Араб-қазақ поэзияларындағы ғазал жанры

I. Кiрiспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
II. Негiзгi бөлiм
2.1. Араб.қазақ поэзияларындағы ғазал жанры, олардың ұқсас жақтары мен айырмашылықтары ... ... ... ... ..6
2.2. Ғазал жанрын жырлаған шайырлар ... ... ... ... ... ...9
2.3. Араб әдебиетiндегi ғазал жанрының даму кезеңдерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15
III. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25
IV. Пайдаланылған әдебиеттер тiзiмi ... ... ... ... ... ... ... .26
Әрбiр халықтың рухани байлығы-ғасырлар бойы даму тарихында жасалған, ұрпақтан-ұрпаққа ауысып отыратын мирас.
Бiздiң заманымызға дейiн дамып, кейiн басқа елдерге ықпалын тигiзген көне халықтар жасаған мәдениет ежелгi кезден басталады. Бұл тұрғыда өшпес мұра, ескiрмес өнердiң бiрi -поэзия, халық шығармашылығы. Әдебиет-халықпен үнемi бiрге жасайды.
Поэзия-адамның жан серiгi, жүрек қуаты, дертiне ем, бойына дем беретiн рухани күш. Олай болса, қайел, қандай халық болса да-өзiнiң жасаған дәуiрiнде әдебиетсiз, поэзиясыз, өнерсiз өмiр сүрген емес.
"Араб, парсы, түркi әдеби тiлдерiн -деп жазады Е. Бертельс, - Орта Азияда бөлек- бөлек жасаған жоқ. Олар, керiсiнше, түркi жүйелi тiлдерге ортақ бiртұтас әдебиет жасады."
Талай ғасырлар жасап, тарих тағдырын басынан кешiрген халықтардың өсу кезеңдерi, өнегелi өнерге қол жету жолдары даңғыл соқпақ емес. Бұл орайда небiр қилы сүрлеулерден, қияли шатқалдардан өтуге тура келедi. Ел жұртымен бiрге өмiр сүрiп, олардың басына түскен ауыртпашылықтарға ортақтасып, қайғы қасiреттерiн, мұңды-сазды әуендерiмен толғап, ойнақы, ойлы термелерiмен төгiлте, төндiре айтып, тыңдаушыларын қызыққа бөлеп, қуантатын, кейде салмақты, салқын сарын мен тамаша ақыл- нақыл сөздер термелеп, үлгi- негелер ұсынатын -ақындар, ақындар поэзиясы.
Көшпендi бәдәуилер арасында өлең шығару өнерi батырлықтан кем саналмаған. Өз тайпасының, руының даңқын шығарған ақындар болғандықтан, өлең өнерiн бiлетiндерге қоғамы өз төрiнен үлкен орын берген. Бұл жағынан олар қазақ табиғатына жақын.
Әдебиет пен мәдениеттiң Мекке мен Медине атырауына алыста жатқан Сирия мен Месопотамияға қоныс аударуы Арабия шонжарларының рухани жағдайын бiршама мүшкiл етке. Бiрақ Сирияда патшалық құрып бақталастарымен ұдайы күрес жүргiзiп жатқан умаийаттық халифалар меккелiктердi саясаттан аулақ ұстау мақсатымен жорық кезiнде қолға түскен әскери олжалардың көпшiлiк бөлiгiн Арабияға жөнелтедi.
Осындай шалқыған байлық, қамсыз көңiл, хиджаз өлкесiне қой үстiне боз торғай жұмыртқалаған тыныш заман әкеледi. Егер тақ қорғап тартысқа түскен умаийадтарды жырлаған ақындар поэзиясы Сирия мен Иракты қанатын кең жая гүлденiп шешек атса, ал дiни орталық дәрежесiнде қалған Арабияда лирикалық поэзия жандана бастайды. Күрес, тартыстан, яғни, саясаттан тыс қалған Хиджаз ақындары ендi жеке бастың көңiл- күйiн шертетiн поэзияны дамытады.
1. М. О. Әуезов. Абай Құнанбаев. Мақалалар мен зерттеулер. Алматы, «Ғылым», 1967, 181-182 беттер.
2. Е. Бертельс. Абулькасым Фирдоуси и его творчество. Л., 1935
3. Тәржiмә-и Ақит Уәләд Ұлымжыұлы Алтайский. Бастырушы: Мұхаммеднәжиб Ғалиәкбәрұлы. Қазан Университет баспасы, 1987.
4. Қисса-и Сейфмүлмәлiк. Бастырған Ш. Хусаинов мұрагерлерi.Қазан, Домбровский баспасы, 1909.
5. А.Е. Алекторов. Указатель книг журнальных и газетных статей и заметок о киргизах, 1900. Добавление 1-15 стр.
6. А. Маргулан. О характере и исторической обусловленности казахского эпоса. Известия Казахского филиала АН СССР, серия историческая, 1945, №2(27) стр.27
        
        Тақырыбы: Араб әдебиетiндегi ғазал жанры және  оның  ...  ... ... ... ... ... Араб-қазақ поэзияларындағы ғазал жанры,  олардың  ұқсас  жақтары
мен айырмашылықтары………………6
2. ... ... ... ... Араб ... ғазал ... ... ... ... ... тiзiмi………………………..26
Кiрiспе
Әрбiр халықтың рухани байлығы-ғасырлар бойы даму ... ... ... ... ... ... дейiн дамып, кейiн ... ... ... көне халықтар жасаған мәдениет ежелгi ... Бұл ... ... ... ... ... бiрi ... шығармашылығы. Әдебиет-халықпен үнемi бiрге жасайды.
Поэзия-адамның жан серiгi, жүрек ... ... ем, ... ... ... күш. Олай ... ... қандай халық болса ... ... ... ... поэзиясыз, өнерсiз өмiр ... ... ... ... ... -деп ... Е. Бертельс, -
Орта Азияда бөлек- бөлек ... жоқ. ... ... ... ... ортақ бiртұтас әдебиет жасады.(
Талай ғасырлар жасап, тарих ... ... ... өсу кезеңдерi, өнегелi өнерге қол жету ... ... ... Бұл ... ... қилы ... ... шатқалдардан
өтуге тура келедi. Ел жұртымен бiрге өмiр ... ... ... ... ... қайғы қасiреттерiн, мұңды-сазды
әуендерiмен толғап, ойнақы, ойлы термелерiмен төгiлте, төндiре ... ... ... ... ... ... салқын сарын
мен тамаша ақыл- нақыл сөздер термелеп, үлгi- ... ... ... ... ... ... өлең шығару өнерi батырлықтан
кем саналмаған. Өз ... ... ... ... ақындар
болғандықтан, өлең ... ... ... өз ... ... ... Бұл ... олар қазақ табиғатына жақын.
Әдебиет пен мәдениеттiң Мекке мен Медине ... ... ... мен ... ... ... ... шонжарларының
рухани жағдайын бiршама мүшкiл етке. ... ... ... ... ұдайы күрес жүргiзiп ... ... ... ... ... ұстау мақсатымен жорық кезiнде қолға
түскен әскери олжалардың ... ... ... ... шалқыған байлық, қамсыз көңiл, хиджаз өлкесiне қой
үстiне боз ... ... ... ... ... Егер ... ... түскен умаийадтарды жырлаған ақындар поэзиясы Сирия
мен Иракты ... кең жая ... ... атса, ал дiни орталық
дәрежесiнде ... ... ... ... жандана бастайды.
Күрес, тартыстан, яғни, ... тыс ... ... ... ... ... көңiл- күйiн шертетiн поэзияны дамытады.
Бiрте-бiрте Недм бен Хиджаз ... ... ... ... ... ... ... қайырымдылық пен үлкен
адамдарды мұрат тұтқан кедей- ... ... ... ... ... сары ... ... Ал Медина жастары ән салу, ... ... ... өлеңдер әдетте қасында кiрiспесiнiң
қызметiн атқарып, ... жеке дара ... ... Умаийаттар
тұсында лирикалық шығармалар жеке ... ... ... бiрi ... ... ... ... шайырлардың махаббаты,
ғашықтықты, махаббаттың адам ... ... ... - мұңын,
үмiт, төзiм секiлдi сезiмдерi жырланады.
Сондықтан ендiгi ... ... ... ... ... ... ... бай, мазмұнды, терең бола ... ... ... қоса ... ... ... ... ретiнде айтылатын болғандықтан да оның тiлi де ... ... әрi ... ... ... бұл түрi ... ... айналады.
Ғазал жанры әсiресе, Меккеде қажылық маусым ... ... ... Сондай- ақ ... ... ... ... ... шаһарлармен қатар ел қыдырып жүрiп көшпелi
немесе отырықшы ... ... да ... ... ... ... ... ғазал жанры, олардың ұқсас жақтары мен
айырмашылықтары.
Дүние жүзiлiк аңызға айналып кеткен (Жүсiп Зылиханыңң сюжетi бiздiң
жыл санауымыздан ... IV ... ... ... ... берi ... жылдар
жасап, келе жатқан бұл дастанда сұлулық пен ... ... желi ... ... ... ауыз ... нұсқаларымен қатар жазба
варианттары сирия, араб, ... ... ... ... халықтардың
әдебиеттерiнде өте көп жойылған. Жырдың ең көне ... ... мен ... кiтапханасында сақтаулы. Е.Э. Бертельстiң еңбектерiнде
Фирдоуси өзiнiң аты шулы (Шаһ-немең эпоэсынан кейiн, ... ... ... ... ... ... сөз болады. Ал, (Жүсiп-Зылихаң
поэмасын Фирдоуси жазған ба, әлде жазбаған ба?- деген мәселенiң төңiрегiнде
осы күнге дейiн ... ... ... ... ... ... ... қалам тартқан ақын-
жазушылар( Абдаллах Аңсари, Рукнеддин Масуд бин Мұхаммед, Шахин ... ... ... Мұстафа Зарири, Сули Фагих, Дурбек, ... Н. ... Дж. ... Ш. ... Ш. ... Л. ... Х.
Челеби, И. Камал, Губари, С. Чакери, Яхиябек тағы басқалар. Халық арасына
кең тараған, әрi кемелденген нұсқасы - ... Жәми 1483 жылы ... ... төрт мың ... тұратын (Жүсiп-Зылихаң дастаны. Шығыс
әдебиетiнде ежелден жырланып келе жатқан ... - ... ... ... ... поэзия биiгiнен орын алып, мәңгi өшпейтiн көркем
туындыға айналған. Жәмидiң көзi тiрiсiнде әлемге ... ... ... ... жырын ақынның замандасы Моинеддин ... ... ... ... поэзиялық шығармаң деп мақтаған екен. (Жүсiп - Зылихаң һхалықтың
ғасырлар бойына сүйiп оқыған, шын ықыласпен тыңдаған ... ... Әр ... ... ... ... ... кейбiреуi тыңнан
толғап отырған.
Қазақ арасына (Жүсiп - Зылихаң дастаны ерте ... ... ел ... ... ... ... қолжазба нұсқалары да кеңiнен
тараған.
Революциядан бұрын жырдың ... ... ... ... ... Жүсiп ғәләйһиссалам мен Зылиханың ... ... 1893, 1901, 1904, 1907 ... ... баспасында, 1913
жылы (Орталықң баспаханада Ш. Хусаинов ... ... ... ... Бұл ... ұзақ кiрiспесiнде, жырдың ұзын-
ырғасында ... ... ... ... ... ... араб - ... сөздерi, сөз тiзбектерi көп қолданылса да,
поэманың ... ... ... гуманизмдi уағыздайды және
ғашықтық жеңбейтiн кедергi жоқ ... ... ... ... ... ... суреттейдi. Жырдың қысқаша мазмұны мынадай( Жүсiп бала
кезiнде түсiнде толған ай мен күн, ... ... ... етiп ... ... ... ... айтып, шешуiн әкесi Жақып пайғамбардан сұрайды.
Iштарлықпен өштескен ... ... ... ... жою үшiн ... ... ... да, әкесiне қасқыр жедi деп өтiрiк айтады. ... ... ... ... сатып жiбередi. Сүйiктиi баласынан
айрылған ата қайғыдан қартайып, жылаудан екi көзiнен айырылып, көп ... ... да ... ... ... ... көп жылдардан кейiн
Мысыр патшасының әйелi Зылихаға қызметшi болады. Зылиха сұлу ... ... ... ... ... уайымнан өңi солып, шашы ағарып, көзiнiң нұры
тайып, қартаяды. ... ... ... ... патша болып, Зылиханы алады.
Жүсiпке ... ... ... ... сұлу қалпына түседi. Жақып
баласының көйлегiнiң ... ... тiрi ... ... екi көзiне нұр
бiтедi.
(Жүсiп - ... - ... ... ... ... ... ... шығарма.
Шығыста бiр ақын жырлаған тақырыпты келесi буында тағы бiр ақын
қайталап әңгiмелеу, тың дастандар шығару ертеден келе ... ... ... академик- жазушы М.О.Әуезов( (Олар бiреуiнiң тақырыбы бiреуi алуды
заңды жол еткен. Тек алдыңғыеың өлеңiн ... және ... ... ... негiзiнде пайдаланса да көп жерде өз еркiмен өзгертiп отырып,
тыңнан жырлап шығаратыны ... ... бiр ... әр ... еш уақытта аударма деп ... ... Ол ... бiр қайта
жырлау, тыңнан толғау, немесе ақындық шабыт-шалым сынасып, жырмен жарысу
есептi бiр салт едiң - ... ... ... ... ... ... мол ... жазған өлеңдi де бiздiң жоғарыда жазған
пiкiрiмiздi ... ... ... мол ... бұл ... араб-парсы сөздерi көбiрек
қолданылғанымен, жырдың компазициясы көркем, әсерлi құрылған әрi ... ... ... ... ... ... бұл ... дәрежесi де, стилi де басқаша.
Жалпы, Сейфулмәлiк дастаны қазақ халқының ауыз әдебиетiмен орайласып,
үйлесiп келетiн , ... ... ... көрсетудiң алуан ... ... ... ... ... ... ... құнды
шығарма.
Әбъят ғақдия. Ұшбу әбъятлар Алтай жерiнде Қерей елiнде ... ... ... ... ... Ш. ... ... Домбровский баспасы, 1909.
Батыстың „Ромео мен Джульеттасы”, шығыстың „Ләйлi-Мәжнүнiмен” үндесiп
жатқан, махаббат мұңын шертетiн „Таһир-Зүһра” аңызының сюжетi ... ... ерте ... ... Сонан берi ғасырлар бойына ... ... бұл ... әр түрлi ауызша нұсқалары мен қолжазбалары Орта
Азия халықтарының арасында, Азербайжанда, Түркияда, Шыңжанда мол ... ... ... ... ... ХVII ... өмiр ... өзбек
ақыны Сайяди. Ал, түрiк мен әдебиетiнiң ... ... ... ... ... ... ... дәрежесiне жеткiзiлген.
Қазақ арасында. „Таһир-Зүһра” ... екi ... бар. ... ол ... ... Қазанда жетi-сегiз рет кiтап болып басылып
шыққан. Бұлардың тiлi шұбар, татар тiлiнiң элементерi, ... ... ... ... ... ... ойы, мұны өлен ... мазмұны негiзiнен қара сөзбен баяндаоған. ... ... XX ... ... өмiр ... отыз шақты қисса-хиқаят жазған,
белгiлi ақын Ақылбек Сабалұлы нұсқасы. Бұл басынан аяғына дейiн ... ... ... ... ... ... ... мен Зуһра бiрiн-бiрi шын сүйген, ғашығы жолында жақын
қиған асыл жандар. ... ... ... ... ... ... ... жұлдызы” деген ұғымды бiлдiредi. Зуһра-
сүйгенiмен қосылу жолында толып жатқан тосқаауыл азап ... де ... ... керi ... әдет-ғұрып пен күштiлер билеген кезенiң құрбаны
болған таһирдың артынан ол да қаза табады. Зүһраның ... ... ақ ... ... ... ... қызыл гүл өседi. Ал, бұларды көре алмай
күндеген арам пиғыл адам ... ... ... қара ... өсiп, ақ ... ... гүл ... деген шақта, әрқашан бөгет болады. Қара ... ... ... тастаса да, ол қайта өсе бередi-мыс деген аңыз ... ... Екi ... ... ... жыр болған бұл дастанда өмiрдегi
ең аяулы нәрсе -жан сұлулығы; достыққа, ғашықтыққа берiк ... ... үшiн қара күш ... ... күресе бiлу, көңлi сүйгенiн
кiршiксiз сақтай бiлу керектiгi жырланады.
Шығыс сюжетiне құрылған, бiрақ қазақ әдебиетiне еңiстi ... ... ... мен ... төл ... сипаттас болып кеткен және
бiр шығарма- „Мұнлық - ... ... өте ... ... мол ... көп ... сiңiрген белгiлi
қиссашыл ақын Жүсiпбек шайхулисламов. Ол өлең мен қара сөз аралас ... жылы ... ... ... он ... рет жеке ... етiп ... Осы нұсқа, кейiн 1964, 1967 жылдары қайталап басылып шықты.
Жырдың сюжет желiсi қаззақтың ертегi-аңыздармен ... ... ... ... сөз ... мен ... ... кеңiнен
қолданылған.
Он сан ноғайлы Шаншар деген хан алпыс әйел алса да „бiр перзентке зар
болып” қайғыдан қанғырып айдалаға кетедi. Ақыры ... ... ... ... жалғыз қызы Қаншайымға үйленедi. қыз екiқабат болып егiз бала ... бiр қыз ... ... ... ... қатын мыстан кемпiрге егiз
туған балалардың көзiн құрт деп есепсiз ... ... ... ... есiтiп,
Бiреу келiп қалар деп,
Қол -аяғын берiк ұстап,
Баланы суға атты ендi.
Ғайып ерен ... ... ... ... ... ... жерiне
Көтерiп алып барады.
Тастан қалап үй қылып,
Пана қылып бередi
Екеуiне бiр киiк,
Ана қылып бередi.
Ол ... ... ... ... ана ... ... үш мезгiл
Баласындай емiзiп
Мыстан кемпiрдiң азғыруымен Күлмес ханың елiн iздеп шыққын Зарлықтың
жорығы басқа да батырлар жырларындағыдай шебер ... ... ... өтiп ... ... ... ... жапаннан,
Жалғыз кетiп барады.
Ит татпаған ащы көл,
Онан да өтiп барады...
Мiне, осындай тек қана ... ауыз ... тән ... ... ... түседi.
„Мұнлық-Зарлық” қазақ топырағына шығыстан келген ... ... ең бiр ... ... де ... ... тобынан
орые алады.
Патша шаһ Ғаббас еке бiлсең атын,
Ауызбен айтып болмас салтанатын.
Өзiне мың шаһары қараса қараса да
Бермеген бала тауып бiр де ... ... бала ... ... ... (Иранғайып шаһ Ғаббасң деп
аталады. Бұл шығарманың да арқауы (Мың бiр түнң мен (Шаһ-намеденң алынған
таңғажайып оқиғаларға толы.
Қанша әйел алса да бала ... шаһ ... iш құса ... ... ... ... ... Осындай бiр сапарының кезiнде аиыршы бiр шалдың қызын
ұнатып, ... Бес ... ... үйiне қайтады. Екi қабат қалған әйелiне:
(Қыз туса қандай есiм ... де өз ... ал егер ұл туса атын ... деп тапсырады және мынаны мойнына тағарсың, жолықсам содан танып
алармындеп алтын медалiн қалдырып кетедi.
Арада тоғыз ай, тоғыз күн өткесiн ... ... ... ұл ... ... ... ... негiзгi шым-шытырық оқиғасы ... ... ... ... шығуынан басталады. Содан-ақ оқушы таң-
тамаша қаларлық оқиғаның ... ... ... ... ... шаһ
Ғаббаспен және сүйген жарымен аман-сау қауышып, мұратына жеедi.
(Иранғайып шаһ Ғаббастаң тек батырлық пен ... қана ... ... ... ... әкеге деген сүйiспеншiлiгi де ойдағыдай
баяндалады, ... ... ... ... шығарманы өзiнше жырлап шыққан ақын Мұқамедғали Өндiрұлы. Өзiнiң
айтуынша, ол Қарқаралы жақтың қазағы көрiнедi.
2.3. Араб әдебиетiндегi ғазал жанрының даму кезеңдерi.
Шығыс ... ... ... ... және бiр- бiрiне
жасаған игi әсерi әр түрлi. ... ... ... ... ... ... ... тәсiлдерiн
түсiне, өрбiте, өсiре қабылдау болып табылады. Соның ... ... ... ... ... ... ... Сади, Хафиз, Жәми
шығармаларын қазақ ... ... ... ... ... ... дәстүрiмен, халық ... ... ... ... ... Абайдың өзi шығыстық ... ... ... ... ... ... ... (жетi жұлдызыныңң бiрi -
Фирдоусидiң жер жүзi мәдениетiнiң алтын ... асыл ... ... ... арасына тарау жолы әрi ұзақ, әрi қызық
емес пе(( Сондай-ақ, араб, ... үндi аңыз - ... ... бiр түнң,(Тотонамең,(Жүсiп-Зылихаң, (Сейфүлмәлiкң, (Атымтай
Жомартң,(Мұңлық-Зарлықң, (Бозжiгiтң,(Шәкiр-Шәкiратң, (Иранғайып шаһ ... ... ... ... ... ... ... қайта түлеп, жаңарып, бай ауыз әдебиетiмiзбен тамырласып,
тоғысуы да ... ... ... ... арада бiз В.И.Лениннiң әдеби мұра ... ... ... болған нәрсе емес, өздерiн пролетарлық
мәдениеттiң маманымыз ... ... ... ... нәрсесi де
емес. Оның бәрi өңкей бос сөз. ... ... адам ... ... ... ... ... қоғамның
езгiсiнде жүрiп жасап шығарған бiлiм қорларының ... ... ... ... ... қағидасын еске алуымыз керек. Олай ... ... әсер ... ... оның ... ... ... шығыс әдебиетiмен ... ... - ... ... ... ... ... көпшiлiгi әлi күнге
дейiн ... ... ... ... ... ... ... бұл
саладағы көптеген нұсқаларды терең зерттей отырып, ... ... ... үлгiлерiн жариялап, халқымыздың асыл ... ... ... - ақ ... келе жатқан болатын.
О басында Дештi Қыпшақты кең тараған, ... ... ... ... ... ... ... қалған, сюжетi шығыс
халықтарының көбiне ... ... бiрi - ... ... ... өте көп ... және ең көне нұсқасы - 1842 жылы жазылып
алынып, 1870 жылы ... ... ... ... ... ... он ... төрт рет жеке кiтап болып басылып ... ... ... ... ... ... жайында сол кездiң өзiнде
жариялаған бiр мақаласында „Бозжiгiт” дастанының 1896 жылғы басылымы 10 ... ... ... ... фольклорының жинаушы А.В.Васильев „Бозжiгiт” жырын „Дала
уалаяты газетiнде”, „Тургаиская газетада” ... 1901 жылы ... ... қатар жариялады.
Шығыс әдебиет үлгiлерiн жинап, өңдеп бастырған қисашыл ақындардың
бiрi-Ақылбек Сабалұлы. Ол „Бозжiгiт” жырын 1911 жылы ... ... ... ... ... түрiнiң ең көнесi және ең толығы-1842 жылы
жазылып алынып, 1870 жылы Радлов ... ... ... кiрiспе ретiнде
берiлген мақалада: „Бозжiгiт” кiтабын Уфа шаһарына барғанда бiр қатар көрiп
едiм... Жыры көп екен, сөзi мұңды екен. ... аты ... ... ... ... екен. Бозжiгiттiң досының аты белгiсiз екен. Берiппiн деп жазып
едiм. Және шаһардың аты жоқ едi. Бұл кiтапты жазарда ... қиын ... ... ... ... ... ... 1842 жылда жазып
едiк. Әуелi жазғанда қисса деп ... ... ... ... ... (Бозжiгiтң кiтабы бәрi өлеңмен жазылсын деген себептi, өлеңмен
жаздық. Бiздiң ... ... ... ... деп, кiтапты өлеңмен
жазбаққа рұқсат барң ... ... көп ... ... жазылған мақаланың тiлiнiң ... сөз ... ... ... ... ... да ... сол кезде баспа бетiнде жарияланған дерек ... ... жыры ... ... - Баян сұлуң жырымен ұқсас, сарындас
болып отырады. Оқиғасы да Қозы мен ... ... ... ... еске ... ... қай ... алсақ та, Бозжiгiт пен ... ... ... ... ... ... Әсiресе, Қарашаш сұлудың
бейнесi өте сәттi шыққан. Шығыс дастандарының көбiне ортақ тәсiл - ... ... ... ... ... да, оқиға желiсiнде ол өз ... ... ... ... ұшiн ... да, ... да бас тартқан асыл
жар ретiнде жырланады. Бозжiгiт ... ... ... оның ... там
тұрғызып, ежелден келе жатқан ғашықтар дәстүрiн бұзбай, өзiн-өзi өлтiрiп,
сүйгенiмен мәңгiлiк ... ғана ... ... ... ... тәрбиелi, адал махаббатты
аңсайтын адам ретiнде суреттеледi. Махаббат жолында қандай қиындықтарға
жолықса да ... ... ... Ақыры бәрiн жеңiп сүйгенiн тапса да,
қыз әкесiнiң қатал, рақымсыз ... жеңе ... мерт ... ... ... төл туындыларының қатарына қоюға болар едi.
Олай дейтiн себебiмiз, жырдағы қала атымен ... адам ... ... ... да ... ... де ... өмiрiнен алшақ
кетпейдi. Бозжiгiттi ... хан өлiм ... ... ... ... төрт түлiк малды өлеңге қосуы әрi көркем, әрi қазақ
халқының байырғы өмiрiн ... ... ... ... пен ... алғаш кездесу қуанышында дос
қыздардың жар-жар айтып қошемет көрсетуi де қазақ әуенiне тән.
Бiрiң-тоты, бiрi-бұлбұл,
Қос болпсыз, жар-жар !
Бiрiң-алтын, ... ... ... ... де, ... ... ... қарт жыраудың Бозжiгiттiң әкесiне баласының қайғылы ... ... ... ... қазаға көңiл айту толғауларының үлгiсi,
ол қазақтың ауыз әдебиетiнде көптеп кездеседi:
...Мiнген ... ер ... ... мал ... ... күн ... жар қалар
Ер басына күн туса,
Дүниенiң бәрi жлқ болар
Ғалымдардан хат қалар,
Ұсталардан зат ... ... ... ... кiм ... тат ... ... жол қалар,
Көрген жерде ел қалар,
...Байы өлсе қатын тұл қалар,
Тапқан ерден мал ... пұл ... ... қара ... ... қара жер,
Барар жерiң қара жер,
Тұрар жерiң қара жер...
Жырдың қолжазба нұсқаларының және бiр ... ... ... ... ... ... ... архив қазыналарында бар.
Ескi қолжазбаның бiр нұсқасы Британия музейiнде сақталған.
Атақты Ақан серiнiң шәкiртi, халық ... ... ... ... ... 1940 жылы ... ... жазған. Оның қолжазбасы
Қазақ ССР Ғылым академиясының Орталық ғылыми кiтапханасының ... әр ... ... ертеде «Сейфүлмәлiкң бағдары, әдебиетi,
мәдениетi ұқсас-түрiк ... ... ... Ғашықтық бейнетiне
шыдай бiлген Сейфүлмәлiк дастанда алдына қойған ... жете ... ... ... ... өнеге түрiнде жырланады.
Атақты Әсет ақын жұртқа белгiлi ... ... ... ... ... Сыр ... ... ақыны Шораяқтың Омары оқудағы баласы
Шайқыға өлеңмен жазған насихат хатында:
«Жетi жыл Сейфүлмәлiк дария ... ... ер ... ... ... ... «Мың бiр түнң ... де, ел арасына ерте кезден ауызша да, жазба түрiнде де өте ... ... төл ... өте ... шығарма. Қазақ тiлiнде
баспа бетiн алғаш ... ... да осы ... Ол 1807 жылы ... тарихы, этнографиясы, әдебиетi мен мәдениетi ... ... ... А.Е. Алекторов бұл әңгiме Қазан татарлары мен ... кең ... айта ... ... ... мазмұнын бередi.
Алғашқы басылған «Сейфүлмәлiкң кiтабы Ұлы ... ... ... ... ... көп ... ... ұлысы қол
астына қараған халықтардың ресми кiтаби тiлiнде ... Бұл тiлдi ... ... тiлi, ... ... тiл деп те ... 1807 ... осы кiтаптан
кейiн қазақ арасына кең тараған жырдың екi түрi он шақты рет жарық көрген.
Алғашқысы Радлов жинағында ... ... оны ... Шайхулисламов аз
өзгерiстермен-кейбiр шумақтарды қысқартып айтылған.
Мiне, осы ... кiм ... яғни ... ... кiм ... ... ... қарама-қарсы деректердi ұшыратамыз.
Кiтаптың 2-бетiнде:
Қолына Сейiткерей қалам алар,
Ойланып ақ қағазға назар салар
Сейфүлмәлiк, Бәдiғұлжамал екi ғашық,
Ғаламға мысал болған шаһзадалар
17-бетiнде:
Сейiткерей ... алып ... ... ... болып жиһан кездi7
бетiнде:
Жазады Сейiт қисса ғашық жардан.
Рауаилар сөз бастаған хош хабардан.
39-бетiнде:
Рауаилар рауаятын ... ... ... ... ... қылды рауан жақсы дастан,
Ұстаған Сейiт қалам әуел бастан.
Тыңдыңыз қосылғанын ... ... ... екi ... осы ... ... ... сөз бастайды,
Бұл Ақыт қалам алып бек қоштайды...
18-бетiнде:
Жайнаған жарқ-жұрқ етiп балық екен,
Жаратқан тәңiрiм ... ... ... ... ... ... Ақыт,
Жарандар, мұның өзi анық екен.
Осы үзiндiлерде қиссаны жазған Сейiтгереймен бiрге Ақыт аты ... ... ... қолымызда еш-қандай мәлiмет жоқ.
Ал Ақыт ақын Алтайда, қазiргi Шынжаң ... және ... ... Ақыт ақын , Ақыт қажы ... ... ... болған. Ол-
революциядан бұрын Қазан ... ... ... ... ... Ақыт
Ұлымжыұлы Қарымсқов. Сейфулмәлiк қиссаның осы нұсқанын Ақыт ... ... ... тағы бiр ... ... бұрын Қазан қаласына
бастыруға жетi қиссаның iшiнен тек қана ... ... ... ... ... ... туралы дерек бар. Ақыттың Тәржiмә-и Ақыт атты ... ... ... ... басуға.
...Бәрi де қалды келместен...
...Жалғыз-ақ келдi басылып
Жиһаншаһ -Тамуз қиссасы, -дейдi
Сондай- ақ ... ... ... атты кiтадының 12-бетiнде:
Ғабулмәлiк боп келдi,
Сейфулмәлiк нұсқасы
Ақыт атым орнына,
Сейтгерей қол қойған, -
дп Ақыт ақының ренжiп ... ... де ... ... ... ... ... әдеби үлгiлердiң тақырыптық, идеялық сарындары жағынан
болсын, оқиғаны суреттуi, түрлi ақындық тәсiлдерi, ... ... ... ... ... ауыз ... ... орайласып,
үйлесiп келетiндерi аз емес. Бұл ... ... ... ... жан ... ... тазалығын, iзгiлiктi, адамгершiлiктi,
бас бостандығын аңсаған жастар бейнесi суреттелсе, кейбiрiнде ескi ... ... ... ... қасiреттi, теңсiздiктi, күйiнiш-сүйiнiштi
суреттеу бар. Бұлардың жақсы да таңдаулы үлгiлерi қазақ ... ... ... ... түрiнiң дамуына әсерiн тигiзгенi ... ... ... бәрi ... идеялық көркемдiк жағынан бағалы тың туынды дәрежесiне
көтерiле алған жоқ.
Дүние жүзiне мол ... ... ... ... ... тiлiнде жасалған нұсқаларынан қазақ әдебиетiнiң туыстас халықтар
әдебиетiмен ... ... ... ... келе ... ... тамырлы
қарым-қатынастарын байқаймыз. Ендеше осы нұсқалардың озығын саралап
зерттеу, сын ... ... ... ... заман тiлегiне
жарайтындарын жиi жариялап ... ... ... ... iстердiң бiрi.
Осыған орай көп жылдар бойына ... тыс ... ... шығыстық желiске
жазылған туындылардың таңдаулыларын ... ... ... ... ... М. О. ... Абай ... Мақалалар мен зерттеулер. Алматы,
«Ғылым», 1967, 181-182 ... Е. ... ... ... и его ... Л., ... Тәржiмә-и Ақит Уәләд Ұлымжыұлы Алтайский. Бастырушы: Мұхаммеднәжиб
Ғалиәкбәрұлы. Қазан Университет баспасы, 1987.
4. Қисса-и Сейфмүлмәлiк. ... Ш. ... ... баспасы, 1909.
5. А.Е. Алекторов. Указатель книг журнальных и ... ... и ... ... 1900. ... 1-15 стр.
6. А. Маргулан. О характере и ... ... ... Известия Казахского филиала АН СССР, серия историческая, 1945,
№2(27) стр.27

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Араб халифаты."36 бет
«Арабтардың философы» - әл – Кинди9 бет
«Палестина-Израиль» қақатығыстарына әсер етуші факторлар негізінде қарастырып Араб шығысындағы мемлекеттердің шиеленістегі алған орны мен саяси ұстанымдардың халықаралық қатынастарға ықпалы63 бет
«Әл-Ғазалидің діни философиялық көзқарастары»90 бет
Аббасидтер кезиндегі араб мәдениеті13 бет
Аймақтық дағдарыс синдромы немесе араб дауылы6 бет
Аймақтық интеграция шеңберіндегі Араб Мағриб бірлестігі70 бет
Айқын газетінде сұхбат жанрының берілуі58 бет
Араб және қазақ тілдеріндегі коммерциялық хаттардың түрлері және тілдік сипаты21 бет
Араб мемлекеті17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь