Азаматтық сот ісін жүргізу

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І. Азаматтық іс жүргізудің жалпы сипаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.1. Азаматтық іс жүргізу құқығының түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.2. Азаматтық іс жүргізу құқығының пәні, әдісі, жүйесі және дереккөздері (қайнар көздері) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

ІІ. Азаматтық сот ісін жүргізудің ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
2.1. Азаматтық сот ісін жүргізудің түрлері және сатылары ... ... ... ... ... ... ... .7

ІІІ. Азаматтық сот ісін жүргізудегі мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 36
3.1. Азаматтық іс жүргізу нысанындағы азаматтық істі қарау мен шешу үшін маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..36

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..45
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...55
Тәуелсіз мемлекет құрудың ең басты шарттарының бірі заңдылықты сақтау болып табылады. Заң нормаларын сақтау - әрбір азаматтың міндеті. Осыған орай мемлекет мүддесін және жеке азаматтың құқығын қорғау, тәртіпті нығайту, құқық бұзушылықпен күресу, халықты заң ережелерін сақтауға үйрету еліміздің көптеген құқық қорғау органдарымен қатар сот органдарына да жүктелген.
Соңғы жылдарда азаматтық және қылмыстық істер қараудың сапасы мен жеделдігінің тұрақты арту үрдісі қамтамасыз етілуде. Мұндай оңды нәтижелер 2001 жылғы маусымда іс жүргізу заңнамасына жаңа ережелер енгізіп, соның арқасында істерді қайта қарауға қайтармай, облыстық соттардың апелляциялық және қадағалау инстанцияларында түпкілікті шешудің оңтайлы жолын таңдауға мүмкін болғанына да байланысты болып отыр.
Дегенмен еліміздің сот әділдігі жүйесін жетілдірудің барлық мәселелері толық шешілді деп айтуға болмайды. Біз демократиялық қоғам орнатып жатырмыз. Ал демократия – адамдардың Конституциялық құқықтарының, бостандықтарының қатаң сақталуы. Олай болса, азаматтардың құқықтары бұзылмауының немесе бұзылған құқықтарының уақтылы, дер кезінде қалпына келтірілуі мемлекетімізде сот органдары арқылы жүзеге асырылады. Жекелеген соттардың және сот әкімшілігі органдарындағы кемшіліктер, заңды және сот этикасын бұзу немесе заңсыз, негізсіз шешімдері шығару сияқты келеңсіз жағдайлар әлі де көптеп кездесетіні белгілі.
Соттардың жіберген қателіктерінің көпшілігі сот шешімдері, ұйғарымдары, қаулылары заңды күшіне енбей тұрып, яғни, апелляциялық сатыларда істерде қайта қарау арқылы түзетіледі. Дегенмен заңсыз немесе негізсіз шешімдердің де заңды күшіне еніп кететін жағдайлары аз кездеспейді.
1. ҚР Конституциясы. 1995 жыл 30 тамыз // Алматы: Юрист, 2006 ж., Қазақстан Республикасының Конституциясына өзгертулер мен толықтырулар енгізу туралы - Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 21 мамырдағы №254-ІІІ Заңы.
2. ҚР Азаматтық Кодексі. Жалпы бөлім. 1994 жыл 27 желтоқсан // Алматы: Юрист, 2006ж., 2007 жылғы 21 шілдедегі №299-ІІІ, 2007 жылғы 26 шілдедегі №311-ІІІ Заңдарымен енгізілген өзгерістер мен толықтырулар.
3. ҚР Азаматтық Кодексі. Ерекше бөлім. 1999 жыл 1 шілде, №409-І // Алматы: Юрист, 2006 ж., 2007 жылғы 7 тамыздағы №321-ІІІ Заңымен енгізілген өзгерістер мен толықтырулар.
4. ҚР Қылмыстық Кодексі. 1997 жыл 16 шілде // Юрист, 2003 ж., 2007 жылғы 21 шілдедегі №308-ІІІ Заңымен енгізілген өзгерістер мен толықтырулар.
5. ҚР Азаматтық іс жүргізу Кодексі. 1999 жыл 13 шілде, №411-І // Алматы: Юрист, 2006 ж., 2007 жылғы 29 маусымдағы №270-ІІІ Заңымен енгізілген өзгерістер мен толықтырулар.
6. “ҚР Азаматтық Кодексінің Ерекше бөлімін заңды күшіне енгізу туралы” ҚР №410-І Заңы. 1999 жыл 01 шілде // Алматы: Юрист, 2006 ж.
7. “Қазақстан Республикасындағы еңбек туралы” ҚР №493-І Заңы. 1999 жыл 10 желтоқсан // Алматы: Юрист, 2006 ж.
8. ҚР “Акционерлік қоғамдар туралы” №415-ІІ Заңы. 2003 жыл 13 мамыр // Алматы: Юрист, 2006 ж.
9. Қазақ Советтік Социалистік Республикасының “Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы” Заңы // Алматы: Юрист, 1999 ж.
10. ҚР “Бұқаралық ақпарат құралдары туралы” №451-І Заңы. 1999 жыл 23 шілде // Алматы: Юрист, 2006 ж.
11. ҚР “Мемлекеттік қызмет туралы” №453-І Заңы. 1999 жыл 23 шілде // Алматы: Юрист, 2006 ж.
12. ҚР “Жаппай саяси қуғын-сүргін құрбандарын ақтау туралы” №2143-XІІ Заңы. 1993 жыл 14 сәуір // Алматы: Юрист, 2000 ж.
13. ҚР Жоғарғы Кеңесінің “Жаппай саяси қуғын-сүргін құрбандарын ақтау туралы ҚР Заңын күшіне енгізу туралы” Қаулысы. 1993 жыл 14 сәуір // Алматы: Юрист, 1999 ж.
14. “Сот тәжірибесінде азаматтар мен заңды тұлғалардың ар-намысын, қадір-қасиетін және іскерлік беделін қорғау жөніндегі заңдардың қолданылуы туралы” ҚР Жоғарғы Сот Пленумының №6 Қаулысы. 1992 жыл 18 желтоқсан // Алматы: Юрист, 2005 ж.
15. ҚР Жоғарғы Сотының “Соттардың моральдық зиянды өтеу туралы заңнаманы қолдануы туралы” №3 Нормативтік Қаулысы. 2001 жыл 21 маусым // Алматы: Юрист, 2005 ж.
16. ҚР Көлік және телекоммуникация Министрлігінің 22.05.2003 ж. №147-І Бұйрығымен бекітілген Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының ресми электрондық мекен-жайларын меншіктеу және ресми электрондық мекен-жайлары анықтамалығын жүргізу Ереже // Алматы: Юрист, 2006 ж.
17. ҚР Ақпараттандыру және байланыс Агенттігінің төрағасының орынбасарының 05.04.2005 ж. №88-Б Бұйрығымен бекітілген Интернет желісі сегментінің қазақстандық домендік кеңістігін бөлу Ережелері // Алматы: Юрист, 2006 ж.
18. “Қазақстан Республикасының сот жүйесі мен судьяларының мәртебесі туралы” Қазақстан Республикасының 25 желтоқсан 2000 жылғы Конституциялық заңы.
19. “Қазақстан Республикасының прокуратурасы туралы” Қазақстан Республикасы 21 желтоқсан 1995 жылғы Заңы.
20. “Нотариат туралы” Қазақстан Республикасының 14 шілде 1997 жылғы Заңы.
21. “Адвокаттық қызмет туралы” Қазақстан Республикасының 5 желтоқсан 1997 жылғы Заңы.
22. “Мемлекеттік баж туралы” Қазақстан Республикасының 31 желтоқсан 1996 жылғы Заңы.
23. “Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы” Қазақстан Республикасының 30 маусым 1998 жылғы Заңы.
24. “Соттардың азаматтық іс жүргізу заңының кейбір нормаларын қолдануы туралы” Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумының 26 маусым 2000 жылғы №9 қаулысы.
25. “Қазақстан Республикасындағы құқықтық реформаның мемлекеттік бағдарламасы туралы” ҚР Президентінің 14 ақпан 1994 жылғы Жарлығы.

Халықаралық құқықтық актілер мен шет мемлекеттердің нормативтік құқықтық актілері:
1. Адам құқықтарының Жалпы Декларациясы. 1948 жыл 10 желтоқсан. // Сборник документов по международному праву. Том 1. Алматы: “САҚ” АҚ, 1998. Под общей редакцией К.К. Токаева. 388-394 бет.
2. Ресей Федерациясының Азаматтық Кодексі. 2 бөлім. 1996 жыл 26 қаңтар, №14-Ф3 // Алматы: Юрист, 2006 ж.

Ғылыми әдебиеттер:
1. Агарков М.М. Возмещение морального вреда по советскому праву // Проблемы социалистического права. – 1939. - №1.
2. Абдуллина З.К. Участие общественности в судебной деятельности по гражданским делам. // Рефераты научных докладов. Юбилейная научная конференция профессорско-преподавательского состава.
3. Ащеулов А.Т., Жайлин Г.А. Гражданско- правовая ответственность за вред, причиненный преступлением против личности. – Алматы, 2000. – 145 бет.
4. Абдуллина З.К. Производство гражданских дел в суде первой инстанции. Алматы, КазГУ им. Аль-Фараби. Издат., Қазақ Университеті, 1998 г.
5. Базарбаев Б. Возмещение морального вреда по законодательству Республики Казахстан // Гражданское законодательство Республики Казахстан: Статьи. Комментарии. Практики / Под ред. А.Г. Диденко. Вып. 15. – 91 - 108 беттер.
6. Абдуллина З.К. Подготовка гражданских дел к судебному разбирательству. Алматы: АТ и СО, 1998 г.
7. Балтабай М. Анализ некоторых проблем законодательства о СМИ и ответственности его нарушения // Бюллетень “Законодательство и практика средств массовой информации Казахстана”. – 2000 ж. - №№8-9. – 25, 27, 28 беттер.
8. Абдуллина З.К. Окончание гражданского дела без вынесения судебного решения. // Вестник КазГУ им. Аль-Фараби, №9, 1998 г.
9. Басин Ю.Г. Ответственность за нарушение гражданско-правового обязательства. Учебное пособие. – Алматы, “Әділет пресс”, “Пресс”, 1997. – 47 бет.
10. Гражданский процесс. М, 1993 г. Под ред. Шакарян М.С.
11. Батырбаев К.А. Некоторые проблемы применения законодательства о СМИ // Бюллетень “Законодательство и практика средств массовой информации Казахстана”. – 2005 ж. - №21. – 17 бет.
12. Тараненко В.Ф. Принципы диспозитивности и состязательности в современном гражданском процессе. М., 1990.
13. Белякова А.М. Имущественная ответственность за причинение вреда. – Москва, 1979. – 100 бет.
14. Семенов В.М. Конституционные принципы судопроизводства. М., 1982.
15. Беляцкин С.А. Возмещение морального (неимущественного) вреда. – Москва, 1997. – 61 бет.
16. Шакарян М.С. Субъекты гражданского процессуального права. М., 1970.
17. Беркінбаева С.Б. Регулирование сетевых отношениий // “Мұнара”. – 2005 ж. - №7. – 15 бет.
18. Ошбалин Ю.А. Средства и способы обеспечения индивидуальной свободы личности в гражданском материальном и процессуальном праве. Тверь, 1991.
19. Брагинский М.И. О месте гражданского права в системе “право публичное – право частное” // Проблемы современного гражданского права: Сб., статей / Под ред. В.Н. Литовкина, В.А. Рахмиловича. – Москва . – 56-61 беттер.
20. Аргунов В.Н. Участие прокурора в гражданском процессе. Изд. МГУ, 1991.
21. Брагинский М., Суханов Е., Ярошенко К. Комментарий части первой Гражданского Кодекса Российкой Федерации для предпринимателей. – М., 1995. – 196 бет.
22. Щеглов В.Н. Субъекты судебного гражданского процесса. Томск: ТГУ, 1979.
23. Брауде И. Возмещение неимущественного вреда // “Революционная законность”. – 1926. - №9. – 12 бет.
24. Треушников М.К. Доказательства и доказывание в советском гражданском процессе. М: МГУ, 1982.
25. Вакуленко Т. Честь, достоинство и деловая репутация как естественные блага лиц // Бюллетень “Законодательство и практика средств массовой информации Казахстана”. – 2000 ж. - №13. – 55-56 беттер.
26. Боннер А.Т. Законность и справедливость в правоприминительной деятельности. М., 1992.
27. Ведомости съезда народных депутатов РСФСР и Верховного Совета РСФСР. – 1991. - №15. – 494 бет.
28. Чечина Н.А., Чечот Д.М. Актуальные проблемы теории и практики гражданского процесса. Л: ЛГУ, 1979 г.
29. Гражданский Кодекс Республики Казахстан. Особенная часть: Коментарий. Алматы: Жеті Жарғы, 2000. – 585 бет.
30. Шишкин В.Н. Конституцонное право на обжалование в суд действий должностных лиц. Киев., 1999.
31. Гражданское законодательство Республики Казахстан: Статьи. Комментарии. Практика / Под ред. А.Г. Диденко. – Вып. 7. – 144 бет.
32. Алексеева Л.Б., Жуйков В.М., Лукашук И.И. Международные нормы о правах человека и применение их судами. М., 1996.
33. Гражданское законодательство Республики Казахстан: Статьи. Комментарии. Практика / Под ред. А.Г. Диденко. – Вып. 9. – 176, 202, 214 беттер.
34. Аргунов В.Н. Участие третьих лиц в гражданском процессе. М., 1991.
35. Гражданское право: В 2 т. Т. 1 / Под редакцией Е.А. Суханова. 2-е издание. – Москва, 1998. – 31-33 беттер.
36. Шакарян М.С. Участие третьих лиц в советском гражданском процессе. М., 1990.
37. Достоевский Ф.М. Братья Карамазовы. М. 1991. 307 бет.
38. Жуйков В.М. Права человека и власть закона. М., 1995.
39. Жайлин Г.А. Гражданско- правовая ответственность за вред, причиненный преступлении против личности. Автореферат. Диссертация на соискание ученой степени к.ю.н. – Алматы, 1999. – 137 бет.
40. Репин В.С. Настольная книга нотариуса. М., 1994.
41. Жанбатырова Ш. Моральдық зиянды өтеудегі сараптама қорытындысының маңыздылығы // “Заң” журналы. – 2003 жыл. - №5. – 70-72 беттер.
42. Научно-практический комментарий к Гражданскому процессуальному кодексу Казахской ССР. Изд. Казахстан, 1976.
43. “Законность”. – 1994 ж. - №7. – 30 бет.
44. Треушников М.К. Комментарий к гражданскому процессуальному кодексу РФ. Москва, 1998.
45. Зейц А. Возмещение морального вреда по советскому праву // “Еженедельник советской юстиции”. – 1927. - №47. – 1465 бет.
46. Курс советского гражданского процессуального права. Т. 1,2. М., 1981.
47. Иоффе О.С. Советское гражданское право: Курс лекций. Ч. ІІІ. – Ленинград, 1965. – 181 бет.
48. Шакарян М.С. Участие в советском гражданском процессе органов госуправления. М., ВЮЗИ, 1978.
49. Ихсанов У.К. Комментарий к главе 47 ГК РК “Обязательства, возникающие вследствие причинения вреда” // Гражданский Кодекс Республики Казахстан. Особенная часть: Комментарий. – Алматы 2000. – 561-585 беттер.
50. Захаров В. Процессуальные гарантии прав сторон в суде первой инстанции. // Советская юстиция, 1980, №14, с. 5-6.
51. Йенс Деппе. Материалдық емес зиянды өтеу бойынша неміс тәжірибесі // “Заң” журналы. 2003 жыл. - №11. – 33-39 беттер.
52. Матиевский М. Осуществление диспозитивных правомочий в советском гражданском процессе. // Сов. юстиция, 1980, №8, с. 23-2.
53. Калятин В.О. Проблемы установления юрисдикции в Интернете // “Законодательство”. – 2001 жыл мамыр. - №5.
54. Добровольский А.А., Иванова С.А. Основные проблемы исковой формы защиты права. М: МГУ, 1979.
55. Қарашайық М.Қ. Нұрнама. – Жібек жолы баспасы, 1998 ж. – 33 бет.
56. Трубников П.Я. Защита гражданских прав в суде. Практическое пособие. М., 1990.
57. ҚР Жоғарғы Сотының сайты. 7/25/02 docіd = 1022362.
58. Осокина Г.Л. Право на защиту в исковом производстве. Томск, 1990.
59. ҚР Жоғарғы сот Хабаршысы. – 1994 жыл. - №2. – 18-22 беттер.
60. Гурвич М.А. Судебное решение. Теоретические проблемы. М., 1976.
61. Малеин Н.С. Возмещение вреда, причиненного личности. Москва: “Юридическая литература”, 1965. – 230 бет.
62. Чечот Д.М. Неисковые производства. М., 1973.
63. Медетов С. Қазақ тіліндегі кейбір сөздердің мағыналары // Қазақ әдебиеті. – 2000 ж. - №17. – 7 бет.
64. Исполнительное производство. М., 1990.
65. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан – 2030: Барлық Қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы: Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. – Алматы: “Білім”, 1998. – 96 бет.
66. Осокина Г.Л. Проблемы иска и право на иск. Томск., 1989.
67. Назарчук В.М. Некоторые вопросы возмещения морального вреда при защите деловой репутации // Актуальные проблемы современного гражданского права. Т. 2. – Алматы, 2001. – 43-48 беттер.
68. Щеглов В.Н. Иск о судебной защите гражданского права. Томск., 1987.
69. Нарижний С., Голубаев К. Компенсация морального вреда при нарушении имущественных прав гражданина // “Российская юстиция”. – 2001 жыл сәуір. - №4.
70. Особенности расмотрения отдельных категорий гражданских дел. Учебное пособие. Под ред. М.К. Треушникова. М., 1995.
71. Ниязова А.Н. Гражданско-правовое регулирование личных неимущественных отношений в Кыргызской Республике. Автореферат. Диссертация на соискание ученой степени к.ю.н. Алматы, 1999 ж. – 121 бет.
72. Жуйков В.М. О новеллах в гражданском процессуальном праве. М., 1996.
73. Острой М.В. Институт компенсации морального вреда // Актуальные проблемы современного гражданского права. Т. 2. – Алматы, 2001. – 48-53 беттер.
74. Острой М.В. Моральный вред: возникновение и развитие идеи компенсации. Учебное пособие. – Алматы, 2000. – 105 бет.
75. Петровский С.В. Сайт – иное СМИ: коллизи права // “Журнал российского права”. – 2001. - №2. – 113 бет.
76. Раимбай Б.Т. Моральный вред и деловая репутация юридического лица // Актуальные проблемы современного гражданского права. Т. 2. – Алматы, 2001. – 41-43 беттер.
77. Тагаев А. Моральный вред: когда, кому, сколько и за что // Бюллетень “Законодательство и практика средств массовой информации Казахстана”. – 2000 жыл. - №11.
78. Таранов П. Философия сорока пяти поколений. – Москва, 1999 жыл. – 1079 бет.
79. Утевский Б. Возмещение неимущественного вреда как мера социальной защиты // “Еженедельник советской юстиции”. – 1927. - №35. – 1083 бет.
80. Черных А.В. Ограничение и оценка морального вреда // “Юридический мир”. – 1998 жыл маусым. – 64-67 беттер.
81. Шиктыбаев Т. Моральный вред: проблемы понятия и ответственности // “Правовая реформа в Казахстане”. – 2003. - №4 (22). – 55-58 беттер.
82. Азаматтық құқық, Под ред. № Басина Ю.Г. Сулейменова М.К.
83. Гражданское право, под ред. Толстого, Сергеева.
84. Эрделевский А.М. Компенсация морального вреда. – М., 1996. – 141 бет.
85. Эрделевский А.М. Компенсация морального вреда в Германии // “Законность”. – 1997. - №7. – 45-50 беттер.
86. Эрделевский А.М. Компенсация морального вреда в России и за рубежом. Практическое пособие. – Москва, 1997.

Заң тәжірибесінің материалдары:
1. Обзор судебной практики по рассмотрению дел о возмещении вреда, причиненного здоровью // Гражданское законодательство Республики Казахстан: Статьи. Комментарии. Практика / Под ред. А.Г. Диденко. Вып. 9. 95 бет.
2. Постановление Коллегии по гражданским делам Верховного суда Республики Казахстан. 30.07.2002 ж. №3 а – 242-02 // Алматы: Юрист, 2006 ж.
3. Алматы қаласының Мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының №2 э – 449 / 05 ұйғарымы. 24 наурыз 2005 ж. // Алматы: Юрист, 2006 ж.
4. Определение специализированного межрайонного экономического суда г. Алматы. №2 э – 449/05. 24 наурыз 2005 ж. // Алматы: Юрист, 2006 ж.
5. Материалы практики суда Алматинской области. 1997 жылғы архив.
6. Материалы практики Бостандыкского района города Алматы. 1999 жылғы архив.
7. Практика Верховного суда Российской Федерации по гражданским делам за 1999-1994 г.г. Москва: ДЕ-ЮРЕ, 1996. 95-111 беттер.
8. Материалы практики суда города Алматы. 2000 жылғы архив.
9. Решение Бостандыкского районного суда г. Алматы. 1999 жыл 31 мамыр // Алматы: Юрист, 2006 жыл.
        
        Бұл дүниеде ұмытуға болмайтын бір нәрсе бар. Егер сен басқаның бәрін
ұмытып, бірақ осыны ұмытпасаң, алаңдауға себеп те болмас еді. Алайда ... ... ... ұстап әрі жүзеге асырған болсаң, бірақ ең бастысын
ұмытып кетсең, бұл түк бітірмегенмен барабар. Сен бұл ... ... ... ... және ... ... де сол. Егер осыны
орындамасаң, онда ештеңе істемегенің.
Жалал ... ... ... іс ... ... ... ... іс жүргізу ... ... ... іс ... ... ... ... жүйесі және
дереккөздері ... ... ... сот ісін ... ... ... сот ісін ... түрлері және
сатылары.............................7
ІІІ. ... сот ісін ... ... ... іс ... ... азаматтық істі қарау мен шешу ... ... ... ... ең ... ... бірі заңдылықты сақтау
болып табылады. Заң нормаларын сақтау - әрбір азаматтың міндеті. ... ... ... және жеке ... ... ... тәртіпті
нығайту, құқық бұзушылықпен күресу, халықты заң ережелерін сақтауға үйрету
еліміздің көптеген ... ... ... ... сот ... ... ... азаматтық және қылмыстық істер қараудың сапасы ... ... арту ... ... етілуде. Мұндай оңды нәтижелер
2001 жылғы маусымда іс жүргізу заңнамасына жаңа ережелер енгізіп, ... ... ... ... ... облыстық соттардың апелляциялық
және қадағалау инстанцияларында түпкілікті шешудің оңтайлы жолын таңдауға
мүмкін болғанына да ... ... ... ... сот ... жүйесін жетілдірудің барлық мәселелері
толық шешілді деп айтуға ... Біз ... ... ... Ал ...... ... құқықтарының,
бостандықтарының қатаң сақталуы. Олай болса, азаматтардың ... ... ... ... уақтылы, дер кезінде қалпына
келтірілуі мемлекетімізде сот органдары арқылы ... ... ... және сот ... ... ... заңды және сот
этикасын бұзу немесе заңсыз, негізсіз ... ... ... ... әлі де ... ... ... жіберген қателіктерінің көпшілігі сот ... ... ... ... ... тұрып, яғни, апелляциялық
сатыларда істерде қайта қарау арқылы түзетіледі. Дегенмен заңсыз ... ... де ... күшіне еніп ... ... ... ... ... ... ... сот актілері
өзгертілуге немесе күшін жоюға тиіс.
Заңды ... ... ... және негізсіз сот актілерін түзету – сот
жүйесінде азаматтық істерді қадағалау ... ... ... ... ... тәртібімен істерді қайта қарау өндірісінің мақсаты –
төменгі инстанциялардағы ... ... ... ... тексеру
болып табылады. Бұл институт азаматтардың, ұйымдардың, мемлекеттің бұзылған
құқықтарын, ... ... ... мүдделерін қорғауды
қамтамасыз ... ... ... ... ... соттарға
апелляциялық инстанциясының соттарына қарағанда заңмен ... ... ... іс ... ... жеке ... ... ретінде сот
актілерін қадағалау тәртібімен қайта қарау – ... ... жету ... іс ... ... жиынтығы деп қарастыратын болсақ,
түпкілікті бір мақсатқа жету үшін оны ... заң ... ... мен ұйымдардың және мемлекеттің мүддесін қорғау үшін жауап ... ... ... ... сот ... ... шағым беру құқығы
Қазақстан Конституциясында бекітілген сотқа жолдану құқығының кепілдігінің
бірі болады.
I. ... іс ... ... ... Азаматтық іс жүргізу құқығының түсінігі
2. Азаматтық іс жүргізу құқығының пәні, әдісі, жүйесі ... ... ... іс жүргізу” – азаматтық істер бойынша сот әділдігін ... ... ... ... қорғаудың әртүрлі нысанын реттейтін
құқық нормаларын, атап айтқанда, ... ... ... азаматтық
істерді қарау және шешу тәртібін, құқық нормаларын, олардың іс жүзінде
тиісті органдардың ... ... ... ... ... Республикасының азаматтық іс жүргізу заңдары
соттардың осы Кодескпен және ... ... өз ... ... талап
қою және өзге істерді қарау мен шешу барысында сот төрелігін ... ... ... қатынастарды реттейді.
Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексіндегі 2-бапқа
сәкес, Қазақстан Республикасының азаматтық сот ісін жүргізу туралы заңдары,
Қазақстан ... ... ... ... ... сот ... ... конституциялық заңдармен, Қазақстан Республикасының
Конституциясына және халықаралық құқықтың жалпы жұрт ... ... ... ... Қазақстан республикасының Азаматтық іс жүргізу
кодексімен айқындалады. Азаматтық сот ісін жүргізу тәртібін ... ... ... осы ... ... тиіс.
Қазақстан Республикасының халықаралық шарттық және өзге де
міндеттемелері, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... нормативтік қаулылары азаматтық іс жүргізу құқығының
құрамдас бөлігі болып табылады.
Азаматтық сот ісін ... ... ... ... ... ... үй, әкімшілік, қаржы, шаруашылық, жер құқықтық қатынастарынан,
табиғи ресурстарды пайдалану мен ... ... ... ... және ... да ... ... туындайтын даулар
бойынша істерді, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... бойынша іс жүргізу барысында әкімшілік құқыққа
сәйкес ... тиіс ... ... ... болса, ол Қазақстан
Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодесктің ... ... ... сот ісін ... ... ... ретінде, Қазақстан Республикасы Конституциясының жоғары заң
күші бар және ол ... ... ... ... қолданылады.
Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодекс пен Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... ... ... ... қолданылады.
Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодекстің нормалары мен
Қазақстан ... ... ... арасында қайшылық болған
жағдайда конституциялық заңның ережелері қолданылады. Осы ... ... өзге ... ... ... ... жағдайда осы Кодекстің
ережелері қолданылады.
Қазақстан Республикасы бекіткен ... ... ... ... іс ... кодекстен басым болады және
халықаралық шартта оның қолданылуы үшін заң ... ... ... деп
көрсетілген жағдайларды қоспағанда, олар тікелей қолданылады.
Азаматтық іс жүргізу құқығының жүйесі: Қазақстан ... іс ... ... ... ... 45-тараудан және 426-
баптан тұрады. Әрине, 1-бөлім: “Жалпы ережелер”; 2-бөлім: “Бірінші сатыдағы
сотта іс жүргізу”; ... ... ... ... ... ... іс
жүргізу”; 4-бөлім: “Жойылған сот ісін ... ... ісін ... ... ... ... ... деп аталады.
ІІ. Азаматтық сот ісін жүргізудің ерекшеліктері
2.1. Азаматтық сот ісін ... ... және ... ... азаматтық іс жүргізу құқығы теориясында сот
ісін жүргізудің қаралайын деп тұрған түрі ... ... ... ... бар. ... бұл азаматтық іс жүргізудің, толығынан жаңа
болмаса да, дамып келе жатқан түрі. Екіншіден, іс жүргізудің осы ... ... ... құқықтық механизмнің шынайы құндылығын қоғам өзі
де сезіне қойған жоқ. Мысалы, Алматы қаласының Әуезов ауданы ... ... ... кейбір істерімен танысу, көбінесе жол ... ... ... ... ... ... ... сот орындаушыларының заңсыз әрекеттерімен келіспеушілігіне
байланысты екені анықталды.[1]
Республикада орын ... ... ... одан ... бұл саладағы мәселелерге назар көбірек ... тиіс ... одақ ... оның ... ... оңды ... алды және сол құқық бізге көптеген құқықтық өзгерістер (жаңалықтарды)
сыйлады. Аталған ... ... және іс ... ... ... ... Біз ... алғашқы жылдары оларды пайдаландық,
себебі, болып жатқан ... ... ... ... ... ... ... мүмкін емес еді, бүкіл құқық ... ... ... ... Неге және қалайша кірісу
керектігі түсініксіз болды.
Қазіргі таңда, көбіне, қоғамның экономикалық дамуын қамтамасыз ... ... Бұл – ... ... ... қоршаған ортаны
қорғау және басқа да құқық салаларына қатысты. Толық көлемді меншік құқығы,
міндеттемелік (шарттық және ... ... ... ... 1995 ... ... және салалық заңдармен
республикада азаматтардың өзіндік ... ... мен ... жүзеге
асырудың қажетті режимі бекітілген.
Материалдық құқықтың осы өзгерістеріне ілесіп іс ... ... ... 1999 ... 13 ... ... Қазақстан Республикасының
Азаматтық іс жүргізу кодексі азаматтық істерді қарайтын соттардың ... ... (ҚР АІЖК 2 ... 3 ... ... ... ... қатынастардан туындайтын дауларды шешу де қарастырылған.
Аталған ... бір ... ... ... ... мемлекеттік қызметкерлер, қоғамдық бірлестіктер қатысады. Кейбір
реттерде мемлекеттің өзі де даудың ... ... ... ... ... жеке
тұлғалар, заңды тұлғалар қатысады. Біздің ойымызша, дауларға ... ... ... негізделген заңды тұлғалар да қатысуы мүмкін.
Бұндай даулардың тараптарын көрсету – жанама ... ... ... ... іс ... ... туындайтын объективтік қиындықтан болуы мүмкін
екенін сипаттайды. Себебі мемлекеттің (оның органдары) әрекеттерін бақылау,
құқықтық мемлекет ... ... ... бірі ... келген.[2]
Қазіргі күнге дейін сот төрелігінің жүзеге асырылуына мемлекеттік
органдардың әсер ... ... ... Ал ... ... ... ... қатысты іс қаралып жатса, соттардың
қызметіне заңсыз араласу орын алады.
Осыған қатысты ... ... ... 2000 жылдың 1 қыркүйегінде
Қазақстан Республикасы Президентінің “Қазақстан Республикасы сот ... ... ... ... ... ... қабылданған. Бұл
Жарлыққа Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің мемлекеттік-
құқықтық бөлімі берген ... ... ... ...... судьяларды атқару билік органдарына тәуелділіктен босату болып келетіні
түсіндірілген.[3] Осындай негізгі шаралар тәжірибеде толығынан қолдау табу
керек.
Кеңес ... ... ... ... іс ... ... ... сияқты) мемлекеттік және қоғамдық мүдделер жеке ... мен ... ... ... ... ... ҚҚСР АІЖК 11 ... әкімшілік-құқықтық қатынастардан пайда
болатын істерді қарауды тек шектеулі жағдайлар үшін ... ... ... мен ... ... ... ... жөнінде тек көзбояушылықпен айналысты. Сайлаушылардың барлық
құқықтары, барлық жағдайларда ... тек ... ... ... ... қорғалатын, ал шынайы демократиялық сайлау, әрине, болуы
мүмкін емес еді. Осымен қатар әкімшілік органдардың алып салуына ... ... ... ҚСРО Жоғарғы Кеңесінің 1980 ... ... ... ... ... ... ... заң шегінен шығып жасалған, азаматтардың құқықтарын кемсітетін
әрекеттеріне ... ... ... ... айтылды. Онда әкімшілік-
құқықтық қатынастардан туындайтын істердің қатары аяқты емес екендігі ... ... ... нақты тәжірибесінде тек кодексте тікелей
көрсетілген істері ғана қаралды.
Шынайы ... тек 1990 ... 21 ... ҚҚСР ... ... КСР ... істер жүргізу кодексіне өзгерістер мен
толықтырулар енгізу туралы” Жарлығы қабылданған соң орын ... Бұл ... ... ... ... ... құру ... нәтижелерінің
бірі болып келеді. Енді азаматтың құқықтары мемлекеттік органдар немесе
лауазымды адамдардың қандай да болсын құқыққа ... ... ... есептесе, сотқа жүгіне алатын. Тек нормативтік мәні бар актілерге
шағымдану ... емес ... ... қамтамасыз ету бағыты сол кездерде көзделіп, қазіргі
күнде нақты жүзеге асып ... Біз, ... ... ... ... осы маңызды механизмді одан әрі де жетілдіру қажет.
Азаматтық сот ісін жүргізудің осы түрі алғашқы пайда ... ... ... ... ... Оның маңызы, іс жүргізудің негізгі түрі –
талап қою арқылы іс жүргізуге қарағанда ... ... ... ... болып әкімшілік-құқықтық қатынастардан пайда болатын істерге тым
қарапайым іс жүргізу ережелерінің қолданылуы болып табылады. ... іс ... ... еленбеген. Мысалы, соңғы уақытқа дейін
(Қазақстан Республикасының Конституциялық Кеңесі ҚКСР АІЖК 236 ... ... ҚР ... сай ... деп тану алдында) әкімшілік жазаны
қолдануға байланысты шағымдану бойынша ... ... ... ... ... Бұл, әрине, іске қатысушы тұлғалардың
құқықтарын елеулі дәрежеде кемсітетін. Осымен қатар ... ... ... ... дәлелдеуге қатысты қалыптасқан
көзқарастар тараптардың ... да жол бере ... ... ... осы ... ... іс жүргізу толық көлемді сотта істі қарау емес,
көбінесе іс жүргізуден тыс ... ... ... ие ... ҚР ... бұл санаттағы істерге ерекше талап қоюмен іс
жүргізу тәртібінде қаралатындардың ... ... ... ... ... ... деген қосымша осы істерге толық көлемде ... ... ... ... ... ... Осындай жағдайда ғана іс
жүргізудің осы түрінің тиімділігі арта түседі.
Біздің ойымызша “ерекше” ... ... ... да ... ... ... көзқарастан ол осы іс жүргізуде қаралатын ... ... ... ... ... ... мәселеге
тереңірек қарауымыз керек. Ерекше талап қоюмен іс жүргізу және ... ... ... ... мен мүдделерін талап қою арқылы іс жүргізуден
өзгеше жолмен қорғауды ... ... ... Онда ... ... ... ... әрекеттеріне сотпен жалпылама
теріс баға беріліп, олардың ... ... ... ... болашақта
субъективтік құқық пен заңды мүдде бұзылуы үшін алғы ... ... Егер ... ... ... әкімшілік оған теріс әрекетінің қысымы
орын алып тұрса, ол да ... ... ... ... іс ... атқаратын
міндетті яғни, бұзылған субъективтік құқықтарды материалдық-құқықтық
нормаларды қолданып, қалпына ... ... ... ... іс жүргізу
атқармайтын сияқты. Сонда да, істердің осындай санаты қаралып жатқан кезде
құқықтарды талап қою арқылы ... ... ... қолдануға кедергі
жоқ.
Ерекше талап қоюдың, ... ... ... ... тек ... ... ғана орын ... ерекше талап қоюмен қаралатын істер бойынша шығарылатын сот
шешімдерінің жеке тұлғалар мен заңды тұлғалар ... ... ... мәні ... болады десек қателеспейміз. Мемлекеттік органның,
лауазымды ... ... ... ... ... табылады. Сот талап қою
мен іс жүргізуде мұндай ... ... де ... Сот ... ... ... қоюмен іс жүргізуде, көбінесе міндетті күші
айқындалмаған жеке ... ... ісін ... талап қоюмен жүргізудің ... ... ... ... сот ... өзге тұлғаларға қатысты айқындау
болуына байланысты өсе түседі. ... бұл ... ... ... деп танылған жағдайларда көрініс табады.
Болашақта іс жүргізудің бұл түрінің мәні одан да әрі арта ... ... ... ... лауазымды адамның қандай да болсын
әркеттері ... ... ... ... ... ... есеп ... арест салу, мүлікті билеудегі шектеулер, қызметті
тоқтата тұру, ... және с. с.), ... мен ... ... мен міндеттеріне әсер ететін әрекеттері сотта қаралудың нысанасы
болуы тиіс.[4]
Азаматтық істерді кейбір санаттары үшін оларды ... ... ... ала
шешу тәртібі Заңдарымен белгіленген. Бұл тәртіпті сақтау шаруашылық
қатынастардың тұрақтылығын қамтамасыз ... ... ... ... ... келтіруге және сотты даусыз істерден босатуға ықпал ... ... ... ... ... өз ... ... алмаса, сотқа
жүгіне алады.
1999 жылы 13 шілдеде Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу
кодексі (әрі ...... ... ... заң ... ... ... тұлға құрмай кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыратын азаматтар болып
табылатын тараптардың мүліктік дауларды сотқа ... ... деп ... ... ... еді. Ол ... заңды тұлғалар немесе заңды тұлға құрмай
кәсіпкерлік қызметпен айналысатын азаматтар өздерінің мүліктік даулары
бойынша ... ... ... тәртібін сақтаулары керек болатын. Егер
претензия мен шағымға қанағаттанбаса немесе жауап ала алмаса, ... ... 2001 ... 11 ... “ ҚР-ның кейбір заң ... сот ... ... бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы”
Заңымен ... осы 12 ... ... ... Сөйтіп қазіргі әрекет етуші
заңдарға сәйкес істі сотқа дейін алдын ала шешу ... ... ... ... ... ... істер бойынша ғана ... Енді ... ... өзінің бұзылған немесе даулы құқығын қорғау үшін тікелей сотқа
жүгінуіне кең мүмкіндіктерге ие болды.
Істерді сотқа ... ... ала ... ... ... ... екі
нысанда жүзеге асырылады. Біріншісі, мүдделі тұлғаның заңда белгіленген
тәртіппен осындай істерді мәні бойынша ... ... ... ... ... ... бір тараптың сотқа жүгінгенге дейін екінші
тарапқа өзінің талаптарын қанағаттандыру туралы претензия беруі.
Жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... қорғау
арнайы заңды органдар арқылы жүзеге асып, заңды іс өзінің іс жүргізушілік
мағынасында ... ... ... 1999 жылғы 16 ... ... ... ... көзделген (22 бабының 6, 10 тармақтары, 23
бабының 2 тармағы, 29 бабының 2 ... 32 ... ... осы ... ... 6 ... ... егер ресми сараптама нәтижесінде өтінім
қорғалмайтын өнертабыс объектілеріне жататыны анықталс, алдын ала ... бас ... ... шешім шығарылады. Егер өтінім беруші ол ұсынған
формулада өнімнің бастапқы ... ... ... жүргені
туралы немесе өнертабыс ретінде қорғалатын объектіден басқа өнертабыс
ретінде қорғалатын объектіге жатпайтын сипаты ... ... ... ... ... ... бұзылуына байланысты қарау өткізілмегені туралы
хабарланған кейін өнертабыс формуласын өзгертпесе де, алдын ала ... бас ... ... ... ... Өтінім беруші алдын ала петент
беруден бас тарту туралы шешім жіберілген күннен ... үш ай ... ... ұйымы - Қазпатентке қарсылық (претензия) бере алады.
Қарсылықты ол ... ... ... екі ай мерзімде Қазпатенттің
мамандандырылған ... ... ... ... ... кеңесі қарауға
тиіс. Берілген қарсылық шағым кеңесінің алқа отырысында қаралады. ... ... ... ... ... ... өтінімі бойынша ұзартылуы
мүмкін, бірақ ол қарсылықты қарау үшін белгіленген мерзімі өткен ... алты ... ... ... ... ... Заңының 32 бабының 2
тармағы). Шағым кеңесінің ... ... ... адам өзі ... ... ... алты ай ішінде оған сотқа шағымдануы мүмкін. Келтірген мысал
бойынша ... ... ... ... ... ала ... беруден бас
тартуға байланысты дауды сотқа ... ... ... ... ... ... соттаумен, қылмыстық жауапкершілікке негізсіз тартумен,
бұлтартпау шарасы ретінде негізсіз ... ... ... ... ... өтеу, еңбек, зейнетақымен қамтамасыз ету, тұрғын үй және
басқа құқықтарын ... ... ... ... ... да ... дейінгі
тәртіп белгіленген. Бұл жөнінде 1999 жылғы 13 ... ... ... ... ... ... кодексінің (әрі қарай -
ҚІЖК) 4 тарауында белгіленген. Осыған байланысты ҚР ... ... 1999 ... 9 ... №7 ... ... жүргізуші
органдардың заңсыз әрекеттері салдарынан келтітірілген зиянды өтеу
жөніндегі заңнаманы ... ... ... 2001 ... 21 маусымдағы №3
“Соттардың моральдық зиянды өтеу ... ... ... туралы”
қаулыларында түсініктеме беріледі. ... ... ... ... қалпына келтіру туралы талаптар, анықтама, алдын-ала тергеу,
прокуратура органдарында, әлеуметтік ... ету, ... ... және өз ... ... ... қарау кіретін басқа
да органдармен қаралады. ҚІЖК 45 ... ... ... ... ... ... төлеу туралы талаптарды осындай талаптарды мәлімдеуге
құқылы тұлғалар төлемдер жүргізу туралы қаулыны ... ... ... 3
жылдың ішінде қоя алады, ал өзге құқықтарды қалпына келтіру ... ... ... ... ... түсіндіретін хабарламаны
алған күннен бастап алты айдың ішінде қоюына болады. Құзыретті орган арыз
түскен күннен ... бір ... ... ... жағдайларда қаржы
органдарынан және әлеуметтік қорғау органдарынан есепті сұратып алдырып,
зиянның мөлшерін анықтайды, осыдан ... ... ... отырып осы
зиянды өтеуге байланысты төлемдер жүргізу туралы қаулы ... ... ... 4 бөлігі). Егер, ақтау немесе ... өтеу ... ... ... ... ... шешіммен келіспесе, ол сотқа
талап қою тәртібімен жүгіне алады (ҚІЖК 47 ... ... ... ... ... ... зиянды өтеу туралы арызы бірден сотқа немесе ... ... ... заңнамада айқын жауап жоқ. 1999 жылғы ... ... ... Еңбек туралы” Заңның 90 бабының
1 тармағына сәйкес егер ... ... ... ... ... байланысты жұмыс берушінің кінәсінен жарақат алса немесе
денсаулығына өзге де ... ... ... ... ... қабілетін толық
немесе ішіанара жоғалтса, жұмыс беруші ... ... ... ... оған ... ... ... Республикасының
нормативтік актілерінде көзделген тәртіппен өтеуге міндетті. Ал, ... ... 1993 ... 17 ... №201 ... ... мен қызметшілерге еңбек міндетін ... ... ... ... ... денсаулығына басқаша зақым
келгенде олардың шеккен зиянын меншіктің барлық нысанындағы ... ... ... ... денсаулыққа келтірілген зиянды өтеу
туралы арыз алдымен ұйымның әкімшілігіне берілуі керек. ... ... ... міндетін атқаруына байланысты мертігіп қалған жағдайда
немесе ... ... ... ... олардың шеккен зиянын меншіктің
барлық нысанындағы ұйымдардың өтеуі жөніндегі ереженің” 15 тармағына ... ... ... өтеу туралы жұмыскерлердің арызы алдымен
еңбекте мертігіп қалған жағдайда шеккен зияны үшін ... ... ... ... ... 16 тармағы бойынша ұйым әкімшілігі арыздың барлық
қажетті құжаттарымен немесе қосымша құжаттардың түскен күнінен ... ... ... ... ... ... шешім қабылдауға міндетті. ҚР
Жоғарғы Соты Пленумының 1999 жылғы 9 шілдедегі №9 ... ... ... ... өтеу туралы заңнаманы қолдануының кейбір
мәселелері туралы” ... осы заң ... ... ... ... жөнінде түсіндірме беріледі. Қазақстан Республикасындағы
Еңбек туралы ... 97 ... ... еңбек даулары сот тәртібімен немесе
тараптардың ... ... ... ... ... ... ... туындайтын осындай даулар бойынша сотқа дейінгі
тәртіп белгіленгендігі немесе белгіленбегендігі ... ... ... алдағы уақыттарда осы мәселені заңдық реттеудегі жетілдіру қажет.
Істерді сотқа ... ... ... ... ... ... 5 ... “Өндірістік кооператив туралы” Заңның 22 бабында
көзделген, яғни кооператив мүшелерінің арасында таза ... бөлу ... ... іс ... осы ... ... ... мүшелерінің жалпы
жиналысының шешімі болған жағдайда ғана ... ... ... ... 1998 ... 10 ... “Акционерлік қоғамдар
туралы” Заңның 48 бабына ... ... ... мәселелері бойынша
даулар, егер осы мәселе бойынша акционерлік қоғамның директорлар кеңесінің
немесе акционерлердің жалпы жиналысының ... ... ... сотта қарала
алады.
Сондай-ақ істі сотқа дейін шешу тәртібі ерекше талап ... ... ... ... ... үшін де ... Атап айтқанда, АІЖК
286 бабының 1 бөлігіне ... ... мен ... ... актілері
мен іс-әрекеттерін заңсыз деп тану туралы прокурор сотқа жүгінгенге ... ... ... ... ... ... ... немесе лауазымды
адамға не жоғары тұрған органға немесе лауазымды адамға актінің немесе ... ... ... ... келтіру керек. Сотқа арыз
наразылықты қарау нәтижелері ... ... ... ... бастап он күн
мерзімде немесе оны қараудың заңда белгіленген мерзім өткеннен кейін ғана
беріледі. АІЖК 292, 294 ... ... ... ... ... ... ... анықтау туралы арызбен сотқа жүгінген кезде арызды ... ... ... құжаттарды өзге тәртіппен алу мүмкін
болмағандығын не ... ... ... ... мүмкін емес екендігін
растайтын дәлелдемелерін келтіруі керек. Яғни басқа органдар арқылы заңдық
маңызы бар ... ... ... емес ... ... ғана ... ... АІЖК 318 бабына сәйкес азаматтық хал актілерін жазу
кітаптарындағы жазулардың ... ... ... арыз алдымен
азаматтық хал актілерін жазу органына берілуі керек. Егер ... ... жазу ... жасалған жазбаға түзетулер енгізуден бас тартса,
мүдделі тұлға сотқа жүгіне алады.
Енді дауларды сотқа ... ... ... ... ... ... Оның мәні мынада: құқықтық ... ... осы ... қатынастың тарабына өзінің міндетін ... ... ... ... ... ... ... немесе ішінара
қанағаттандырудан бас тартқан жағдайда немесе претензияға ... ... ... ... ала ... ... ... мен заңды мүдделерін
мәжбүрлеп жүзеге асыру үшін ... ... қою ... ие ... ... тәртіпті адал орындаған жағдайда бұзылған құқықты дер ... ... және ... жоюға қол жеткізеді. Осы жерде “претензия”
сөзінің ... ... ... ... ... ... ... айта
кеткен орынды. Бұл термин ... ... ... ... ... сөзінен шыққан. Орыс тілінде “претензия” деген терминмен
белгіленген. Бұл сөз қазақ тіліне аударғанда “бір ... ие болу ... ... білдіреді. Заң актілерінен, сөздіктерден “претензияның”
әр түрлі аудармаларын кездестіруге болады. Мысалы арыз, дау, ... ... ... ... ... ... ... аудармалары
беріледі. Бірақ бұлардың ешқайсысы аталған терминнің ... ... ... ... болмағандықтан қазақша нақты аудармасын тапқанша,
“претензия” деп қалдыру қажет тәрізді.
Претензиялық тәртіптің ... аясы өте тар, ... ол ... санаттары үшін ғана белгіленген. Аталмыш тәртіп нормативтік
құқықтық актілерде көзделеді немесе шарттарда тараптардың ... ... ... Атап ... заң ... ... ... бойынша
претензиялық тәртіп белгіленген:
1) ҚР Азаматтық ... 706 ... 1 ... ... жүк тасымалдаудан туындайтын талапты қою үшін заң
актілерімен көзделген ... ... беру ... беру ... 1994 ... 21 ... ... көлік туралы” ҚР заңында (1998 жылғы 28
желтоқсандағы өзгерістері мен ... ... ҚР ... 1996 ... 18 ... ... ... темір жолдарының уақытша жарғысында
баяндалады. Аталған заңның 17-1 бабы ... мен ... ... ... ... және талап арыз беру” деп аталды.
Мұнда былай делінген: “Тасымалдаумен ... дау ... ... арыз бергенге дейін оған талап қойылуы керек.
Талаптар үш айдың ішінде қойылуы керек, ал айыппұлдар мен ... ... ... бір ... ... қойылады. Тасымалдаушы бір айдың
ішінде қойылған талапты ... және арыз ... ... немесе қабылданбайтыны туралы хабарлауға
міндетті, ал бір ... ... әр ... тасымалдаушылар жүзеге
асыратын тасымалдау бойынша талаптарға қатысты - үш ... ... ... мен ... ... туралы талаптарға қатысты – бір айдың
ішінде деген мерзімдер белгіленеді. Егер талап қабылданбаса немесе осы
бапта белгіленген мерзімде ... ... ... ... ... ... ... болады”. ҚР Азаматтық кодексінде жолаушыларды және
қол жүгін ... ... ... ... претензиялық
тәртіпті сақтау міндеті көрсетілмеген. ... бұл ... ... ... ... ... Көлік туралы әрекет етуші
кодекстер мен жарғыларда жүк тасымалдауға байланысты талаптар бойынша
әр түрлі ... ... ... ... ... туралы” Заңның күші оларға қарағанда жоғары
болғандықтан, заңда көзделген претензиялық мерзім қолданылуы керек.
2) Қазақ КСР-нің 1991 ... 5 ... ... ... ... ... 13 ... 1 бөлігінде, 20 және ... ... ... ... алдын-ала сотқа
дейінгі тәртібі білгіленген. Осы заңның ... 2 ... ... ... ... тауар сатып алынған
жердегі сауда ұйымына, сатушыға немесе тұтынушының тұрған жеріндегі
оның өкіліне тауар үшін ... ... ... ... ішінде
берілуі керек. Кепілдік берілген мерзім белгіленбеген тауарлардың
кемшіліктері байқалған ... ... ... ... ... 14
күндік мерзім ішінде немесе лабороториялық ... ... не ... өткізу нәтижесінде расталған жасырын ақаулар болған жағдайда
6 айдың ішінде талап қойылады. ... ... үшін кінә ... ... ... ... кезден бастап есептеледі. Сауда ... ... ... ... сотқа жүгіне алады. Бұл
жөнінде ҚР Жоғарғы Соты ... 1996 ... 25 ... №7
“Соттардың тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы заңнаманы қолдану
тәжірибесі туралы” ... ... ... ... Республикасының 1994 жылғы 27 желтоқсандағы “Шетелдік
инвестициялар туралы” Заңның 27 бабына сәйкес ... ... ... ... ... ... Егер
мұндай дауларды кез келген бір тараптың екінші тарапқа жазбаша
өнітіш жасалған күнінен бастап үш ай бойы келіссөз ... ... ... дау кез-келген бір тараптың таңдауымен шетелдік
инвестордың жазбаша келісімі болған жағдайда сот ... ... ... ... ... ... ... дауды сотқа дейін шешу тәртібін қолдану
міндетті емес. Егер тараптар бір-бірімен шарт жасау ... ... ... ... шешуге келіссе, претензиялық тәртіпті сақтаулары
керек. Бұл жағдайда ... ҚР ... ... 1993 ... ... №111 Қаулысымен бекітілген “Шаруашылық ... ... ... ... және оларды кәсіпорындардың, ұйымдар мен
мекемелердің қарауының, келіспеушіліктерді реттеудің ... ... ... ... Бұл ережеде претензия беру тәртібі мен мерзімі,
претензияның мазмұны, претензия қараудың тәртібі мен ... ... ... ... ереженің көптеген тұстарының қазіргі кезде әрекет ... ... ... ... тұстары бар екендігі айта кету керек. Атап
айтқанда ереженің 20 ... ... егер ... ... ... ... соманың аударылғаны жөнінде айтылмаса, претензия
мәлімдеуші жауап алғаннан бастап 20 күн ... ... ... ... ... ... тәртіппен аударуға өкім беруге құқылы. Ал ҚР
Азаматтық кодексінің 741 бабына сүйенсек, заңды ... мен ... ... олардың келісімінсіз алу соттың заңды күшіне ... ... ... негізінде ғана жүргізілуі керек. Сондай-ақ ереже
мәтінінің кей тұстарында 1995 жылы ... ... ... ... Осы ... күші жүк ... ... шарт пен байланыс
қызметін көрсету жөніндегі операциялардан туындайтын көлік және байланыс
кәсіпорындарына берілетін ... ... мен ... ... ... дейін істі шешу тәртібіне, мемлекет мұқтаждары үшін өнім жеткізуге
байланысты жасалған ... ... дау айту ... Жүк тасымалдаушы байланысты дауларды сотқа дейін шешу тәртібі
жоғарыда айтып өтілді. Ал ... ... ... ... ... ... ... претензиялық тәртіп ҚР Көлік және
коммуникация Министрлігінің 1997 жылғы 27 ... №465 және ҚР ... ... ... 1997 ... 30 ... №81 ... бұйрығымен
бекітілген “Жергілікті телекоммуникациялар тораптарының, телеграф және
поштаның ... ... ... ... ... Ал ... қызметі
органдарының сотқа дейін претензия мәлімдеу немесе өздеріне ... ... ... ҚР ... кіріс Министрлігінің 1999 жылғы
2 тамыздағы №896 бұйрығымен бекітілген “Салық ... ... мен ... ... және ... ... ... туралы”
нұсқаулықта (2001 жылдың 21 наурызында №338 бұйрықпен ... ... ... бұл ... ҚР ... ... тіркелмеген,
сондықтан оны басшылыққа алуға болмайды. Ереженің күші қолданылмайтын
қалған істер бойынша ... ... ... нормативтік акті жоқ.
Претензиялық тәртіпті сақтаумен байланысты туындайтын ... ... ... ... ... ... ... мүдделі тұлғаның претензиялық тәртіпті сақтағанымен ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін? ҚР
Азаматтық кодексінің 179 бабының 1 тармағына ... ... ... ... ... сот талап қою мерзімінің өтіп
кетуіне ... ... ... ... ... ... арызды
қабылдап, істі мәні бойынша қарайды. ... ... ... ... ... ... туралы мәселе шешіледі. ҚР
Азаматтық кодексінің 185 ... 1 ... ... ... ... ... ... алу себебі дәлелді болса, бұл
мерзім қалпына ... ... ... мерзімі қалпына
келтірілгеннен кейін судья талап негізді ... ... ... не ... негізсіз болса, талапты
қанағаттандырудан бас тарту ... ... ... Егер ... ... ... келтірілмесе, талапты қанағаттандырудан
бас тарту туралы шешім шығарылады;
- қарсы талапқа қатысты істі сотқа дейін алдын-ала шешу ... ... ... талап қою кезінде алғашқы талапты беру
кезіндегі барлық ... ... ... ... ... бұл ... заңмен бегіленген болса қаржы талап қойғанға дейін ... ... ... ... ... ... Қарсы талаптарды
мәлімдеу мүмкіндігі және қажеттілігі мәлімделген претензия қарау
барысында анықталуы мүмкін. Сондықтан ... ... ... ... жағдайда жеке хат түріндегі
претензияның болмауын дауды тараптардың өзара тікелей реттеуінің
белгіленген ... бұзу ... ... ... ... жауапкер қарсылықтарын претензияға жауабында көрсетсе, ал
алғашқы талап қоюшы бұл ... ... ... ... ... тәртіп сақталды деп
есептелінеді;
- претензияның нысаны ... ... ... ... ... ... ... жіберіледі не претензия табыс етілген
адамның қолымен куәландырылып ... алу ... ... өзге ... ... ... факс, поштаграмма
арқылы және т. б.) жіберіледі. Претензия деп есептеу ... ... ... мазмұны сақталуы ... ... ... ... ... етудің және
оларды кәсіпорындардың, ... мен ... ... ... ... ... ереженің 6 тармағы)
немесе претензияға жауап беру үшін ... ... ... ... ... жауапкерге жіберілген мәлімдемені претензия
деп тану туралы ... ... ... емес ... шешіледі;
- претензияда көрсетілген талаптар талап арыздағы ... ... Олар ... және мәні ... сәйкес келмеуі
мүмкін. Бұл мәселені анықтау нақты дауды сотқа дейін ... ... ... үшін ... Претензияда
талаптарды біріктірудің жалпы ережесі болмағанымен, айта кету
керек, егер талаптар ... ... ... ... ... Талап арызда бірнеше претензияның талаптарын
біріктіруге болады. Талап қоюшы бір претензияның ... ... ... арыз ... ... ... бір бөлігі бойынша ғана талап қоюы мүмкін. Егер
бірнеше ... ... бір ... арыз ... сот, сотқа
дейін шешу тәртібін сақталмаған талаптарды ... іс ... олар ... ... ... заңмен сотқа дейін алдын-ала шешу тәртібі белгіленген іс бойынша
жауапкер сотта тең жауапкер ... ... ... ... ... бере ала ма? ... өтінім сол тұлғаға қатысты
претензиялық тәртіп ... ... ... ... ғана ... ... тұлғаның құқығын қорғап жүгінген прокурордың талабына істі
алдын-ала сотқа дейін реттеу тәртібі қолданыла ма? Әдебиеттерде
прокурордың істі ... ... шешу ... ... ... ... жөнінде пікірлер айтылады. Бірақ, біржақты
пікір айту дұрыс емес. ... ... ... ... ... ... ғана қоюы керек. Прокурор бұл
қатынастың субъектісі болып табылмайды. Осыған байланысты Г.Л.
Осокина ... деп ой ... ... ... қою құқығын
материалдық құқықтық қатынас субъектілерінің бір-біріне
претензия мәлімдеуге байланысты ... ... ... Егер ... талап қою құқығы материалдық құқықтық
қатынас субъектілерінің іс-әрекеттеріне ... ... ... ... құқықбұзушылықтармен күрес құралы
ретінде оған артылған үмітті ақтамайды, яғни ... ... ... Сондықтан прокурор ... ... ... ... талап қоя алады”.[7]
ҚР Жоғарғы Соты Пленумының 2000 жылғы 30 ... ... ... іс ... заңдарының кейбір нормаларын
қолдануының мәселелері туралы” қаулысында бұл мәселе
былайша түсініктеме беріледі: “Мүліктік дауларды ... ... ... ... ... ... үшін ... егер мемлекет
мүддесін қозғайтын жеке немесе заңды тұлғалардың мүдделері үшін қойған
талаптарына таралмайды”. Демек ... ... ... ... сотқа тікелей жүгіне алады. Қалған ... ... істі ... ... шешу ... ... АІЖК 55 бабының 3
бөлігіне сәйкес прокурор азаматтардың құқықтарын, ... ... ... ... ... егер адам ... себептермен өзі
сотқа жүгіне алмаса, тек мүдделі адамның өтінішімен ғана ... ... ... ... мүдделі тұлға жүгінген жағдайда прокурор, егер
заңмен ... осы ... үшін ... дейін реттеу тәртібі белгіленген
болса, осы тәртіптің сақталғандығын анықтауы керек.
Азаматтық іс жүргізу ... ... ... ... дейін алдын-ала
шешудің тәртібі туралы мәселе тың тақырыптардың бірі ... ... ... төңірегіндегі қалам сілтеген ғалым-заңгерлер саны өте аз. Қазақстан
Республикасында аталған тақырыпты ... ... ... ... байланысты істерді сотқа дейін алдын-ала шешудің тәртібі туралы
мәселенің ғалымдардың қызу пікірталасын ... ... ... ... бір тобы істі ... ... ... шешудің заңдармен
белгіленген тәртібін сақтауды талап қою ... алғы ... ... ... жөнінде ой айтса,[8] енді біреулері талап қою құқығын
іске асырудың ... ... ... ... Г.Л. ... бұл ... ... сотқа дейін
алдын ала шешудің тәртібін сақтау мүмкіндігінің жойылғандығы ... ... ... ұсынады.
Егер бұл мүмкіндік жойылса, талап қою құқығының алғы шарты ретінде ... істі ... ... ... ала шешудің тәртібін сақтау мүмкіндігі
жойылмаса, онда ... қою ... іске ... ... де ... ... бұл ... аталған мән-жай талап қою құқығын іске асырудың ... ... Г.Л. ... мәселені осылайша шешу кезінде Ресей
Федерациясының Азаматтық іс жүргізу ... (әрі ... – РФ ... РФ АІЖК 129 бабының 2 тармағына сәйкес егер мүдделі тұлға сотқа
жүгінген кезде істердің осы ... үшін ... ... ... ... ала ... белгіленген тәртібін сақталмаса судья талап арызды қабылдаудан
бас тартады. Осы бапта талап арызды қабылдаудан бас тарту, егер ... ... ... сол іс ... ... жүгінуге кедергі
келтірмейтіндігі жөнінде көрсетілген. Іс сотта қозғалып кеткен ... осы ... үшін ... ... дейін алдын ала шешудің заңдармен
белгіленген тәртібі сақталмаса және осы ... ... ... РФ АІЖК 219 ... 2 ... ... іс жүргізу қысқартылады, ал
осы тәртіпті қолдану мүмкіндігі жойылмаса, РФ АІЖК 221 ... 1 ... арыз ... ... ... ... мен қараусыз қалдыру сол
талаппен сотқа екінші рет жүгінуге кедергі келтірмейді (АІЖК 154 бабының 3
бөлігі, 250 ... 3 ... Ал егер ... тәртіпті қолдану мүмкіндігі
жойылса, сот талап арызды қабылдаудан бас тартады, іс ... ... ... ... ... 153 бабының 1 бөлігінің 1 тармақшасы, 247
бабының 1 ... ... ... мерзімді өткізіп алған жағдайда
ол мерзімді қалпына келтіруге болмайды, ... істі ... ... алдын
ала шешудің тәртібін сақтау мүмкіндігі ... Ал бұл ... ... ... ... ... ... Демек сот талап ... ... ... Г.Л. ... ... ... болады. Бірақ, Г.Л.
Осокинаның өз зерттеуі нәтижесінде ... ... ... ... ... айтқанда ол былай деп жазады: “Егер қорғаушы-материалдық
құқықтық ... іске ... ... ... және оны ... ... емес ... (претензиялық мерзімдер қалпына келтірілмейді), істі
сотқа ... ... ала ... ... сақтамау талап қою ... ... ... ... ... істі сотқа дейін алдын ала
шешудің тәртібін сақтамау талап қою ... ... ... ... ... ... ... бұл пайымдау аталған тәртіп сақталмаса, сотқа
жүгінуге болады, ал сақталса сотқа жүгінуге болмайды ... ... жоқ па? ... ... осы ... үшін дауды сотқа дейін алдын ала
шешудің ... ... ... ... ... жойылмауы талап
қою құқығының алғышарты болады. Өйткені талап қоюшы ... ... ... ... ... ... ... алмайды. Бірден
сотқа жүгінген жағдайда сот ... ... ... ... ... талап арызды қабылдаудан бас тартады. Ал ... ... үшін ... ... дейін алдын ала шешудің заңдармен ... егер осы ... ... ... ... ... ... қою
құқығын іске асыру шарты ретінде болады.
Осы ... ... ... ... ... заң шығару қызметінде
кемшілікті тұстары көп екендігін байқадым. Ел ... он ... ... заңдар қабылданған екен. Сол заңдардың негізінде заңға
тәуелді актілер де ... ... ... ... ... ... бет ... құқық шығарушылықпен ... ... ... ... ... толық реттеуге қабілетті
заңдар қабылдауға мүдделілік ... ... ... ... алмаған
кейбір заңдардың аз уақыт өмір сүріп, күшінің жойылуын немесе оларға үнемі
өзгерістер мен толықтырулар ... ... ... болады. Бірақ
өзгерістер мен ... ... ... ... жол
берілетіндігін жоққа шығаруға болмайды. Мәселен АІЖК-не 2001 ... ... ... мен толықтырулар енгізгенде, айтып өткен 12 тараумен
қоса, 151 бабының 2 ... 7 ... мен 151 ... 5 ... да
алынып тасталды. Мұнда талап арыздың мазмұнында істердің осы ... ... ... ... ... ала ... заңмен белгіленген тәртібін сақтау
жөнінде мәліметтердің көрсетілуі және соны растайтын ... ... ... ... айтылған болатын. Сонда бұл ... ... ... істі ... дейін алдын ала шешудің ... сот ... ... ... ... туындайды. Осыған байланысты
алынып тасталған баптардың тармақшалары қайтадан ... ... ... ... ... мен заңға тәуелді актілердің арасында қайшылықтар
бар екендігі жөнінде айтылды. Бұл заңдарға өзгерістер мен ... ... сол заң ... ... алып ... ... ... тәуелді актілер ұмыт қалып қоюымен байланысты сияқты.
Сондықтан заңға тәуелді актілерді де ... ... ... ... ҚР ... Сотының Пленумының (Қазақстан Республикасының 2000
жылғы 25 желтоқсандағы “Сот жүйесі және ... ... ... ... Пленум таратылды) бірқатар қаулыларына да өзгеріс
енгізу қажеттігі де талас тудырмауы керек. Сонымен тақырыпта баяндалған ой-
ұсыныстар ... ... ... ... қолдау тапса, сот
тәжірибесіндегі ол ... ... еді. Ал бұл ... мен ... ... ... мен ... мүдделерінің тезірек қалпына
келтірілуіне септігін тигізеді.
Сот реформасын жүргізудің ең ... ...... ... құқықтары мен заңды мүдделерін тиімді түрде қорғауды қамтамасыз
ету. Бұл көрсетілген міндетті атқаруда тұлғалардың ... ... ... ... ... ... ... сот ісін жүргізу тәртібінде сот актілерін оны
қабылдаған соттың жою мәселесіне арналған. Дәлірек ... ... ... ... 1 ... ... ... заңның басқа ережелерімен
үйлесімді түрде әрекет етуі және заңға жаңа ... ... ... ... ... сәйкес еместілігі қарастырылады.
Аталған баптың 1 бөлігінде келесі ереже білгіленген: “Іс ... ... ... ... ... ... оны ... немесе өзгертуге
құқығы жоқ”. Яғни, бұл ережеге сәйкес шешімді жою немесе өзгерту бірінші
сатыдағы сот ... ... ... ... ... сот тарапынан
шешімге өзгертулер мен толықтырулар енгізу мүмкіндігін жоққа шығарады ... да ... ... ... ... іс ... заңда белгіленген сот актілерін оны
қабылдаған соттың жою жағдайларын қарастырып өтейік.
АІЖК-нің 301 бабына ... ... ... деп ... немесе
“қайтыс болды” деп жарияланған азамат келген ... оның ... ... ... сот жаңа ... ... ... шығарған шешімінің
күшін жояды.
Бірақ мұндай тәртіптің белгіленуі АІЖК 230 бабының 1 ... ... ... ... ... ... жататын қоғамдық
қарым-қатынастың сипатына қарай заңда белгілі бір жалпы ережеден алыныстар
белгіленуі мүмкін. Олар да өз ... ... ... ... табылады және
міндетті түрде орындалуға жатады. Жоғарыда көрсетілгендей ... деп ... ... ... ... деп жарияланған азамат келген
немесе оның жүрген жері анықталған жағдайда ... сот ... ... ... және ... ... сәйкес мұндай жағдайдың орын
алуына шешім қабылдаған соттың ешбір қатысы (кінәсі) ... ... ... ... үшін іс жүргізушілік заңда ондай шешімді қадағалау
саты соты емес, ал оны қабылдаған ... жою ... ... ... ... деп есептейміз.
Жалпы ережеден алынысты қолдану үшін ең алдымен ол заңда белгіленуі
керек (біздің ... ол АІЖК 301 ... ... және ... заң ... ... ... оның алыныс, яғни арнайы норма екендігі
көрсетілуі қажет (біздің жағдайымызда ол АІЖК-нің 290 бабының 1 ... ... ... ... 44 ... ережелерінде белгіленген. Бұл тарау
ережелеріне сәйкес бірінші саты соты жаңадан анықталған мән-жайлар бойынша
қайта ... ... іс ... ... ... ... енген шешімдерді жоя
алады.
Заңды күшіне енген сот шешімін жаңадан анықталған мән-жайлар бойынша
қайта қарау азаматтық ... жеке ... ... табылады. Заңда
көрсетілген негіздер бойынша заңды күшіне енген ... бұл ... ... ... Сот шешімін қайта қараудың басқа түрлерінен айырмашылығы -
қайта қарауды және ... ... ... ... ... ... жоюды
осы шешімді қабылдаған сот жүзеге асырады (АІЖК 405, 409 ... сот ... істі ... ... іске ... ... өкілдерінің немесе судьялар тарапынан қылмыстық
әрекеттердің болуы сирек болса да орын ... ... ... ... ... сот төрелігін жүзеге асыруда үлкен зиянын тигізеді. Ол әрекеттердің
салдары ретінде сот ... ... ... болады, шынайылыққа сай
болмайды. Сондықтан ол ... ... ... саты соты емес оны ... құзыреттілігіне заңның жатқызуын дұрыс деп есептейміз.
Бірақ, әрекет етуші іс жүргізушілік заңдағы белгіленген соттың бұл
құзыреттілігінің (АІЖК 409 ... ... ... 230 ... 1 ... ережеге қайшы келеді деп санаймыз. 409 бап бойынша шешімді оны
шығарған соттың жою ... ... ал 230 ... 1 ... ... ... жүзеге асыруға кесімді түрде тыйым салынады. Екі ... ... ... ... ... ... ... белгіленген ереже іс жөнінде шешім жарияланғаннан кейін шешім
шығарған соттың оны ... ... ... ... жоқ ... алыныс
болып табылады. АІЖК 44 тарау ережелерінде соттың шешімді жою өкілеттілігі
белгіленгенменен, оның ... ... ... ... ... Бұл екі нормада азаматтық іс жүргізу заңының ерекше
бөлімінде ... ... 409 ... ... ... ... ... ережесінің болмауы – ол заңның кемшілігі.
Жоғарыда көрсетілген екі жағдай Қаз ССР АІЖК ... да ... (Қаз ССР АІЖК 254, 337 ... ... ҚР ... іс ... заңында жоғарыдағы көрсетілген
жағдайлармен қатар сот ... оны ... ... ... қосымша
негіздері белгіленген. Ол негіздер бұйрық арқылы іс жүргізу ... ... және ... іс ... және ... шешім шығару (АІЖК 24 тарауы)
ережелерінде белгіленген.
Енді аталып кеткен іс жүргізу ережелеріне тоқталайық.
Бұйрық арқылы іс ... ... ... ... АІЖК 148 бабының 1
бөлігінде белгіленген: “Егер борышкерден белгіленген мерзімде мәлім етілген
талапқа ... ... ... ... сот ... ... ... ол
туралы ұйғарым шығарады”.
Сот бұйрығы - өндіріп алушының даусыз талаптар бойынша борышкерден
талап ету туралы арызы бойынша ... сот ... ... 139 ... процессуалист ғалымдар сот бұйрығына және сот шешіміне
тән ортақ белгі нышандардың бар ... ... ... сот ... ... ие:
1) сот қаулыларының бір түрі;
2) мемлекеттік орган шығаратын акті;
3) заңда нақты ... ... бір ... ... ... азаматтық құқықтарды және заңмен қорғалатын мүдделерді қорғау
актісі;
5) іс жүргізушілік құжат.
Сонымен қатар, бірқатар мемлекеттердің іс жүргізушілік ... ... ... ... ... ... ... жатқызылады. Мысалы, Чехославакия
мемлекетінің іс жүргізушілік заңында сот бұйрығына қарсы қарсылық түспеген
жағдайда, сот бұйрығы заңды ... ... ... ... ... ... сот шешімімен көп ұқсастықтарының болуына қарамастан,
сот бұйрығын оны ... ... жою ... белгіленуі дұрыс деп
есептейміз. Бұл пікірімізге ... ... ... сот ... ... ... алу ... даусыз талаптар бойынша шығарылады. Бұйрық
арқылы іс жүргізудің талап қою ... іс ... ... - ... ... ... болуы. Материалдық құқықтық талаптың сипаты
даусыз болғандықтан, ол талап бойынша, шешім ... ... ... қою арқылы іс жүргізуге қарағанда) шығарылады. Яғни, істі ... сот ... ... және ... немесе өндіріп алушыны олардың
түсіндірмелерін тыңдау үшін шақыртылмайды. Сондықтан жеңілдетілген тәртіпте
қабылданған сот актісі жеңілдетілген ... ... ... Қойылған
талаптың даусыз сипатта болуы борышкерден қарсылық ... ... Заң ... ... ... ... ... уақытта
өндіріп алушының талабы даулы сипатқа иеленеді және сол себепті ... ... ... ... сот бұйрығы жойылуға жатады.
Сот бұйрығын шығару ... 13 ... ... ... ... және бұл ... 230 ... көрсетілген ереже қолданылуға
жатпайды.
РСФСР АІЖК нормаларында сот ... ... ... ... сот ... ... ... бойынша позициясын білгеннен
кейін ғана сот бұйрығын шығарады (РСФСР АІЖК 125-7 бабы).
Мұндай ереженің ... ... ... ... ... ... даусыз екендігі мән-жайын өндіріп алушы тапсырған
құжаттармен қатар ... ... ... ... сот
бұйрығын жою мәселесі туындамайды; үшіншіден, сот бұйрығының ... күші ... ол ... ... ... орындалуға жатады.
Сырттай іс жүргізу тәртібінде сырттай шешімді оны шығарған соттың жою
өкілеттілігі белгіленген. АІЖК-ның 264 ... 1 ... ... ... ... ... ... өзі шешімнің көшірмесін алған кезден бастап
бес күн ішінде бұл шешімнің күшін жою туралы арыз ... ... Ал ... ... ... сырттай шешім ... сот, ... ... болған жағдайда, ол арызды қанағаттандыруға құқылы.
Бірақ, АІЖК 268 бабында көрсетілген бірінші саты сотының ... жою ... ... АІЖК 230 ... 1 бөлігіндегі ережеге
қайшы келеді.
Мұндай қайшылықтың болуын заң шығарушының азаматтық іс ... ... ... ... таңдағы азаматтық іс жүргізудің
табиғатын нақты анықтай алмауынан деп есептейміз. Сырттай іс ... ... іс ... ... өз еріктерімен белсенді түрде өз
құқықтарын қорғауға, тараптардың өз іс әрекеттеріне ... ... ... ... ... жою ... ... ұзарту
құралы ретінде емес, өз құқықтарын сотта қорғау мүмкіндігін қалпына ... ... ... ... ... азаматтық іс жүргізуді
жарыспалылық сипатта құрғандықтан, ... ... өз ... ... ... ... әр ... іс жүргізушілік әдістер ... ... ... ... және ... жүзеге асыра алмауынан
сол тұлғаларға қатысты жағымсыз салдар туындайтындықтан жауапкерге шешімді
оңайлатылған тәртіпте жоюды талап ету ... ... өзін ... ... кейбір ретте істі сырттай іс ... ... ... өтініші бойынша сырттай шешімді соттың жою
өкілеттілігі белгіленген АІЖК-нің 269 бабын қолданбайды. АІЖК-ң 230 ... ... ... түрде белгіленген ереженің болуынан, судьялар іс
бойынша қабылдаған сырттай шешімде оны ... ... сол ... ... көрсетпейді. Мұндай қарама-қайшылықтарды жою мақсатында
міндетті түрде іс ... ... ... ... АІЖК 230 ... ... ... шешім – істі мәні бойынша ... ... ... ... орган қаулысы, тұлғалар құқықтарын қорғау актісі. Сырттай шешім
қабылданған уақыттан бастап, оны ... ... ... ... ... ие
бола ма? Дәлірек айтсақ, АІЖК 230 бабында көрсетілген ереже сырттай ... ... ... ме? Бұл ... ... ... “иә” немесе “жоқ” деген
жауап беруге болмайды деп есептейміз.
Біріншіден, бұл ереженің сырттай шешімге қатысты әрекет ... ... ... мүмкін құқықбұзушылықтарды алдын-алу, жою механизмінің
жойылуына әкеп соғады. Сырттай шешім қабылданған сот оған ... ... және оны ... көрсетілмеген реттерде жою құзыреттілігіне ие болмауы
керек.
Ал жоғарыда ... ... ... ... оны ... жою ... болмауы, іс жүргізудің жарыспалылық бастауларына қайшы
келеді. Бұл қарама-қайшылықты жоюдың келесі жолын көрсетейік.
Азаматтық ... іс ... ... ... ... іс
жүргізушілік құқықтық нысанда жүзеге асырылуы ... Іс ... ... – сот ... ... және ... ... іс жүргізу жеке құқықтық қарым қатынастарды жүзеге ... ... ... іс ... нысан жария және
жеке мүдделердің үйлесімділігінде ... ... ... әрекеттер жазбаша іс жүргізушілік нысанда, яғни сот
құжаттары ... ... ... ... Сот құжаттарының ... ... ... тиісті құжаттар тізілімі;
2) заңмен белгіленген әр құжатқа қойылатын талаптар ;
3) құжаттың заңға сәйкестілігін анықтайтын уақыт және шарттар;
4) құжат толтыруда заң ... ... ... ... ... сот ... оны ... соттың немесе жоғары
сатыдағы соттың жоюы мәселесі нақты бекітілуі керек. Бұл мәселе бойынша
Эстония АІЖК 237 ... 1 ... ... ... белгіленген: “Шешім
жарияланғаннан кейін, шешімді шығарған сот оны жоюға немесе ... ... ... ... бұл ереженің келесі толықтыруы белгіленген.
Онда: “бұл ереже ... ... ... қолданылмайды” деп көрсетілген.
Бұл жерде көріп отырғанымыздай Эстония мемлекетінің іс жүргізушілік заңында
белгіленген ережеде біздің заңда кеткен ... орны ... ... іс ... ... ... ... бір олқылықты түзей отырып,
басқа кемшіліктің орын ... ... Ол ... ... шешімді оны
шығарған соттың өзгертуі немесе жоюына нақты шектердің қойылмауында.
Осы тектес ... ... ... Беларус Республикасы іс
жүргізушілік заң нормаларын үлгіге алуға болады. Беларус Республикасы ... ... ... ... ... : ... саты ... сот қаулысын
шығарған сот, тек осы кодексте тікелей ... ... оны ... ... ... Бұл заң нормасының ұтымды жақтарын айтар болсақ:
1) норма мазмұнынан көріп отырғанымыздай бұл ... ... ... ... ... қатысты қолданылуға жатады;
2) сот қаулысын жоюдың немесе өзгертудің ... ... ... негізінде, іс жүргізушілік заң нормаларының
қарама-қайшылықтарын жою мақсатында: ... АІЖК 230 ... ... ... ... кесімді түрде болмауы қажет; екіншіден, ... ... 1 ... : “Бірінші саты бойынша сот қаулысын шығарған сот, тек
осы кодексте тікелей көрсетілген жағдайларда оны жоя ... ... ... ... ... еді. ... бұл бап тек сот шешіміне арналған АІЖК-нің
18 тарауында орналасқан, ал біз бұл ережені барлық сот ... ... ... ... АІЖК-нің 21 бабының 2.1. бөлігі ... ... ... сот ісін ... ... Азаматтық іс жүргізу нысанындағы азаматтық істі қарау мен шешу
үшін ... ... және ... ... ... ... ... зиян өтемін анықтау.
Ар-намыс пен қадір-қасиетке құқық тұлғаның негізгі табиғи құқықтарының
бірі болып табылады. ҚР АК 143 бабының 1 тармағына ... ... ... ... ... ... қадір-қасиетіне немесе іскерлік беделіне
кір келтіретін мағлұматтарды, ондай мағлұматты таратушы адам ... сай ... ... ... сот ... теріске шығаруды талап
етуге құылы. Көрсетілген баптың 6 ... ... ... ... ... ... ар-намысына, қадір-қасиетіне немесе іскерлік беделіне кір
келтіретін мағлұматтар таратылған болса, олар мұндай мағлұматтарды теріске
шығарумен ... ... ... ... келтірілген залалдың немесе
моральдық зиянның орнын толтыруды талап етуге құқылы ... ... ... ... ... ар-намыс, қадір-қасиет және
іскерлік беделді ... ... өтеу ... арқылы қорғау үшін ҚР АК
143, 951, 952 ... ... ... ... ... Ар-намыс пен
қадір-қасиетті, іскерлік беделді моральдық зиян түріндегі ... ... ... арқылы қорғаудың елеулі ерекшелігі болып зиян
келтірушінің кінәсіз жауапкершілігі табылады. Осыған ... ... ... кезінде қолданылатын формулада зиян келтіруші кінәсінің
коэффициенті f(v) 1-ге тең ... тиіс ... ... ... ... ... ... тарату жағдайлары үшін орташа моральдық
зиян көлемі, алайда ... ... ... ... үшін ... таралу аясын белгілеу де елеулі маңызға ие болғандықтан,
орташа ... зиян ... ... ... ... әдісіне/
кеңдігіне байланысты өзгеріп отырады. Сол сияқты таратылған мәліметтердің
сипаты, яғни ... ... ... ... ... ... дәрежесі, іс жүзіндегі моральдық зиян өтемін анықтау ... ... Бұл ... ... аударуға тұратын ... (с) ... ... ... ... ... ... (с) жәбірленушінің жеке қасиеттері мен ... (і) ... ... ... ... атап өту қажет,
өйткені мұндай ... әр ... ... бір ... әр ... алу ... ескеру керек. Назар аударуға ... ... ... ... ... кір ... ... мәліметтерді
тарату нәтижесінде келтірілген салдарлар танылатындығы айғақ. ... ... ... ... ... бір ... сайламау,
отбасының құлауы және т. б. жатуы мүмкін. Бұл орайда ... ... ... мен ... ... салдарлардың арасындағы себепті
байланысты дәлелдеу ауыртпалығы талап қоюшыға жүктеледі.
Тұлғаның іскерлік беделіне нұқсан келтіру моральдық ... ... ... елеулі ерекшеліктерге ие емес. Тұлғаның іскерлік
беделіне нұқсан келтіру – оның ... ... ... ... осы ... ... басқа қатысушыларының алдында қол сұғу
деп айтуға болады. Сондықтан бұл ... ... ... таза ... ... қызметпен (шарттық міндеттемелерді орындау, заңнама,
іскерлік қызмет өрісіндегі әдеттерді ... және т. б.) ... ... ... аударуға тұратын мән-жайлар ретінде тануға
мүмкіндік береді.
Азаматтардың ар-намысы мен қадір-қасиетіне ... ... ... ... ... яғни ... нысанда көрініс тапқан ар-намыс пен
қадір-қасиетті қорлауды атап айтуға болады. Ең бірінші кезекте, тұлғаның ар-
намысы мен ... кір ... ... ... ... ... анықтап алу қажет: бірінші жағдайда ... ... ... сай ... ... екінші жағдайда
тұлғаның ар-намысы мен қадір-қасиетіне мағлұматтардың ... ... ... ... Сот ... ... ... ретінде көбінесе
қоғамда қалыптасқан тәртіп ережелеріне қайшы ... ... ... ... ... байланысты тұлғаның ар-намысы мен қадір-қасиетіне кір
келтіретін мәліметтердің ... де ... ... ... ... мүмкін
екендігін атап өту қажет. Мұндай жағдайда жәбірленуші ҚР АК 143 ... ... ... ... шығарылуын ғана емес, ... ҚР АК 951 ... ... ала ... ... зиянның өтелуін де
талап етуге құқылы. Әдепсіз ... зиян ... ... ... аударуға
тұратын мән-жайлар коэффициентінің өсуі үшін негіз болып табылады. Осыған
байланысты тұлғаның ар-намысына, қадір-қасиетіне және ... ... ... ... ... ... келтірілген моральдық зиян өтемінің
сомасын ... ... зиян ... ... ... ... атап өту қажет (ҚР АК 951 ... Оған ... ... ... ... өтелуге жататын моральдық зиян сомасының мөлшерін
белгілеу кезінде назар ... ... ... коэффициенті
мәліметтердің таралу аясына байланысты өзгеріп отырады.
Қорлау жәбірленушіге кір келтіретін ... ... ... орын алуы ... ... ... ... қылық, жәбірленушіге
жіберілген әдепсіз хат және т. б.). Бұл ... ... ... ... ... олар адамның моральдық зиянды өтеу туралы талап
қоюына негіз ... ... ... мұндай жағдайда моральдық зиян
келтіргені үшін жауапкершіліктің жалпы құрамы (зиян ... ... ... ... ... кір ... ... тарату
фактісінің болмауы ҚР АК 143 бабын қолдануға мүмкіндік бермейді. Өтелуге
жататын моральдық ... ... ... жеке ... ... ... ... төмендетілуі ықтимал. Мұндай жағдайда зиян
келтіруші қарым-қатынастың тиісті нысанының жәбірленушімен ... ... ... ... ... дәлелдеуі тиіс.
Жәбірленушінің үшінші тұлғалармен қарым-қатынасқа түсу ... ... ... ... ... өздері үшін жалпы қабылданған жүріс-тұрыс
ережелері болып табылады. Ал бұл өз кезегінде моральдық зиян мөлшерінің
төмендеуіне ... ... ... ... ... ... ... дәлелдейді.
Тұтынушылардың құқықтары мен өзге де мүліктік құқықтарды бұзу ... зиян ... ... ... ... ... жәбірленушіге жан азабын және/
немесе тән ... ... ... ... ... ... моральдық зиян
кез-келген жағдайда өтелуге жатпайды. ҚР АК ... зиян ... ... ... әдісінің қолданылуын едәуір тарылтты деп айтуға
болады. ҚР АК 141 ... ... ... емес өзіндік құқықтары бұзылған
адамның ... ... ... құқығы бар. Ал мүліктік құқықтардың
бұзылуының салдарынан келтірілген моральдық зиян заң актілерінде тікелей
көзделген ... ғана ... ... (ҚР АК 951 бабының 4 тармағы).
Қазіргі кезде ... ... ... акт ретінде тек Қазақ ... ... ... ... ... ... Заңын
айтуға болады.
Аталған заң адам құқықтық қатынасқа түсетін ... ... ... кең ... ... Атап ... бұл азаматтық
қатысуымен болатын төмендегі шарттық қатынастар: бөлшектеп сатып алу-сату,
тұрмыстық мердігерлік, комиссия, ... ... ... ... ... ... сақтандыру және т. б.
Қазақ Советтік Социалистік Республикасының “Тұтынушылардың құқықтарын
қорғау туралы” Заңның 18 бабына сәйкес “азаматтың тұтынушылардың құқықтарын
қорғау ... ... ... құқықтарын бұзу салдарынан келтірілген
моральдық залал кінәсі болған ретте, егер КСР ... мен ... КСР ... ... ... ... сот белгілеген мөлшерде залал
келтірушінің өтеуіне жатады”.
Аталған санаттағы істер бойынша моральдық зиян ... ... ... ... тұратын мән-жайлар ретінде: жан және тәне ... ... ... ... ... ... келтірілген мүліктік
зардап мөлшері, мүліктің функционалды тағайынымы, жәбірленушінің негізді
талаптарын ... ... зиян ... ... және т. ... ... болады. Аталған мән-жайлар назар аударуға тұратын өзге де мән-
жайлар коэффициентіне (с) әсер ... ... егер ... ... ... мен оның ... демалып жатқан
саяжайы өртеніп кететін болса, аталған жағдай ... ... ... ... ... мен ... ... Мұндай жағдайда өртеніп
кеткен мүліктің нарықтық бағасы немесе ... ... ... анықтау кезінде есепке алынбауы тиіс.
Қарастырылып отырған санаттағы істер бойынша адамның жеке ... ... ... негізінен жәбірленушінің жасы мен
физикалық жағдайы әсер ... ... ... ... өтеу ... талап қоюының
негізі болып табылатын келесі мүліктік құқықтар категориясы-мүліктік емес
құқықтарымен тығыз байланысты мүліктік ... ... ... бұзу ... ... емес ... мен ... құқықтарға нұқсан келтіруге
әкеліп соқтырады. Мәселен, жұмыссыздық, ауру, мүгедектік немесе өзге ... ... ... ... ... ... пен оның отбасы мүшелерінің
денсаулығы мен әл-ауқаты қолдау үшін қажетті өмір сүру деңгейін қамтамасыз
ету жөніндегі құқық. ... ... ... ... Адам ... ... 25 ... ғана емес, сонымен қатар ҚР Конституциясының
нормаларында да бекітілген. Қажетті өмір сүру ... ... ... ... табылғанымен, оның өмір сүру мен денсаулық сақтау құқығымен
байланысты екендігі айғақ, сол ... ... ... ... түрде
екінші аталған құқықтың бұзылуына әкеліп соқтырады.
Бүгінгі таңда адамның денсаулық ... және ... ... ... төлемеу жөніндегі құқықбұзушылықтар
мемлекетімізде кең етек жайды. ҚР АК 922 ... ... ... ... ... үшін мүліктік жауапкершілікті мемлекет мемлекеттік бюджет
есебінен көтереді. Мемлекет пен ... ... ... ... ... сипатқа ие болатын мұндай ... ... ... ... ... ... олардың бұзылуы жалпы ереже бойынша
моральдық ... өтеу ... ... ... жауапкершіліктің
туындауының негізі болып табылмайды. Алайда, осыған байланысты адамның
денсаулық жағдайына ... және ... үшін ... ... болып басым көпшілік жағдайда халықтың әлеуметтік
қамсыздандырылмаған тобы болып ... ... ... ... ... ... субъектілердің (жәрдемақы алушылардың)
жан азабы мен тән азабын ... ... ... ... ... ... жәрдемақы белгілі бір тұлғалар үшін ... ... өмір ... ... бір ... ... бірден-бір
матералдық көзі болып табылады, оның төленбеуі немесе мерзімінде төленбеуі
тиісті тұлғаның өмір сүру үшін қажетті ... ... және т. ... мүмкіндік бермейді. Яғни, бұл оны ең төменгі өмір сүру ... ету және ... ... бір ... ... мүмкіндігінен
айыра отырып, адамның денсаулығына, өміріне кері әсер ... жан және ... ... ... ... ... әлеуметтік сипаттағы
төлемдерді мерзімінде төлемеу жөніндегі құқыққа ... ... ... құқығымен қатар, мүліктік емес құқығын да бұзады.
Соңғысы өз кезегінде моральдық ... өтеу ... ... құқықтық
жауапкершіліктің туындауына негіз болып табылады. Осыған байланысты
баяндалып отырған жағдайда ... ... ... ... ... тек ... құқықтар әлеуметтік сипатқа (денсаулыққа, жұмыссыздыққа
байланысты жәрдемақылар және т. б.) ие болған жағдайда ғана бастама ... деп ... ... ... ... ... мөлшерін анықтау кезінде
жәбірленушінің жеке қасиеттері мен ерекшеліктері (і) ретінде оның жасы, жан
және тән азаптарының деңгейіне әсер ... ... ... ... ... істерге қатысты назар аударуға тұратын өзге де мән-жайларға (с)
әлеуметтік төлемдердің мерзімінде төленбеуі байланысты болған денсаулықтың
нашарлауы, ... ... ... мерзімі, жәбірленушінің мүліктік
және отбасылық жағдайы, өмір сүру деңгейі және т. б. ... ... ... ... ... ... зиян мәселесімен
акционерлердің - жеке тұлғалардың ... емес ... ... ... ... зиян ... тығыз байланысты. Азаматтық
айналымда бағалы қағаз ... ... ... ... ... қағаз иелерінің - акционерлердің құқықтарын акционерлік қоғамдар –
акция эмитенттерінен тиісінше қорғау ... ... ... ... меншік құқығының пайда болуы заңды тұлға ретіндегі акционерлік
қоғам мен акционердің арасында ҚР ... ... ... ... ... ... ... негіз болады.
Аталған заңның 1 бабының 2 тармағына сәйкес акция – акционерлік қоғам
шығаратын және ... ... ... ... ол ... ... ... таратылған жағдайда оның мүлкінің бір бөлігін алу ... ҚР заң ... ... өзге де ... ... қағаз. Яғни, акция акционердің қоғамға қатысты міндеттемелік құқығын
куәландырады.
ҚР “Акционерлік қоғамдар туралы” Заңының 13 ... ... ... жәй
акция иелерінің төмендегідей құқықтары бар:
1. дауыс беруге енгізілетін ... ... ... ... ... ... акционерлердің жалпы жиналысына қатысуға;
2. қоғамда таза табыс болған жағдайда дивидендтер алуға;
3. қоғам таратылған кезде мүліктің бір ... және т. ... ... ... ... ... міндеттемелік құқықтары
жәй акционерге қарағанда тар: ... ... оның ... ... қатысу құқығын бермейді (Заңның 13 бабының 3 тармағы). Сондай-ақ
Заңның 14 бабына ... ... ... қоғамның қызметі туралы ақпарат
алуға, акционерлердің жалпы жиналысына ... ... ... ... ұсынуға, сондай-ақ қоғамның қызметі туралы жазбаша сауал салуға
және қоғамға сауал келіп түскен ... ... 30 күн ... ... алуға құқылы. Сонымен, жоғарыда көрсетілген заң нормаларына
құқықтық талдау жасайтын болсақ, ... ... және ... ... ... иеленетіндігі жөнінде қорытынды жасауға болады.
Біріншісіне дивиденд алу және ... ... ... мүліктің бір бөлігіне
құқық жатса, екіншісіне – ... ... ... қатысу, қоғамның
құжаттарымен танысу құқығы және т. б. ... ... ... ... емес ... жеке ... ... байланысты
құқықтар тобына жатпайтындығы, сол себептен акцияға меншік құқығының үшінші
тұлғаға өтуімен аталған бағалы қағаз ... ... ... орын ... атап өту ... ... емес ... бұзылуы көбінесе
акционерлердің жалпы жиналысын өткізуімен және/ немесе қоғамның ... ... ... ... ... туралы хабарламау немесе
тиісінше хабарламау, жиналысқа қатысуға кедергі келтіру, дауыс беру ... ... ... ... ... кеңесіне сайлау үшін ұсынылған
кандидатураны заңсыз қоспау және т. б.) байланысты. Аталған мүліктік ... ... бір ... ... - ҚР ... ... Заңының 14 бабының 1 тармағының 6 тармақшасында бекітілген. Оған
сәйкес акционер қоғамның ... ... ... сот ... ... ... ... немесе заңды тұлға) мұндай ... ... ... ... ... өзге ... шешімін жарамсыз деп
тану туралы талап-арыз беру арқылы жүзеге ... ... Сол ... ... емес ... қорғау үшін ҚР АК 9 бабында көзделген
құқықты бұзатын немесе оның бұзылу қаупін тудыратын әрекеттерге тыйым салу
және ... ... ... ... ... құқықтарды қорғаудың
әдістері де қолданылуы мүмкін. Мұндай әдіс-тәсілдер қоғамның лауазымды
тұлғаларымен акционерге ... ... ... ... ... өзге де осы сияқты құқыққа қарсы әрекеттер жасалған жағдайларда
пайдаланылады.
Акционердің мүліктік емес ... ... тағы бір ... ... ... ... ... зерттеуді қажет етеді. Осыған байланысты, ең
бірінші кезекте, ҚР АК 951 ... ... ... зиян ... жан ... ... түсінілетіндіктен, азаматтық құқықты қорғаудың аталған әдісі тек
акционер – жеке тұлғаға ғана қатысты бола ... ... ... ... ... ... жан және тән азабын шегіп, басынан кешіре алмайды.
Сондықтан мемлекетіміздің қолданыстағы заңнамасының акционер – жеке ... ... емес ... ... ... ... ... арқылы
қорғауға жол беретіндігін немесе бермейтіндігін қарастыру қажет.
ҚР АК 141 бабы моральдық зиянның азаматтың мүліктік емес ... ... ... ... ... Бұл ... ... “Мүліктік емес өзіндік құқықтар” деп ... 3 ... ... ... Моральдық зиян түріндегі азаматтық
құқықтарды қорғау әдісі арқылы қорғалуға ... ... емес ... мен ... ҚР АК 115 ... белгіленген: жеке адамның өмірі,
денсаулығы, қадір-қасиеті, абырой, игі атақ, іскерлік бедел, жеке ... ... жеке ... мен ... ... есім алу ... ... бөлу
құқығы, шығармаға қол сұқпаушылық ... және ... ... ... мен ... ... құқықтар мен игіліктер төмендегідей ортақ
белгілермен сипатталады: олар абсолютті сипатқа ие, тұлғаның еркінен ... ... ... ... ... Осыған байланысты акционер
мүліктік емес құқықтарының ҚР АК 115 бабында көрсетілген және ... ... ... атап өту ... ... олар (акционер
құқықтары) салыстырмалы, мәміле негізінде пайда болады және бағалы қағазбен
бірге белгілі бір ... ... ... өтуі мүмкін.
Жоғарыда аталғандардың негізінде акционердің “мүліктік ... ҚР ... ... мүліктік емес құқықтар ... және ... ... ... ... ... ие
екендігі жөнінде қорытындыға келуге болады Сол себептен мұндай құқықтардың
бұзылуы моральдық зиянды өтеу үшін ... ... ... тиіс ... ... қоғамда болып жатқан үрдістердің қарқындылығы мерзімді
және адекватты ... ... алда келе ... алайда тиісті объективті
құқық нормаларының жоқтығы немесе жеткіліксіздігі жеке ... ... ... адам ... ... ... ... тиіс.
Азаматтық құқықтың құндылығы қоғамдық қатынастарды реттеумен
шектелмейді, өйткені ол жаңа ... ... ... ... мен ... септігін тигізеді.
Демократиялық даму жолы, нарықтық қатынастардың қалыптасуы ... ... ... ... жеке ... емес құқықтарды
моральдық зиян институты арқылы азаматтық құқықтық қорғау мәселесі ерекше
маңызға ие. Себебі қоғамдық назардың ... ... оның рөлі мен ... құқықтары мен бостандықтары тұра бастады.
Сонымен, тұлғаның мүліктік емес ... мен ... ... ... ... осы ... ... заңнама
нормаларына құқықтық талдау жасау теориялық және ... ... ... ... мен ұсыныстар жасауға мүмкіндік береді:
1. Бүгінгі таңда мемлекетіміздің азаматтық ... ... емес ... мен ... ... ... өтеу
институты арқылы қорғалуы олардың маңызының, өзектілігінің
көрінісі ... ... ... емес ... ... ... ... қарамастан, азаматтық құқықтық реттелуге жатады, өйткені
азаматтық құқықтың ... ... ... ... ... ... ... материалдық емес игіліктер мен құқықтардың
қорғалмауына жол бере ... ... зиян – бұл ... ... емес ... және ... жан азабы мен тән азабы түрінде ... ... ... жеке және ... ... өзіндік
мүліктік емес құқықтары мен игіліктерінің бұзылуы, кемсітілуі
және олардан айырылуы ретінде моральдық зиян ұғымын анықтайтын
ҚР АК 951 ... 1 ... ... пен оның ... логикалық байланыс бұзылып отыр. Сол себептен ҚР АК-
де бекітілген моральдық зиян ұғымының ... ... мен ... ... ... ... зиян – адамның психофизикалық жағдайына тікелей әсер
ету ... ие ... ... ... ол ... ... ғана келтірілуі мүмкін. Демек, заңды тұлға
мүліктік емес ... ... ... ... ... олардың бұзылуы мен кемсітілуі жалпы негіздер
бойынша өтелуге жататын зиян ... ... қоса ... ... ... ... ... азаматтық заңнама
мен оның қолданылу тәжірибесін жетілдіру үшін ҚР АК 951 бабынан
моральдық зиян ... ... ... ... заңды
тұлғаларды алып тастау қажет.
4. Жәбірленушінің мүліктік құқықтарының ... ... ... өтеу тәжірибесін белгілі бір сәйкестілікке
келтіру мен ... заң ... ... ... ... ... ... енгізілу
мүмкіндігін ұсынуға болады:
- ҚР АК 352 бабын АК 951 бабының 4 ... ... ... мәтінде баяндау: “міндеттеменің бұзылуынан келтірілген
моральдық нұқсан заң ... ... ... ... ... 350 ... көзделген залалдардан тыс өтеледі”.
- ҚР Жоғарғы Сотының 21.06.2001 жылғы “Соттардың моральдық зиянды
өтеу жөніндегі заңнаманы ... ... №3 ... 13 ... 3 ... ... мен заңдылығын
қайта қарау. Өйткені аталған нормаға ... ... ... ... міндеттемелерді орындамау, егер борышқордың
міндеттемені тиісінше орындамауы несие берушінің ... ... ... емес ... моральдық зиянның
өтелуіне негіз болуы мүмкін. Осыған байланысты міндеттемедегі
несие ... ... ... ... ие ... борышқордың міндеттемені орындамауы немесе тиісінше
орындамауы несие берушінің мүліктік құқықтарын бұзатындығын атап
өту қажет.
5. Талап қою ... ... ... немесе денсаулығына
келтірілген зиянның орнын толтыру туралы ... ... ... қою ... өтіп кеткеннен
кейін қойылған талаптардың талап қойыла бастаған соң үш жылдан
асырмай қанағаттандырылатындығын белгілейтін ҚР АК 187 ... ... ... ... етеді. Біріншіден, “талап қою
мерзімі өтіп кеткеннен кейін” деген сөздерді заң ... ... ... себебі аталған нормадағы үш жылдық уақыт кезеңі
талап қою мерзімі емес, жәбірленушінің өмірі мен денсаулығына
келтірілген зиян салдарынан ... ... ... ... уақыттық кезеңін білдіреді. Сондықтан ҚР АК 187 бабының
3 тармағының 2-ші ... ... ... ... ... ... тұрғыдан дұрысырақ болар еді: ... ... өтеу ... ... ... ... дейінгі үш
жылдан асырмай қанағаттандырылады”.
6. Бүгінгі таңда қандай да бір адамның ... ... ... пайдалануға жол бермейтін ҚР АК 145 бабы ... емес ... ... ... ... ... ... мыңдаған талап-арыздардың қойылуына негіз болып
табылады. Себебі мемлекетіміздегі кез-келген дерлік бұқаралық
ақпарат құралының ... ... бір ... ... ... ... ... пайдаланумен тығыз
байланысты. Аталғандарды ескере отырып, ҚР АК-нің 145 ... және ... ... ... ... ... ... өзгертулер енгізілу қажет
деп есептейміз:
- егер бұқаралық ақпарат құралдарымен түсірілген ... ... ... ... ... қатысты және
теріс сипатқа ие болмаса және объективті ... ... ... ... алу ... ... онда
таратылған бейнелеу туындысы заңды деп танылып, ҚР АК ... ... ... ... Зиян ... туындайтын тиісті міндеттемелерге “моральдық
зиян презумциясы” қағидасы қолданылуы тиіс деп ... ... ... ... ... ... ... әрекет жасалған
кез-келген жеке тұлға, егер зиян келтірушімен өзгеше/ керісінше
дәлелденбесе, моральдық ... ... ... ретінде танылады”.
Моральдық зиян презумциясының сот тәжірибесінде қолданылуы
негізді, сондықтан болшақта аталған қағида заңнамалық ... ... ... ... бір ... ... құрамының белгілерін қамтитын
әрекеттері жөнінде тиісті құқық қорғау органдарына ақпарат беру
ар-намыс, қадір-қасиет және ... ... кір ... ... ... танылмауы тиіс. Себебі тиісті
органдар мен ... ... ... ... ... ... кіреді, ал ҚР Конституциясымен
кепілдік берілген кінәсіздік презумциясы аталған ... ... ... ... олар ... ... дейін сенбеуге ... ... ... тұлғаның ҚР АК 143 бабының негізінде
моральдық зиянның ... ... ету ... ... ... Сот ... құқықтық талдау жасаудың нәтижесінде бүгінгі
таңда ҚР ... ... ... ... ... қадір-
қасиетке және іскерлік беделге кір келтірілген ... ... ... моральдық зиянды өтеу жөніндегі
істерді қарау кезінде бірқатар қиындықтарға кездесетіндігі
жөнінде ... ... ... Осы салада туындайтын
мәселелерді құқықтық реттеу өте күрделі болып табылатындығына
қарамастан, оларға ... ... ... ... ... мойындау қажет.
10. Интернет желісі арқылы келтірілген моральдық зиянды өтеу
процедурасының ... ... ... аталған
құқықбұзушылықтың салдарын жоюдан гөрі, оның ... ... ... үшін де, ... үшін де ... ... ... деп есептейтін. Сондықтан, біздің
көзқарасымыз бойынша, Интернет желісіндегі сайттардың меншік
иелері ... ... ... ... ... және таратуға шектеу қоюлары қажет:
- ақпараттың қайнар көзінің міндетті түрде көрсетілуі;
- таратылатын мағлұмат ... және ... ... ... ақпарат сипатына ие болмауы;
- тиісті мәлімет дөрекі, әдепсіз, ... ... ... ... ... сөздерді қамтымауы қажет.
Аталған талаптарға сәйкес ... ... ... тізім”
қағидасы бойынша сайттың меншік иелері тарапынан сұрыпталып,
Интернет желісіне орналастырылмауы тиіс. ... ... ... сөз ... ... шектелуіне әкеліп соқтырады,
сондықтан тұлғаның белгілі бір субъект туралы ар-намыс пен қадір-
қасиетке кір келтіретін, бірақ ... сай ... ... ... ... ... ... механизмін ұсынуға болады:
мұндай мағлұмат ақпарат таратушының жеке басы толығымен, дәлелді
анықталғаннан кейін ғана Интернет ... ... Бұл ... ... ... бойынша, сайт иелерінің
аталған міндеті заңнамалық деңгейде бекітіліп, ол орындалмаған
жағдайда кінәлі тұлғалар жауапкершілікке тартылуы керек. Мұндағы
“кінәлі ... ... ... ... жөніндегі заңмен
бекітілген міндетін орындамаған кінәлі сайт иелері танылады.
Осыған байланысты сайт ... кір ... ... ... ... моральдық зиян үшін “кінәлі
жауапкершілігі” презумциясы тек қана Интернет ... ... сай ... ... ... ... таратылған
және сайттың меншік иелерінің заңмен ... ... ... ... ... ... ... жағдайда ғана қолданылуы тиіс екендігін атап ... ... жүйе – ... желісі арқылы келтірілген моральдық
зиян үшін жауапкершілікті ... ... ... өз
талаптарын негіздейтін дәлелдемелерді сотқа тапсырумен
байланысты ... ... Атап ... бұл – ... ... мәліметтерді кез-келген уақытта жою
мүмкіндігінің ... мен ... ... ... ... ... үшін талап қоюшының тиісті іс жүргізушілік
құқықтарының болмауы. Менің пікірім бойынша, аталған ... ... ... жолы – ... мемлекеттік ұйым
құру. Ұйымға Интернет жүйесінде орналастырылған ақпаратты
бекіту және сотта ... ... ... да бір ... ... фактісін мәлімдеу құқығы беріліп,
қызметі заңнамалық деңгейде реттелуі тиіс. Бұл ... ... ұйым ... ... ... ғана ... ... бұзылған құқықтарын қорғау Интернет желісі
бойынша моральдық зиян келтіруден туындайтын міндеттемелер шетел
элементімен ... ... ... ... ... ең ... кезекте, қолданылатын құқықты анықтау, шет
мемлекетінің заңнамасында Интернет арқылы келтірілген моральдық
зиянды өтеу институтының ... ... ... ... жерді анықтау мәселелерімен байланысты. Жоғарыда
аталған мәселелерді шешудің жолы ретінде ҚР АК-ге жаңа ... оның ... ... ... ... ... ... желісі бойынша ар-намысқа, қадір-қасиетке және ... кір ... ... ... ... зиян келтіру салдарынан
туындайтын міндеттемелер жөніндегі құқықтар мен міндеттер жәбірленушінің
таңдауы ... ... ... тұратын тұрғылықты жердегі елдің құқығы;
2. жәбірленуші азаматы болып табылатын елдің құқығы;
3. жәбірленуші заңды тұлға ... ... ол ... ... ... ... анықталады”.
13. Сот тәжірибесіне құқықтық талдау жасаудың нәтижесінде соңғы
жылдары жекелеген ... ... мен ... ... теріс сипаттағы мәліметтерді бұқаралық ақпарат
құралдары арқылы таратумен ... ... ... ... ... ... Сол ... аталған
категориядағы істерді талдау осы салада ақпаратты жеткізудің
белгілі бір стильдік ... ... сай ... ... ... ... ... жоқ
екендігін көрсетті. Сондықтан, біздің көзқарасымыз бойынша,
заңгерлердің, журналистердің қатысуымен арнайы кешенді ғылыми
зерттеу жүргізу, ... ... ... ... үшін ... ... ... сөздік шығару, ҚР
Жоғарғы Сот Пленумының түсініктеме беруі ... ... ... мен ... ... ... ... оң әсерін тигізеді.
14. ҚР “Бұқаралық ақпарат құралдары туралы” Заңының 26 бабы ... мен ... ... ... ... ... кір келтіретін мағлұматтарды таратқаны үшін
“кінәлі ... ... ... ҚР АК 951 ... ... ... зиян зиян келтірушінің кінәсіне қарамастан
зиян тұлғаның ... ... мен ... ... ... ... тарату арқылы келтірілсе, өтелуге
жататындығын бекітеді. Сөйтіп, АК мен заң нормасының арасында
коллизия пайда болады. Аталған ... жою үшін ҚР АК ... 3 ... ... ... ... қажеттігі
туындайды: “… заң актілерінде көзделген жағдайларды қоспағанда,
зиян ар-ожданына, қадір-қасиеті мен іскерлік беделіне ... ... ... ... ... ... ... мемлекетіміздің азаматтық заңнамасында моральдық
зиян өтемінің сомасын анықтаудың белгілі бір ... ... ... ... ... ... “әділеттілік пен
ақылға қонымдылық” қағидаларын басшылыққа ала отырып, біз
аталған мәселені математикалық ... ... ... тырыстық. Атап айтқанда, жұмыста заңмен бекітілген
ережелердің негізінде жекелеген құқықбұзушылықтар үшін ... ... ... ... көрсеткіші беріледі. Мұндай
көрсеткіш орын алған жағдайлардың мән-жайларына (жәбірленушінің
кінәсі, зиян ... ... ... ... ... ... т. б.) байланысты өзгеріп ... ... ... ... ... моральдық зиянның
әділетті және ақылға қонымды мөлшерін анықтауға мүмкіндік
береді.
16. ... ... ... ... ... ... ... кезінде аталған міндеттемелердің өздеріне тән
ерекшеліктерін ескеру қажет. Атап айтқанда, бұл ... ... ... ар-намыс пен қадір-
қасиетке кір келтіретін ... ... ... ... ... ... азаматтардың
денсаулық жағдайларына және ... ... ... ... ... құқықбұзушылықтар
мүліктік жауапкершілікпен қатар, мүліктік емес жауапкершіліктің
туындауы үшін негіз ... ... деп ... Себебі
жәрдемақылар олардың алушылары үшін өмір сүрудің, денсаулығын
бір қалыпта ұстаудың ... ... көзі ... ... ... ... мерзімінде төленбеуі тиісті
тұлғаның денсаулығына, өміріне кері әсер ... жан және ... ... ... баяндалып отырған жағдайда мүліктік
құқықтардың бұзылуы моральдық залалдың өтелуіне тек ... ... ... ие болған жағдайда ғана негіз болуы
тиіс.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Нормативтік құқықтық актілер:
1. ҚР Конституциясы. 1995 жыл 30 тамыз // Алматы: Юрист, 2006 ... ... ... ... мен
толықтырулар енгізу туралы - ... ... ... 21 ... ... ... ҚР Азаматтық Кодексі. Жалпы бөлім. 1994 жыл 27 желтоқсан //
Алматы: ... 2006ж., 2007 ... 21 ... ... ... 26 ... ... Заңдарымен енгізілген өзгерістер мен
толықтырулар.
3. ҚР Азаматтық Кодексі. Ерекше бөлім. 1999 жыл 1 шілде, ... ... ... 2006 ж., 2007 ... 7 ... №321-ІІІ Заңымен
енгізілген өзгерістер мен толықтырулар.
4. ҚР Қылмыстық Кодексі. 1997 жыл 16 ... // ... 2003 ж., ... 21 ... ... Заңымен енгізілген өзгерістер мен
толықтырулар.
5. ҚР Азаматтық іс жүргізу Кодексі. 1999 жыл 13 ... ... ... Юрист, 2006 ж., 2007 ... 29 ... ... ... ... мен ... “ҚР ... Кодексінің Ерекше бөлімін заңды күшіне енгізу
туралы” ҚР №410-І ... 1999 жыл 01 ... // ... ... ... ... Республикасындағы еңбек туралы” ҚР №493-І Заңы. 1999
жыл 10 желтоқсан // Алматы: Юрист, 2006 ж.
8. ҚР ... ... ... ... ... 2003 жыл 13 ... ... Юрист, 2006 ж.
9. Қазақ Советтік Социалистік Республикасының “Тұтынушылардың
құқықтарын ... ... Заңы // ... Юрист, 1999 ж.
10. ҚР “Бұқаралық ақпарат құралдары туралы” №451-І ... 1999 жыл ... // ... ... 2006 ... ҚР “Мемлекеттік қызмет туралы” №453-І Заңы. 1999 жыл 23 шілде //
Алматы: Юрист, 2006 ж.
12. ҚР “Жаппай ... ... ... ... ... ... ... 1993 жыл 14 сәуір // Алматы: Юрист, 2000 ж.
13. ҚР Жоғарғы Кеңесінің “Жаппай ... ... ... ... ҚР Заңын күшіне енгізу туралы” Қаулысы. 1993 жыл 14
сәуір // Алматы: Юрист, 1999 ж.
14. ... ... ... мен ... ... ... және ... беделін қорғау жөніндегі заңдардың
қолданылуы туралы” ҚР Жоғарғы Сот Пленумының №6 ... ... 18 ... // ... ... 2005 ... ҚР ... Сотының “Соттардың моральдық зиянды өтеу ... ... ... №3 Нормативтік Қаулысы. 2001 жыл 21
маусым // Алматы: Юрист, 2005 ж.
16. ҚР Көлік және телекоммуникация Министрлігінің ... ж. ... ... ... ... ... ... ресми электрондық мекен-жайларын меншіктеу ... ... ... ... ... ... //
Алматы: Юрист, 2006 ж.
17. ҚР Ақпараттандыру және ... ... ... ... ж. №88-Б Бұйрығымен бекітілген Интернет
желісі сегментінің қазақстандық домендік ... ... // ... Юрист, 2006 ж.
18. “Қазақстан Республикасының сот жүйесі мен судьяларының ... ... ... 25 ... 2000 ... заңы.
19. “Қазақстан Республикасының прокуратурасы ... ... 21 ... 1995 жылғы Заңы.
20. “Нотариат туралы” Қазақстан Республикасының 14 шілде 1997 жылғы
Заңы.
21. ... ... ... ... ... 5 ... жылғы Заңы.
22. “Мемлекеттік баж туралы” Қазақстан Республикасының 31 желтоқсан
1996 жылғы Заңы.
23. “Атқарушылық іс жүргізу және сот ... ... ... ... 30 ... 1998 ... Заңы.
24. “Соттардың азаматтық іс жүргізу заңының кейбір ... ... ... ... Жоғарғы Соты Пленумының
26 маусым 2000 жылғы №9 қаулысы.
25. “Қазақстан ... ... ... мемлекеттік
бағдарламасы туралы” ҚР Президентінің 14 ақпан 1994 жылғы
Жарлығы.
Халықаралық құқықтық ... мен шет ... ... ... Адам құқықтарының Жалпы Декларациясы. 1948 жыл 10 желтоқсан. //
Сборник документов по ... ... Том 1. ... ... 1998. Под ... ... К.К. ... 388-394 бет.
2. Ресей Федерациясының Азаматтық Кодексі. 2 бөлім. 1996 жыл ... ... // ... ... 2006 ж.
Ғылыми әдебиеттер:
1. Агарков М.М. Возмещение морального ... по ... ... //
Проблемы социалистического права. – 1939. - №1.
2. Абдуллина З.К. Участие общественности в судебной деятельности по
гражданским ... // ... ... ... ... конференция профессорско-преподавательского состава.
3. Ащеулов А.Т., Жайлин Г.А. Гражданско- правовая ответственность
за вред, причиненный ... ... ...... – 145 бет.
4. Абдуллина З.К. Производство ... дел в суде ... ... КазГУ им. Аль-Фараби. Издат., ... 1998 ... ... Б. Возмещение морального вреда по законодательству
Республики Казахстан // Гражданское законодательство Республики
Казахстан: Статьи. ... ... / Под ред. ... Вып. 15. – 91 - 108 ... ... З.К. ... ... дел к судебному
разбирательству. Алматы: АТ и СО, 1998 ... ... М. ... ... ... ... о СМИ ... его нарушения // Бюллетень “Законодательство и
практика ... ... ... ... – 2000 ж. ... – 25, 27, 28 ... ... З.К. Окончание гражданского дела без ... ... // ... ... им. ... №9, 1998 ... Басин Ю.Г. Ответственность за нарушение гражданско-правового
обязательства. Учебное пособие. – Алматы, ... ... 1997. – 47 ... ... ... М, 1993 г. Под ред. Шакарян М.С.
11. Батырбаев К.А. Некоторые проблемы применения ... ... // ... ... и практика средств массовой
информации Казахстана”. – 2005 ж. - №21. – 17 ... ... В.Ф. ... ... и ... в
современном гражданском процессе. М., 1990.
13. Белякова А.М. ... ... за ... ... Москва, 1979. – 100 бет.
14. Семенов В.М. Конституционные принципы судопроизводства. М.,
1982.
15. Беляцкин С.А. ... ... ... ...
Москва, 1997. – 61 бет.
16. Шакарян М.С. Субъекты гражданского ... ... ... ... С.Б. ... сетевых отношениий // “Мұнара”. –
2005 ж. - №7. – 15 бет.
18. Ошбалин Ю.А. Средства и ... ... ... ... в ... ... и процессуальном
праве. Тверь, 1991.
19. Брагинский М.И. О месте гражданского права в системе ...... ... // ... ... ... Сб., ... / Под ред. В.Н. Литовкина, В.А. Рахмиловича.
– Москва . – 56-61 ... ... В.Н. ... ... в гражданском процессе. Изд. МГУ,
1991.
21. Брагинский М., Суханов Е., Ярошенко К. Комментарий части первой
Гражданского ... ... ... для ...
М., 1995. – 196 бет.
22. Щеглов В.Н. Субъекты судебного гражданского процесса. Томск:
ТГУ, 1979.
23. ... И. ... ... ... // ... – 1926. - №9. – 12 бет.
24. Треушников М.К. Доказательства и ... в ... ... М: МГУ, ... ... Т. ... ... и деловая репутация как
естественные блага лиц // Бюллетень “Законодательство и практика
средств массовой информации Казахстана”. – 2000 ж. - №13. – ... ... ... А.Т. ... и ... в ... М., ... Ведомости съезда народных депутатов РСФСР и Верховного Совета
РСФСР. – 1991. - №15. – 494 бет.
28. Чечина Н.А., ... Д.М. ... ... теории и практики
гражданского процесса. Л: ЛГУ, 1979 ... ... ... ... Казахстан. Особенная часть:
Коментарий. ... Жеті ... 2000. – 585 ... ... В.Н. ... ... на обжалование в суд действий
должностных лиц. Киев., 1999.
31. ... ... ... ... ... Практика / Под ред. А.Г. Диденко. – Вып. 7. – ... ... Л.Б., ... В.М., Лукашук И.И. Международные нормы о
правах человека и применение их ... М., ... ... ... Республики Казахстан: Статьи.
Комментарии. Практика / Под ред. А.Г. Диденко. – Вып. 9. – ... 214 ... ... В.Н. ... ... лиц в ... процессе. М.,
1991.
35. Гражданское право: В 2 т. Т. 1 / Под редакцией Е.А. Суханова. ... ...... 1998. – 31-33 ... ... М.С. Участие третьих лиц в ... ... М., ... ... Ф.М. Братья Карамазовы. М. 1991. 307 бет.
38. Жуйков В.М. Права человека и власть закона. М., 1995.
39. Жайлин Г.А. ... ... ... за ... преступлении против личности. Автореферат.
Диссертация на соискание ... ... ...... 1999. ... ... Репин В.С. Настольная книга нотариуса. М., 1994.
41. Жанбатырова Ш. Моральдық ... ... ... ... // ... ... – 2003 жыл. - №5. –
70-72 беттер.
42. Научно-практический комментарий к ... ... ... ССР. Изд. ... ... “Законность”. – 1994 ж. - №7. – 30 ... ... М.К. ... к ... ... РФ. Москва, 1998.
45. Зейц А. Возмещение морального ... по ... ... ... ... ... – 1927. - №47. – 1465 бет.
46. Курс советского гражданского процессуального права. Т. 1,2. М.,
1981.
47. ... О.С. ... ... ... Курс ... Ч. ІІІ. –
Ленинград, 1965. – 181 бет.
48. Шакарян М.С. Участие в советском гражданском процессе органов
госуправления. М., ... ... ... У.К. ... к ... 47 ГК РК “Обязательства,
возникающие вследствие ... ... // ... ... ... ... часть: Комментарий. – Алматы
2000. – 561-585 ... ... В. ... гарантии прав сторон в суде первой
инстанции. // Советская юстиция, 1980, №14, с. 5-6.
51. Йенс ... ... емес ... өтеу ... ... // “Заң” журналы. 2003 жыл. - №11. – 33-39 беттер.
52. Матиевский М. Осуществление диспозитивных правомочий в советском
гражданском процессе. // Сов. ... 1980, №8, с. ... ... В.О. ... ... ... в ... //
“Законодательство”. – 2001 жыл мамыр. - №5.
54. Добровольский А.А., Иванова С.А. Основные проблемы исковой формы
защиты права. М: МГУ, ... ... М.Қ. ...... жолы ... 1998 ж. – 33 бет.
56. Трубников П.Я. Защита гражданских прав в ... ... М., ... ҚР ... ... ... 7/25/02 docіd = 1022362.
58. Осокина Г.Л. Право на ... в ... ... ... ҚР ... сот ... – 1994 жыл. - №2. – 18-22 ... Гурвич М.А. Судебное решение. Теоретические проблемы. М., ... ... Н.С. ... ... ... личности. Москва:
“Юридическая литература”, 1965. – 230 бет.
62. Чечот Д.М. Неисковые производства. М., ... ... С. ... ... ... ... мағыналары // Қазақ
әдебиеті. – 2000 ж. - №17. – 7 ... ... ... М., 1990.
65. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан – 2030: Барлық Қазақстандықтардың өсіп-
өркендеуі, қауіпсіздігі және ... ... ... ... ... Жолдауы. – Алматы: “Білім”,
1998. – 96 бет.
66. Осокина Г.Л. Проблемы иска и право на иск. ... ... ... В.М. ... ... ... морального вреда при
защите деловой репутации // ... ... ... ... Т. 2. – ... 2001. – 43-48 ... ... В.Н. Иск о судебной защите гражданского ... ... ... С., ... К. ... ... вреда при
нарушении имущественных прав гражданина // “Российская юстиция”.
– 2001 жыл сәуір. - №4.
70. Особенности расмотрения ... ... ... ... ... Под ред. М.К. ... М., ... Ниязова А.Н. Гражданско-правовое регулирование личных
неимущественных отношений в Кыргызской Республике. ... на ... ... ... ... ... 1999 ж. –
121 бет.
72. Жуйков В.М. О новеллах в гражданском процессуальном ... ... ... М.В. Институт компенсации морального вреда // Актуальные
проблемы современного гражданского права. Т. 2. – ... ... 48-53 ... ... М.В. ... ... возникновение и развитие идеи
компенсации. Учебное пособие. – Алматы, 2000. – 105 ... ... С.В. Сайт – иное СМИ: ... ... // ... права”. – 2001. - №2. – 113 бет.
76. Раимбай Б.Т. Моральный вред и ... ... ... // ... ... современного гражданского права. Т.
2. – Алматы, 2001. – 41-43 беттер.
77. Тагаев А. Моральный вред: когда, кому, ... и за что ... ... и ... ... массовой
информации Казахстана”. – 2000 жыл. - №11.
78. Таранов П. Философия сорока пяти ...... 1999 ... 1079 бет.
79. Утевский Б. Возмещение неимущественного вреда как ... ... // ... советской юстиции”. – 1927. -
№35. – 1083 бет.
80. Черных А.В. Ограничение и ... ... ... ... мир”. – 1998 жыл маусым. – 64-67 беттер.
81. Шиктыбаев Т. Моральный вред: проблемы понятия и ... ... ... в Казахстане”. – 2003. - №4 (22). – 55-58
беттер.
82. Азаматтық құқық, Под ред. № Басина Ю.Г. Сулейменова М.К.
83. ... ... под ред. ... ... ... А.М. Компенсация морального вреда. – М., 1996. – ... ... А.М. ... ... ... в ... ... – 1997. - №7. – 45-50 беттер.
86. Эрделевский А.М. Компенсация морального вреда в ... и ... ... ... – Москва, 1997.
Заң тәжірибесінің материалдары:
1. Обзор судебной практики по рассмотрению дел о возмещении вреда,
причиненного здоровью // Гражданское законодательство ... ... ... ... / Под ред. ... Вып. 9. 95 бет.
2. Постановление Коллегии по ... ... ... ... ... ... ж. №3 а – 242-02 // ... 2006 ... ... ... ... ... ... №2 э – 449 / 05 ұйғарымы. 24 наурыз 2005 ж. // ... 2006 ... ... ... ... ... суда
г. Алматы. №2 э – 449/05. 24 наурыз 2005 ж. // Алматы: Юрист,
2006 ж.
5. Материалы практики суда ... ... 1997 ... ... ... ... ... района города Алматы. 1999
жылғы архив.
7. Практика Верховного суда Российской Федерации по ... за ... г.г. ... ... 1996. 95-111 ... ... практики суда города Алматы. 2000 жылғы архив.
9. Решение Бостандыкского районного суда г. Алматы. 1999 жыл ... // ... ... 2006 ... ... ... Әуезов ауданы сотының мұрағаты. 2001 жыл
[2] Гражданский процесс: Учебник. Третье издание, преработонное и
дополненное / Под. Ред. В.А. ... Н.А. ... , Д.М. ... ... ... Е.Л., 2000. С. ... ... права». 2000 №9 (13).С. 16
[4] Концепция развития ... ... ... ... (проект)//
Юридическая газета, 2001г. 8 августа
[5] Кожухарь А.Н. Право на ... ... в ... ... / Под
ред. Е.Г. Мартынчика . – ... ... 1989. – С. ... Бұл ... ... ... «талап қою» деп аударған екен . «Претензия»
сөзін сол қалпында ... ... ... ... заң мәтіндерін
келтірген жағдайда заңдағы нұсқасын өзгертпей қолдандым.
[7] Комиссаров К.И. Возбуждение гражданских дел по требованию ... ... ... ... ... ... теории и
практики прокурорского надзора.-Свердловск, 1979 . – С. 90.
[8] Осокина Г.Л. Право на ... в ... ... ... на ... Под ред. В.Н. ...... Томск.университет 1990. – С. 116 - 121
[9] ... А.А., ... С.А. ... ... ис ... ... права.М.: МГУ, 1979, 98 бет; Пушкар Е.Г. Исковое производство ... ... ... ... последствия [10]
Добровольский А.А., Иванова С.А. ... ... ис ... ... ... МГУ, 1979, 98 бет; ... Е.Г. ... производство в советском
гражданском процессе (процессуальные последствия возбуждения дел). –Львов:
Вища школа, 1978,44 бет; ... В.Н. Иск о ... ... ... ... для ... / Под ред. Г.Л. Осокиной . – Томск: ... ... 1987 . – С. ... ... Ю.К., Юков М.К. ... прав социалистических организаций в
суде. М: Юридическая литература, 1982 г. – С. ... ... Г.Л. ... ... 112-113 ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық сот ісін жүргізу принциптері5 бет
Азаматтық сот ісін жүргізуге адвокаттың қатысуы: проблемалық мәселелері63 бет
Азаматтық іс жүргізу құқығы қағидаларының түсінігі16 бет
ҚР сот сараптамасы пәнінен лекциялар44 бет
Ұлттың ұлт ретінде қалыптасуы мен мемлекет болуының басты негізі - Ана тілі4 бет
1 Стресс,анықтамасы,жіктелуі,себебі. 2 Домбығу немесе ісіну18 бет
1998-2006 жылдардағы мұрағат ісін дамыту проблемалары47 бет
Swot талдау4 бет
SWOT талдау жүйесі3 бет
Ісіну, оның түрлері, даму жолдарды10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь