Айнымалы ток және электр тізбегіндегі резонанс


Кіріспе
Айнымалы ток.
Айнымалы ток тізбегіндегі конденсатор
Айнымалы ток тізбегіндегі индуктивтік катушка
Электр тізбегіндегі резонанс
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
Тұрғын үйлер мен өндіріс корпустарын, теміржолдар мен самолеттер,кемелер мен автомобильдер, ғарышкемелер мен ракеталар,гидравликалық турбиналар мен іштен жану двигательдері, көпірлер мен жер асты жолдары белгілі бір жағдайда тербелістерге айналатын тербелмелі жүйелер болып саналады. Кейде еріксіз тербелістердің амплитудасы шамадан тыс көп болғандықтан, сонша құбылыстың быт-шыт болып қирауына әкеп соғады. Демек құрылыстағы резонансты есепке алудың қажеттілігін туғызады. Ал кейбір жағдайларда резонанс құбылысы белгілі бір іске жұмсалады.Резонанс құбылысы техникада кеңінен пайдаланылады.Резонанс құбылысы тербелістердің жиілігін өлшеу үшін қолданылады.Бүкіл радиобайланыс резонанс құбылысына негізделген. Электр резонанс құбылысы радио байланыста қолданылады.Хабарлаушы әр түрлі станцияның радио толқындары радио қабылдағыштың антеннасында жиілігі әр қилы айнымалы ток туғызады.Әр станция өз жиілігімен жұмыс істейді, антенна мен станцияның тербеліс контуры индуктивті байланысқан. Электромагниттік индукция әсерінен, контур катушкасында тиісті жиіліктегі айнымалы ток күші және оның еріксіз тербелістері пайда болады.Антеннада қоздырылған барлық тербелістердің жиіліктерінен контур тек жиілігі контурдың меншікті жиілігіне тең келетін тербелістерді ғана өлшеп бөліп алады.Контурды кезекті жиілікке дәл келтіру, контурдағы конденсатордың сыйымдылығын өзгерту жолымен іске асырылады. Бұл радио қабылдағышты белгілі бір станцияға сай келтіру деген сөз.
1.Кешуов С.А.-Электротехника.
2.Сылкин М.И.-Теоритические основы электротехники,Алма-Ата,Кайнар 1987г.
3.Нейман Л.Р.-Электротехника.
4.Демирчян К.С.-Теоритические основы электротехники,Л:Энергия,1986г.

Пән: Физика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Кіріспе

Тұрғын үйлер мен өндіріс корпустарын, теміржолдар мен самолеттер,кемелер
мен автомобильдер, ғарышкемелер мен ракеталар,гидравликалық турбиналар мен
іштен жану двигательдері, көпірлер мен жер асты жолдары белгілі бір
жағдайда тербелістерге айналатын тербелмелі жүйелер болып саналады. Кейде
еріксіз тербелістердің амплитудасы шамадан тыс көп болғандықтан, сонша
құбылыстың быт-шыт болып қирауына әкеп соғады. Демек құрылыстағы резонансты
есепке алудың қажеттілігін туғызады. Ал кейбір жағдайларда резонанс
құбылысы белгілі бір іске жұмсалады.Резонанс құбылысы техникада кеңінен
пайдаланылады.Резонанс құбылысы тербелістердің жиілігін өлшеу үшін
қолданылады.Бүкіл радиобайланыс резонанс құбылысына негізделген. Электр
резонанс құбылысы радио байланыста қолданылады.Хабарлаушы әр түрлі
станцияның радио толқындары радио қабылдағыштың антеннасында жиілігі әр
қилы айнымалы ток туғызады.Әр станция өз жиілігімен жұмыс істейді, антенна
мен станцияның тербеліс контуры индуктивті байланысқан. Электромагниттік
индукция әсерінен, контур катушкасында тиісті жиіліктегі айнымалы ток күші
және оның еріксіз тербелістері пайда болады.Антеннада қоздырылған барлық
тербелістердің жиіліктерінен контур тек жиілігі контурдың меншікті
жиілігіне тең келетін тербелістерді ғана өлшеп бөліп алады.Контурды кезекті
жиілікке дәл келтіру, контурдағы конденсатордың сыйымдылығын өзгерту
жолымен іске асырылады. Бұл радио қабылдағышты белгілі бір станцияға сай
келтіру деген сөз.

Айнымалы ток.

Айнымалы ток деп ток күші, электр қозғаушы күші бар бағыты
периодты түрде өзгеріп отыратын токты айтады.Пәтердің жарықтандыру
желісіндегі, заводтар мен фабрикалардағы айнымалы ток дегеніміз-еріксіз
электромагниттік тербелістер. Ток күші және кернеу уақыт бойынша
гармоникалық заң бойынша өзгереді.
Кернеудің тербелісін осциллографтың көмегімен оңай аңғаруға
болады.Айнымалы токтың жиілігі дегеніміз 1с ішіндегі тербелістер саны.
Өндірістік айнымалы ток стандарт жиілігі 50Гц-ке тең.Бұл бір секунд ішінде
ток 50 рет бір жаққа қарай 50 рет қарама-қарсы жаққа қарай ағады деген сөз.
Осы 50 Гц жиілік дүниежүзіндегі елдердің көбінде өнеркәсіп тогы үшін
қабылданған. АҚШ-та 50 Гц жиілік қабылданған.
Алғашында біртекті магнит өрісіндегі рама жазықтығы индукция сызықтарына
перпендикуляр болып, тұрақты бұрыштық жылдамдықпен айналсын const.
Оның ауданы S, түсірілген :
.
нормаль мен B вектор сызықтарының арасындағы бұрыш болсын. Сонда
Фарадей заңы бойынша контурда магнит ағынының (В) әсерінен периодты түрде
өзгеріп отыратын индукция электр қозғаушы күші пайда болады:

,
яғни .
sin кезде э.қ.к. максимумға ие болады немесе .Осылайша контурда
айнымалы ток пайда болады.

яғни ,
Мұндағы - токтың ең үлкен мәні, - контур мен электр тізбегінің
кедергісі.
Демек, айнымалы электр тогы – гармониялық тербеліс заңымен анықталатын
ток.Оны формулалардан көруге болады.Айнымалы ток генераторы осы
қарастырылған әдіс негізінде жұмыс істейді.
Тұрақты ток көзіне жалғанған конденсатордан ток жүрмейді. Ал, айнымалы
ток көзіне жалғасақ, одан ток өтеді. Әйтсе де конденсатор токтың жүруіне
кедергі жасайды.Ол сыйымдылық кедергі деп аталады.
.
Айнымалы ток күші өткізгіштің формасына байланысты.Түзу өткізгіштің ток
күші бірнеше орамы бар өткізгішке қарағанда көп болатыны анықталған.Яғни
орамы көп катушкадан ток өткенде ток күші азаяды.Өткізгіштің осы кедергісін
индуктивтік кедергі деп атайды.L.
Тізбектей қосылған реостат, конденсатор мен катушканың толық
кедергісі:
Z=,

Мұндағы - актив(ом) кедергі,( ) – реактив кедергі, Z- импеданс.
Кедергі бар кезде тізбек генератордан келетін энергияны жұтады.Бұл энергия
өткізгіштің ішкі энергиясына айналады-олар қызады.
Өнеркәсіптік жиілігі бар айнымалы ток тізбегінде ток күші мен кернеу
едәуір өзгеріп тұрады. Сондықтан ток өткізгішпен,мысалы,электр шамының
қылымен жүргенде бөлініп шығатын энергия мөлшері де уақыт бойынша тез
өзгереді.Бірақ осы тез өзгерістерді юіз байқамаймыз.
Тізбек арқылы өтетін электр тогы жылулық, механикалық және т.б. әсерлер
туғызуы мүмкін. Тұрақты ток тізбек арқылы өткенде бөлінетін жылу мөлшері
Джоуль-Ленц заңымен анықталады:
Q=I Rt.
Айнымалы токтың мәні нөлден жоғарғы мәніне жеткенше біраз уақыт
өтеді.Тұрақты токтың бөліп шығарған жылуына тең болатындай жылу бөліп
шығаратын айнымалы токты эффектив тогы деп атайды:

.
Кернеудің эффектив мәні
.

Айнымалы ток тізбегіндегі конденсатор.
Индуктивтілігі L катушкадан,сыйымдылығы C конденсатордан және кедергісі R
резистордан тұратын электр тізбегін тербелмелі контур деп атайды.
Конденсатор бар тізбекте тұрақты ток бола алмайды.Оның мәнісі- бұл жағдайда
іс жүзінде тізбек ажыратулы тұрады, өйткені конденсатор астарлары
диэлектрикпен бөлінген.Ал айнымалы ток конденсаторы бар тізбекпен ағып өте
алады. Бұған оңай тәжірибе арқылы көз жеткізуге болады.
Айталық, бізде тұрақты және айнымалы кернеулердің көздері бар болсын
және көздің қысқыштарындағы тұрақты кернеу айнымалы кернеудің әсерлік
мәніне тең дейік. Тізбек конденсатор мен қыздыру шамынан құралады, олар
тізбектей жалғанған. Тұрақты кернеуге қосқанда шам жанбайды. Егер
конденсатор сыйымдылығы жетерліктей үлкен болса, онда айнымалы кернеуге
қоссақ шам жанады. Егер тізбек іс жүзінде ажыратулы болса, айнымалы ток ол
тізбекпен қалай ағады? Тегінде мұнда айнымалы кернеу әсерінен
конденсатордың дүркін-дүркін зарядталуы және разрядталуы болып тұрады.
Егер сымдардың және конденсатор астарларының кедергісін елемейтін
болсақ, тек қана конденсатор бар тізбектегі ток күшінің уақыт бойынша қалай
өзгеретінін табайық.
Конденсатордағы кернеу

тізбек ұштарындағы кернеуге тең. Ендеше,
. (1)

Конденсатор заряды гармоникалық заң бойынша өзгереді:
. (2)
Зарядтың уақыт бойынша туындысы болып табылатын ток күші мынаған тең:
. (3)
Олай болса, ток күшінің тербелісі конденсатордағы кернеудің тербелісінен
-ге озады. Бұл конденсатор зарядтала бастаған кезде ток күші максимал
шамада , ал кернеу нөлге тең деген сөз. Кернеу максимумға жеткеннен кейін
ток күші нөлге тең болады және т.с.с.
Ток күшінің амплитудасы мынаған тең:
. (4)
Мынадай
(5)
белгілеу енгізсек және ток күші мен кернеу амплитудаларының орнына олардың
мәндерін пайдалансақ, табатынымыз:
. (6)
Циклдік жиілік пен конденсатордың электр сыйымдылығының көбейтіндісіне
кері шама – Х шамасын сыйымдылық кедергісі деп атайды. Бұл шаманың ролі Ом
заңындағы R актив кедергісінің роліне ұқсас. Ток күшінің әсерлік мәні Ом
заңы бойынша тұрақты ток тізбегінің бөлігі үшін ток күші мен кернеу қандай
байланыста болса, конденсатордағы кернеудің әсерлік мәнімен дәл сондай
байланыста. Осының өзі Х шамасын конденсатордың айнымалы токқа кедергісі
деп қарастыруға мүмкіндік береді.
Конденсатордың сыйымдылығы неғұрлым үлкен болса, қайыра зарядтау тогы
соғұрлым үлкен болады. Мұны конденсатордың сыйымдылығы артқан кезде, шам
қылының қызуы күшейгенінен байқауға болады. Конденсатордың тұрақты токқа
кедергісі шексіз үлкен, ал айнымалы токқа оның кедергісі шектелген
мәнде болады.Сыйымдылық артқан сайын, ол азаяды. Жиілік өскен сайын да ол
азаяды.Айнымалы токтың жиілігін бірқалыпты арттыра отырып, шам қызуының
артатынын байқауға болады. Ол конденсатордың
кедергісінің азаюы салдарынан ток күшінің артқанынан болып отыр.
Қорытындыда мынаны ескертейік: ширек период бойы конденсатор максимал
кернеуге шейін зарядталған кезде энергия тізбекке беріледі де, электр
өрісінің энергиясы түрінде конденсатор ішіне жиналып, қорланады. Периодтың
келесі ширегінде конденсатор разрядталғанда әлгі энергия желіге
қайтарылады.
Конденсаторы бар тізбектің кедергісі жиіліктің электр сыйымдылыққа
көбейтіндісіне кері пропорционал болады. Ток күшінің тербелісі кернеу
тербелісінен -ге озық болады.

Айнымалы ток тізбегіндегі индуктивтік катушка

Тізбектегі индуктивтік айнымалы ток күшіне әсер етеді.Мұны тәжірибемен
оңай дәлелдеуге болады.
Индуктивтігі үлкен катушкадан және қыздыру электр шамынан тұратын тізбек
құрайық. Осы тізбекті ажыратып-қосқыштың көмегімен не тұрақты кернеу
көзіне, не айнымалы кернеу көзіне жалғауға болады. Мұнда тұрақты кернеу
мен айнымалы кернеудің әсерлік мәні өзара тең болуы тиіс. Кернеу тұрақты
болғанда шам жарығырақ жанатынын тәжірибе көрсетеді. Ендеше, осы
қарастырылып отырған тізбекте айнымалы ток күшінің әсерлік мәні тұрақты ток
күшінен аз екен.
Бұл өздік индукция құбылысымен түсіндіріледі: Тұрақты ток көзіне
катушканы тіркегенде тізбектегі ток күші біртіндеп артады. Ток күші көбейе
бастағанда өнетін құйынды электр өрісі электрондардың қозғалысын тежейді.
Тек бірсыпыра уақыт өткеннен кейін ғана ток күші берілген тұрақты кернеуге
сәйкес ең үлкен мәніне жетеді.
Егер кернеу тез өзгерсе, онда айнымалы ток күші тұрақты кернеу кезінде
тиісті мәндеріне жетіп үлгермейді.
Ендеше, айнымалы ток күшінің максимал мәні тізбектің индуктивтігімен
шектеледі де, индуктивтік және берілген кернеудің жиілігі неғұрлым көп
болса, ол соғұрлым аз болады.
Актив кедергісі ескерілмейтін, тек қана катушка бар тізбектегі ток күшін
анықтаймыз. Ол үшін алдымен катушкадағы кернеу мен ондағы өздік индукцияның
ЭҚК-і арасындағы байланысты табамыз.Егер катушканың кедергісі нөлге тең
болса, онда кез-келген уақыт мезетінде өткізгіш ішіндегі электр өрісінің
кернеулігі де нөлге тең болуы тиіс.Ом заңы бойынша ток күші ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Электр тізбегіндегі резонанс
Айнымалы ток тізбегіндегі индуктивтік катушка
Синусоидалы айнымалы ток тізбегіндегі есепті шешу
Айнымалы ток және айнымалы ток тізбектері
Айнымалы ток
Квазистационар айнымалы ток тізбектері
Айнымалы электр тогы
Электр тізбектеріндегі резонанс
Тұрақты және айнымалы ток тахогенераторы
Жоғарғы кернеулі айнымалы ток ажыратқыштары
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь