Құранды түсініп оқу

Құран Кәрім Жаратушы тарапынан күллі адамзатқа және өзінен кейінгі замана атаулыға жіберілген ұқсасы жоқ қасиетті кітап. Құран – ислам дінінің бастауы, бірегей бұлағы. Исламды түсіну үшін Құранды түсіну шарт. Құранды түсінбеген адам исламды да толықтай түсіне алмайды. Құран – Жаратушының мәлімдемесі, хабарламасы, жолдауы. Ол таңдаулы Елші Мұхаммедке (с.а.у.) толықтай түсіріліп болған. Аллаһтың сөздерін өзгерте алатын ешбір құдірет жоқ. Құранды Аллаһ Тағала өз қорғауына алған. Құран дін деп аталатын ұғымға қатысты мәселелер мен мысалдардың, ережелер мен ақпараттың барлығын қамтиды. Онда еш нәрсе де ұмытылмаған. Құраннан өзге кітаптардың барлығы да фәни адамдар тарапынан жазылған яки құрастырылған кітаптар. Олар Құранның орнын баса алмайды яки Құранның бұйрықтарын жоя алмайды. Құран әр нәрсені білуші, шексіз құдірет иесі, шексіз ғылым иесі, теңі-теңдесі жоқ, еш нәрсеге мұқтаж емес, кем сипаттардан ада, тумаған һәм туылмаған, ең әуелгі, ең ақырғы, көрінеу һәм көмес, ұмытпайтын, қалғымайтын, шаршамайтын, ұйықтамайтын, жаратушы Аллаһ Тағаланың кітабы. Онда мін яки кемшілік болуы мүмкін емес, өйткені ол мін яки кемшілік кітаптың иесіне тиесілі болар еді. Ал, ислами ұғым бойынша Жаратушымыздың ондай міні яки кемшіліктері болуы мүмкін емес. Мін мен кемшіліктер фәни адамдарға тән қасиеттер. Сондықтан, фәни адамдардың істерінде, жазған дүниелерінде, ойларында мін яки кемшілік болуы заңды құбылыс.
Құранды дұрыс және нақтылы түсіне білу үшін жоғарыда келтірілген тұжырымдама негізінде мына аяттарды келтіруге болады:
Құранды Аллаһ өз хұзырынан өзінің ғылымымен түсірген (Һұд сүресі 11/14),
Ол тек қана үгіт (ескерту) және ап-анық бір Құран (оқулық)-дүр! (Йасин сүресі, 36/69)
Біз бұл кітапты саған әр нәрсені егжей-тегжейлі анықтаушы, тура жолға бастаушы, рахмет және бой ұсынушыларға (мұсылмандарға) сүйінші етіп түсірдік. (Нахл сүресі, 16/89)
Кітапта еш нәрсені де кем етпедік! (Әнғам сүресі, 6/38)
Бұл аяттарын адамдар әбден ұғынсын және таза ақыл иелері үгіт алсын деп өзіңе түсірілген мүбәрәк бір кітап-дүр! (Сад сүресі, 38/29)
Жаратқан Иеңнің сөзі туралық һәм әділет жағынан тәмам болды. Оның сөздерін өзгертетін ешбір құдірет жоқ! Ол бәрін естуші һәм білуші. Жербетіндегі адамдардың көпшілігіне бой ұсынатын болсаң, олар сені Аллаһтың жолынан тайдырады. Олар болса тек күдікке бой алдырған һәм сол күдікпен жалған сөйлейді! (Әнғам сүресі, 6/115,116)
Жаратқан Иең әсте ұмытшақ емес! (Мәриям сүресі, 19/64)
Бұл Құран маған сендерді және өзіне мәлім болатын адамдарды ескертуім үшін уахи етілді (Әнғам сүресі, 6/19)
Өздеріне оқылып жатқан Құранды саған түсіруіміз оларға жеткілікті емес пе? (Ғанкебұт сүресі, 29/51)
Бұл сондай кітап Жаратқан Иеңнің рұқсатымен адамдарды қараңғылықтардан нұрға, ол күллі мадақтың иесі биік құдірет иесі Аллаһтың жолына шығаруың үшін саған түсірдік (Ибраһим сүресі, 14/1)
Ант болсын! Сендерге анықтан-анық аяттар (белгілер, дәлелдер), сендерден бұрынғылардың мысалдары және қорғанып, сақсынушылар үшін (тақуалар) бір үгіт түсірдік (Нұр сүресі, 24/34)
        
        1. ҚҰРАНДЫ ТҮСІНУ
Құран Кәрім Жаратушы тарапынан күллі адамзатқа және ... ... ... ... ... жоқ ... ... Құран – ислам дінінің
бастауы, бірегей бұлағы. Исламды түсіну үшін Құранды түсіну шарт. Құранды
түсінбеген адам исламды да толықтай түсіне алмайды. Құран – ... ... ... Ол ... Елші ... (с.а.у.)
толықтай түсіріліп болған. Аллаһтың сөздерін өзгерте алатын ешбір құдірет
жоқ. Құранды Аллаһ ... өз ... ... ... дін деп ... ... мәселелер мен мысалдардың, ережелер мен ақпараттың барлығын
қамтиды. Онда еш ... де ... ... өзге ... ... ... адамдар тарапынан жазылған яки құрастырылған кітаптар. Олар Құранның
орнын баса алмайды яки ... ... жоя ... ... әр нәрсені
білуші, шексіз құдірет иесі, шексіз ғылым иесі, теңі-теңдесі жоқ, еш
нәрсеге мұқтаж емес, кем сипаттардан ада, тумаған һәм туылмаған, ең ... ... ... һәм ... ... қалғымайтын, шаршамайтын,
ұйықтамайтын, жаратушы Аллаһ Тағаланың кітабы. Онда мін яки кемшілік болуы
мүмкін емес, өйткені ол мін яки кемшілік кітаптың ... ... ... ... ... ұғым ... Жаратушымыздың ондай міні яки кемшіліктері болуы
мүмкін емес. Мін мен кемшіліктер фәни адамдарға тән қасиеттер. Сондықтан,
фәни адамдардың істерінде, жазған дүниелерінде, ойларында мін яки ... ... ... ... және ... түсіне білу үшін жоғарыда келтірілген
тұжырымдама негізінде мына аяттарды келтіруге болады:
Құранды Аллаһ өз ... ... ... ... (Һұд ... ... тек қана үгіт ... және ап-анық бір Құран (оқулық)-дүр! (Йасин
сүресі, 36/69)
Біз бұл кітапты саған әр нәрсені егжей-тегжейлі анықтаушы, тура жолға
бастаушы, ... және бой ... ... ... ... ... ... 16/89)
Кітапта еш нәрсені де кем етпедік! (Әнғам сүресі, 6/38)
Бұл аяттарын адамдар әбден ұғынсын және таза ақыл ... үгіт ... ... ... мүбәрәк бір кітап-дүр! (Сад сүресі, 38/29)
Жаратқан Иеңнің сөзі туралық һәм әділет жағынан тәмам болды. Оның сөздерін
өзгертетін ешбір құдірет жоқ! Ол ... ... һәм ... ... көпшілігіне бой ұсынатын болсаң, олар сені Аллаһтың жолынан
тайдырады. Олар болса тек күдікке бой алдырған һәм сол ... ... ... ... 6/115,116)
Жаратқан Иең әсте ұмытшақ емес! (Мәриям сүресі, ... ... ... ... және ... ... болатын адамдарды ескертуім үшін
уахи етілді (Әнғам сүресі, 6/19)
Өздеріне оқылып жатқан Құранды саған түсіруіміз оларға ... емес ... ... ... ... кітап Жаратқан Иеңнің рұқсатымен адамдарды қараңғылықтардан
нұрға, ол күллі мадақтың иесі биік құдірет иесі Аллаһтың жолына шығаруың
үшін саған ... ... ... ... ... ... анықтан-анық аяттар (белгілер, дәлелдер), сендерден
бұрынғылардың мысалдары және қорғанып, ... үшін ... ... ... (Нұр ... 24/34)
Бір нәрсе туралы ғылым (білім) өзіңде жоқ болса, ондай нәрсенің артына
түспе! ... ... көз және ... одан ... тартылмақ. (Исра
сүресі, 17/36)
Олар сөзді тыңдайды және оның ең әдемісіне мойынсұнады. Міне олар Аллаһ
тарапынан тура жолға салынған таза ақыл ... ... ... ... жер ... әрекет ететін жан иелерінің ішіндегі ең жаманы
ақылын істетпейтін ... мен ... ... ... ... ... ... істетпейтіндердің үстіне жаудырады (Йұнұс сүресі,
10/100)
Ант болсын! Сендерге ескертуші бір кітап түсірдік. Сонда да ақылдарыңды
жұмсамайсыңдар ма? ... ... ... ... ... ... кейін талас-тартысқа салынып, жіктерге
бөлініп, ыдырағандар сияқты болмаңдар! Оларға өте үлкен азап бар! (Әли
Имран ... ... ... ... ... ... бар емес пе, сенің
оларға еш қатысың жоқ! Олардың ісі Аллаһқа тән! Аллаһ оларға жасап
қойғандарын хабарламақ! (Әнғам сүресі, 6/159)
Күдіксіз үкім тек ... Ол ... ... құлшылық етпеулеріңді әмір
етті. Нағыз тура дін міне осы. Алайда адамдардың көпшілігі білмейді! (Йұсұф
сүресі, 12/ ... ... ... де ... ... Жаратқан Иеңнің кітабынан саған
уахи етілгенді оқы! Оның сөздерін өзгертетін ешбір құдірет жоқ! (Кәһф
сүресі, 18/26,27)
Аллаһқа шақыратын, ізгілік жасайтын және «Мен бой ... ... да ... сөз ... кім бар ... (Фұссилет сүресі, 41/33)
Аллаһ сендерге Кітапты егжей-тегжейлі етіп түсіргеніне қарамастан, Аллаһтан
басқа бір төреші ме іздейін? (Әнғам сүресі, 6/114)
Олар Құранды оқып, ... ме? Егер ол ... ... ... олар оның ішінен әлбетте көптеген келіспеушіліктер табар еді ғой!
(Ниса сүресі, 4/82)
...Сендерге аяттарымызды әбден анықтадық, бәлкім ақылдарыңды
пайдаланарсыңдар! (Әли Имран ... ... не ... Қалай үкім берудесіңдер? Еш естеріңе алмайсыңдар ма?
(Үгіт алмайсыңдар ма?) Немесе сендердің ап-анық бір дәлелдерің бар ма? Егер
рас сөйлеушілерден ... ... ... ... ... не ... ... үкім берудесіңдер? Немесе сендердің оқып, дәріс
алып жатқан, ішінде тек ... ... ғана ... бір ... бар
ма? (Қалам сүресі, 68/36,37)
Олардың арасында үкім бергеніңде Аллаһтың түсіргені бойынша бер! (Мәида
сүресі, 5/49)
Айт: «Мен ... тек ... ... ескертушімін!» (Әнбия сүресі, 21/45)
...сондай-ақ, өлген анық дәлел (бәййине) бойынша өлсін, өмір сүрген де анық
дәлел бойынша өмір сүрсін! ... ... ... ... ... ... жолмен анықтадық-кім, олар үгіт алып, ұғынсын.
Бірақ, бұл ... ... ... ... ... ... болсын! Мына Құранда барлық адамдар үшін барлық мысалдардан алуан түрлі
түсіндірдік. Адамдардың көпшілігі болса оны ... ... ... ... ... олар ... ... деп аяттарды (белгілерді, дәлелдерді) алуан
түрлі әдіспен түсіндірудеміз! (Әнғам сүресі, ... ... ... иман ... бір ... үшін тура жолға
бастаушы және рахмет (рахым) етіп кітапты түсірдік (Ағраф сүресі, 7/52)
Бұл сондай кітап – оны даналық уә үкім Иесі, әр ... ... ... үкім ... ... ... артынша егжей-тегжейлі етіп
түсіндірген (Һұд сүресі, 11/1)
Жер бетіндегі ағаштардың барлығы ... ... және ... де ... ... ... жұмсалса, сонда да Аллаһтың сөздері таусылмас! Аллаһ үстем уә
дана-дүр. (Лұқман сүресі, 31/27)
Күдіксіз, оны жинақтау және оқыту ... ... ... ... біз ... сен де оның ... ... Соңыра, оны анықтау да бізге
тиесілі. (Қиямет сүресі, 75/17,18,19)
Елші былай деді: «Ей, Жаратқан Ием! Менің қауымым ... мына ... ... тасталған бір затқа айналдырды!» (Фұрқан сүресі, 25/30)
Ислам діні бір ғана ... иман ... және оған бой ... уағыздайтын
дін. Жаратушыға ортақ қосу кешірілмес күнә. Өйткені, ол бірегей һәм нағыз
шындықты ... ... ... ... және ... опасыздық, шүкірсіздік. Жаратушыға ортақ қосудың формасы онша
маңызды емес, ортақ ... ... ... қосу ... яки ... ... яки ... тәсілмен жасалуы мүмкін. Мұның барлығы да ортақ
қосушылық, яғни Жаратушыға қарсы күрес жүргізу, оның діндегі үкіміне өзге
құдіретті әкеп телу ... ... ... ... ... ... кітап екені және қандай мақсатпен түсірілгені түсіндірілген. Сонымен
қатар, аяттарды мұқияттап оқығанда Құранды түсіну үшін ақылды пайдаланудың
қажет екені, яғни ең ... ... ... ... ... ... көрінеді. Ақыл – Аллаһтың адамзатқа берген нығметі. Құран – Аллаһтың
адамзатқа берген нығметі. Бұл екеуінің де ... ... – бір ... ... арасында кереғарлық, келіспесушілік болмайды, болуы
мүмкін емес те. Аллаһқа ортақ ... бір ... – Оның ... ... әкеп қосу немесе Оның Кітабындағы аяттардың үкімін жойылған деп
жариялаған фәни пікірлерді ... ... ... ... жоқ, ... ... өте түсінікті (жоғарыдағы аяттарға қараңыз). Діндегі үкім тек
Аллаһтікі. Діннің алаңында тек Оның билігі жүреді. ... ... ... шешіміне қалдырылған. Бұл адамның алаңы. Ал, адам
баласы Құранда, яғни ... ... ... ... ... ... ақыл және ойлау жүйесіне сәйкес шешім қабылдайды. Алдымен
мәселені егжей-тегжейлі зерттейді, ғылымға, ақылға, тәжірибеге жүгінеді.
Құрандағы тәухид, әділет, турашылдық, пайдалы һәм ізгілікті іс ... ... ... ... шура ... ... ... т.т. қағидаларын
басшылыққа алады. Ақырында шешім қабылдайды. Осы шешімі жоғарыдағы
өлшемдерге сәйкес келіп жатса – сыйлыққа бөленеді. Керісінше болса ... ... ... Аллаһқа ортақ қосудан басқа қателесулердің,
күнәлардың кешірілуі мүмкін.
Міне, жоғарыда қысқаша ғана келтірілген түсініктеме негізінде Құранды оқу
және түсіну үшін ... ... ... жасау керек. Әр кітап белгілі
бір мақсат үшін жазылғанда, Құран да белгілі бір ... үшін ... құр ... ... ... оқылатын, түсінбестен жатқа айтылатын,
тек кейбір діни рәсімдер кезінде ғана керек болатын, аяттары сатылатын,
діндегі үкімдері оңды-солды ... ... ... мен ... ... тақсырлар оның аяттарының күшін тоқтата алатын ойыншық кітап емес.
Құранмен ойнаған өзінің ахиретімен ойнаған болады. Құранға қиянаттық
жасаған – ... ... ... ... ... ... жасаған, оның
иесі – Аллаһқа қиянаттық жасаған болады. Мұсылман жастарымыз осы ... ... ... оқуы және ... ... деп ... Ал,
Құранда жиіркенішті қылықтар, қатыгездік пен аяусыздыққа шақырулар, өмірді
қиындататын ережелер жоқ. ... дін өте ... және ... ... еркін ойлау қабілетін бере алады. Ол таза ақылға, ізгі ... ... ... Адам ... ... ... бұзақылықтан аулақ болуға, Аллаһқа, оның елшісі мен мұсылман
әміршіге бағынуға шақырады. Құран өзге діндер мен сенімдердің болуына
рұқсат етеді. Адамдардың ... ... ... ... шығармайды және
мансұқтамайды. Бейбітшілік ішінде, әділетті қоғам орнатылуын талап етеді.
Адамдарды ақылды және ... ізгі ... ... ... ... ... қажыр-қайрат жұмсауға шақырады. Құранның аяттарында
бүгінгі ғылым мен өркениетке қарсы талаптар жоқ. ... кері ... ... ... ... ғана ... мүмкін. Міне, Батыс халықтарының
«исламда қатыгездік бар!», «исламда адам құқықтары, әйел құқықтары
тапталған!» т.т. деп отырғаны Құранға байланысты емес, фәни адамдардың
тұрмыстағы дінге ... ... ... байланысты айтылуда. Міне, бұны
ажырата білуіміз керек. Христиан діні және оның теологиясы ғасырлар бойы
шіркеу басшылары мен ... ... ... негізінде қалыптасқан.
Христиандық дінін қалыптастырған, оның сенім қағидалары мен діни ... ... ... жүздеген тармаққа бөлініп кетуіне себеп
болғандар – фәни адамдар, шіркеу көсемдері. Олар құдайы бұлақтың орнын
адами бұлақтың ... ... ... да әкеп ... ... исламда діннің алаңында адами бұлақ жүрмейді, тек Аллаһтың
түсіргені мен көрсеткені ғана жүреді. Осыны барша адамзатқа түсіндіруіміз
шарт. Фәни ... ... ... ... ... ... бағалануы
тиіс. Бір фәни адамның пікірін, қорытындысын әкеліп, оны Аллаһтың ... (!), ... одан да ... (!!!) қою ислам дінінің өзегіне сәйкес
келмейді. Ал, сол фәни адамның Құранға және жоғарыда келтірілген өлшемдерге
сәйкес жасаған пікірлері мен ... ... ... мен ... құрметтеумен қабылдаймыз. Орта ғасырлардағы кейбір ғұламалар мен
сөз құрастырушы авторлардың еңбектерінде келтірілген ... мен ... ... ... біліміне, өскен ортасына, материалдық мүмкіндігіне,
сол дәуірдегі ғылым мен білімнің деңгейіне, ... уә ... ... ... ... ... ... салып, Құранның таразысына
салып, өлшеп алуымыз шарт. Сонда, бүгінгі мұсылман ... ... ... ... ... ... ... мен қағидалардың
қайсыларының Құранға (Исламға) сай келетіні анық болады.
Мұсылман жастар беттерін болашаққа ... ... деп ... ... әлемінің ең басты проблемасы – надандық, қараңғылық. Қараңғылық
ұғымы Құранда «зұлым» деп аталған. Ал «залым» қараңғылықтың ішіндегі адамды
білдіреді. Өйткені, әлемдегі зұлымдықтар ... яки ... ... ізгі ... ... болады, Жаратушының
фитратына (жарату негізіне) қайшы келгендіктен болады. Қараңғылықты тек
нұр, яғни жарық ... ... ... қараңғылықтардан нұрға жетелейді.
Аллаһ көктер мен жердің нұры. Құран болса Аллаһқа ... ... ... ... ... ... ... Құранда тепе-теңдік пен
үйлесімділік бар. Құран еркек пен әйелді бірін-бірі толықтыратын адамдар
ретінде қарастырады. Құран ізгі іс ... және ... ... отырып,
ғылыми ізденіске салынуды, әрдәйім еңбек етуді (жиһад) талап етеді.
Жоғарыда айтқанымыздай, Құран тек анық дәлелі бар нәрсеге жүгінуді сұрайды,
күмәнді ... ... ... бой ... олардан аулақ жүруді
ескертеді. Құран мұсылмандарды әлеуметтің мәселелерін өзара кеңесу ... ... ... ... ... сөздері Аллаһ Тағаланың аяттары. Тағы да Құранның айтуынша,
Аллаһтың аяттары ... ... ... ... тек Құран
аяттарымен шектелмейді. Табиғаттағы құбылыстар, ғарыштағы қозғалыстар,
математика мен физиканың заңдылықтары, күндіз бен түн, өсімдіктер мен
хайуанаттар әлемі, ... т.т. ... да ... аяттары
(белгілері). Әр иманды пенде Жаратушының Құрандағы аяттарымен қатар өзге де
аяттарын ... ... ... Сол үшін әр ... ... ... – математика, физика, химия, билогия, медицина, астрономия,
геология т.т. терең зерттеуі абзал. ... қоса ... ... ... ... ... логика, социология, психология,
саясаттану, экономика, эстетика т.т. сияқты ғылымдардан жан-жақты хабардар
болуы тиіс. Аталмыш ғылым салаларынан хабардар, жан-жақты ... ... оң ... ... ... ақыл, талдаушы ойлау,
сараптау қабілеті, салыстыру қабілеті, себеп пен салдар арасындағы
байланысты анықтау және ... ... ... ... ... ... ... осындай білімді мұсылман жастар қажет. Олар
өздерін өткен тарихпен шектемейтін ... Бұл ... ... ... ... ... ... тұтып жатқан жоқпын. Өткенді өзінің уақытымен,
өзінің шартымен білуіміз ... ... ... ... ... тарихқа
өзімізді таңып тастамауымыз қажет. Мақсатымыз дамуда, өсуде, ... ... ... іс пен өнім ... ... ... Еліміздің ең дамыған
һәм ең өркениетті елдер қатарында болуына атсалысуымыз керек. Бұл тек
прогрессивті ойлаумен, схоластикадан (фундаментализмнен), көр-соқыр
сенімнен ... ... ғана ... ... ... ... ... болғандықтан олар «өзгеріссіз» алаңды
құрайды. Құранға ешкім еш нәрсе қоса алмайды және одан еш нәрсені де ... ... ... тыс алаң ... ... мүмкін» кеңістікті
құрайды. Адамға қалдырылған осы алаңда адам баласы жоғарыдағы өлшемдер
негізінде өз ой-ақыл деңгейіне, ғылым мен білімнің жетістіктеріне ... ... Бұл ... уақыт өткен сайын өзгеріске ұшырауы,
толықтырылуы мұмкін. Фәни адамдар жасаған ... ... ... ... ... ... алаңға апарып салу – діннің
алаңына қол сұғушылық, фәни ... ... ... ... Ал, ... фәни деп, ... бақи деп ... білген жөн. Қорыта
айтқанда, бүгінгі ислам әлеміндегі тоқыраушылықты тек Құранға, яғни
Жаратушының нұрлы жолына оралумен ғана жеңе аламыз деп айтар ... ... ... біздерге бере алады. VIII-XIII ғасырларда өмір сүрген
мұсылман ... ... ... ... ... ... ... жетегіндегі ақыл мен ғылымға негізделген прогрессивті ойлауды
басшылыққа алған еді. Олар ... ... ... ... жазылған
тамаша өркениетті қалыптастыруға орасан зор үлес қосқан тұлғалар. Олардан
кейін келген эзотерикалық ағымдар мен схоластикалық мектептер
мұсылмандардың еркін ойлауына шек ... да ... ой ... ... тұлғалар қалыптастырған ұғымдарға көр-соқыр инанатын бұқараға
айналдырды. Ғылыми ізденіс пен өндірістен қол үзіп қалған ... ... ... қалды. Мұсылмандар тек тұтынушыға айналды. Ғылым деп жоғарыда
аталған фәни адамдардың түсініктері ғана ... ... ... ... ... ... және ... мағыналарын ашу емес, бұрынғылардың
жазғандарын қайталау және жаттау болды. Шіркеудің схоластикасынан азат
болған Еуропа болса ғылым мен ... даму ... ... Олар әлі сол ... ұстанып келе жатыр. Мұсылман үмметі дүр сілкініп, өзін кертартпа
сенімдер мен схоластиканың құрсауынан құтқаруы үшін ең ... ... ... ... негізсіз бос сенімдерден, қараңғылық
уағызшыларынан және олардың өнімдерінен құтылуы, Құранның ... ... ... өнерде алға жылжуы шарт дер едім. Сөз соңында тағы да
Құран аяттарын келтіремін:
Олар Құранды ... ... ... ... ме? Егер ол Аллаһтан өзгенің
хұзырынан болғанда, олар оның ішінен әлбетте көптеген келіспеушіліктер
табар еді ғой! (Ниса сүресі, 4/82)
Еш ... жоқ, ... біз ... біз! Оның шын мәніндегі
қорғаушылары да бізбіз! (Һижр сүресі, 15/9)
Мен сендерден еркек болсын, әйел ... ... ... ... еңбегін зая
етпеймін (босқа шығармаймын)! Бәрің де бір-біріңненсің! (Әли Имран сүресі,
3/195)
Шынында Аллаһ өзіне ортақ қосылуын кешірмейді. Мұның сыртында қалғанды
қалағанына кешіреді ... ... ... ... құлдары үшін шығарған көрікті заттарды (әшекейлерді) уә таза
ризықтарды кім харам еткен (тиым салған)?». Айт: «Бұлар дүниедегі өмірде
иман еткендер үшін, ал ... күні ... тек қана ... Білетін бір
қауым үшін аяттарымызды (белгілерімізді) осылайша егжей-тегжейлі баяндаймыз
(Ағраф сүресі, 7/32)
Олардың ... тек ... ... басшылыққа алады. Алайда, күдікті
мәлімет шындық атынан еш нәрсені де білдірмейді. Күдіксіз Аллаһ олардың
істегендерін білуші» (Йұнұс сүресі, 10/36)
Ей, иман еткендер! ... ... ... сақ ... ... ... ... күнә болып табылады! (Хұжұрат сүресі, 49/12)
Біз бұл кітапты саған әр нәрсені егжей-тегжейлі ... тура ... ... және бой ... ... сүйінші етіп
түсірдік. (Нахл сүресі, 16/89)
Біле тұра шындық пен ... (хақ пен ... ... Біле ... ... ... сүресі, 2/42)
Олардың көпшілігі тек күдікті мәліметті басшылыққа алады. ... ... ... атынан еш нәрсені де білдірмейді. Күдіксіз Аллаһ олардың
істегендерін ... ... ... ... ... Аллаһтың желісінен ұстаңдар және ешқашанда жіктерге бөлініп
айырылмаңдар! (Әли Имран ... ... ...... ... таба ала ма? Қара ... не ... – тыныштық
қана қажет.
Бұл шағын мақаланы адами көзқарас тұрғысынан емес, мұсылмандардың қасиетті
кітабы Құран Кәрім қағидаларынан ... ... ... ... жөн
көрдім. Президент Назарбаев өзі демеуші болып шығарған Құрандағы Фатыр
(Жаратушы) ... ... оқып ... көп ... көз жеткізген болар еді:
– «Әй, адам баласы! Сөз жоқ Алланың уәдесі хақ. Ендеше дүние ... әсте ... ... ... шайтан дұшпан. Сондықтан сендер
оны дұшпан тұтыңдар. Шын мәнінде шайтан өз тобын тозақтықтардан ... ... ... ... ... азап бар*. Сондай жаман ісі өзіне
әдемі көрсетіліп, оны жақсы көрген біреу жақсымен тең бе... ... ... ... ісін ... ... Әй, адам ... ... мұқтажсыңдар.
Алла Тағала Ол әр нәрседен мұңсыз, өте мақтаулы*. Қаласа сендерді жоқ ... жаңа ел ... ... Ия, бұл Аллаға қиын емес. Ешбір күнәкәр, басқаның
күнәсін ... ... ауыр ... ... ... ... егер жақыны
болса да оған еш нәрсе жүктелмейді*...
Наурыз мерекесінің қарсаңында Қазақстандағы демократиялық күштер тұңғыш рет
өз іштеріндегі «менін» ... бір ту ... ... Бірігіп қана қоймай,
өз іштерінен жалғыз ғана кандидатты алдағы президент сайлауына үміткер етіп
белгіледі. Бұл ... ... ... ... елеусіз қалғанымен,
еліміздің болашақ тарихында алтынмен жазылатын тарихи ... ... ... Неге ... ... өмір ... жатқан қазақ халқына
Алла Тағала осылайша алда болатын тығырықтан аман-есен шығудың ... ... ... Егер бұл ... ... келіспесеңіз, бұдан кейінгі
оқиғалар легін ой ... ... ... Осы ... ... арада
бірнеше күн өткенде көрші Қырғызстанда президент Ақаев қантөгіске жол
бермеу үшін елін, ... ... ... ... жан сауға сұрауға мәжбүр
болды. Осылайша еліңді басқара алмасаң, қашып кетудің де айыбы жоқ ... Сол бір ... ... ... елдердің президенттері
Ақаевқа жиіркенішпен қарап, билікті ұстап ... ... ... ... ... ... ... айналды. Олардың ішінде әрине президент Назарбаев
та болды. ... ... олар ... ... күн ... да ... ... Ол оқиға да көп күттірмеді... Мамыр айының 13-і күні көрші Өзбекстанда
Андижан оқиғасы ... ... ... ... ... ... жұма күні бірінші болып қара халыққа қару қолданды.
Мүдделі елдердің ақпарат құралдары қазіргі ... ... ... ... ... міз ... ... жерде бұл «оқиға» бүкіл
әлемдік «мәселеге» ... ... ... күнінде қандай жолмен болса
да, өзбек халқы қанқұйлы Каримовты биліктен тайдыратыны енді уақыттың ғана
ісі деп санауға болады. Олай ... ... ... ... ... ... ... оның Алланың қаһарына ұшырағаны сөзсіз... – Байқап отырсаңыз,
он бес жыл бойы ... ... ... ... Орта ... ... өрескел бір оқиға орын алуда. 1986 жылы ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан бүгінгі күні үлкен жол
айрығында тұр. Басқаны қайдам, өз басым сол оқиғадан кейін 4 жыл ... ... ... ... ... ... етіп ... деп ойлаймын. Кім біледі, ... ... ... ... ... ... ... ма еді? Қазақстандағы бүгінгі билік Ақаевқа
ұқсап билікті өз ... ... кете ... ... ... алған
«шайтанның» оған жол бермейтіні даусыз. ... ... ... ... өз
халқына оқ атуға бата алмайды деп ... ... ... Ішкі ... ... осы жылдың қаңтар айында Үкіметке жолдаған хаты
еріксіз іш жидырады. Бұл ... ... ... өз ... қатал шара
қолдануға әзір екендігі баяндалып, бастан-аяқ қаруланғаны айтылады. Сол
хаттың бір дәлеліндей, ... ... ... ... ... ... ... және Шымкент қалаларында демократиялық күштердің басшыларына
айдап ... ... де, не ... ... не «бас» жаратын ... ... ... өзі ... кеткені соншалық, дереу мұндай
әрекетке тиым салынды. ... бір ... ... ... ... ... ... жиналысы біршама «төтенше оқиғасыз» өтті. ... 22 ... күні ... Алматы қаласында «Тәуелсіз баспасөзді қорғау
туралы» митингіні өткізуге де оңай келісімін берді...
Бұдан ... ... ... ... ... билік басында болу қанша
жерден «тәтті» болса да, ертеңгі күні «боқ жеп қалмау» одан да ... ... ... ... ... ... ... тұрған және болмай
қоймайтын «өзгерістер» қай бағытта өршісе де, Қазақстанның бұл өзгерістер
кезінде жоғалтатын ... ... ... ... ... елімізде ішкі
саяси жағдайдың шынында да кез-келген сәтте ушығып кетуі мүмкін екенін
тұңғыш рет шын ... ... де, ... ... ... ... «оппозициямен санасу» деп айтуға әлі ерте. Неге ... ... әлі де ... ... бен демократиялық қозғалыстарды
«қудалау» жалғасуда. Әйтсе де, билікке «ренішті» оппозицияның өз
іштеріндегі «менін» басып тұншықтыруы билік үшін үлгі. ... ... те ... ... ... ... оппозициямен санасуға өз тарапынан
алғашқы қадам жасауы керек. Неге десеңіз, бүгінгі ... ... ... ... ... отырмағанын түсінетін кез жетті.
Қазақстаның төл азаматтары болып табылатын ... ... ... ... ... отырмағандығына билік қанша жерден сенгісі келмесе де,
сенуі керек. Өйткені, біздер Алланың ұлық жаратқан пендесі адам екеніміз
рас болса, сенімсіз өмір сүретін тек ... ғана ... ... ... ... ... үшін наурыз айында құрылған «Әділетті Қазақстан
үшін» қозғалысын ресми түрде тіркеуге Әділет министрлігі арқылы түрлі
кедергілер қойып, соза түсу тиімсіз. Түрлі бағыттарды ... ... ... ... осы ... ... ғана ... Жармахан
Тұяқбаймен келіссөз жүргізген бүгінгі билікке әлдеқайда тиімді болары
сөзсіз. Сонда ғана ... ішкі ... ... ... алдын
алып, көрші Қырғызстан мен Өзбекстанда болған жағдайларға жол берместен
үшінші жол тауып аман-есен ... ... ... ... ... бүгінгі билік көрші елдерде болып жатқан оқиғалардың аңдысын аңдып,
сын сағатта өздеріне тиетін ... ... де ... ... жасырып
отырса, оңбай ұтылғаны. Әзірге оппозициямен ымыраға келуден ... ... ... ... Қара ... не ...... қана қажет. Сонымен
қатар «қара» деп айтатын халықтың да өз қадір-қасиеті бар. Президент
Назарбаевтың елімізді аралау кезіндегі көзбояушылық әрекеттерін
ұйымдастырып отырған облыс әкімдері, ... ... да ... одан ... ... жатқанын тап осы қара халық өте жақсы біліп
отыр. Мұндай көзбояушылықпен он бес жыл бойы тұрғызылған қоғам алып ... Оның ... ... ... ...... ... ешкімді көргісі келмейтін өркөкірек пиғылы мен ниеті. ... ... ... ... да ... ... кез ... діни рәсім
– әуелі ниет етуден басталады. Мәселен, «Алла ризашылығы үшін ниет
еттім...» дегенде кез-келген мұсылманның ... ... ол ... ... ... болсын) Алла үшін ашық көрінеді. Ендеше, елім-жерім
деп (әлде шын, әлде өтірік) еңіреп отырған бүгінгі ... ең ... ... ... Олай ... ... Алла Тағаланың жоғарыдағы аят
сөзіне сәйкес одан теріс ... ... Ал, ... ... ішкі
өміріндегі «қызуды» көрсететін сынап бағанасы бірте-бірте жоғары көтеріліп
барады. Оған әрине еліміздің сыртында болып жатқан жалындардың да ... ... жоқ. ... ең ... шегі ... ... ... ресми
жарияланған сәттен бастап күрт көтерілері сөзсіз. Оған дейін билік пен
оппозиция бір мәмілеге келіп, ойын шарттарын біржолата пысықтап алмаса,
қоғамымыздың дене қызуы ... тыс ... ... талма (инсульт,
инфаркт) дертіне ұшырауы әбден мүмкін екенін саналы қоғам мүшелерінің кез-
келгені анық түсініп отыр. Адамдардың ... ... ... ... Кәрімдегі Лұқман сүресінің 34-аятында: «... Ешкім ертең не
істейтінін ... әрі ... қай ... ... де білмейді. Күдіксіз Алла
Тағала толық білуші, хабар алушы» – деп бетің бар, жүзің бар демей ... ... ... ... ... келе ... қандай құдіретті айғақ
десеңші... Бұл айтылғандарға сіз не дейсіз ағайын, бауырлар!!!
3. Дін өркениеті
Ислам – әлемдік деңгейдегі дін. Оның қатарында, ... ... ... 1,5 млрд. өкілдері бар. Қазақ халқы да дәстүрлі ... ... ... ... отандық ғалымдардың айтуынша, Қазақстанға
осыдан он үш ғасыр бұрын енген. Сондықтан қазақ этносының бүгінгі өмір
тұрмысын және болашағын ... тыс ... ... ... Ислам діні,
онымен бірге енген ислам мәдениеті, дүниетанымы, тіптен философиясы біздің
әдет-ғұрыптарымызға, ұлттық ойлау ... бір ... ... ... ... Ұлттық философиямыздың негізгі ұғымдарына
талдау жасағанымызда, біз ислам дүниетанымынан тарайтын ұғым-түсініктерге
тап боламыз. Сол себепті ислам дінінің қазіргі қоғамдағы орны ... оның ... ... ... мәдениетінде, дүниетанымында,
психологиялық түсініктерінде алатын орнын анықтауымыз қажет. Бұл күрделі
мәселе. Неге ... ... ... ... орны ... ... барады. Әрине, оның басты себебі исламды саясаттандыру
төңірегіндегі әрекеттерде. Негізінде дін мен саясат екі бөлек феномендер.
Дін адамның ұятында, арында яғни оның ... Ұят жоқ ... иман жоқ. ... ... ... да иман болмақ емес. Ұят пен ар иманның негіздері.
Ұяты, ары бар жан Жаратушысын танып, иман ... ... ... ... ... ұлт, ... болып, мемлекет құрып өмір сүрудегі
тәсілі. Саясатта үнемі ұят, ар, иман ... ... ... Саяси
мүдде, мақсат көбінесе өз дегендерін жасап жібереді. Өтіріктің өріс алатын
жері – осы саясатта. Дінде өтірік айту, ... ... ... Саясатта өтірік
мақсатқа жетудің бір тәсілі болып кетуі де ... ... ... асылы Дін
мен Саясат бөлек-бөлек болғаны абзал. Дін саясатқа жанасып кетсе-ақ, өз
қадірін ... ... ... әлем халықтары тарихында және бүгінгі
күнде де теократиялық ... бар. ... Дін мен ... ... заманның күрделі мәселесінің бірі болып тұр. Саясаткер
дінді өз ... ... ... ... ... ... де солай
еткілері келеді. Егемен Қазақстан жағдайына келсек, біз зайырлы
мемлекетпіз, яғни дін мемлекеттен бөлек, бірақ дін ... тыс ... Дін – ... ... Осы ... ... ... қағылып кей-кейде
саясат еніп кетеді. Оған қырағылық керек. Жалпы дін мен саясат мәселесі өте
күрделі. Бұлардың ара-жігін ажырату кейде мүмкін ... ... ... қоса ... идеология араласып кетеді. Идеологияның жүрген жерінде
арандатушылық болмай қоймайды. ... ... ... сияқтылар
осындай арандатушылықтан шыққан әрекеттер. Бұл ғылыми талдаудан гөрі құқық
қорғау мекемелері жұмысын қажет ететін істер.Дін дегеніміз – ... ... ... ... ... сана. Ешбір ғылым, ешбір білім
саласы адамның бүкіл ғаламдық болмыспен байланысын дін сияқты айта алмайды.
Діни сана – адамның ... ... ... ... Ғылымдар жаратылыстың
жаратқандарын зерттейді. Ал дін жаратылыстың иесі туралы сана. Ғылым пән
ретінде Жаратушының жаратқан кереметтерін зерттейді. Дін туралы ... ... мен ... ... ... ... әрине, сөзсіз
сапалық айырмашылық бар. Мәселе түсінікте. Біз ... оқу орны ... ... мәдени феномен деп оқып, танимыз. Бұл дін туралы ғылыми
түсінік. Ғылымда Адам-Ата, Хауа-Ана туралы әңгімені аңыз деп қарастырамыз,
мәселені осылай қойғанда, ... дін біз үшін – ... ... ... Адам-Атадан бері түрлі діндерге кірген. Дін өзгерген жоқ, дін
туралы түсініктер өзгеріп отырды. Соның нәтижесінде хақ ... ... ... ... ... ... ... Ол адамзат өкілі
ретінде дүниеге келместен оның Нұры мәлім болған. Бұл туралы Қожа ... ... ... ... бар. Бұл ... ... ... (с.ғ.с.) Нұры оның адам болып келуінен бұрын анық болған. Нұр-
Мұхаммед деген ілім туралы ислам ғалымдарының ... бар. Біз ... бері ... ... бері ... дейтініміз
сондықтан. Заман, адам бұзылып, оны дұрыстаушы Хақ сөзін ... ... ... ... келген соң, Исламның бүгінгі айтып жүрген
мазмұны орнықты. Осы мәселелерді түсінуде қоғамда адасушылық көзқарас
байқалуда. Ислам ата-бабамыздың діні емес, бұрын біз Көк ... ... ... тәңірлік, Ислам келіп сол тәңірлікті бұзған, сондықтан біз
Исламнан арылайық, қайтадан тәңірлікке келейік деген сынды пікірлер бар.
Мен мұны адасушылық деп ... ... ... ... ... ... бар. ... бола отырып, айтпағым, өткен уақыт қайта
оралмайды. Заман өзгерісі еш толастамақ емес. Уақыттың ... де сол – ... ... ... идеялардың қайта көрініс табуын ғылымда, өнерде
“ренессанс” дейді, яғни ол ... ... ... ... ... ... Біз, ... сөз жоқ, “көк түріктің бел баласымыз”, біз түркілік
дүниетанымда болдық, бірақ, біз түркілік ... ... ... айта
алмаймын. Түркілік дүниетаным – ашық дүниетаным. Иә, ... ... ... ... рас. ... өте келе ... ... біз Мұхаммед (с.ғ.с.) пайғамбар уағыздаған исламды
қабылдадық. Яғни VІІІ-ІX ғасырдан бастап осы дінді ұстап келе ... да ... ... бар. ... мыңжылдық тарихымызды қайтадан
теріс деп, мыңжылдық тарихымыздың ар жағында жатқан көне тарихқа қайта
оралу – болмайтын мәселе. Бұл, бір. ... ... ... дегенге
назар аударайық. Дүниетанымдық жағынан Ислам мен Тәңірліктің соншама
сапалық қарама-қарсылығы жоқ. Мен бұл ... діни ... ... ... ... ... жоқ. Мәселе, дүниетанымдық тұтастықта,
бірлікте, халқымыз Алла мен Тәңірді қатар айтады, бұл санамыздағы Ислам ... ... ... тұтастықты аңғартпай ма?! Бұл арнайы
зерттеулерді қажет ететін тақырып. Ислам мен Тәңірліктің ... ... ... тұтастықтан ұлттық ойлау мәдениетіміздің
кеңістігі анықталмақ. Осылай емес деп қазір кім айта ... ... ... біз оған ... тұрғыдан, тарихи тұрғыдан, мұра тұрғысынан қарап,
өзіміздің шыққан тегіміз, ойлау мәдениетіміз, дүниетанымымыздың ... ... ... ... деп ... Оны ... ... етіп
көрсетудің қажеті жоқ деген ойдамын, мысалы, Тәңірге Махмұд Қашқари мынадай
анықтама ... ... ол – ... Яғни, ұлы деген сөз – тәңірді еш
нәрсемен салыстыруға болмайды деген түсінік. Құранда Алла туралы түсінік
мәнісі Алла ... ... оны ... ... ... Осы
ойлар мазмұндас емес пе? Алланың қайда екенін, кезінде Тәңірдің де ... айта ... ... ... де, ... да ... мекені
белгісіз. Исламның философтары: “Жаратушыны оның жаратқандары арқылы
танимыз” деген. “Жаратқан” деген не? Демек Жаратушыны жаратқандары арқылы
танысақ, ғылым арқылы танисың. Ал Жаратушыны тану үшін оның ... тану ... Оның ... кім ... Композитор әуенмен,
ақын образбен, суретші қылқаламымен анықтайды. Ғылым логикалық тәсілдермен,
қисынмен, дәлелмен зерттеп білмек, бірақ Жаратушының кереметтерін ... ... ... ... ... ... ... өзгермелі
дүниенің өзгерістері ғана. Діннің өрбитін, өсетін, өнетін, ... ... бір ... бір ... сол жердегі әлеуметтік уақытына байланысты. Сол
өмір сүріп жатқан адамдардың тұрмысына сіңісіп кету деген мәселе бар. Дін
сондай әлеуметтік уақыт ... ... ... дін деген ұлттан тыс –
барлық халықтарға ортақ, сол себепті дінге ұлттық мәселені кірістірмеу
керек деген мәселе теріс пікір. Біз ... арғы ... ... ... қабылдауымыз да түркілік, қазақтық дүниетанымымызға қатысты болды.
Өзімізге тән әдетіміз, ғұрпымыз, ... бар, ... ... ... ... енді ... ... аршудың еш қажеті жоқ. Діннің төл
мәдениетке қатысы туралы мәселені нақтылы қарастырған жөн. Бұл ... ... біз ... жол таба ... ... вахабизм
Сауд Арабиясының мемлекеттік діні. Бұл түсінікті. Ол жерде ғұрыптық ... ... ... ... ... бұл ... Сауд
Арабиясының саяси, экономикалық, әлеуметтік жағдайына және идеологиясына
сай келіп тұр. Неге десеңіз, ол жерде Мекке, Медине, Мұхаммед (с.ғ.с.)
пайғамбардың зираты бар. ... ... сол ... ... ... ... ... мұсылман Сауд Арабиясына мұсылмандық парызды қажылық
жолмен атқару мақсатында қасиетті сапармен миллиондап баруда. Бұл ... ... ... ... ... және де оның ... ... мұсылман халықтарының орталығы болуын қамтамасыз етіп отырған фактор.
Сонымен бірге бұл ол елдің әлеуметтік мәселесін шешіп отыр. Вахабизм Сауд
Арабиясы жағдайында және ... араб ... өте ... ... ... табылады. Олардың жағдайында вахабизмнен басқа діни ағымның
болуы мүмкін емес, өйткені ондағы ... ... тек қана ... ... ... Сауд ... әр ... қажылыққа келетіндер
таза ислами құндылықты іздеп барады. Ол жерден ешкім ұлттық ... Осы елге ... бұл ... жағдай. Ал енді вахабизмнің Сауд
Арабиядан басқа елдерде насихатталуы ерекше түсінікті қажет етеді. Бұл Әбу
Ханифа масхабындағы мұсылмандарға ислам дінінің құндылығымен ... ... ... ... ... түрде бірге алып жүруіміз мәдени-
тарихи қажеттілік. Керек ... бұл ... ... ... және
оның келер ұрпақтың бойындағы табиғи мінезіне айналып, олардың өмір сүру
салты болуына қажетті іс. Егер біз ... ... бір ... ... ... бір ... оқыту, насихаттау ісінде болсақ, елімізде
ислам дінінің терең тамырлануына, ұрпақтардың өмір сүру салтына айналуына
жағдай туғыза алмаймыз. Біз “Алла бір, ... хақ, оған ... ... ақиқат” деп мойындай отырып, Ясауиді, Қашқариды, Қорқытты, Асан-
қайғыны, Райымбекті, ... ... ... т.б. ... ... отыруға тиіспіз. Мұндай істің ислам дініне
тигізген кері әсерін көріп отырған жоқпын. Біздің кейбір сауатсыз діншілдер
ислам ... мен ... ... ... ... қойып,
халықтың санасында дағдарыс жасауда. Қазақстандағы ислам жолы бұл емес, бұл
– бүлікшілікке бастайтын жол. ... орай мен тағы да ... ... (зиялыларын) қалыптастыру керек дегенді қайталап айтамын.
Себебі, ислам – өркениет жолы, ғылым жолы. Қазақстан жағдайында
этносаралық, дінаралық татулық, әрине, көп елдерге ... Бұл жай ... ... Бұл ... еліміздегі он бес жыл ішінде қалыптасқан қалыпты
жағдай. Құдайға шүкір, біздің елімізде дінаралық ... ... ... ... ... осы ... риза ... қатар,
елімізде діндер мен діни ағымдарға қатысты мәселелер жоқ деп айтуға
болмайды. Бұл бағытта ... бар және ... дер ... ... біліп,
соған орай шаралар, тіптен қажет десеңіз мемлекеттік шаралар жасалуы керек.
Олай болмағанда ұлттық қауіпсіздігімізге ... ... ... ... үрдіске айналып кету қаупі бар. Бұл мәселеде іс екі бағытта
жүруі керек. ... ... ол ... ... жатқан ислам дінінен тыс,
діни ағыстарға қатысты. Мәселенің мәні осы діни ... ... ... ... ... шын мәнісінде адамның діни сезіміне
қатысты екендігін ғылыми түрде сараптама жасап анықтау керектігінде.
Жасыратыны жоқ, ... діни ... ... діни сана ... құрылмай, таза
саяси арандатушылық қызметтер атқаруы ықтимал. Сондықтан Қазақстанда
таралып және қызмет атқарып жатқан діндер мен діни ағымдарға қайтадан
сараптама жасау қажет ... ... ... ... ... ... ... Менің айтпағым, егер өзін мұсылман деп санайтын
адамдардың қателесуі – исламның қателігі еместігі. Мәселе исламның ... ... ... ... Осы бағытта жоғарыда айтылғандай, дінді
әртүрлі бағытта түсіндірушілер көбейіп кетті. Мұндай әрекеттерге діни
басқарма үзілді-кесілді тойтарыс беруі қажет. Құқықтық органдар олардың ... заң ... ... ... ... Бұл ... ... басты талабы. Азаматтық қоғам кезінде діни-плюралистік
көзқарастардың болуы табиғи нәрсе, бірақ ол ислам дінінің негізгі
қағидаларына қайшы болмағаны жөн.
Менің пікірімше, дінге қатысты ... ... ... – ең ... ... туралы тарихи-мәдени негізде түсінік, мағлұмат беру керектігі. Демек,
мектептерде “Дінтану негіздері” деген пәнді жүргізу ... ... Бұл ... ... Онда ... ... қысқаша мағлұмат беру керек. Екінші
мәселе одан гөрі күрделірек. Қазірде Ресей мектептерінде “Православие
мәдениетінің негіздері” деген сабақ өткізуде. Себебі ... ... ... ... өмір ... мемлекет деп танытуда. Олай болса,
Қазақстан Республикасында жетпіс ... ... өзін ... және ... ... деп ... ... біздің елдегі діни кеңістік
негізінен исламдық арнада. Олай болса, ... ... ... ... ... ... ... негіздері” деген пәнді енгізу
күн тәртібінде тұрған мәселе, бірақ бұл ислам дінін насихаттауға ғана
айналып ... ... ... ... ... ... тарихи-табиғи негіздерін беретін пән болуы керек. Бұл шара
қазіргі қоғамда ислам туралы болып жатқан адасушылықтар мен
түсінбеушіліктер тамырын қияр еді деген ойдамын. ... ... ... ... ... ... анықтайтын, оны келешекте
басқаратын, қазіргі айтылып жүрген идеяны іске асыратын – ... ... ... ... мектепте білімді дінтану мамандарын даярлау аса
қажет. Бұл салада әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті философия
және саясаттану факультетінде “дінтану” мамандығы ... ... ... Осы ... ... ... ... бізді қуантады. Бұл мамандыққа қоғамда сұраныс бар. Оларды құқық
қорғау ... БАҚ, ... ... ... ... Осы ... ... мен Татарстандағы жағдайды зерттей келе, мынандай шешімге келдік.
Қазақстан жағдайында “дінтану” мамандығымен қоса “теология” мамандығы
қажет. Осы ... ... және ... ... ... “теология” деген
мамандықты білім реестріне енгізді. Келесі жылдан бастап бұл мамандық
бойынша біздің университетте студенттер қабылданбақ, ... ... ... ... – бакалавр және магистрлер. Мақсат мемлекеттік қызметтер
атқаратын теолог-мамандар даярлау, олар жоғарыда айтқан мұсылман
интеллигенциясының алғашқы қарлығаштары болмақ. Мешіт – Аллаға құлшылық
ететін ... ... ... ... ... құшақтасып
барып тілеу тілейтін орны. Неге мешіт қасиетті? Мешіттің қасиетті болатыны
– ол жерге жамағат жиылып, бірін-бірі көріп, сөйлесіп, шерін тарқатып,
мұңдарын айтып, ... ... ... ... ... сипаты басым.
Мешітке барып ғибадат жасағандардың әлеуметтік мәселесі шешіледі. Онымен
қоса адам рухани тазарады. Бұл – бір. Екінші, бізде ... ... ... “Ол аспанда” деушілер бар. Бұл да меніңше, теріс ұғым. Жаратушының
қайда екені бізге беймәлім. Аспанда деген сөз ... ... Біз Алла ... ... және білу ... Алла ... бізден әрі алыста, әрі
жақында. Бұл Жаратушының құдіреті. Алла тағала – жүрегімізде. Үшіншіден,
біз ... ... ... ... бола алмаймыз. Ол өзін бізге
есімдері арқылы білдіреді, оның бірінші есімі – Алла. Оның шындығын,
антологиясын біз ... ... ... де ... Біз нені ... Біз
сол Алла тағала жаратқан нығметтерді білеміз. Мысалы, тау-тас, ... ... ... ... зерттей бастаймыз, сөйтіп қана
Жаратушымызды тани бастаймыз. Сонда ғылым деген Алланың құдіретін,
кереметін тану деген сөз. Біз ... ... ... мен ... ... арқылы Жаратушының жаратқандарын зерттейміз. Жаратушының
жаратқандары арқылы Жаратушыны тануға жол ашамыз. Ол ғылым жолы. Сондықтан
Мұхаммед (с.ғ.с.) пайғамбар ... ... ... надан,
дінге сенушілерден жоғары қояды. Неге? Өйткені ғалымдар Жаратушының
жаратқан нәрселерін зерттейді. Соны зерттеп, зерделеп, ... ... ашып ... етіп береді. Сөйтіп Алланың құдіретін түсіндіруге бағыт
көрсетеді. Сондықтан хакімдер Жаратушыға жақын. Абай хакімдер болмаса,
дүние ойран ... ... ... олар өздерін кәміл мұсылман ретінде
мойындай ма, мойындамай ма, ол басқа әңгіме. Тіпті олар басқа дін ұстануы
мүмкін. Алайда олар халыққа, елге ... ... жүр. ... ... ...... ... деп түсінуге негіз. Исламды өркениетке
шығаратын жақсы адамдар. Пайғамбардан “Адамдардың жақсысы қайсы” деп
сұрапты, сонда ол “Адамға жақсылық жасаған адам – жақсы”, – деп ... ... ... кім ... ... оның ... болу мүмкіндігі мол.
Ислам – ғылымға, өркениеттік санаға ... жол. Біз, ... ... нарық және өркениет” атты бағдарлама бойынша жұмыс істеп жатырмыз.
Сонда Малайзия, ... Араб ... ... ... діннің,
нарық және өркениеттің қазіргі үрдістерін қарастырып, зерттеудеміз. Осы
мақсатқа орай магистрлік диссертациялар жазылып жатыр, ойымыз, мәселені жан-
жақты талдап, сараптап еліміздің 10-11 ... ... ... ... және ... атты оқулық жазу, мүмкін болса, оқу кестесіне осындай
пән енгізу. 1992 жылы қабылданған “Діни сенім бостандығы және діни
бірлестіктер туралы” Заң жөнінде ... ... ... бар. ... бұл заң ... ... жаңа ... егемендік аяғынан енді-енді
тұрып келе жатқан, қиын тұста қабылданды. Ол ... біз ... ... ... көбінесе шетелдік сарапшылардың ақылын тыңдап жүрген кезіміз.
Енді бұл заң сөзсіз қайта қаралуы керек. Заң ескірді. Біз дін деген
желеумен, дінсымақтарды ... ... Оның ... ... деген жақсы
ниеттен тумаған, демек әңгіме ұлттық қауіпсіздік мәселесіне тіреледі. Бір
сөзбен айтқанда, бұл заңды қайтадан ... ... ... ... жөн. ... қатар бізге осы заңмен қоса, екінші бір арнайы заң
керек. Ол – ... ... заң. Бұл ... сөз болып отырған заңда
арнайы баптар жоқ. Миссионерлік туралы арнайы заң қабылдау қажет. Мұсылман
интеллигенциясы деген тек қана ... ... ... ... ғалымдар мен ұстаздардың ішінен шыққан қауым болмақ. Дінді зайырлы
тұрғыда түсіну деген үлкен мәселе. Дінді дұрыс түсіну және дұрыс түсіндіру
керек. Сондай ... ... ... жастарымыздың қайсыбірі
басқа дінге кетіп жатыр. Дінді көбіміз түсінбейміз, ... ... ... Сол үшін бізге исламдық бағыттағы “ағартушылық” қажет.
Мысалы, татарларда 1926 жылдары жадидизм деген болған. Олар сол ... ... ... ... ... ... ... салмағын арттыруды
көздеген. Бізде солар сияқты батыл да ашық қадамдарға баруымыз, еліміздегі
ислам дінінің ... ... ... ... Кез ... ... ... болмыспен бір болуына ешқандай шектеу жоқ. Қазіргі кезде қазақ
қоғамы ішінде дін мәселесінде мынадай жағдай пайда болды. ... – сол ... – оң ... ... ... Мысалы, оның біреуі “Дін деген таза, онда
ешқандай ұлтқа бөлінушілік жоқ” ... ... ... Оның ар жағы
вахабизмде жатыр. Екінші біреулер “біз сопы ... ... ... ... ... де ... ... Ортасы дұрыс. Елімізде, Құдайға шүкір, муфти-
хазірет Әбсаттар қажы басқаратын ... діни ... бар. ... ... ... ... ... сай қызмет. Мен дін
мәселесінде ортадамын. Ислам діні қоғамды бұзуға, оны бөлшектеуге жұмыс
істемеуі керек.
4. ... ... ... ... ... қазақтың дiншiлдiгi қандай? Сұрақтың былай қойылуының себебi:
адамдардың дiндарлығының деңгейi қоғам дамуының да көрсеткiшi бола
алатындығында. Бұрынғы кертартпа коммунистiк ... «дiн - ... ... ... «апиынға» қарсы күрес жүргiзiлдi. Нәтижесiнде, қоғам
«аспандағы апиынмен» күресiп жүргенде, адамдар жердегi, нақты, өсетiн
жерiне дейiн белгiлi апиынға үйренiп алды. Сөйтсек, ... ... ... екен ... ...... қалпыңнан
ауытқымауға шақырса, жердегiсi – қайсыбiр адамнан хайуан жасап шығуға әзiр
болып ... ... өз ... (жоқ, ол ... ғана ... ... Алға
басамыз, өсемiз-өркендеймiз деген қоғамдар «аспандағы апиынды», яғни, дiндi
әлдеқашан өздерiне серiк етiп алған. Кез-келген қоғамның дұрыс дамуы – оның
адамдарының сапалық ... ... ... ... iстер мен
бастамалар тек иманы берiк, пиғылы мен ниетi түзу ... ғана ... ... ... ... ... өзiмiз саналы түрде бас тартқан
«аспанға» ендi қайта оралу керек болып тұр. Бiз ғана ... бәрi ... ... ... келе ... ... бәрiне ықылық ата тойған
кәрi Европа, етегiнен тартқан iбiлiстi сiлкiлеген Азия, «серiлiктен»
сiлiкпесi шығып алқынған Америка, ми батпақтың арасынан ... ... ... ... ... ... де, адам адамға сенбейдi. Сыйлайды,
құрметтейдi, ардақтайды. Бар болғаны осы! Адамға болса - ортақ өлшем керек.
Ол өлшем – Ұлы Жаратушы! Алла ... ... осы ... өзi ... ... ... деген оның сенiмiн, ол – адам, санасымен сараптап
барып бас иетiндей ... Сол ... де Ол ... ақыл ... едi… ... қаншалықты дайынбыз? Бiздiң адамдар имандылық аулынан қай маңайында
екен? Алыс па, ... ба? ... қай ... ... ... ... меңзеп тұрған бағдаршам қандай? Таусылмайтын сұрақтар… Жауабын
табу үшiн не мәселеден ... ... Ол үшiн, ... ... дiннiң
таралу заңдылықтары мен ретiне тоқталып өткен дұрыс па ... ... дiнi ... ... ... Ол – адамның ықтияры (қайрат-
жiгерi, талабы) арқылы санасымен қабылданып, содан кейiн жүрекке
тұрақтайтын дiн. Сонысымен де ол кемел дiн. Оған ... әр ... ... ... ... ... даналық шыңына шыққан кезде исламға бет
бұруы дәлел бола алады. Адамдардың санасы мен жүрегiнде Ұлы Жаратушыға
деген сенiм бiркелкi қалыптаспайды. Олай ... ... де ... Ендеше, кез-
келген қоғамда адамдар дiнге қатысы әркелкi деңгейден тұрады. Бiз де ... қала ... Сол ... бiз ... ... ... ... халқының дiн исламға деген қатынасын қоғамның дiни және
саяси-әлеуметтiк ахуалымен байланыстыра отырып сатылағанды жөн ... ... - ... санатқа дiн саласында қызмет етiп жатқандарды
жатқызамыз: олар - дiни лауазымы әртүрлi болғанымен де тек бiр мақсатқа –
дiн ... ... ... аяттары мен Пайғамбарымыздың (с.ғ.с.)
хадистерiне сай жүргiзiлуiн қамтамасыз ету жолында қызмет етушiлер. Шынында
да, Құран сөзiн мұқият оқысаңыз, онда ... мен ... ... аятты
таба алмайсыз. Алла Тағала Құран сөзi арқылы Пайғамбарымызға ... ... ... адамға тiкелей тiл қатады. Демек, қоғамдағы дiнге қызмет етушi
бұл әлеуметтiк (дiни) топ дiн аясы кеңуi барысында дiни ... ... ... ... және ... ... ... болған. Сондықтан,
бұл санаттағыларды имандылықтың үлгiсi саналатындар және де қызметiне
байланысты дiни қағидалар мен шарттарды ... ... ... ... ... ... соған орай дiни бiлiмдерi де терең болуы қажет.
Олай болмағанда, бұл санатта оларға орын жоқ. ... ... ... ... елде бәрi де ... ... ... деп тағы айтпаймыз. Шалағай
имам-молдалар арамызда әлi де кездеседi. Дегенмен, оларда кемелденген дiни
танымға деген ерен ұмтылыс бар. ҚМДБның жүргiзiп ... ... ... бар. Қазiргi қанағатымыз – сол. - Екiншi санаттағылар: арнайы
бiлiмi не дiни қызметi болмаса да, өз бетiмен дiн ... ... ... жаттап, иманын түзеп, түзу жолға түскендер. Әрине, олар дiни
бiлiмiн өз бетiнше, көбiне қолы жеткен кiтаптармен ғана толықтырып
отыратындықтан, олардың жүйелi дiни ... ... ... ... ... iшiнен бiр дарын табылар. Бiрақ мұндай жағдай ... ... ... ... те, олар дiн жолына өз ерiктерiмен келгендiктен әрi саналы
түрде мойынсынғандықтан – олар дiн жолындағы нағыз ... ... ... дiни ... ... ... да бар) және де сан жағынан алғашқы санаттағылардан
әлдеқайда көп. - ... ... ... ... ... ... дiни ... мен сенiмi ала-құла. «Әйтеуiр бiр Құдай бар ғой» деп,
дiн талабы тұрғыда кейде дұрыс, кейде бұрыс әрекет ... ... ... ... ... ... қасиеттi Құран кiтапты қолтықтап жүруге уақыты
да, мүмкiншiлiгi де жоқ. Бұлар еңбек етiп, ұрпақ өсiрiп, елдi – ел, ... ... ... – халық, мемлекеттi – мемлекет жасап отырған қалың ел. Көпке
қарсы топырақ шаша ... ... ... екi ... ... ... ... қарата, яғни жамағатына қарай бағытталған. Өйткенi,
жамағатсыз жер бетiнде дiн болуы мүмкiн емес (Алла Тағала алдымен адамды
жаратты, содан кейiн ғана оған Дiн ... ... ... ролi мен ... ғана мағыналы. Болмаса, дiн де атқарар функциясынан ажырап,
таза абстракцияға айналып кетер едi. (Бұл заңдылық қоғамдық сананың кез-
келген басқа ... де ... - ... ... жататындар: өз дiнiнен
терiс айналып, өзге дiннiң қолтығының астына кiргендер. Қазақтар арасында
олар әзiрге азшылықта. Бiрақ қарсы ... ... ... мен ... ... ... ... келiп жатқан
миссионерлердiң экспансиясына қарай отырып, қазiргi жағдайда олардың саны
өсу тенденциясын ... ... ... бар. Егер ... ... ... дер кезiнде тоқтау қойылмаса, онда әлi де көптеген
қандастарымыздың тағдыры тәлкекке түскелi тұр - туыстарымен, ... ... ... ... ... жүйкесiне оңай тимесе керек…
(Бәрiңiзге белгiлi, қоғам бiрлiгi - бастауын жеке отбасыларынан алады.
Ендеше, осы деңгейдегi ыдырау – қоғам ... және ... ... көзi ... ... қиын емес). - Бесiншi
санатқа кiретiндер: олар ойлайтындай «дұрыс исламды» ұстанбайтын ... ... ... ... ... ... ... бетперде етiп
ұстанған экстремистер мен фундаменталистер. Бұл санаттағылар дiни
фанатизмге бейiм келедi. «Гипноздың» ... ... олар ... қауiптi
қатерлерге барудан бас тартпайды, дәлiрек айтсақ - бас тартуға тұманданған
саналары жол бермейдi. Белгiлi бiр жағдайда ... үшiн ... ... ... - Алтыншы санатта: ешқандай дiндi мойындамайтын, өмiрде адамдар
арасындағы қалыптасқан қарым-қатынас нормаларымен ... ойда ... ... ... ... ғана санасатын, жақсылық пен
жамандық, мейiрiмдiлiк, iзгiлiк сияқты ... ... ... ... ... атеистер. Бiрақ атеистердiң ықпалы жалдан-жылға
әлсiреуде. Себебi, адамдар нарық заманында тек өз күшiне сенiм ... ... ... ... ... ... өз мойнына арту – адамға
психологиялық тұрғыдан ауыр, шаршатады, әрi рухани күйзелiске ұшыратады.
Осындай ... адам ... ... тұрған Ұлы күш бар екенiне сенiп, Одан
демеу сұраса - әлдеқайда жеңiлденiп қалады. Қуаты артады, iсi де ... ... бiз ... ... ... ... - әлемдегi ең қуатты,
дамыған мемлекеттер» десек қателеспеймiз. Сондықтан – атеизм шектеулi,
өмiршең идея бола алмайды. Мiне, бiз ... ... ... ... осы ... ... топтарға бөлiнетiнiн анықтадық. Ендi
осы дiни-әлеуметтiк топтардың өзара байланысының мазмұнынын ашып
көрсетейiк. Жоғарыда айтып ... ... ... ... ... яғни, дәстүрлi тәрбие негiзiнде мұсылман саналғанымен, дiни
сенiмi ала-құла жамағатқа қарай бағытталған. Бiрiншi топтағылар өз
қызметiне байланысты мiндеттерiн атқарып жатыр. ҚМДБ өзiнiң Бас ... ... ... Қажы ... ... дiндi дамыту үстiнде.
Оған жуырда Елбасының өзi назар аударып, оң ... ... ... ... ... етiп ... ... өзге айтарымыз жоқ. Екiншi санатқа
кiретiндер Қазақстандағы ислам дiнiне қатысты екiге жарылады: а) ата-
бабалардың ... ... дiнiн ... ... қазақтың ортодокстi
исламға «қайшы келетiн» кейбiр әдет-ғұрыптарына (мыс.: әруақтарға сиыну,
тотемизм, ... ... ... одан ... келер зардап жоқ деп
санайтындар. Олардың ұстанымы ҚМДБның саясатымен үндес. Сондықтан олардың
уағызы қоғамда шиеленiс ... ... бұл ... ... ... ... ... дабыра етпей-ақ, елiмiзде дiндi дамытуға
қомақты үлес қосуда. Мұндай көзқарасты «дәстүрлi» көзқарас деп ... ... ... ... ... б) «нағыз (таза) ислам жолындағы
күрескерлер». Олар ортодокстi ... ... мен ... ... ... халықтардың төл салт-дәстүрлерiне қарсы қоя отырып, дiндi саяси
күрестiң құралына айналдырушылар. Яғни, дiндi жеке бас пайдасының құралына
айналдыруға ... Сырт ... ... ... ... исламға» бет
бұруы аса маңызды сияқты көрiнедi. Бiрақ, олардың пiкiрiнше «таза ислам»
қазақта жоқ болғандықтан, олар қазақы сана мен салт-дәстүрлердi өздерiнiң
ұғымындағы (оны кiм ... ... ... бейiмдеп қайта құру керек деп
санайды. Олардың шылауына жаңашылдыққа жақын ... ... ... iлiккен.
Себебi, жастар дiни кемелдiлiкке келмеген себептi олардың жүргiзген
«бұрынғыдан өзгерек» уағызын «жаңалық» екен деп ... ... ... ... ... ... де, ұлтымыздың бiрлiгiн жаруда. Жер-жерде
ақсақалдардың сақалына да жармасқан оқиғалар ... ... ... берiп
қалуда.

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Құранды етістіктердің ерекшеліктері9 бет
Құранды түсіну8 бет
Агрекаттық күй8 бет
Астрофизикада бақыланатын сызықтар6 бет
Көмекші етістіктердің грамматикалық әлеуеті69 бет
Атмосфера туралы түсінік, онын құрамы және биосфера мен адам өміріндегі маңызы14 бет
Аудит түсінігі және негізгі құрамдары8 бет
Негізгі құралдар есебі жайлы түсінік9 бет
Экономикалық қызмет саласындағы қылмыстардың түсінігі, құрамы және түрлері, тергеу ерекшеліктері68 бет
Қылмысты саралаудың түсінігі және қылмыс құрамының қылмысты саралаудағы маңызы75 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь