін, қазір жаңа үлгіде жасалған киіз ... ... қою ... ... етіп ... ... қырда малшы,
ойда пішенсіз киіз үйге мұқтаж болып отырғаны аян ... Және де ... ... ... ... сая, ... пана болатын келісті үйлер қажет» -
деген түйінді ой айтады. «Құралай» бетінде жарық ... ... ... атты ... ... жалпыадамзаттық мәселені қозғайды.
Азайып бара жатқан құланның, сиреп бара жатқан ақбөкеннің қазақ даласының
көркі екенін еске ... Қай ... ... ... қалғандығына дейін санамалап
береді. Дала еркелеріне қырғидай тиетін аңқұмарларға тосқауыл ... ... ... ... ... жырлап өткен киіктердің күн санап
азайып бара жатқандығы қаламгер ... ... ... ... ... ғажайып аңның өсіп-өркендей беруі үшін
ең басты шарт – ... жер ... ... әр ... ... ... тоқтамаға келеді. Мұның бәрі қазақ публицистикасындағы проблемалық
бағыттың берік орныққандығын дәлелдейтін ... ... ... да ... Үнемі оқиғаның басы, қасында жүретін журналист үшін ... ... жанр ... ... Оның ... ... суреттеуде де
бір табиғилық лебі еседі.
«Арқаның биылғы жазы жаңбырлы болып тұр. Оның өзі көк қиық етіп ... сары ... ... әуе ... күн ... ... бұлт ... шыға
келеді де шелектеп төге салады...», - деп басталатын «Сарыарқаның жаңбыры-
ай» репортажы сәтті ... Оның жас ... мен қарт ... ... ... ... мақаласына Қарағанды кенішінің
өткені мен ... өзек ... Ал ... балқыма осылай келді»
репортажында Қазақстан Магниткасындағы шойын балқытушыларды жұмыс ... ... елге ... ... металлург Алтынбек Дәрібаев
бригадасы туралы бұл шығарма ... ... ... ... ... ... көп-көп диспуттар ұйымдастырылды. Бұл оқырманның ой-өрісін
өсіруге көп ... ... ... ... ... ... ... «Жолдастық. Достық. Махаббат» тақырыбындағы диспут соның бір
дәлелі. ... 12 ... ойы ... Бұл бір ... ... ... репортаж іспеттес. Екіншіден сұхбат ... ... ... өз ойын ... ... «Иә, ... ... бірақ
«Жолдастық.Достық.Махабббат» туралы әңгіме еш ... ... ... ... тарасып жатыр. Бәрінің де көзінде қуаныш, көңілдерін аяулы
сезім тербейді, диспуттың жалғасы әркімнің өз жүрегінде кеткен сияқты...».
Бұл ... ... ... ... биік ... ... ... тиімді тәсіл екендігі айқын. Жалпы, 70-жылдарда кең
қолданылған осындай әдіс-тәсілдерді ... ... ... ... – публицистің «Құрылыс штабы» корреспонденциясы, «Жақсы
ұстаздың берері ұшан-теңіз» суреттемесі, «Желкілдеп өскен ... ... ... ... ... «Гакку» - жастар ансамблі»
суреттемесі, «Өмірмен ... ... ... т.б ... ... кезеңдегі еңбек адамдарының, қарапайым адамдардың ... ... ... ... ... ашылды [2, 294-295].
Мысалы, тәуелсіздікке қол жеткізгеннен кейін ұлттық ... ... ... ... ... кеңестік кезеңнен бастап
ұлттық сарында ... ... ... ... кейін ұлттық
публицистиканың дамуына өлшеусіз үлесін ... ... ... ... тарихтан бүгінге дейінгі тәуелсіздік идеяларын саралау бағытында
«Тарих және тәуелсіздік» атты зерттеу мақаласы ... ... ... мұңын
мұңдады. Ұлттық сипаттағы көптеген публицистикалық ойлары біртіндеп басылым
беттерінде шыға бастады. ... ... ... көптеген
мақалалары «Егемен Қазақстан» газетінде жарық көрді. Өйткені, жазушы-ғалым
өмірінің бір кездері аталған газетте ... ... ... ... ... ... ... Л.Гумилев атындағы Евразия
университетінде өткізді. Тәуелсіздік алған жылдардан ... ... ... ... ... түземек болған Ақселеу Сейдімбек ... ... ... ... ... басылым беттерінде
жариялады. Соның бірі 1994 жылы ... «Ана ... ... ... «Ұлт ... ... ... атты көлемді мақаласы болатын. Мұнда автор
Қазақстан Республикасының Жоғарғы кеңесінің Конституциялық сотының ... ... ... ... ... ... мемлекетті
құрайтын негізгі ұлттың абыройын қандай ... ... ... [5,]. Одан соң ... бір жыл ... 1996 жылы тағы да сол ұлт ... «Ана тілі» апталығында ҚР сол кездегі Мәдениет министрі Т.Мамашевқа
қаратып «Ұлт ... ... ... атты мақаласы жарық көреді. Мұнда
қазақ ұлтының мәдениеті мен әдебиеті, өнері мен тарихына ... ... ... ... санасына тікелей жету керектігі жайлы
сөз қозғайды [6]. Қазақ халқының әлі күнге шейін ... ... ... ... ... ... ... санының аздығында болатын. Қазақ
ұлтының болшағы ... ... ... ... үшін ... да ... ... Онсыз ешқайда да аттап баса алмасымызды білген болатынбыз. Осыған
байланысты Ақселеу ... ... ... пен әйел ... ... ... «Ұлы сөзде ұят жоқ» атты тыңнан түре салған танымдық,
зерттеу мақаласын шығарды. ... ... ... ойы ... ... дені сау, ... ... жоғары болуы үшін ... әйел ... ... байланыс шешетіндігін жеткізді. Кезінде бұған байланысты
әртүрлі пікірлер де айтылған болатын. Алайда, ... келе сол ... көз ... [2, ... ... «Түркістан» газетінде жарық көрген «Ұлттың ұлы мұраттары»
атты мақаласы қазақтың бүгіні мен болашағынан сыр ... ... ... ... пен ... қоюы үшін әуелі тарихын танып, тегін анықтауы ... ... ... ... ... әлгі мақалада дәл сол тақырып
дер кезінде қозғалды [10]. Одан кейін 1997 жылы ... ... ... саяси идеясы жайлы «Ұлттық идея» атты мақаласы
«Қазақ әдебиеті» газетіне ... ... [7]. ... мақала көптеген
адамдардың ойынан шығып, қоғамға сол кездегі ең бір керек ... дөп ... үшін ... адам өз ... ... ... аттай алты жыл салып
сол мақаланы қаныға оқыған белгілі ... ... ... ... «Қазақ
әдебиеті» газетіне пікір тұрғысында мақала ... ... ... көп ой ... Ақселеу оқыған-тоқығаны көп ғылым докторы, ... ... ол ... ... ... Ал, мен қарапайым әдебиетшімін.
Ойымды көбінесе қарадүрсінділеу, қарабайырлау, ... ... ... ... ... - деп бастайды «Идеология дегенді ұмыттық-ау,
ағайын!..» атты мақаласында [20]. Әртүрлі ... ... ... ... қызметтерде жүрсе де ұлттық ұйытқысы болудан шаршаған жоқ.
Қазақ ... ... ... ... ... ... дүниені жіпке тізіп
шықты. Қазақ елі алғаш тәуелсіздік алған ... тіл ... ... ... ... ... ... Оған зиялы қауым өкідері бей-жай
қарай алмады. Қолында қаламы, ауызында ... ... ... ... ... те ... баспасөз беттерінде жалықпай жариялап ... бірі ... ... ... ... ... жалпы білім беретін
мектептерге арналған ... төл ... ... ... ... атты ... ... басылды. Мақаланың арнайы қалалық басылымда
жарық көруінде де бір мән бар еді. Өйткені, Алматы қаласындағы жаппай ... ... ... ... тілі ... кемшін тартып тұратын.
Міне, сол олқылықтардың орнын ... үшін ... ... Өйткені ұлт
мәселесін алға тартқанда, тіл мәселесінің ... ... ... анық [8]. Он мың ... ... ... Ақселеу Сейдімбек ұлт
мәселесіне қатысты көптеген зерттеу, танымдық мақалаларын мерзімді басылым
беттерінде жариялады. Жаңа ғасыр ... ... де ... қаламынан
шыққан мақалалар ұлт тағдырына қатысты мәселелер көтеруден жалыққан ... ... ... ... ... тың ... сусындатып, жаңа
идеяларымен таңдандырып жүрді. Жалпы, Ақселеудің қолына қалам ұстағалы бері
таза ұлт ... ... ... мақалаларынан басы бүтін бір кітап
құрастырып шығаруға болатындай. Ол ... ... ... мақсат-
мүддесіне қатысты 200-ден астам баспасөз беттеріне ... ... ... ... өз ... өмір сүріп жатқан елдерден алға озу
үшін «Бізге рухани жаңғыру керек» деп ... ... ... ... ... тарихына қатысты түсірілген фильмдер мен қысқа метражды бейне
көріністерге де өз пікірлерін білдіріп отырды. ... 2006 жылы ... үшін ... ... ... ... ... да ойларын
бүгіп қалмады. Оның сценарийіне де ерекше ден қойып, Р.Ибрагимовтың ... атты ... ... ... «Жас ... ... «Бұл
қай «Көшпенді»?» атты мақаласы жарық көрді. Одан ... ... ... ... қаз» әні ... ... әдебиеті» газетіне «Бір
әннің жай-жапсары» атты мақаласын жазды. ... бұл ... ... ... ... ... тарихын бұрмаламай, өткеніне өзгеше бояу
жақпас үшін ұлт мүддесін ... ... ... ... ... ... ... Ақселеу Сейдімбек өмірімен
қоштасарынан аз-ақ ... ... ... ... ... 40-50 ... ... мұрағатқа қолымен апарып тапсырыпты. Саналы жан иесі ... ... ... өмір атты қилы ... қашан қалай таусылатынын, қай
қазыққа ат байларыңды болжау қиын ғой. Ал, Ақаң ... ... ... ... ... ... қуаты бар шағында елу жыл жиналған
қағаздарын өзі тәртіпке келтіріп, жөн-жөнімен тіркеп, қаттап байлаған ... ... ... ... ... ... ... шағынан бастап
түскен фотосуреттеріне дейін... түгендеп қойыпты. «Жақсының аты, ғалымның
хаты өлмейді» дегенге ... ... ... ... шара жоқ. ... алғашқы нұсқаларын сызылған, түзетілген, қайта жазылған
қалпында сақтаған екен. Енді, міне, ... өз ... ... жеке
архиві ұрпақтарына мұра болып, Астанадағы Ұлттық мұрағаттың ... ... орын ... Мөрдей анық, маржандай төгілтіп жазылған шежіре.
Осы уақыт аралығына дейін Ақселеу Сейдімбектің мерзімді басылым беттерінде
мыңнан астам мақала, очерк, үндеу, хат ... ... ... ... екен. Ең алғаш Жаңарқа ауданы, Қызылту совхозындағы ... ... орта ... 10-а ... ... ... ... «Жаңарқа» газетіне 1960 жылдың күзінде басылған алғашқы ... жас ... деп ... ... жас ... ... ... жұмысты адал орындап, жақсы көрсеткіштерге ... ... ... да, ... да ... біз көрген заманның
өзекті мәселесі. Бұл туралы оның замандасы әрі ... ... ... тербеп
бастаған Қызылжар қаласындағы асыл досы профессор Зарқын Тайшыбай:
«Өмір жолымыз ұқсас, орта мектеп бітірген соң, ... қой ... ... ... ... ... көбең тартып іліккенбіз. Солай жүріп қалам
ұстағанбыз. Ақселеудің сол жылы басылған ... ... ... ... Атасу фермасынан жолданған екен. Кейіпкері Жүнісов
Оралсын деген жігіт күніне 120 қой ... ... ... шебер жаза
бастағанын шағын мысалмен көрсетейін: «Сол кезде сұңғақ бойлы ... ... ... ... ... еткізіп, түсірді де белін жазды». Электр
қырықтықты білетін адам, разы ... ... сыр ... ... әрі ... әрі ... көрініс емес пе? Қырықтықшы болған соң, ... ... бір ... ... шыдамайды. Жас тілші мұны да сергек байқаған.
Екінші кейіпкері, қырықтық бригадирі Төлтаев Қасым ағай ... ... ... ... бір шал бала ... көп ... арасында бір бала дана
болар». Міне, біздің дарынды Ақселеуіміздің журналистикаға салған алғашқы
іздерінің табы осындай», — ... ... ... Қазақ университетінің журналистика мамандығын
бітіргендегі диплом жұмысының тақырыбы: «Шоқан ... және ... ... ... ... - профессор Хайыржан Бекхожин.
«Студент Сейдімбековтің мына ... ... ... ... ... ... ерекше көрінді...» деп  жазған екен сол ... ... ... ... мақтау сөз аузынан шыға бермейтін, өзі
тәкаппар, мінезі қасаң Зекеңді Ақселеу ғана тәнті еткен шығар.
Осылайша, ... ... ... ... ... ... Ақселеу
тұрғыластарынан оза берген. Алдына мақсат қойған жас қаламгердің Алматыға
іліккені — оның ... пен ... ... ... Оның бер ... ... ... бесік» болып, бақытын ашқан әйгілі «Лениншіл
жастың» тәрбиесін көрді. Көптің бірі емес, қазақ журналистикасының ... ... ойлы ... ... ... ... әуелден оза
көрінген.
Сол жетпісінші жылдардың ... ... бір ... аралас мектеп
атаулыға қарасы дабыл қаққан Ақаңның пікірінің дұрыстығы 40 жыл ... ... ... ... ... ... айналып отыр. Қазақ ауылының мешеу
кезінде қалыптасқан ... ... ... білдіріп, «Интернат дегенді
әуеде қылып насихаттай бермеу керек. Жасынан ... ... ... ... бала ... тәрбие жағынан жарымжан болып өседі», - дейді.
Осы уақытқа дейін ... тек ... ... ғана ... оқитыны, солар
ғана кемдік көретіні өтірік пе?
Әңгімені Ақселеудің мұрағатқа тапсырған қағаздарынан ... соң, ... ... ... ... ... тігілген хаттарының өзі 700-ге
жуықтайды. Оның ішінде ... ... ... ... Лев Гумилев, Ғабит
Мүсрепов, Асқар Тоқмағанбетов, ... ... Ғали ... ... ... ... сақа жазушыларының бәрі бар. Хаттардың ... ... ... ісі мен мінезі, адамдармен ... ... ... бар. ... сонымен қатар Рамазан Сағымбековке,
Жайық Бектұров ағамызға, Евней ... ... ... ... жазған. Демек, Ақселеудің әлі де болса жарияланбаған публицистикалық
еңбектері жетіп ... ... сөз бұл [15, ... көп ... ... басылып, ұрпақтардың еншісіне ұсынылды.
Ал, өзі тапсырған қағаздарда сол еңбектерді жазуға ... ... ... қымбат деректер мен мағлұматтар ... ... ... ... ... ... ... таспа түрінде
айтып жаздырып қойған екен. Көзі тірісінде бір ... ... ... ... түгендеп, ұлағатты өмірінің жалғасын кейінгі талапкер немерелері
мен шеберлеріне осылай табыстапты.
Ақселеу Сейдімбектің жалпы шығармашылық әлемін алып ... ... ... мен ... ... ... ... тарихы. Ақселеу
Сейдімбектің әрбір жазған дүниесінен қаақ ... ... ... ... анық ... ... ... Қазақ қазақ болғалы
қалыптасқан түрлі ... мен ... ... ... ... ... ұлы ... ол Ақселеу Сейдімбек болатын. Сондықтан да, ... ... ... жазылған ғылыми еңбектері, үлкен
ізденіс үстінде жазылған ... ... ... бастап тұрады.
Этнограф, жазушы Ақселеу Сейдімбек ... ... ... ... де қазақтың этносаяси, этномәдени қырына көп
ден қойды. Ұланғайыр сахарамызды ... ... ... ... қамтып, қат-қабат тарихымызды терең қаузап, білгір оймен, ділмар
тілмен толғайтын ғұлама ... ... ... ... ... ... барлық дүние өз оқырмандарын тауып, тиісті бағасын да алды. ... ... мен иір ... қылқобыздың көмейіндегісін төкпей-шашпай түгел
жинап шықты. Оның кең қарымды, тың серпінді, тынымсыз ізденіске толы тарихи
зердесі өзімізді ... ... ... дұрыстап бағалауға бастап
апарды.
Енді біз Ақселеу ... ... ... ... жазған
мақалаларын парақтап көрсек. Ақселеу Сейдімбек қазақтың қаншама батырларын,
тұлғаларын қайта тірілтті. Көптің көкейінде жүрген дүниені ... ... ... тарихи құнды жәдігерлер туралы жазуды жөн санады. Ол үшін
қазақтың ... ... ... ... ... ... табудың жолына
кірісті. Оған «Астана Ақшамы» газетінде жарық ... «Біз ... ... ... атты ... көп ... ... болар едік. Шынында
да А.Сейдімбек айтқандай өмірді «Кеше. Бүгін. Ертең» деп ... ... со үш ... де ... ... үлес салмағы болатынын, тарихқа
кішкене болса да ... ... ... айтқан болар едік. Одан ... ... ... мол ... ... жәдігер ретінде саналатын, қазақтың
тарихы қашан да бүтін, қай ... ... ... танытатын Ахмет
Иассауи кесенесі Ақселеу назарына да ... ... ... ... ... «Егемен Қазақстан» газетінде «Ахмет Иассауи кешені»
атты этнотарихи әрі ... ... ... ... ... ... бастап ұлттық тақырыпта, этносаяси бағыттағы публицистика кеңінен
тарады. Сол кезде демограф-ғалым Мақаш Тәтімовтің ... ... ... саны және ... атты ... ... ... саясаттың
публицистикадағы көрінісі деуге негіз бар. Автор өзінің баспасөз бетіндегі
мақалалар шоғырында Қазақстанның тәуелсіз мемлекет болуы үшін онда ... мен ... ... үлес ... ... болуы керектігін,
демографиялық дағдарыстан шығудың жолдарын нақты деректерді қолдана отырып
көрсетеді.
Дәл осы ... ... ... бір бағытын публицист Ақселеу
Сейдімбек «Миграция жөнінде ... ұлы көш ... ... атты ... ... мақаласында айқындай алған. «Біртұтас қазақ халқының
жерінің бөлшектеніп, туған жерімен бірге елінің де бөліне бастағанына ... 110 жыл» ... ... ... Шын ... ... ... солай
сөйлейді: «... на оснаваний Санк-Петербургского договора 1881 года остались
в большой своей части (отдел абак и ... в ... ... Китая».
Әрі қарай автор қазақ халқының бүгінгі ... ... ... ... ... «Осы ... кейін күні кешегі жетпісінші жылдарға дейін
қазақ жері халық келісімінсіз көрші елдерге үлестірілуде болды. Нәтижесінде
бүгінгі таңда ... ... ... өмір ... ... ... ... тілдік айырмашылықтары бар, жазулары әрбасқа алты ұлттық
құрам пайда болып ... ... 1. ... ... 2. ... 3. ... ... 4. Қытай қазақтары; 5. Моңғолия қазақтары;
6. Түркия қазақтары;». Енді оны шешудің жолы ... ... ... ... ... болашағына қатысты бірінші кезекте мән беретін
міндет – ұлттың ... ... Бұл ... ... ұран емес, ел
көкейіндегі жұрт көңіліндегі тәуелсіздік талабынан туындап отырған өмірлік
қажеттілік. Мемлекеттің біртұтас ... ... ... үлес.
Этнотарихи нақтылы дерек көздерінен тұратын ұлттық болмыс [2, 319-320].
Одан ... ... ... ... және ... ... «Кеше. Бүгін. Ертең» атты қазақ қолжазбаларын 1994 жылы ... ... ... ... ... ... негізгі ұстыны
қазақ тарихына тек деректер бойынша қарау жеткіліксіз, сол себепті ... ... ... ... яғни халық арасындағы фольклорлық
жанрлар арқылы зерттеулер жүргізу керектігін жеткізді [11]. Бұл ... ... ... ... – оның ... ... екендігін есіне
салды. Жалпы, Ақселеу Сейдімбек бүгінгінің серісіне айналған тұлға ... ... ... ... ... тартатын дәулескер күйші болған. ... ... ... ... ... ынтыққан жан болған. Сол себепті
қазақтың күй өнерінің тарихына байланысты «Қазақтың күй ... ... ... ... ... қоса оны ... ... емес, жалпы
халыққа түсінікті болуы үшін бірнеше мақалалар жазды. Мысалы, 1997 жылы ... ... ... ... ... «Күйшілік атаулары» атты
мақаласы жарық көрді. Мұнда негізінен «домбыра ... ... ... ... ... ... ... деген икемім жоқ» деп ойлаған жандардың
көкейіндегісін дәл басқан. Одан кейін ... ... ... ... ... ... ... 2008 жылы «Қазақ әдебиеті» газетінде «Күй
тағдыры» туралы мақаласы жарық көрді. Мұнда негізі ... күй ... ... ... ... алып, гендік жолмен беріліп келгендігін
айтады. 2006 жылы ... ... ... берген сұхбатында да
«Қазақтың ғұмыры — күй ғұмыр» деген атпен кең ... ... ... ... бірнеше әннің авторы атанған А.Сейдімбек қазақтың күй
өнеріне ... бар ... күш ... ... ... ... ... секілді байыбына салып зерттеген ешкім жоқ. Сондай-ақ, оның
күйге қатысты әрбір ойлары оқырман қауымнан ... ... ... ... ... күй өнеріне байланысты жазған кітабын есептемегеннің өзінде, бірнеше
мақала және «Ойтолғақ» атты ... ... ой ... ... ... ... ... өтеді. Соның бірі: «Маған қазір 150-
ден астам күйдің аңызы белгілі. ... ... ... арнайы
экспедиция жазбаларында шашырап-шашылып жатқан осынау күй аңыздарының
барлығы дерлік ... ... Күй ... жанрлық ерекшелігін
білдіретін конондық үлгісі сақталмаған. Мәселен, «Бозайғыр» күйінің ... «Күй ... ... бермеген Бозайғыр туралы » дегендей ... ... Ал ... ... ... ... халықтың жан-
дүниесін, қоршаған орта мен табиғат туралы ұғым-сенімін ... ... беру оңай ... емес. Әрине, күй болмысынан, аңыз арқауынан ауытқымау
керек. Ауытқымай, әсірелемей отырып сол ... ... ... ... айту ... ... ... ғана күй аңызының жанрлық
даралығы тұлға танытады», - деп келетін пікірі. ... күй ... әлі ... ... ... қажет етіп отыр дегенге ... ... ... ... мен ... байланысты ашық ойларын «Қазақстан-
заман», «Ақжол Қазақстан», ... ... ... ... ... ... айтып та, жазып та жүрді [12]. 2003 жылы «Дала мен ... ... ... ... ... дәстүрлі тыйымдары»
атты мақаласы екі рет ... ... ... да, ... ... мен ... әдебитеіне сүйене отырып, қазақтың тыйымдарға қалай
қарағандығын, оның ... ... ... ... ... ... ... Сейдімбек қазақтың бай мұрасын паш ететін кітаптарын бірінен
соң бірін ... ... ... ... мәселесіне байланысты келелі
ойларын матап қалған жоқ. Қайта үдете берді. Тәулсіздік алған ... ... ... ... шындықтардың барлығы жөнді айтылмай
келді. Оның баспасөз беттерінде де жиі ... ... ... ... Тәуелсіздік алған жылдардан кейінгі қабылданған ... ... ... ... ... мен кемшіліктерге тоқталып отырды.
Қазақтың ... және ... ... ... ... ... жазатындардың да қатары сирек болатын және олардың
көбісінің ... ... ... ... ... «Егемен Қазақстан»
газетінде «Қазақтың этноақпараттық өрісі тәуелсіздік талаптарына сай ... БАҚ ... ... ... ... ... туралы әңгіме
қозғады [14]. Расында да, публицистиканың тоқрау кезеңнен өтуі ... ... ... ... ... ... ... де, қазақтың
этнотарихи, этномәден қырынан біліктілігі аз журналистер этнографиялық
мақалаларын, әңгімелерін, очерктерін біраз тоқырауға ... ... ... көп, зерттеп зерделегені жетерліктей Ақселеу үшін ... ... ... ... де ... ... этникалық мәдениет және ғаламдастыру проблемалары
Қазір әлемдік аралас-құралас күшейіп, жаһандану ... ... ... ... жүзі ... өздерінің ұлттық төлтумалығын сақтап қалуға,
отаншылдық сезімдерін шыңдай түсуге айрықша көңіл ... ... ... ... ... (халықтық педагогика) атау-ұғым ретінде ғана
емес, білім беру мен тәрбиенің өзекті ұстанымына айналуда.     
Этнопедагогика – ... ... ... игі ... ... ... ... жөн сілтеп, нақты бағыт беріп, олардың зиялылар
санатына қосылып, әдемі отау тігіп, баянды бақыт құруына септігін тигізетін
ежелгі ... ... да ... сөз, ... қасиетті де киелі дәстүр.
 Этнопедагогика – ... ... оның ... ... ... ... ғылым саласы. Ол ... ... ... байланыстырып отыратын өткел іспеттес
ғылым. Бұл ... да ... ... мәселелер қозғады. Мектеп
оқушыларына немес білім беру орталықтарының барлығында этнопедагогика ... ... дөп ... ... этнопедагогика бүкіл білім беру мен ... ... ... ... оның мазмұны мен идеясына отаншылдық ... ... Бұл ... ... ... ... ... ұлттың ұлылығын
ұлағаттайтын жүйелі білім мазмұны әсіресе қоғамдық ғылым пәндерін көктей
өтіп жатқаны абзал. ... ... ... ... ұғым жай ғана ... ниет
деңгейінде қалып қоймай, әрбір субъектіні ... ... ... одан әрі асқақ әрекеттерге бастайтын сапаға ие ... ... ... К.Д.Ушинский ХІХ ғасырдың өзінде-ақ былай деп жазыпты:
“Барша Еуропа ... ... ... ... ... олардың әрқайсысына тән ... ... ... дара ... мен сол мақсатқа жету жолында ұстанатын ... бар. ... ... оның ... ... айқындалады. Демек, оқу-тәрбие жұмыстарына ... ... ... ... ... ... ... мен келеңсіз
көшіру оң нәтиже бермейді. Әрбір ... ... ең ... ... ... ... болуға тиіс”.                                   
                                                                            
          
Осымен үндес ойды М.Шоқай 1931 жылы “Яш ... ... ... ... ... мәдениеттен жұрдай рухта тәрбиеленген ұрпақтан халқымыздың
қажеті мен мүддесін ... ... ... ... ... ... ... болсын” деген формула халықтық рухқа сай келмейді.
Халықтың рухани дүниесі (мәдениеті) біртұтас ... Оны ... ... ... ... Кез ... ... мәдениет өзінің формасымен де,
мазмұнымен де айқындалады”.
Осымен сарындас ойды Ақселеу ... те ... ... ... ... ... сусындаған әрбір жан толықтай қазақ ұлтының ... Ал, ... ... ... ... Алаш ... ұлт азаматтары қолымен жасалар ұлт болашағы бұлыңғыр. Осы
тұрғыда, Ақселеудің қазақтың ... ... ... ... ... Бұл өз кезегінде аждаһадай аранын ашқан жаһандану дәуірінде елдің,
ұлттың ... ... өз ... ... ... ... септігін
тигізер асыл да қымбат қазына. Дәстүрлі мәденеиеттің мәнін жете түсінбеген
бүгінгі ... шала ... ... ... ... ... ... айтады:
«Мәдениет сөз болған  уақытта біз ешуақытта бүгінгі аумақтық, яғни
территориялық шеңберімізбен шектеліп ... ... ... ... ... ... ... ұлы даланың аумағы қазіргі шекарадан
әлдеқайда кең болатын. Біз ... ... ... ... ... бір ... ... тәуелсіздік алдық. Осы орайда,
шекара сыртында жатқан мынадай мәдени 5 ... ... ... біз
ұдайы назар аударып жүруіміз керек. Бірінші – ... ... ... сол жұрттарда сүйегі қалған ата-баба әруақтары, үшінші – шекара сыртында
жатқан жалпы мұралар, ...... ... ... ... жасалған материалдық мәдениеттер, бесінші – шекара
сыртында әлемнің ... ... ... бас ... ... ... ... туған өнер туындылары. Осының барлығы біздің төл
тарихымыздың, төл мәдениетіміздің құрамдас бөлігі болып табылады». ... ... ... ... жат ... ... қазыналарды
құнттауымыз керектігін сезіне біліп, осы тұрғыда ... ... ... ... ... мұражайын ашу туралы ұсыныс та айтқан. Егер сол
ұсыныс іске асар болса жаһандану иіріміне түсуден ... ... ... ... еді. ... Сейдімбек Ақселеу былай дейді:
«Қазақтың дәстүрлі мәдениеті, құдайға шүкір, ешкімнен кем ... эпос ... ... ... да, мақтан ететініміз де – осы
эпостарымыз. Кең қарымды, кең құлашты, қазіргіше ...... эпос ... ... ... ... Батысымызда байырғы
гректер «Иллиада» мен «Одессеяны» тудырса, Шығысымызда ... мен ... ... одан кейін Шығыс Европада «Үлкен
Этта», «Кіші Этта», ... ... ... ... туған. Эпостық
жырлары бар елдер осылар ... ... ... «ұлы ... ... «Игорь
жорығы туралы жыры» бар болғаны 8-ақ бет болса, мен қарасөзге айналдырған
«Алпамыс батыр» эпосы 800 бетті ... ... эпос ... осы. Эпостардың
туу себебіне қатысты үлкен-үлкен өте жақсы ғылыми зерттеу ... Эпос – соны ... ... ... қарымының нәтижесі. Демек,
Евразияның ұлы даласындағы бабаларымыздың сөз ... ... ... ... ... ... ... тарихына қарасаңыз,
бірінші ауыз әдебиеті, содан кейін жазба ... ... Ал, ... ... мен ... ... арасында бес ғасыр жыраулар поэзиясы жатыр.
Аталған бес ғасыр поэзиясы - ... ... ... сөз ... ... ... дәстүрлі мәдениетімізді, яғни қолөнеріміз жайлы ауыз толтырып
айта аламыз. Қолөнер мәдениетіміз өте тереңнен ... ... ... ... ... ... ... мүліктерінен бастап, өзіміздің
күні кешеге дейін әке-шешеміз тіккен киіз үй – қолөнердің ең ұлы ... ... ... ... киізден, шиден т.б. жасалған қажетті заттардың
бәрінен құрастырылған ғажайыпты ақыл-ойдың нәтижесі, табысы деп ... Бұл ... ... ... тұтынатын қолөнер заттарын өнер
деңгейіне жеткізген. Мен бала ... ... ... ... ... мүйіз
ожауды ұстап ойнаудан жалықпайтынмын. ... тура ... ... ... ... музейден көргенде көзіме жас үйірілді. Қандай сұлулық!
Неткен әдемілік! Демек, көшпелілер өнер ... өмір ... ... ... өнер ... ... Ол ... қайтадан одан да жақсы
қылып жаңасын жасайтын болған. Қолөнердің ұлы туындысы – киіз үй.
Үшіншісі, музыкалық ... ... ... мен ... ... ... ... ол мәдениеттің тектілігін, терең асыл екендігін
пайымдайсыздар. Қазақ халқы қазақ атауын иемденбей тұрған ... ... ... ... ... күй ... ... Күні бүгінге дейін орыс,
татар сияқты өзіміздің бұрынғы Кеңес одағының ... ... ... ... ... күй жанры, яғни аспапты музыка жанры жоқ.
Орыстар балалайканы қолға алып, ... бір ... ... ... ... осы ... Ал, күй ... – музыкадан сөзсіз бөлініп шыққан дыбыс,
музыкалық жанрдың дүниеге келуі. Бұл бейнелеп айтқанда сөз ... ... ... ... ... ... Ал енді осы күй өнерін ... ... ... осы ... 1200 жыл. ... ... шығайын.
Исі 40-тан астам түркі халқының ішінде Қорқыт бабамыздың ... ... ... ... – қазақ. Қорқыттан бізге жиырмаға тарта күй ... әлі ... ... ... ... ... ... бергі
жағында Шыңғыс ханның алдында күй тартқан – найман Кетбұға күйші. Күйшінің
он ... ... ... ... ... ... он ... жетті. Осы
орайда айта кетейін, қазір Европа кітапханасында тұрған ... ... сол ... ... құлан» күйінің ноталық жазбасы бар. Қазақ
музыкасына үлес қосқан еврей зерттеуші ... ... ... ... ... ... ... нотаға түсіргенде «Ақсақ құлан» ... ... ... рет М.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтында
істеп жүрген кезімде естідім. Кетбұғадан кейін сары ... одан бері ... ... ... хан кезіндегі атақты күйшілер, XIX ғасырдағы
Құрманғазы, Дәулеткерей, ... ... ... ... ... ... Демек, қазақтың рухани мәдениетінің осы үш
саласы күні бүгінге ... ... ... қызмет етіп келе жатыр. Ұлт
дегеніміз не? ... ... жады ... адамның өмірбаянына айналғанда ғана
ол ұлт болады. Сол жерлерде жатқан ата-бабаның сүйегі, сол ... ... сол ... төгілген әрбір ата-баба қанының тарихы
біздің өмірбаянымыздың ... ... ... ... керек.
Екінші, әруақтар. Шет жұртта жатқан әруақтарды осындай бас қосуда
айтпасақ, қашан ... ... ... хан ... ... Мына
қазақ елі осы аумағы, осы территориясы үшін Қасым ханға қарыздар болатын.
Не болмаса, Шығай хан мен Тәуекел хан ... ... ... ... ... Әйтеке би мен Сырым батыр Қарақалпақстанда, Құрманғазы күйші
Ресейде, ... ... ... ... ... ... Ғ.Мұратбаев Ресейде жерінде жерленген. Ал Қытай жерінде
әйгілі Әсет, Қожеке күйші, ақын Таңжарық, Бөке, Оспан ... және ... ... да тұлғалармыз жатыр. Осы ... ... ... ... Бұл ... ... ... жат емес, шет емес. Тіпті,
ислам дініне де жат ... ... ... я ... ... ... ... батырлардың бармағын ғана тауып алып ... ... ... өте көп. ... оны ... пайдасы: біріншіден, әруаққа
құрмет, екіншіден, тірілер үшін ... Мына тірі ... рухы ... ақиқат ойларды Қазақстандағы ... ... ... ... жоталы-жоталы проблемаларға маңдай тірейміз.
Қазақстан сияқты көптеген ... ... ... ... ... ... ... кеңістігін қалыптастыру міндеті тұрса,
екіншіден, жас ұрпақты қазақстандық мәдени-рухани қайнарлардан сусындату
тарихи қажеттілік ... ... Осы ... келгенде, қазақстандағы
мектептердің мәдени-кіріктіруші және мәдени-түлетуші қызметін ... ... ... ... ... Біріншіден, оқушының ұлттық
дүниетанымын әлемдік мәдени ... мен ... ... ... ... ден қойдырды.
Екіншіден, ұлттық құндылықтар жүйесін сақтай ... және ... ... ... ... ... ... мәселесі назар аударады.
Үшіншіден, жас ұрпаққа білім беру ... бір ... ... ... ... жатқан өзгерістерді ескеріп отыруға, екінші
жағынан, өз елінің ... ... ... ... ... ... ... бөлу қажет.
Мұндай мақсаттардың орындалуы көп жағдайда білім мазмұнына тікелей
байланысты. Әсіресе, Білім мазмұнының гуманитарлық ... ... ... ... атап ... жөн. ... Қазақстан тарихы, қазақ тілі,
қазақ әдебиеті ... ... ең бір ... ... ... ... ... оқу пәндері болуға тиіс. Мұның өзі ... сөз ... ... ... өмір ... ... ең бір
пәрменді тетігі екеніне мән беретін мезгіл жетті. Жаһандану үрдісіне ден
қойғанда, қазақтың ... ... ... ... ... ... қараймыз. Бұл дегеніміз ... пен ... ... ... ... ... ... ғаламдастыру проблемаларымен ... ... ... ... ... алу кім ... қолынан келе бермесі
анық. Сондықтан да ондай жұмыстардың басы-қасында әркез қазақтың шежіресіне
терең бойлаған, әлем ... ... ... ... ... ... ... Сейдімбек секілді зерттеуші тұлғалар кірісті.
Жазушы, ... ... ... ... ... жылдардан бері
қазақтың болмысын, оның әлеуметтік жағдайын көрші, бауырмал, ... ... ... тарихы тамырлас елдермен салыстырып зерттеді.
Түркі иілдес халықтардың ... мен ... ... ... ... ... бақылады. Мысалы, жарияланбаған жинағы
«Ойтолғағында»: «Қырғыз ... ... ... қойған «Тау барысының
ұрпақтары» деген ... ... ... де ... ... ... ... әсерлілігі, актерлерін дегеніне көндіруі, операторлық
шалымдылық... бұлары дұрыс. ... кино ... үшін ... осы ғана ... ... ... ... Яғни, фильмдегі өмірлік дерек
өтірікке құрылған. Режиссер дәстүрлік таным-түсініктен хабарсыз. Өз ... ... ... ... мен дүниетанымы туралы қате түсінікте....
Сонда, мұндай өнерде қандай мән-мағына болады? Өтірік қиял ғана ... ой ... ... түрі ме? Ойы ... бара жатса оны айтудың
басқа формасы бар емес пе? Кино өнері өмір ... ... ... өмір
шындығын сүзіп алып, сол арқылы сезім мен танымды тәрбиелеу керек емес пе?
Өкінішке орай мұндай ... ... ... ... ... киногерлерінің талғамнан жұрдай екендігін айта ... ... ... қол ... ... ... өтінеді [4].
Кез-келген елдің мәдениеті мен әдебиеті қарыштап даму үшін оның ... ... болу ... жеткізді. Сондай-ақ, ол пікірін ғаламдық
деңгейдегі ұлы ойшылдардың айтқандарымен сабақтастырды. Осы турасында
А.Сейдімбек: ... ... ... ... арқа ... ... жылы ЮНЕСКО фольклор туралы мынандай анықтамаға тоқтасты: ... шола ... ... ... ... ... – қоғамның
арман-аңсары тудырған, сол қоғамның мәдени және ... ... ... ... тапқан, дәстүрді тұғыр еткен топтар мен ... ... ... ... ... мен бағалы
нұсқалары ұрпақтан-ұрпаққа ауызша, еліктеп үйрену ... және ... ... ... ... ... ... фольклордың да санатына, тіл,
әдебиет, музыка, би, ойындар, әфсаналар, әдет-ғұрыптар, ... ... ... және ... да өнер ... ... Демек,
фольклордың барлық түрі бүгінгі таңда ұрпақ тәрбиесі мен ... ... ... ... ... ... ... рухани меншігі ғана емес, сол
халықтың рухани болмысы да. ... ... ... ... ... қасиетін таныта алмайды. Дәлірек айтсақ, фольклоры жоқ ... ... ... тек қана ... ... 30 ... ... шығара бастады.
Орыс жылнамасы мен шежіресі 40 томнан асып барады, әлі де ... ... ... ... Қараөқалпақ ауыз әдебиетінің 13-томы жарық көрді, әлі
де жалғасып шығарыла бермекші. Біз ше?...» деп ... [4, 14]. ... ... не атқысы келіп отырғандығы түсінікті. Фольклордың барлық
түрін ... ... ... ... ... ... ... ойындағысын жеткізіп отыр. Мұндай салыстырмалы ... ... оның ... ... ... ... ... болады.
Әсілінде, жаһандану үрдісіне байланысты Ақселеу Сейдімбектің ... ... ... атты ... тауып алуға болады. Әсірее
оның сол кітаптағы қазақтың қара ... мен ... ... ... ... салыстырмалы түрде алып қарағаны оқырман
қауымын қатты қызықтырады. «Аргентина гитары XVIII ғасырда ... ... ... ... ... ... мақтанышы. Бұл аспаптың ғажайып
үні мен бітімі, ойнау ... ... ... ... ... ... ... етеді. Аргентина тарихында тұңғыш рет дүниеге келген ұлттық
балетті осынау жалғыз ғана ... ... ... ... 250 жыл. Ал ... 2500 жыл. ... аргентина аспабының
дүниеге келуіне әлемнің көптеген елдері атсалысты. Ал ... ... ... ... ... жемісі», - дейді [4, 130]. Қысқа ғана сөзбенен
кең ауқымдағы тақырыпты дәл жеткізу. Бұл тек публицистиканың ... ... ... ... Ақселеу Сейдімбектің байқампаздығына байланысты да
біраз дүниелерді тарқатуға тура ... ... ... «Испанияның
жындыханасындағы маңдайшаға жазылған жазу: «Мұндағының бәрі бірдей ... ... ... ... бұл ... ... барлығы бірдей мұнда
емес» деген [4, 121].
Әрбір ел өзінің даму ... ... ... ... ұстанымдары мен
пікірлері болады. Айналадағы болып жатқан жағдаяттардың барлығы дерлік
жаңадан тәуелсіздігін ... ... ... ... ... ... Ғаламдық проблемалардың жалыны жер бетіндегі барлық елдің
назарын аудартатын. Экологиялық ... ... ... ... ... ... есті адамдардың жанына бататын.
«Жер тозып, табиғат азып барады. Тіршілік атаулыға ... ... ... ... ашып ... кенеуі кете қымтанып алған сияқты.
Ғылым мен техника адамзаттың табиғатқа қарсы қолданар қаруына ... ... мен ... ... жер ... ... ... күн
өткен сайын жиілеп барады. Байтақ алап-аймақтар шөл-шөлейт қана емес, мүлде
пайдалануға жарамайтын бетбақ далаға (бэдлен) ... ... ... ... өзінің ұзына тарихында екі түрлі таным-түсінік жетегінде ... Бірі – ... ... жыл бойы ... ... ... бөліп
қарамаған таным-түсінік. Бұл таным-түсінік бойынша табиғаттан артық ештеңе
жоқ, табиғат аясындағының бәрі де ... ...... Америкада туындай бастаған таным-түсінік. Бұл таным-түсінік бойынша
таиғаттың ... ... ... пайдасызын жойып жіберіп отыру керек.
Осынау екі түрлі таным-түсінік күні ... ... ... ... ... ... келеді. Рас, экологиялық проблемалардың
алаңдатуы қазір ғана ... ... ... ... ... ... ... Бабылдың (Вавилон) миллион адамдық тұрғыны тым қомағайлық
танытып, төңірегіндегі ... ... ... жіберіп, ақырында өздері түріле
көшуге мәжбүр болды. ... ... жсыл ... үй ешкілерінің
құрбанына айналды. Ал, Хуанхэ жағасындағы ну орманды отап, егіс ... ... ... тәті ... құм ... ... - ... [4, 121]. «Ойтолғақта» осы тектес ойландыратын пікірлер мен айтқан
ойлары жетерлік. ... ... ... ... ... көлемді мақала
жазуға сұранып тұрғандай. Экологиялық тақырыпта, жер ... ... ... ... ... көрсетуде де бірнеше жазған пікірлері ... ... ... ... судың жалпы қоры 1386 млн. текше км. ... суды жер ... ... ... ... ... судың қалыңдығы 3700
метр болады екен. Судың негізгі қоры ... суды 1338 млн. ... деп ... Бұл ... су ... 96,5 ... ... біз табан
тіреп жүрген планетаны «Жер» демей, «Мұхит» десе де болғандай» деп ... ... ... ... әрі ... ... бар. Дәл ... «Өткен ғасырдың соңына қарай веналық астроном Палиса жаңадан
астероид ... да, ... ... ... сатып алуға қаржысы
болмағандықтан оған ат қою правосын сататындығын мәлімдейді. ... ... Ол ... ... фон ... ... еді. Миллионердің тілегі
бойынша жаңа астероид оның ... ... ... ... ... ... ... жұмыр жерден Жерден ары қарай қалай ұмтылғанын қараңыз!»
дейтіні тағы бар [4, 138].
Публицистиканың құдіреті де ... Кім ... ... ... ... ... ... қарамастан өзінің ойын бірге береді. Тіпті, бір
сөйлеммен де талай ... ... ... ... болады. Орайы келгенде
орағытып, сәті түссе сәндеп те жазуға болатын дүние. Көркем ... ... ... ... деп те есептесек болады. Ақселеу Сейдімбектің ... Оған ... ... ... ... бұзбастан сыйып кете береді.
Өзінің көрген-білгендерін оқыған-тоғығандарымен салыстырып, адам санасына
сыймайтын ... бір ... ... ... ... ... тақырыбынан ұсыныс
пен ақылдың қасиеті көрінеді. Жағрапиялық білімі де ұшан-теңіз. Қазақтың
қазіргі жер-су ... ... ... жазатыны бар. Әлемдік
деңгейдегі ... ... де ... ... ... ... Әлем елдерін танып қана қоймай, олардың табиғатына ... де ... ... келе ... ... ... ... туған мына
бір ойға назар аударыңыз. «Сенегал бишілерінің өнерін көрдім. Бұлайша билей
білетін ... ... ... пәк ... еш күмән жоқ. Мынандай
ғажайып биді дүниеге келтіргн қоғамда өтірік-өсек, алдау-арбау, ... ... болу ... ... қасиеттерден ада болатынына
сенімдімін» дейді [4, 43]. Біле білсеңіз, қазақта да ... саф ... ... мың ... ... алмаса да, құйқылжытып ән сала алады. ... ... біте ... жататын көшпелілер мәдениетінің де ... сыр ... ... ... ... кері ... ... саф мінезі төтеп бере алған.
Ғалым-жазушы, филология ғылымдарының докторы, профессор, Мемлекеттік
сыйлықтың лауреаты, Қазақстанның еңбек ... ... ... өмірден өтерінен бұрын маңдай терінің жемісі 3000-ға тарта ... ... ... ... ... келісім-шартқа қол қоя
отырып, тұрақты сақтауға ... ... Ол осы жолы ... жеке ... ... ... қалай сақталатынын көрсін, білсін деген шығар,
немересі Мәдиді және ғалым, ... ... ... ... Салғараұлын да ерте келген екен.
Ел-жұртына қолынан келгенше қызмет көрсеткен ағамыздың жеке ... ... ... ... ... бұл ... қор ... жоғары оқу орнын
бітіргендігі туралы дипломы және әртүрлі ғылыми және мемлекетік атақтарын,
қызмет лауазымын растайтын куәліктері; ... ... үшін ... ... ... мен ... ... шығармаларын жарыққа
шығару туралы әртүрлі баспалармен жасасқан келісім-шарттары; отбасына
тиесілі құжаттары берілген. Осы ... ... ... ... ... ... ... Президенті Н.Ә.Назарбаевтың қор иесін 60 жылдық
мерейтойымен құттықтау хаты; сондай-ақ, қазақтың белгілі ... ... ... ... ... ... ... Тәжібаев, Әуелбек
Қоңыратпаев, Асқар Тоқмағанбетов, Мұзафар ... ... ... ... ... ... ... бөліскен хаттарын құнды қазына деп
танимыз.
Шығармашылық құжаттары: бұл бөлімде қор ... ... ... ... т.б. ... қойын дәптерлері (күнделіктері); ғылыми
еңбектері (дипломдық жұмысы, докторлық ... ... ... ... ... аудармалары; «Кү астындағы
күнікей қыз» атты көркем фильмінің киносценарийі; әндері; алты ... ... ... ... және ... ... ... кітаптары берілген [19]..
Қор иесінің қолымызға түскен 40 кітабы көпшіліктің ... ... ... оң бағасын алған тұғыры биік туындылар болып табылатыны хақ.
Оның әрқайсысы өзіне жеке-жеке тоқталып, ... ... ... ... Мысалы:
«Қазақтың күй өнері» - халқымыздың өшпес руханиятының әрі дара, әрі сара
біртұтастығын бітімдеген іргелі ... ... ... ... аумақта ірге
тебуінен бастап, ұлттық тектің ... ... ... күй мен ... әуен мен ... ... дүниеге келуінен бастап,
әлеуметтің алуан түрлі сыры мен сынына, тағдыры мен тарихына, қуанышы мен
мұңына, ең ... ...... мен ... ... мен ... ... арқау болған барша болмыстың, мың-сан шежіре хикаясы ... қор иесі ... ... ... ... ... ... лайықты
шежірелік айғақ-деректерді кең көлемде пайдалана отырып, оны осы ... ... ... сай сай ... ... ... тың да толымды пайымдаулар ... ... ... ... ден ... ... ... сондай-ақ, ел мен
жер тарихын білуге құштар оқырман қауымға арналған.
Қор иесінің бізге ... ... ... ғана ... ал, ... оның реті келсе ән жазатындығы, құйқылжытып ән ... ... ... ... Арқа ... ... ... бірнеше әндер жазғаны өзімізге белгілі. ... ... ... ... ... ... ... «Есіңде бар
ма жас күнің» ... ... ... ... ... ... ... сынды сырбаз әншілер екендігі ел есінде.
Ақселеу Сейдімбектің ... ... ... ... табыс
еткен әдебиет тарландарымен, белгілі мемлекет және ... ... ... де көз ... жүрек сүйсінеді. Ақселеу Сланұлының өз
құжаттарына аса бір ұқыптылықпен келешегіне, қазақ атты ... ... ... зор ... қарайтындығын – жеке қорында кездесетін
құжаттарының электронды жеткізгіштерге сақталуынан да байқауға болады.
Ақселеу Сланұлының ... ... ... ... ... ... әдебиетке қосқан ерекше құнды қазынасы деп білеміз.
Ұлтымның ұлымын, халқымның жанашырымын деген әрбір азаматтың ... ... ... осы ... құнды қорға үңілері хақ. ... ... ... ... ... екендігін айтып өттік. Оның ішіндегілердің
дені басылым ... ... ... ... ... Сондай-ақ,
публицистиканың бір тармағы болып саналатан күнделіктер, хаттардың бай мұра
ретінде ... ... ... ... ... ... ... дені қазақтың этнотарихи, этномәдени мұрасына алып баратын
мақалалары мен танымдық ... ... ... ... ... жазған дүниелері
мен мақалаларын топтастырып, 1997 жылы «Қазақ әлемі» атты ... ... ... шығарды. Сол кітаптың «Көшпелілер әлемі»
атты екінші тарауында қаақтың этномәдениетіне, ... ... ... мән ... «Ой ... ... ... болу үшін
қолданылатын «құралдарды», яғни терминдерді саралап алмай ... да сөз ... ... ... қатысы бар «этнос», ... ... ... ... ... ... ... өзара категориялық-ұғымдық шендесу мәселесін алдымен анықтап алған
жөн. ... өзі, ... ... ... ... әлемін
қалыптастырған тарихи-әлеуметтік ортаның ерекшелігін тануға және сол ортаға
сай ... ... ... ... ... дейді [21]. Осылайша, әлгі сөздердің барлығының түп-төркініне
мән беріп, олардың ... ... ... ... ... Оның
бүгінгі қазақ қоғамына берер әсері қаншалықты екендігін өз ... ... ... ... ... ... саяси-әлеуметтік
өмірде ғана емес, адам санасына да өзгерстер ... Осы ... жеке ... ғана ... мемлекеттік деңгейдегіой-
тұжырымдарда (консепция) мәдениет туралы екі түрлі түсінік бар. Бірі ... пен ... ... біртұтас құбылыс деп қабылдаушылық.
Екіншісі – мәдениет санатына тек қана ... ... деп ... [21, 69]. Ақселеу Сейдімбек бұрынғы көшпелілер
тарихын саралаған тұстарда әлемдік өркениетті алға тартып, басқа елдердің
тарихын ... ... ... ... ... Біздің
тарихыыз басқа елдерде қалай өлшенеді, ал, біздегі түсінік әлемдік тарихыты
қалай сезініп, ұғып жатқандығын жіпке тізді.
«Көшпелілер әлемі ... көне ... ... ... және әлеуметтік дамуы мейлінше қарабайыр ... ... ... өз еріктерімен пәтуашыл полистерге бірігуін
көшпелілердің ру-тайпа ... ... ... Сол полис-мемлекеттер
дүниеге әкелген күні ғажайып өнер туындылары күні бүгінге дейін сұлулықтың
тәңіріндей табындырып келе ... ... ... ғылыми таным-түсінік – көне
дүниедегі адамдар діни, саяси, экономикалық қарабайыр ... ... ... өндірістің мақсаты ретінде көрсетіп отырды деп
түсіндіреді. Яғни, Грекияның сұлулық идеалына тұғыр болған себеп – ... ... ... ... біте қайнасып жатқандығы, жеке тұлға
мен қоғам өмірінің қойындасқан үйлесімділігі. ... ... ... де ... деп тұжырымдайды [21, 81-82]. ... бұл ... аты ... ... ... ойын ... ... түсінікті
тілмен «Кеше ғана артта қалған көшпелілер қоғамы бірыңғай жабайылықтың
айғағы ретінде қарастырылмай, оның ... ... ... ... болмысы объективті саралануы керек. Мұның өзі енді қайтып келмейтін
арттағы өмір үшін емес, біздің бүгінгі болмысымыздың төл сипатын тану ... ... ... ... деп ... [4, 159]. ... бұл ... екі бірдей ойдың ... ... ... ... ... оның ... ... бір астар іздеу қажет. Мұндай салыстырулар мен теңдестірулер,
өлшемдер мен ... ... ... ... ... Ол ... тарихындағы мәдениеті мен дәстүрінен қазаққа тән
иіс пен айырмашылықты іздеді. ... ... ... ... ... ... дектерімен жеткізеді: «Чукотка-Камчатка өлкесінде чуван деп
аталатын шағын ғана тайпа бар. Есте жоқ ескі ... бері ... ... бұғы ... аң аулап күн көреді. ... ... ... қарағанда 1682 жылы 520-дай ғана чувандар болыпты. Міне, осы аз
ғана ... ... ... ... ... 10 процентін 1699 жылы
Атласов Камчаткаға жорық ... ... ... жолбике ретінде
зорлықпен ілестіріп кеткен. Былайша айтқанда, тұтас бір ... ... ... ... ... әйел ... 10 проценті басқыншы казактар
үшін уақытша көңіл аулайтын олжа қатынға айналған. Айтуға ғана оңай ... ... ... тұяғы тиген өңірдің қасірет-қайғыға ... ... қиын ... ... сұмдықты қазақтар да ... ... ... ... ... қылт етсе ... келе ... деп қуанатын
қазақ, ХІХ-ХХ ғасырда ондай жолаушыдан «орыс болмаса игі еді» деп ... ... ... мен жас ... ... әлек ... ... естідік» дейді [4, 113].
Бұл қазақтың шежірешіл ұлының отаршыл ... ... ... өзге ... әлімжеттік хақында жеткізген ойы болатын.
Ақселеу Сейдімбек осындай келелі ойларын өзге елдеің басынан өткізген қайғы-
қасіреттері мен ... ... ... ... ... қол астындағы елдерге қашанда салқын қарайтындығын басты назарға
алды. Жер бетіндегі барлық ұлт өз ... ... ... алу керектігін ұғындырады. Оны жазып та жүрді. «Ешбір ұлт ... ... ... ... еліктеу арқылы қалыптастырмайды. Дүние
жүзіндегі кез-келген ұлттың қасиетінде экосистемамен кіндіктес шаруашылық-
мәдени ... ... тағы ... ... Әрбір ұлт өз
болмысының авторы. Сондықтан да кез-келген ұлттың төлтума қасиеті ешқашан
сол ұлттың кемшілігі ... ... ... ... ... мәдениет
дегеніміздің өзі осы ерекшелік болса керек. Өкінішке орай ... ... ... ... ... ... белінен басып
отыр» [4, 28].
Бүгінде қазақтың жершілдік, жүзшілдік, ... ... ... ... ... ... айтып, әркім де жазатын болды. Бірақ,
өкініштісі, шынайы өмірде сол сөз бен іс ылғи да бір ... шыға ... ... те бұл ... ... өте алмады. Оның пайымдауынша
«Біз рушылдық, жүзшілдік деген құбылыс – көздеген мақсатына жету ... ... ... ... жең ұшынан жалғасқан протекционизм. Қазақтың
рушылдығы, дәлірек ... ... ... оның ... бастан кешіргендігінде емес, керісінше сол ру-тайпалық жүйенің ұлтты
ұйыстыратын қасиетін білмей мәңгүрттенуінен» ... ... ... ... ден қояр ... ... ... кез-келген ру-тайпасының
құрамында үш жүздің де ... ... бар ... ... еді. ... ... протекцияшыл болуы әбден мүмкін, алайда рушыл
боламын десе де бола ... хақ. ... ... ... ... үшін де ... әкелген шешесін, не перзент сыйлап отырған әйелін, не немере
сыйлағанкелінін басқа ... ... ... үшін тәрк ... ... Бұл ... емес жағдай. Соған қарамастан, рушылдық, жүзшілдік
сезімінің құлы болатындарға рухани ... ... ... ... ... - депті зерттеуші.
Ойымызды жинақтайтын болсақ, публицистер – бұқаралық ... ... ... ... байытылып, толыуын, басты, қоғамдық
маңызы зор ой, ... күн ... ... ... ... ... Бірақ
нағыз кәсіби публицист – сонымен бір мезетте танымал журналист болып та
қызмет атқара ... ... ... ... ... ... ... ерекше тұрды. Ол әрбір деректі, ақпаратты өз ... ой ... ... жазды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Белгілі жазушы, этнограф Ақселеу Сейдімбек жайлы енді ғана зерттеліп,
зерделеніп жатыр. Оның қарапайым болмысы мен ұлт үшін ... ... ... ... ... ... ... әр замандар өзгерісінде жазған
зерттеу мақалалары болсын, ізденістері болсын оқырман жүрегін жаулап ... ... бойы ... ... ... көрген қазақ ұлты үшін
қашан да жанын қиюға дайын еді. ... ... ... ... ... ... ... қаламымен билік өкілдеріне деген назын білдіріп
отырды. Соның бірі ... ... ... «Ойтолғағында» 1986 жылғы
Желтоқсан көтерілісінен кейін:
«Дүлей күштiң төбемiзде тұрған жалаң қылышын әр кез ... ... ... ... ... ... ... тап болармыз деген үш ұйықтасақ
ойда жоқ едi…
Жан жүрек ... ... ... ... ... өтпейдi, жалбарынар жерге
дауысың жетпейдi…
Дүлей күш өзiнiң нағыз зұлым екендiгiн көрсеттi…
Ақыры қайыр болсын…
Пэрэат мундус эт фиат ... ... бар [4, ... ... ... ұлы Ақселеу Сейдiмбековтiң ызғарлы Желтоқсан
көтерілісінен ... екi ... соң қолы ... жете ... ... болатын. Тәуелсiздiктi ту еткен сол кездегi ... ... ... ... ... ауыр азап әкелгендiгi осыдан-ақ байқауға
болады. Әсiлiнде, ... ... ... ... ... ... наразылық тұңғыш рет осы Желтоқсан көтерілісі кезiнде көрiнiс тапты.
Бүкiл әлем қазақ жастарының бойындағы намыс отын көрдi. Міне, сол ... ... ... ... ... әрі ... ойын ... білді.
Бұл кезде Ақселеу Сейдімбек 44 жасты еңсерiп, қазақ әдебиетiнде
өзiндiк орнын қалыптастырып ... кезi ... ... ... ... ... ... жарық көрiп, көпшiлiк арасында жазған
әңгiмелерi де тарасып ... еді. ... бай ... паш ... ... күмбездер» атты кiтабы қазақ ұлтының өзiне тән ... ... ... ... ... таза ... өшпестей дақ салып
берген Желтоқсан көтерілісі ... ... әрi ... ... де ... өтпедi. Себебi, мемлекеттiк қауiпсiздiк
комитетiнiң күштеуiмен бiр топ жендеттер қазақтың ... ұлын ... ... ... ... бойында күштеп әлi басылым ... ... боп ... ... ... өз қолымен өртеуiне
мәжбүрлейдi. Сонда Есентайдың ... ... ... өз ... талай
кiтапханаларды шарлап, архивтердi ақтарып ... ... ой ... қағаз бетiне түсiрген туындылары көз алдында күл болып ұшып кете
барады. Бұдан артық ... ... ... бар ... ... ... ... айында көрген екiншi ... Ол 1942 ... ... ... ... Жаңаарқа ауданы,
қазiргi Атасу ауылында дүниеге ... ... оның ... Слан ... ... шiлдеханасына ғана қатысып, ертеңiне соғысқа аттанып кеткен
екен. Содан соң көп кешiкпей артынан қара қағаз ... ... ... қамқоршы болар әкесiнен жетiм ... ... ... ... жолмен соғыста жеңiл жарақат алып қайтқан бiр ағайынға ... ... ... ызғарын Ақселеу Сейдiмбек осылай сезiнген екен.
Жалпы әр адамның өмiрiнде маңызы ... ... ... ... Оны әркiм әрқалай бағалайды. Алайда, Ақселеу болмыс-бiтiмi қазаққа
тән, салт дәстүрi әлi сол ... ... ... ... ... ащы дәмiн сезбей өседi. Өйткенi, оның туып өскен ... тән иiс бар едi. Бiле ... ... ... ... отырып ешқашан
айналасындағыларға жетiмдiктiң тауқыметiн тартқызбаған. Жалғызбастыны
жұбымен жарастырып, кедейдi ... салы суға ... ... ... Атасу ауылы. Алайда, «бертiнiректе осы қазаққа тән қасиеттердiң
барлығы осы ... ... ... ... деп ... екен Ақаң ... ... де өмiрiнiң соңында туған жерiне жыл ... ... ... көрген-бiлгенiн шежiре қылып айтып отыруды ұмытпаған. Алайда туған
жердiң қуанышы кернегенде аңсап ... ... ... ... Мақтап барып,
ондағы мағынасыз өмiрдiң шетiн байқайды екен. ... ... ... бiте ... ... ... ... көзден бұлбұл
ұшып кете барған. Атасуды жайлаған ... ... ... ... өзi ... ... өмiр дариясына немқұрайлы қарайтын жаңа
ұрпақтың бой ... келе ... ... ... түскен екен. Бұл да
болса, осы замандағы қазақ басына ... ... ... болар.
Жоғарыда Ақаң көрген қиындытың бiр шетiн шығарғандай болдық. Ақаң
қаншама ... ... тыс өзен ... күлi ... ... ... iзденiсте, үлкен ойдың жетегiнде ... ... ... ... ... ... ... қаншама құнды
дүниенi өмiрге әкеледi. Алайда, оның мына бiр сөзiнен кейiн қамқоршысы жоқ
адамның қандай күйде ... жете ... ... Ахаң өзiнiң орайлы
сәттерде ой иiрiмдерiн түсiрген «Ойтолғағында»:
«Осы бiр әдетке ерiксiз таң қаламын. ... ... ... ... ... ... әңгiмесiн бiр оқып шығу әдетiме айналған. Онсыз ... ойым ... ... ... Мұхтар Әуезовтың осы әңгiмесiн
оқып ... ... ... ... ... ... ...
дейдi. Әуезовты әдебиеттегi әкесiндей көрген Ақселеу Сейдiмбектiң бұл
айтпағын әбден ... ... ... ... ... ... ада, жаны ... қазақ баласына қаншалықты опасыздық
жасағандығын байқауға болар едi. Осы ... ... ... әлгi ... де ... оқып ... Алайда, маған ондағы кейiпкердiң дауысы ... ... ... ... ... жылап отырған ересек адам елестеді
[4, 5] .
Белгiлi қаламгер, ... ... ... қара ... бір ... таяу ... өтіпті. Алайда, өзiнiң «Бiр атым насыбай»
атты ... ... ... секiлдi бұйра насыбайын қалампырлап,
бипаздап ататын Ақселеуiн қазақ жұрты сағынды. ... аты, ... ... ... қазақ. Алайда, Ахаңның аты да, хаты да өлмейтiндiгi рас. Осы
турасында алаш марқасқаларының бiрi Иманғали ... ... ... қойнына тапсырар алдында «Алаш жұрты Ақселеуiн жоқтар күн алда» ... ... ... ... ... ... ... көнергенiн
жаңартты, талай ұмытылған дүниесiн қайта есiне салды. Салт-дәстүрiмiз
осындай ... ... ... қазақ санасында қайта жаңғырды.
Алаш жұртының есiмiне қазақ деген мөр қайта ... ... ... 500
күйдiң шежiресi қазiрде 500 адамның саусағының астында бiр мезетте ... ... ... әрқашан Ақселеуiн мақтайды және Ақселеуiн жоқтайды.
СІЛТЕМЕЛЕР
1. Байтұрсынов А. Шығармалары. Алматы, Жазушы, 1989 жыл, 320 ... ... Б. ... ... ... ... Алматы, «Білім», 2004
жыл, 365 бет.
3. Ақселеу Сейдімбек. ... ... ... ... баспасы,
2002 жыл. 94-бет.
4. Сейдімбек А. Ойтолғақ: жарияланбайтын жазбалар. — ... ... ... 272 бет.
5. Сейдімбек А. Ұлт басына төнген қатер. Ана тілі (№ 18), 1994 жыл, 8-бет.
6. Сейдімбек А. Ұлт мүддесі ... ... Ана тілі (№ 26), 1995 ... ... А. ... идея. Қазақ әдебиеті (№ 51). 1997 жыл, 4-5-беттер.
8. Сейдімбек А. Ұлттық таным қайнары. Алматы ... (№ 128). 1998 жыл, ... ... А. Ұлы сөзде ұят жоқ, Парасат (№ 2). 1996 жыл, 22-бет.
10. Сейдімбек А. Ұлттың ұлы мұраттары. Түркістан ... (№ 22). 1996 ... ... А. ... Иассауи кешені. Егемен Қазақстан (№ 248). 1997 жыл,
6-7 беттер.
12. Сейдімбек А. Күй атаулары. ... ... (№ 11). 1997 жыл, ... ... А. Қазақтың дәстүрлі тыйымдары. Дала мен қала (№ 25). ... ... ... А. ... ... ... ... талаптарына
сай ма? Егемен Қазақстан (№ 9). 2005 жыл, ... ... З. ... мұрағаттағы бейнесі. «abai.kz» интернет
порталынан.
16. Сейдімбек А. Отаршылдықты жер жатсынады. Егемен Қазақстан (№ 233). ... ... ... А. ... ... таусылмас көзі. Жас алаш, 1996 жыл.
18. Сейдімбек А. Қазақтар ... ... ... ... ... ... ... (№ 207-209), 2007 жыл, 7-бет.
19. Сариев Р. Ақселеу Сланұлының жеке қоры ... ... ... ... (№ 395), 2009 жыл, 6-бет.
20. Бельгер Г. Иделогия ... ... ... ... ... ... идея» атты мақаласына орай). Қазақ әдебиеті (№ 34),
2003 жыл, 12-бет.
21. Сейдімбек А. Қазақ әлемі. ... ... 1997 жыл, 463 ... ... А. Қыр хикаялары, Алматы, Жалын, 1977 жыл, 156 бет.
23. Сейдімбек А. Тауға біткен ... ... ... 1979 жыл, 204 ... ... А. ... ... тұлғасы. Егемен Қазақстан (№ 208). ... ... ... А. ... ... (№ 12). 1997 жыл, 8-9-беттер.
26. Тәж-мұрат М. Жоқшы ізбен келеді. Алты Алаш (№ 4). 2009 жыл, 4-5 ... ... ... ... ... Қазақстан (№ 335). 2009 жыл, 4-5
беттер.

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 59 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Молда мұса шығармаларының тілі55 бет
Этнопедагогика: лекция мәтіндері мен семинар сабақтарының жоспарлары110 бет
А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы педагогикалық идеялардың сабақтастығы және оны оқу-тәрбие үрдісіне ендіру 21 бет
Абай мұрасының зерттелуіне шолу23 бет
Абай шығармаларындағы назирагөйлік дәстүрдің зерттелу жайы8 бет
Абай Құнанбаев, Шәкәрім Құдайбердиев және Мұхтар Әуезовтің педагогикалық идеялары7 бет
Ж.Аймауытов шығармаларындағы тарихи сөздердің қолданылуы15 бет
Шығарма тілін лингвистикалық талдаудың сипаты4 бет
Абай мен Акиф шығармаларындағы дін мәселесінің сипатталуы28 бет
Абай мен Пушкин шығармаларындағы үндестік77 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь