Оқу әдістемелік кешені «Құрылыстағы бухгалтерлік есеп» пәнінен

Курстың басты мақсаты: – «Құрылыстағы бухгалтерлік есеп» жоғары оқу орындарында оқитын білімгерлерге бухгалтерлік есептің негізін таныстыруға арналған бірқатар тақырыптардың құрылымынан тұрады. Курстың басты мақсаты – бухгалтерлік есеп және аудит мамандығы бойынша білім алып. Күрделі құрылыс халық шаруашылығының маңызды саласы бола отырып, материалдық өндірістің дамуына, өндірістік күштердің орналасуына және болашақта инвестициялық процестерді басқаруды жетілдіруге шешуші әсер етеді. Күрделі құрылыстың негізгі міндеті өндірістік және өндірістік емес мақсаттағы негізгі қорларды жаңғырту және тез жаңарту болып саналады.

1. ЖҰМЫСТЫҚ ОҚУ БАҒДАРЛАМАСЫ (СИЛЛАБУС)
1.1. ОҚУ ПӘНІНІҢ МІНЕЗДЕМЕСІ

Пәннің пререквизиттері: Білімгер нақты курсты оқып білуі үшін, келесі пәндерден базалық білімі болуы қажет: Бухгалтерлік есеп принциптері, Қаржылық есеп-1, Қаржылық есеп-2, Қаржылық және басқару талдау.
Курстың басты мақсаты Құрылыс негізінен, тапсырыс берушімен келісім шарт негізінде мемлекеттік емес мердігерлік ұйымдар арқылы жүзеге асырылады. Тұрғын үй құрылысында негізінен жеке тұлғалар мен тұрғындар қатынасқа түседі. Тапсырыс берушілер мен мердігерлік ұйымдар арасында байланыс 11 «Құрылыс келісім шарттары» қаржылық есептің халықаралық стандарты (ҚЕХС) негізінде құрылады. Құрылыстың сапасын және тиімділігін жоғарылату бойынша міндеттердің орындалуына ұйымның қаржылық-шаруашылық қызметін бақылау және басқарудың маңызды ақпараттық базасы (негізі) ретінде бухгалтерлік
Курс саясаты
- Студент білу керек- бухгалтерлік есеп жүйесі, бухгалтерлік есептің концепциялары мен принциптері, шоттар жүйесі мен екі жақты жазу, актив, міндеттеме және кәсіпорынның меншікті капиталы туралы түсінік түсініктері болуды көздейді.
- Студент істей білу керек- күн сайын сабақта өткен тақырыптар бойынша қортынды жасап және шаруашылық есепте корреспонденция құра білу, оқу процесінде белсенділік таныту.
- Студент дағдылыққа үйрене білу- студент өз бетінше әр тақырыпқа байланысты құжаттарды ажырата білу және оның қай уақытта қолданылатын, құжатқа байланысты шешімдер қабылдауды және қортынды жасай білуге дағдылану.

Дәріс жинағы
1 Тақырып. КҮРДЕЛІ ҚҰРЫЛЫС

1.1 Күрделі құрылыстың мазмұны және оны ұйымдастыру.
1.2 Мердігерлік құрылысты ұйымдастыру
1.3 Құрылыс өндірісі технологиясының ерекшеліктері
1.4 Құрылыс өндірісіндегі бухгалтерлік есептің міндеттері
1.5 Құрылыс-монтаж жұмыстарының өзіндік құндарына қосылатын шығындардың құрамы мен жіктемесі

Күрделі құрылыс – жаңа кәсіпорындар салуға, қызмет істеп тұрған өндірістік және өндірістік емес саладағы кәсіпорындарды кеңейтуге, қайта қалпына келтіруге, техникалық жарақтандыруға арналған материалдық өндіріс саласының бірі болып табылады.
1. Бернер Д. Директ-костинг Мюнхен, Минск: Экономика, 1993
2. Би Вандер Вил. Управленческий учет (с элементами финансового учета) М.Инфра-1997
3. Дэвид Мидлтон. Бухгалтерский учет и прянятие финансовых решений. (Перевод с англ. Под ред.член-корр РАН И.И.Елисеевой) М.Аудит,Издательское объединение «Юнити», 1997
4. Друри К. Введение в управленческий и производственный учет (Перевод англ.Под ред Н.Д. Эрнашвили) М. Аудит, Юнити, 1989
5. Друри К. Введение в управленческий и производственный учет М.Аудит, 1994
6. Карпова Т.П. Управленческий учет М.Аудит Юнити, 1998
7. Кеулимжаев К.К. Корреспонденция счетов хозяйственных операций по Генеральному плану счетов бухгалтерского учета финансово-хозяйственной деятельности субъектов. Алматы, Бмко, 2000
8. Ластовецкий В.Е. Учет и затрат по фактором производства и центром ответственности. М. Финансы и статистика, 1992.
9. Нидлз Б. И др. Принципы бухгалтерского учета М. Фин. и статистка, 1996
10. Николаева С.А. Особенности уета и затрат в условиях рынка: система «Директ-костинг». Финансы и статистика, 1992
11. Радостовец В.К., Шмидт О.И. Учет и затрат на производство и калькулирование себестоимости продукции, работ и услуг. Алматы, Издательский дом «Бико», 1998.
12. Радостовец В.В., Шмидт О.И. «Теория и отраслевые особенности бухгалтерского учета» Алматы, «Центраудит», 2000.
13. Сатубалдин С.С. Учет и затрат на производство в промышленности США. М.Фин и статистика, 1980
14. Тулегенов Э.Т., Олохтоново Э.А. Нормативный метод учета и затрат на производство. М Фин. и статистика, 1989
15. Ткач В.И., Ткач М.В. Международная система учета и отчетности М.Фин и стат. 1994.
16. Ткач В.И., Ткач М.В. Управленческий учет: Международный опыт, М:Финансы и стат., 1994.
17. Управленческий учет – пособие, разработанные на основе стандартов бухгалтерского учета.Алматы, ЮСАИД КАРАНА, 1999.
18. Хорнгрен Ч.Т., Фостер ДЖ. Бухгалтерский учет: Управленческий аспект М.Фин. и статистика 2000
19. Хорнгрен Ч.Т., Фостер ДЖ. Бухгалтерский учет: Управленческий аспект М.Фин и статистика. 1995
20. Энтони Р. Рис Д. Учет: ситуации и примеры. М:Фин и статистика 1996
21. Яругова А. Управленчесий учет: опыт экономически развитых стран. М: Финансы и статистика, 1991.
        
        АЛМАТЫ  ЭКОНОМИКА ЖӘНЕ СТАТИСТИКА АКАДЕМИЯСЫ
«ЕСЕП ЖӘНЕ АУДИТ » КАФЕДРАСЫ
ОҚУ ӘДІСТЕМЕЛІК КЕШЕНІ
«Құрылыстағы бухгалтерлік есеп» пәнінен
050508 « Есеп және ... ... ... ... ... ... ... – «Құрылыстағы бухгалтерлік есеп» жоғары
оқу орындарында оқитын білімгерлерге ... ... ... ... ... тақырыптардың құрылымынан тұрады. Курстың
басты мақсаты – бухгалтерлік есеп және аудит мамандығы бойынша ... ... ... ... шаруашылығының маңызды саласы бола ... ... ... ... ... ... ... инвестициялық процестерді басқаруды жетілдіруге шешуші әсер
етеді. Күрделі құрылыстың негізгі міндеті өндірістік және ... ... ... қорларды жаңғырту және тез жаңарту болып саналады.
1. ЖҰМЫСТЫҚ ОҚУ БАҒДАРЛАМАСЫ (СИЛЛАБУС)
1.1. ОҚУ ПӘНІНІҢ МІНЕЗДЕМЕСІ
Пәннің пререквизиттері: Білімгер ... ... оқып ... ... ... ... білімі болуы қажет: ... есеп ... ... ... ... ... және басқару талдау.
Курстың басты мақсаты Құрылыс негізінен, тапсырыс берушімен келісім
шарт негізінде ... емес ... ... ... ... ... үй ... негізінен жеке тұлғалар мен тұрғындар
қатынасқа түседі. Тапсырыс берушілер мен ... ... ... 11 ... ... ... ... есептің халықаралық
стандарты (ҚЕХС) негізінде құрылады. Құрылыстың сапасын және ... ... ... ... ұйымның қаржылық-шаруашылық
қызметін бақылау және ... ... ... ... ... бухгалтерлік
Курс саясаты
- Студент білу керек- бухгалтерлік есеп жүйесі, бухгалтерлік есептің
концепциялары мен принциптері, шоттар жүйесі мен екі ... ... ... және ... ... капиталы туралы
түсінік түсініктері болуды ... ... ... білу ... күн ... сабақта өткен тақырыптар
бойынша қортынды жасап және шаруашылық есепте корреспонденция құра
білу, оқу процесінде белсенділік таныту.
- Студент дағдылыққа ... ... ... өз бетінше әр тақырыпқа
байланысты құжаттарды ажырата білу және оның қай ... ... ... ... қабылдауды және қортынды
жасай білуге дағдылану.
Дәріс жинағы
1 ... ... ... ... ... ... және оны ... Мердігерлік құрылысты ұйымдастыру
1.3 Құрылыс өндірісі технологиясының ерекшеліктері
1.4 Құрылыс ... ... ... ... ... ... ... құндарына қосылатын шығындардың
құрамы мен жіктемесі
Күрделі құрылыс – жаңа кәсіпорындар салуға, қызмет ... ... және ... емес ... ... ... қайта
қалпына келтіруге, техникалық жарақтандыруға арналған материалдық ... бірі ... ... жүзеге асырудың ең көп тараған ... ... ... ... және ... ... әдістер
саналады. Құрылысты жүзеге асырудың ең жетілген түрі - мердігерлік әдіс,
мұнда тапсырыс берушімен жасасқан ... шарт ... ... ... ... ... объектінің құрылысын уақытында және жобалау-
сметалық құжаттарға сәйкес салуға және тапсыруға міндетті ... ... әдіс ... ... ... ... ... жөндеу-құрылыстық цехтар немесе ұйымның басқа ... ... ... ... ... ... арнайы құрылыстық немесе монтаждық-
технологиялық жұмыстарды орындау үшін кәсіпорын тікелей мердігерлік келісім
шарт бойынша субмердігерлік-монтаждық және ... ... ... ... ... ... ... жағдайда бір мезгілде
шаруашылық және ... ... ... шарт бойынша) әдістер арқылы
(аралас әдіс) қатар жүргізіледі.
Құрылысты жүзеге асырудың негізгі қатысушылары болып:
( тапсырыс берушілер – жаңа ... ... ... мен ... және ... да ... ... қалпына келтіруді, жаңартуды
және техникалық жаңартуды ұйымдастыратын, тапсырыс беретін, қаржыландыратын
және бақылайтын ұйымдар мен мекемелер.
( жобалау ...... ... - ... ... ... жаңа
құрылысты салуға, ғимараттар мен құрылыс-жайларды және басқа ... ... ... ... ... және ... ... техникалық және басқа да құжаттарды дайындайды.
( ғылыми-зерттеу ұйымдары – нақты ... ... ... ... ұйымының жұмыстарының және құрылыс-жайлары
мен жергілікті жердің ерекшіліктерін есепке ала отырып, жаңа және қызмет
істеп тұрған ... ... ... мақсатында ғылыми-зерттеу
жұмыстарын жүргізеді.
1.2.Мердігерлік құрылысты ұйымдастыру
Мердігерлік құрылыс-монтаж ұйымдары тапсырыс берушімен жасақан келісім
шарт бойынша ... мен ... ... ... ... үшін ... орындайды. Мердігерлік келісім шарт тапсырыс беруші мен бас
мердігерлік ұйымдардың арасындағы ... ... ... ... кезінде мердігерлік құрылыс ұйымы ... ... ... ... ... оның ... ... жұмыстарын
орындаудың тәртібі, көлемі, мерзімі және құрылыстың келісім ... ... ... жұмыстарының сметалық құны, мердігердің
қызметіне байланысты тапсырыс ... ... ... мен ... ... ... айырмасы, көп жылғы еңбегі үшін төлемдер,
жұмысшыларды тасымалдау ... ... ... ақы, ... ... ... вахталық әдіспен жұмыстарды ұйымдаcтыру және басқа да
шығындар, сонымен ... ... жаңа ... ... байланысты
жұмыстары; құрылыс-монтаж жұмыстарының құнына қосылатын ... мен ... ... ... ... ... және таға
басқа да шығындар) жатады. Мердігерлік ... ... ... ... және ашық бағамен екі түрі болады.
Нақты бекітілген бағамен мердігерлік құрылыс келісім шарты бойынша екі
жақ құрылыс жұмыстарының ... ... ... немесе өзгермелі баға
бойынша орындалған жұмыс бірлігіне бекітілген құнына келісімге келеді.
Ашық бағамен келісім шарт ... ... ... ... ... ... ... шығындар және келісілген сыйақы
мөлшері қоса ... ... шарт ... ... ... ... ... жұмыстарының бастапқы келісім құны;
б) келісім шарттың өзгеруіне ... ... ... ... және ... ... ... сыйақы түріндегі төлемдер.
Мердігерлік құрылыс келісім шартының өзгерісі – келісім шарт бойынша
бұл кірістің жоғарылауына немесе ... ... ... ... ... және ... мерзімін өзгерту жөніндегі тапсырыс берушінің
бұйрығы.
Талаптар бойынша кірістер – бұл келісім ... ... ... ... ... үшін мердігердің тапсырыс берушіден алуға тиісті
сомалары.
Сыйақы төлемдері – ... ... ... мөлшерлеме (норма)
орындалғаны немесе артық орындалғаны үшін ... ... ... ... шарт бойынша шығындарға төмендегілер қосылуға
тиісті:
а) осы келісім шартқа байланысты тікелей шығындар;
б) мердігерлік ... шарт ... ... және келісім шарттың
құнына қосылатын ... ... ... ... ... шығындар;
в) мердігерлік құрылыс келісім шартының ... ... ... ... ... ... ... құрылыс шартының шарттарында ... ... ... ... шығындардың құрамына жалпы және әкімшілік
шығындардың кейбір түрлері қосылуы мүмкін.
Күрделі құрылыс ... бас ... ... ... көмек ретінде мамандандырылған субмердігерлік ... ... ... кешенді тресттер мен басқармаларды, құрылыс
механизацияларының трестері мен басқармаларын шақырады.
Бас мердігерлер субмердігерлік ... ... ... ... ... ... ... салуға, су ... ... ... ... ... ... жылыту
жұмыстарын орындауға шақырады.
Бас мердігер мен субмердігердің арасындағы ... ... ... мен ... ... ... ... шарттың негізінде
жасалған келісім шартпен рәсімделеді. Субмердігерлік келісім шарт ... ... ... бас ... ... ... орындаған
жұмыстарды бас мердігерлер қабылдап, содан соң құрылысы аяқталған
объектінің ... ... ... ... тапсырыс берушіге
тапсырады.
Құрылыс ұйымдарының құрамында әртүрлі қосалқы (көмекші) өндірістер мен
қызмет көрсетуші ... ... ... Бір ... ... ... үшін ... материалдары мен жартылай фабрикаттарды
(тас, қиыршық тас, құм және басқа да ... ... ... ағаш өңдеу шеберханалары, бетон және темір ... ... ... ... кірпіш зауыттар және т.б.) өндіру, қайта
өңдеу шығару және дайындаумен айналысады.
Кейбір қосалқы (көмекші) ... ... ... ... ... және т.б. (электр станциясы, бу ... ... ... ... ұйымдары және т.б.) қамтамасыз етеді.
1.3 Құрылыс өндірісі технологиясының ерекшеліктері
Құрылыс өндірісінің ... ... ... талдамалық (аналитикалық) және жиынтық (синтетикалық)
есебіне елеулі әсер етеді.
Құрылыс ... ... ... байланысты болады. Құрылыс барысында
дайындалған өнім ... ... да, ал ... техникалары жаңа
объектілерге көшіріледі. Жұмысшы күшін және ... ... ... ... ... шығындарды қажет етеді. Кейбір шығындар (құрылыс
машиналары мен ... ... ... есепте алдын ала
жинақталып, тиісті мерзімі және объектілері ... ... ... ... өнімнің бір өлшемін дайындау үшін бірнеше есепті
мерзімді құрайтын ұзақ уақыт қажет болады.
Өндірістің басқа ... ... ... ... ... ... және ... объектілерде бір уақытта жұмыстардың
қатар жүргізілуін қалыптастыратын ... ... көп ... ... ... ... өзгермелі метеорологиялық жағдайларында
жұмыстардың ашық жерлерде ... ... әсер ... ... қыс ... ... үшін ... есеп
шоттарында көрсетілуге тиісті қосымша материалдық шығындар, ... ... ... ... ... ... орындарында ашық сақтауда көп мөлшерде материалдар ... ... құм, ... және т.б.) болады. Материалдардың ұзақ
уақыт бойы ашық жерлерде сақталуы ... ... ... ... құндарының жойылуына әкеліп соқтырады.
Ай бойы ашық сақтаудағы материалдар ... ... ... ай ... ... ... ... үшін ашық сақтаудағы
материалдарға түгендеу ... ол өз ... ... ... ... ... ... жұмыстары көлік құралдары жете алмайтын, электр
желілеріне жақын жерлерде жүргізіледі.
Құрылыс жұмыстары сонымен қатар, күрделі ... ... ... ... ... бір ... жалпы құрылыстық,
мамандандырылған, іске қосу және ... да ... ... жүргізіледі.
Өндірістің технологиялық процесі бас мердігердің жетекшілігімен жүзеге
асырылады. Құрылыста бас ... ... ... ... көрсетілуге тиісті күрделі өзара байланыс жүйелерінің қалыптасуына
әкеліп ... ... ... ... ... ұйымдастырылуына
әсер етеді, себебі, нормативтік құжаттардың қалыптасуы мен ... ... ... ... ... шығындар есебін
ұйымдастыруға әсер етеді.
1.4 Құрылыс өндірісіндегі бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... ... болып
мыналар саналады:
- пайдананылған материалдық ресурстарды, жұмысшылардың ... ... ... мен техникаларының қызметтерін дер кезінде, ... ... ... ... ... ... сәйкес мәліметтерді уақытында
есепте көрсету үшін құжаттарды есеп бөліміне тапсыру;
- құрылыс-монтаж ... ... ... құрылыс объектілеріне
байланысты калькуляция баптары бойынша дұрыс және уақытында көрсету;
- материалдық, еңбек және ... ... ... сақталуын
бақылау, нақты шығындардың нормадан ... және ... ... үшін ... ... ... бөлімшелердің және учаскілердің қызмет нәтижелері мен
өнімнің өзіндік құндарын төмендету резервтерін анықтау және олардың есебін
ұйымдастыру;
- ... ... ... мен ... ... ... қаржылық, статискалық есептерді құру үшін және өндірісті талдау мен
бақылау үшін мәліметтерді қалыптастыру.
1.5 ... ... ... ... ... шығындардың
құрамы мен жіктемесі
Құрылыс-монтаж жұмыстарының өзіндік құн құрамына құрылыс жұмыстарымен
байланысты шығындар қосылады. Олар ... ... және ... бойынша топтастырылады. Экономикалық элементі бойынша шығындар деп
өндіріс процесіндегі рөлі және ... ... ... бір ... шығындарды айтамыз. Шығындарды элементтері бойынша жіктеу өзіндік
құнды төмендетудің негізгі резервтерін анықтау үшін, жоспарлы өзіндік құнды
жоспардың ... ... ... ... айналым құралдарының
айналымдылық көрсеткіштерін талдау кезінде өте қажет ... ... ... ... элементтеріне қарай жіктелуін сала түрлері
бойынша шығындардың құрылымын анықтауға және жалпы сала бойынша ... ... үшін ... ... ... бойынша мынадай тәртіппен
топтастырады:
1. Материалдық шығындар;
2. Еңбек ақы ... ... ... ... ... тозуы;
5. Басқа да шығындар.
«Материалдық шығындар» элементіне ... ... ... ... ... ... машиналары мен механизмдерін пайдалану
кезінде материалдарға, ... ... мен ... ... электр
энергиясына, буға, суға (қосалқы, көмекші және ... ... ... мен қызметтерін қоса алғанда) шығындар жатады.
«Еңбек ақы шығындары» элементіне құрылыс-монтаж жұмыстарындағы, құрылыс
машиналары мен механизмдерін басқаудағы жұмысшылардың ... ... ... ... ... ... жұмысшылардың, ведомоствалық
күзетшілердің еңбек ақылары жатады.
«Сақтандыруға аудырымдар» еңбек ақыдан бекітілген норма бойынша ... ... ... ... көрсетілетін әлеуметтік қажеттілікке
аудырымдар.
«Басқа да шығындар» элементінде жоғарыда ... ... ... шығындар көрсетіледі:
- мехнизация басқармалары орындаған қызметтер үшін төлемдер, машиналар
мен механизмдерді, ғмираттар мен ... ... үшін ... ... ... транспортты (материалдарды жеткізуден басқалары),
сонымен қатар құрылыс ... ... ... ... қоса ... ... ұйымдарының көліктерін пайдаланғаны үшін
төлемдер;
- іс – ... ... ... ... ... үшін шаруашылық бригадаларға төленген
сыйақылар;
- жоғарғы ұйымдарды ... ... өрт ... әскери, күзет қызметтері үшін төлемдер.
Құрылыста құрылыс өнімдерінің сметасын жасау, жоспарлау және ... ... үшін ... мына ... ... ... Материалдар;
2. Жұмысшылардың негізгі еңбек ақылары;
3. Құрылыс машиналары мен ... ... ... ... ... мен ... бір ... сәйкес келуін қамтамасзы ету үшін,
біздің ... ... ... ... ... есебін осы
баптар бойынша жүргізген дұрыс деп есептейміз.
Құрылыс-монтаж жұмытарына ... ... ... бір тәртіптер
бойынша жіктеледі, яғни, калькуляцияланатын объектіге қосылуына байланысты
шығындар тікелей және ... ... ... ... объектінің немесе жұмыстың
өзіндік ... ... ... ... тікелей қосылатын шығындар
жатады. Оларға құрылыс материалдары, құрылғылар мен ... ... ... ... ... ақылары, құрылыс машиналары мен
механизмдерін пайдалану шығындары және басқалары.
Жанама ... ... өнім ... ... жұмыс орындаумен
байланысты шығындар жатады. Олар калькуляцияланатын объектінің ... ... бір ... арқылы есептеудің нәтижесінде қосылады.
Мердігерлік құрылыс ... ... ... үстеме шығындарды
жатқызады.
Есепті мерзімге бөлу ... ... ... ... ... ... ... болып бөлінеді. Ағымдағы шығындарға шығындардың
болған уақытында өнімнің өзіндік ... ... ... жатады. Болашақ
кезең шығындары алдын ала 343/1620, 2920 ... ... ... жинақталып, белгілі бір уақыт аралығында өзіндік құнға ... ... ... бөлу ... ... ... дұрыс және дер кезінде
шығару үшін және орындалған жұмыстардың өзіндік құндарын ... ... ... сұрақтары:
1. Құрылысты жүзеге асырушылар болып кімдер табылады?
2. Нақты бекітілген бағамен мердігерлік келісім шарт бойынша кіріс ... Ашық ... ... ... шарт бойынша кірістердің құрамы?
4. Шығындардың элементтері және калькуляция ... ... ... ... ... ... өндірісі технологиясы мен оны ұйымдастырудың қандай ерешеліктері
бар?
1. Тақырып . НЕГІЗГІ ҚҰРАЛДАРДЫҢ ЕСЕБІ
2.1 Негізгі құралдар, олардың жіктелуі және бағалануы
2.2 ... ... ... ... ... ... тозу ... Негізгі құралдарды қайта бағалау
2.7 Негізгі құралдарды түгендеу
2.1.1 Негізгі құралдардың түсінігі
Негізгі құралдар кәсіпкерлік қызметтің әртүрлі саласындағы ... ... ... негізгі бөлігін құрайды. Негізгі
құралдарға материалдық, яғни ... ... бар ... ... ... ... (жер, ғимараттар мен құрылыс-жайлар және
жермен байланысты басқа да объектілер), машиналар мен ... ... және т.б., яғни ... талаптарға жауап беретіндер:
- өнімдер (жұмыстар мен ... ... ... жеткізуге,
басқа ұйымдарға жалға беруге немесе әкімшілік және ... ... ... бір ... артық пайдаланылатын;
- сатып алушыларға қайта сатуға жатпайтындар.
Негізгі құралдар ұзақ ... ... ... ие ... Негізгі
құралдарды пайдаланудың сандық бағалануы олардың пайдалану ... ... ... ... ... ... осы объектіні
болжамды пайдалану мерзімі немесе осы объектіні пайдалану арқылы ... ... ... ... ... ... мен қызметтерінің
көлемі болып саналады. Негізгі құралдар объектісінің пайдалану мерзімінің
мерзімдік немесе натуралдық өлшемін ... алу, ... ... яғни оның ... ... ... ... байланысты
болады.
2.1.2 Негізгі құралдар есебінің міндеттері
Негізгі құралдардың бухгалтерлік есебі есепте негізгі құралдардың
түсуін, ... ... ... ішкі орын ауыстыруын,
амортизацияның (тозуының) есептелуін, кейінгі ... ... ... ... ... мен басқа да шығыстарды ... ... ... дер ... және ... көрсетуді қамтамасыз ету қажет.
Сонымен бірге негізгі құралдар есебінің ... ... ... ... шыққанын, пайдаланбағанын және тиімсіз пайдалануын
анықтап, олардың сақталуын қамтамасыз ету қажет.
2.1.3 Негізгі ... ... ... ... ... ... болып мүліктік объект, яғни өзінің
барлық құрылымдары мен құрылғылары бар ... ... ... ... ... саналады. Мүліктік объектілер жай (бірліктік) және бірнеше
заттардан тұратын күрделі болып бөлінеді. Бір негізгі құралдар объектісінің
екіншісінен ... ... ... ... және әртүрлі
пайдалану мерзіміне байланысты болады.
Кей ... ... ... ... мысалы шаблондарды,
құрылғылар мен штамптарды біріктіріп, негізгі құралдардың жалпы құнына
қосуға болады.
Сонымен ... ... ... ... ... мен ... ... ретінде есептеп, оларды пайдалану ... ... ... Егер ұйым ірі ... ... ... бір ... ... пайдаланатын болса, онда оларды негізгі
құралдар ретінде жіктеуге болады. Ал егер ірі ... ... ... тек бір объектіге ғана қызмет көрсетіп және олардың пайдалану
мерзімі ретсіз болатын болса, олар ... ... ... объектісі
болып саналып және олардың ... ... ... ... тозу
есептеледі.
Белгілі бір жағдайларда активтерге байланысты жалпы шығындардың сомасын
құрамдас бөліктерге бөліп, әрбір бөлімді бөлек есептеу қажет ... ... ... құрамдас бөліктерінің пайдалану мерзімі әртүрлі болса немесе
әрбір бөліктерді пайдаланудан ... ... ... ... алынатын болса
және тозуды есептеу нормалары мен әдістері әртүрлі болған жағдайда ... ... ұшақ және оның ... егер ... ... ... ... болса, бөлек тозатын активтер ретінде есепте
көрсетілуі керек.
2.1.4 Негізгі құралдардың жіктемесі
Негізгі ... ... ... мен ... ... (жер учаскілері). Есеп бірлігі болып меншік құқығындағы немесе
тұрақты пайдалану құқығындағы жекелеген жер учаскілері саналады.
Ғимараттар (цех, ... ... ... ... және басқа
да өндірістік, әкімшілік-шаруашылық, әлеуметтік-тұрмыстық мақсаттағы
архитекторлық-құрылыс объектілері). Бұл ... есеп ... ... ... ... ... бөлек тұрған ғимараттар мен құрылыс-жайлар
саналады (қоймалар, гараждар және т.б.). «Ғимараттар» тобының есеп ... оны ... ... үшін ... барлық коммуникациялар (жылыту
жүйелері, жарық, желдеткіш, су және ... ... ішкі ... ... ... ... ... (мұнай және газ құбырлары, шахта бағаналары, автокөлік
жолдары, көпірлер мен су құбырлары), яғни ... ... ... ... ... ... үшін ... инженерлік-құрылыс
объектілері. Есептің бірлігі болып барлық құрылымдық ... бар ... ... ... ... ... желілері, траснмиссиялар, құбыр жолдары, жылу
желілері, газ желілері және т.б.), яғни ... ... ... ... ... жұмыс машиналарына, сонымен қатар бір
есеп бір есеп бірліктерінен екінші есеп ... ... және ... ... тасымалдау үшін арналған объектілердің жиынтығы.
Машиналар мен құрылғылар, олар келесі топтарға бөлінеді:
а) күш машиналары мен ... ... ... ... бу ... ішкі өрт құрылғылары), яғни электр, жылу энергияларын
өндіретін және ... ... ... ... ... және ... ... мен құрылғылар тобы
бойынша есеп бірлігіне, осы машиналар мен ... ... ... мен құрылғылар жатады;
б) жұмыс машиналары мен құрылғылар (станоктар, ... ... ... ... бұл ... өнім ... процесінде
еңбек құралдарын механикалық, термиялық, (термический), химиялық және басқа
да технологиялық ... ... ... пайдаланудағы техникалардың жұмысын өлшеу, өндіріс процесін реттеу,
шикізаттар мен материалдардың, дайын ... ... ... ауаның ылғалдылық деңгейін, дыбыстардың әсерін, сонымен қатар
басқа да ... ... ... үшін қолданылатын
өлшеуші - реттеуші және ... ... мен ... ... ... ... бақылау үшін құрылғылар, дабыл
құрылғылары, зауыт және ... ... ... термостаттар және т.б.). Өлшеуші және реттеуші құрылғылардың
мүліктік объектілер ерекшелігі ретінде олардың өзіндік маңызы бар ... ... ... ... ... ... ... (электрондық-есептегіш, басқарушы және балама
машиналар, сандық есептегіш машиналардың барлық ... мен ... ... да ... мен ...... ... жатпайтын
басқа да машиналар мен аппараттар және құрылғылар.
Көлік құралдары ... ... және ... мен басқа да
заттардың тасымалын қамтамасыз ететін қозғалыс құралдары.
Басқалары:
а) құрылғылар (электр тескіштер, бұзу балғалары және ...... ... ... машиналардың қызметтерін күшейту үшін оларға
бекітілген негізгі құралдар;
б) ... ... мен оның ... ... ... мен мүліктік ыдыстық заттар) – жұмыс кезінде өндірістік
операцияларды жеңілдету үшін қолданылады;
в) әкімшілік және ... ... ... ... ... ... да ... кілемдер, шамшырақтар және т.б.);
г) жұмыс және өнім малы ... ... және т.б.). Бұл ... ... болып әрбір жоғары жастағы малдар саналады.
д) көп жылғы көшеттер (көгалдандырғыш, декоративтік, өнім ... және ... ... да ... құралдар (кітапхана қорлары, мұражай құндылықтары,
жалдағы негізгі ... үшін ... ... қару-жарақтар, қызмет
бағытындағы иттер және басқалары).
Негізгі құралдарды пайдалану деңгейіне байланысты есепте пайдаланудағы,
пайдаланудан тыс және қодағы деп ... ... ... ... және ... емес ... ... саладағы негізгі
құралдар және т.б.). Сонымен қатар, бухгалтерлік есепте негізгі құралдар
меншікті, яғни ұйымның ... ... яғни ... уақытша
пайдаланудағы болып бөлінеді.
2.1.5 Негізгі құралдарды мойындау (тану)
Негізгі құралдар ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік балансқа енгізу үшін негізгі құралдар объектісін есепке
қабылдауды білдіреді. Негзігі ... ... ... мойындаудың
жылпы шарттары қолданылады. Олар бір уақытта екі шарттың ... осы ... ... ұйым ... ... ... алатыны
жөнінде жоғары сенімнің болуы;
- активтердің бастапқы құнын бағалау сенімділігі.
Ұйымның экономикалық табыс алу деңгейінің ықтималдылығын ... ... ... ... ... ... ала отырып, жүргізілуі
керек.
Объектілерді сатып алу кезінде олардың ... ... ... берілетін объектілердің құндарының негізінде ... ... өз ... салу кезінде оларды сенімді ... ... ... ... ... алу, ... ақы төлеу және басқа да
операциялардың негізінде жүргізілуі мүмкін.
2.1.6 Негізгі құралдарды бағалаудың түрлері
Есепте және есеп беруде ... ... ... үшін бағалаудың
келесі түрлері қолданылады: бастапқы құн, әділ құн, баланстық құн, ағымдағы
құн, орын ... ... ... ... құн – ... сатып алу, салу кезінде оларға төленген ақша
қаражаттары мен олардың баламалары немесе басқа да орын ... ... ... құн – ... ... жинақталған тозу құндарын
шегеріп тастағандағы баланста мойындалған құны.
Әділ нарықтық құн (сату құны) – тәуелсіз жақтардың ... ... ... ... ... ... кезінде төленетін ақша
қаражаттарының сомасына тең болады.
Жою құны – ұйымның негізгі құралдарды пайдалану мерзімі аяқталған соң
оларды ... ... ... ... ... ... ... Атап өту қажет, активтердің жойылу құны тікелей өлшеу ... ... ... көрсеткіштері негізінде есептелгендіктен, есепті болып
саналады.
Амортизациялық құн – негізгі ... ... ... ... ... есеп ... бастапқы құнның орнына көрсетілетін
активтердің бастапқы құнын немесе басқа да бағаларын көрсетеді.
Ағымдағы құн – осы ... ... ... ... ... ақша
қаржаттарының немесе олардың баламаларының сомасы.
Негізгі құралдар объектісін мойындау кезінде олардың бастапқы ... ... ... ... ... сатып алынған негізгі құралдардың
бастапқы құны ... ... ... және сатып алу үшін ... ... ... ... ... жұмыс жағдайына келтіру
үшін қажетті шығындарды қоса ... ... алу ... тұрады.
Ұйымның өзі дайындаған негізгі құралдардың бастапқы құндарына
құрылыспен байланысты ... ... ... яғни ... ... үстеме шығындардың үлесі, архитекторлар мен заңгерлерге төлемдер,
құрылыс кезіндегі сақтандыру шығындары енгізіледі. Мұндай жағдайда ... салу үшін ... ... ... ... ... енгізіледі.
Жерді, ғимараттар мен құрылыс жайларды олардың әрбіреуінің бағыты
бойынша пайдалану мақсаты үшін бір ... ... ... алу ... ... ... ... бөлу қажет, себебі ғимараттар мен құрылыс
жайлар шектеулі пайдалану мерзіміне ие бола отырып, ... ... ... ... оның құны ... деп ... және
өндіріс процесі кезінде тозбайды. Егер осындай жағдайда пайдалануға тек жер
арналған болып, ал ғимараттар мен құрылыс-жайлар жойылуға ... ... құн ... бөлу ... және ... алынған объекті болып жер
саналады. Жою (снос, ығыстыру) бойынша ... жою ... ... немесе оның бөліктерін сатудан түскен түсімдерді шегеріп
тастағанда жердің бастапқы ... ... ... ... ... құны ... аныталады:
- құрылытайшылардың жарғылық қорға салым ретінде салған ...... ... ... баға ... ... құралдарды ұйымның өзі дайындаса немесе төлем арқылы сатып
алынса – ... ... ... ... бойынша;
- негізгі құралдарды заңда немесе жеке тұлғалардан әншейін алған кезде-
эксперттік жолмен немесе қабылдау тапсыру ... ... ... ... құралдардың қозғалысының есебі
Ұйымның бухгалтериясында (есеп бөлімінде) негізгі құралдардың есебі
мүліктік объектілер шегінде сыныпталу топтары бойынша жүргізіледі. ... ... осы ... тиісті барлық құралдары мен бұйымдарын қоса
алғандағы аяқталған құрылғы, заттар немесе ... ... ... ... ... ... мүліктік объектілері ретінде мыналар
саналады:
а) ғимараттар бойынша – олардың ішкі ... қоса ... ... ... ... ... ... канализация, желдеткіш
құрылғылар) және аула құылыстары;
б) ... ...... ... бүтінін құрайтын
құрылығларымен дараланған жеке құрылыс-жайлар ... ... және ... жүру ... ... ... ... бойынша – ғимараттар мен құрылыс-жайлардың
құрамдас бөліктері болып табылмайтын дараланған жеке құрылғылар;
г) күш машиналары мен ... ...... және ... мен ... ... жеке қоршауларын қоса алғандағы жеке
күш машиналары;
д) жұмыс машиналары мен ... ... ... – барлық
бұйымдары мен құрылғыларын, іргетасын, жеке қоршауларын қоса алғандағы жеке
станок және ... ... ... ... – тиісті бұйымдары мен құрылғыларын қоса
алғандағы көлік құралдарының жеке объектісі (мысалы, қосымша ... ... ... ... ... ... қоса ... жүк
автокөлігі);
ж) құрал - саймандар мен құрал – жабдықтар бойынша – ... да ... ... ... ... ... ... өзіндік пайдалану
бағыты бар жеке зат.
Негізгі құралдардың сақталуын қамтамасыз ету үшін әрбір мүліктік
объектіге ... ... ... ... берілген мүліктік нөмір осы
объектіге және алғашқы құжаттарға қойылады да ол объектінің ... ... ... бойы ... ... ... объектісі тізбектік-
сериялық жүйе бойынша нөмірленеді. Мүліктік нөмір темір жетондар бекіту,
сыр жағу, ... қою және т.б. ... ... ... жол көлік
құралдарының объектілерінің ... ... ... ... ... ... ... қойған нөмірлері, ал
автокөлік, тракторлар мен тіркемелердің ... ... ... ... ... ... Егер ... жойылатын болса,
онда оның нөмірі жаңадан түскен объектілерге берілмейді.
Негізгі құралдардың есебінде ... ... ... ... ... органдары бекіткен келесідей алғашқы есеп
құжаттары қолданылады:
1) негізгі құралдарды қабылдау-тапсыру актісі ... ... ... келтірілген, жаңартылған объектілерді қабылдау-
тапсыру актісі (НҚ-2);
3) ... ... ... ... ... автокөлік құралдарын шығару актісі (НҚ-4);
5) негізгі құралдар есебінің мүліктік карточкасы (НҚ-5);
6) негізгі құралдар есебі бойынша ... ... ... ... ... құралдар қозғалысы есебінің карточкасы (НҚ-7);
8) жалдағы (ұзақ мерзімді жалдағы) негізгі құралдар ... ... ... ... бойынша негізгі құралдардың мүліктік
тізімі (НҚ-9) (тұрған жерлері және пайдалануы ...... ... ... ... объектілік есепті жүргізу
үшін қолданылады.
Негізгі құралдардың түсуі қабылдау-тапсыру актісімен рәсімделеді.
Акті ... ... ... және осы ... ... техникалық
құжаттар тіркеліп, есеп бөлімінде мүліктік карточка ашылғаннан ... ... орны ... тиісті бөлімге беріледі. Негізгі құралдарды
қабылдау-тапсыру актісі объектіні қабылдаушы және ... ... ... ... ... және ... құны көрсетіліп
толтырылады.
Негізгі құралдардың есебін олардың жіктемелік топтары, әрбір объекті
түрлері және орны бойынша анықтау ... ... етіп ... қажет.
Бұл негізгі құралдардың карточкалары арқылы (негізгі құралдар есебінің
мүліктік карточкасы) жүргізілетін талдамалық ... және ... ... шоттары бойынша синтетикалық есебімен қамтамасыз етіледі. Мүліктік
карточка әрбір ... ... ... ... ... техникалық төлқұжаттардың және басқа да құжаттардың негізінде
ашылады. Толтырылған мүліктік карточкалар негізгі құралдардың ... ... ... ... ... және ... жалдағы негізгі құралдарға мүліктік карточка
ашылмайды. Олардың талдамалық есебі үшін негізгі ... ... ... ... ... ... берген карточканың көшірмесі қолданылады.
Объектіні қайта қалпына келтіру кезінде, ... ... ... ... құралдағанда (құрастырғанда) жаңадан карточка ашылады.
Тізімге тіркелген карточкалар негізгі құралдардың карточкалар ұясына
орналастырылады. ... ... ... ... топтары бойынша, ал
оның ішінде орналасу жерлері бойынша топтастырылады. ... ... ... ... ... ... ... пайдалану орындарында (цехтарда, бөлімдерде)
тізімін, яғни ... ... ... ... ... және
пайдалану жерлері бойынша) жүргізеді және онда ... ... ... ... ... ... ... және ұйымның ішінде орын ауыстырған негізгі құралдар
бойынша мүліктік ... ... ... ... айдың соңына дейін
орналастырмай, бөлек сақтайды. Бұны карточкалардың негізінде ... ... ... үшін ... ... осы ай үшін ... жазулармен карточкалар негізгі
құралдардың жіктемелік белгілері бойынша топтастырылады. Әрбір негізгі
құралдардың түрлеріне ... ... ... және ... ... ... негізгі құралдардың қозғалысы есебінің карточкасына ... ... ... ... бір ... ашылады.
Алдыменен бұл карточкада 1 қаңтарға негізгі құралдардың түлері бойынша
нақты бары көрсетіледі. Содан соң ай ... ай ... ... ... ... айдың 1 күніне негізгі құралдардың нақты барын
анықтап, жазып отырады.
Топтастырылған карточкалардың мәліметтері негізінде ... ... ... ... ... және оның ... ... қортындысымен салыстырылып, негізгі құралдардың нақты бары және
қозғалысы жөніндегі есептемені жасау үшін негіз болып саналады.
Негізгі ... ұйым ... бір ... ... ... орын ... осы бөлімнің (бас механиктің, бас технологтің
және т.б.) тапсырмасы бойынша жүзеге асырылады және оған негізгі құралдарды
ішкі орын ... ... ... ... ... ... пайдалануға немесе бір цехтан екінші цехқа, бір бөлімшеден басқа
бөлімшеге беру кезінде жүкқұжат екі данамен жазылып беріледі. Есеп ... ... ... ... карточкаға жазу жасап, оны негізгі
құралдардың жаңадан орналасу немесе пайдалану жері бойынша қайтадан ... ... ... ... ... ... негізгі құралдардың
шығуы жөнінде белгі қояды.
Бухгалтерлік есепте негізгі құралдар субъектілердің қаржылық-
шаруашылық қызметінің ... есеп ... ... 1 ... ... ... 2400 ... құралдар» бөлімшесінде есепке
алынады. Оның құрамына келесі шоттар кіреді: «Жер», «Ғимараттар мен құрылыс
жайлар», ... мен ... ... құралдары», «Көлік құралдары»,
«Басқалары», «Аяқталмаған құрылыс».
Қаржылық есептемелерін ҚЕХС-на сәйкес ұйымдастыратын ұйымдар негізгі
құралдар есебін 2310 «Жылжымайтын ... ... 2400 ... 2510 «Өсімдіктер», 2520 «Жануарлар», 2610 «Барлау және ... ... ... ... ... ... меншікті пайдалануындағы шаруашылық
жүргізу немесе жедел ... ұзақ ... ... ... ... ... ... сонымен қатар аяқталмаған құрылыс
жөніндегі мәліметтерді жинақтауға арналған.
Негізгі құралдарға тиісті ... ... ... ... құндарымен түсу кезінде келесі ... ... 2930 ... ... - ... ... ... салынған
негізгі құралдардың пайдалануға берілуі;
- 1060 «Өзге ақша ... 1030 ... ... ... ... 1010 ... ақша қаражаты», 3310 «Жеткізушілер мен
мердігерлерге қысқа ... ... 3390 ... де ... ... ... - төлем арқылы заңды және жеке тұлғалардан негізгі
құралдарды сатып алу кезінде;
- 5110 ... ... - ... ... ... ... ... салған салымдары;
- 6230 «Мемлекеттік субсидиялардан алынған кірістер» ... ... де ... - ... да ... және жеке тұлғалардан негізгі
құралдарды әншейін алу ... ... ұзақ ... ... алу кезінде 2400 «Негізгі
құралдар» ... ... 4150 ... бойынша ұзақ мерзімді берешек»
шоттарының кредиті корреспонденцияланады.
2.3 Негізгі құралдардың тозу есебі
2.3.1 Негізгі ... ... және ... ... құралдар ұзақ мерзім өндіріс процесіне қатыса отырып,
біртіндеп ... ... Тозу бұл – ... ... физикалық және
моральдық сипаты жағынан жойылуы.
Физикалық тозу – незгізгі құралдарды пайдалану ... және ... ... ... болады.
Моральдық тозу – ғылым мен техниканың жаңа талаптарына ... ... ... құралдардың амортизациясы – негізгі құралдардың тозу
сомаларының дайындалған өнімнің (орындалған ... ... ... ... ... апарылу процесі. Амортизация жер учаскілеріне,
өнім малдарына, кітапхана ... ... ... ... ... жарамды кезінен бастап шыққан дейін, актив ұзақ уақыт бойы
қызметте ... да ... құн ... ... ... құндары мен
оларды есепке алу кезінде ... ... ... ... ... ... соңында жоюдан алынған қосалқы бөлшектер, сынықтар,
қалдықтар) айырма арқылы анықталады. ... ... ... ... шығын ретінде мойындалады.
Негізгі құралдарға амортизациялық аударымдарды есептеу үшін олардың
қызмет ету ... ... рөл ... ... ету ұзақтығы ұйымның осы объектіні пайдалану
болжамын есепке ала ... ... Көп ... ... болжамды
пайдалылығы тек қана оның функционалдық пайдалығына қарай нормативтік
көрсеткішіне байланысты емес ... ... ... ... ... құралдардың моральдыө тозуына да байланысты болады.
Негізгі құралдар объектісінің болжамды қызмет ету ұзақтығы жиелі
кезеңде ... ... ... ... ... құралдардың қызмет ету
ұзақтығын өзгертудің мақсаты - ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде кірістер мен
шығындардың арақатынасының ... ... қалу ... саналады.
Объектінің пайдалы қызмет ету мерзімін өзгертудің нәтижесі ағымда және
болашақ ... осы ... ... ... әсер ... ... ... жинақталған амортизация өзгертілмейді.
2.3.2 Амортизацияны есептеу әдістері
Амортизацияны есептеу кезінде ұйым төмендегі әдістерді қолдана алады:
а) бірқалыпты (түзу сызықты) есептеу әдісі;
б) құнды ... ... ... ... ... әдісі
(өндірістік әдіс);
в) жеделдетілген әдіс:
- азайып отыратын ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі әдістерді қолдануға болады.
Ұйымның таңдап алған амортизацияны есептеу әдісі есеп саясатымен ... ... ... ... ... ... дейін қолданылуы тиіс.
Тікелей сызықты есептеу әдісі – объектінің функционалдық пайдалылығы
оның пайдалы қызмет ету ұзақтығына ... ... ... ... ... және ол ... қызмет ету ұзақтығында өзгеріссіз қалады.
Амортизация объектінің қызмет ету ұзақтығында оның ... ... бөлу ... ... ... әдіс ... амортизацияның жылдық
нормасы және жылдық сомасы пайдалы қызмет ету ұзақтығында ... ... да, ... амортизация көбейіп, объектінің баланстық құны ... ... ... ... Ұйым ... құны 50 000 теңге болатын құрылғы сатып алды,
он екі жыл ... ... оның ... ... құны - 5000 теңге. ... ... жыл ... амортизация сомасы былай анықталады:
50 000 теңге – 5000 теңге
——————————— = 3 750 теңге.
12 жыл
Негізгі ... ... ету ... ... құны ... ... ... негізгі құралдардың жағдайын жоғарылату үшін жұмсалған
шығындарды, сонымен ... ... ... мен ... нарығындағы
өзгерістерді, қызмет ету ұзақтығын қысқартуға ... ... ... ... ... ала отырып, қайтадан қаралуы мүмкін.
2 мысал: Сатып алынған ғимараттың бастапқы құны 98 000 теңге, жойылу
құны – 8000 теңге, қызмет ету ... – 30 жыл. ... бір ... ... есептен шығару кезінде амортизациялық аударымның сомасы мынаған тең
болады:
98 000 теңге – 8000 ... = 3 000 ... ... ету ... 12 жыл ... ... ... амортизация 36000
теңгені құрайды. 12 жылдан кейін шаруашылық қызмет ... ... ... ету ... және ... құны қайтадан қаралды: қалған
қызмет ету ұзақтығы 8 жыл (яғни барлығы 20 жыл), ... құны - ... ... ... негізінде қалған 10 жылға жыл сайынғы
амортизациялық аударым мынаны құрайды:
98 000 ... – 36 000 ... – 10 000 ... = 6 500 ... жыл
Дайындалған өнімнің (орындалған жұмыстың) көлеміне пропорционалды
шығару әдісі объектінің функционалдық пайдалылығы уақытқа ... ... ... ... ... Осыған байланысты қызмет ету
ұзақтығы ұйымның осы объектіні пайдаланудың нәтижесінде өндіретін ... ... ... қызметтің көлемімен анықталады. Бұл әдісті пайдалану
кезінді амортизация объектінің амортизацияланатын сомасын қызмет ... ... ... өнімнің көлеміне пропорциналды бөлу арқылы
есептеледі. Жылдық амортизация ... ... ... ... ... ... ... санына байланысты жинақталған амортизация көбейеді де,
баланстық құн төмендейді.
3 ... ... ... сәйкес көшірме құрылғысы 500 000
көшірме басып шығаруы немесе 10 000 сағат жұмыс істеуі керек. ... құны – 12 000 ... ... құны – 1000 ... Осы ... ... норма былай анықталады:
а) 12 000 ... - 1 000 ... = 0,022 ... ... 12 000 ... - 1 000 ... = 1,10 ... сағат
Есепті мерзім ішінде көшірме құрылғысы арқылы 110 000 көшірме
жасалды, ал құрылғының жұмыс ... ... 1900 ... Әрбір жағдайда
жылдық амортизациялық аударым мынаған тең болады:
0,022 ( 110 000 = 2 420 ... ( 1 900 = 2 090 ... ұйым ... ... ... ... ... көрсеткіштердің бірін таңдап алуы қажет.
Азайып отыратын қалдық әдісі – ... ... ... ... соңғы пайдалану кезеңге қарағанда алғашқы пайдалану кезеңдерінде
едәуір жоғары болатындығымен түсіндіріледі. Бұл объектінің тез ... ... ... ... ету ... соңында техникалық қызмет
көрсетуге және жөндеуге ... ... ... тыс ... ... ... мен ... арасындағы арақатынасты
қамтамасыз ету үшін объектінің амортизациясы әрбір ағымдағы ... ... ... ... ... ... Бұл әдіс ... амортизация
нормасы амортизацияланатын құнға емес, өткен мерзімнің соңындағы объектінің
баланстық құнына қолданылады. Соған ... ... ... ... ... шамамен шектелетін соңғы жылды қоспағанда, тозуды есептеген кезде
жойылу құны есепке ... ... ... ... әдісі қолдану кезінде
амортизацияның шектелген нормасы барлық уақытта қалдық құнға ... ... ... ... ... аударымның қарапайым
нормасы – 20 %, жеделдетілген амортизация үшін 2 ... ... ... ... ... ... 40 % және ол қалдық құнға
шектелген (қатаң) мөлшерлеме болып есептеледі. ... ... ... 100000 теңге, жойылу құны 10000 теңге болатын ... жыл ... ... мынаған тең болады:
1 кесте – Түзу сызықты әдіс бойынша амортизациялық аударымды есептеу
|Қызмет ету ... ... ... ... құны ... | ... | ... жыл |100 000 |40 000 |60 000 |
| | ... | ... жыл |100 000 |24 000 (40%×60 |36 000 |
| | |000) | ... жыл |100 000 |14 400 (40%×36 |21 600 |
| | |000) | ... жыл |100 000 |8 640 (40%×21 600)|12 960 ... жыл |100 000 |2960 ... 000 ... сома ... ... ... ... әдісі (кумулятивтік
әдіс) – есептелу ... ... ... ... алымы
қызмет ету мерзімінің жылдар сомасына тең болса, ал бөлімі кері ... ... ету ... ... ... қалған жылдар санын білдіреді.
Бұл коэфициент ... ... ... ... болады, бірақ
амортизацияланатын құнның тұрақты деңгейіне қолданылады.
Бұл әдісті ... ... ... ... сомасы кейінгі
жылдарға қарағанда анғұрлым жоғары ... ... ... құрылғының болжамды қызмет ету ұзақтығы -5 жыл
болса, онда алымы 15 тең болады, яғни ... ...... ету ... ... 15 – кумулятивтік сан, әрбір жыл үшін ... ... ... ... 3/15, 2/15, 1/15. Егер ... ... құны 100 000 теңге, жойылу құны 10 000 теңге болса,
амортизацияланатын құн 90 000 теңге тең ... ал жыл ... ... ... ... ... – Кумулятивтік әдіс бойынша амортизациялық аударымды есептеу
|Қызмет ету мерзімі ... ... тг ... жыл |30000 ... |
|2-ші жыл |24000 ... ... жыл |18000 ... ... жыл |12000 ... ... жыл |6000 ... ... ... тез ... үшін мына ... ... × (N + 1)
S = ... S – сандар сомасы, N – божамды қызмет ету ұзақтығы.
Біздің мысалда бұл:
5 × (5+1)
((((((( = 15 ... ... ... ... ... ... әдісі жие қайта
қаралып отыруы тиіс. Амортизация ... ... ... мысалы
нарықта тиімділігі әрі өнімділігі әлдеқайда жоғары құрылығылардың ... ... ... моральдық тозуға ұшырауына байланысты болуы
мүмкін.
6 мысал: Негізгі құралдар объектісінің амортизацияланатын құны 10000
теңге, қызмет ету ... 5 жыл, ... ... екі ... 2 есе ... ... пайдалана отырып, қалдықты
азайтып отыру ... ... ... ... соң объектіні пайдаланудың
шарттары және одан ... ... алу ... ... ... есептеудің түзу сызықты әдісіне көшу ұйғарылды.
Пайдаланудың алғашқы екі ... ... ... = 4000 (1000 ( 20 ( 2:100) – ... жыл үшін және 2400 ( (10000-
4000) × 20 ( 2:100( - екінші жыл үшін ... ... ... ... және
бесінші жыл үшін амортизация аудырымы 1200 (10000-6400 : 3) ... ... ... ... ... бойынша амортизация
есептеу келіп түскен айдан кейінгі айдың бірінші күнінен басталады, ал
шығып ... ... ... ... шыққан айдан кейінгі айдың бірінші
күнінен бастап тоқтатылады. Негізгі құралдарды тоқтатып қойып, қайта ... ... ... ... сондай-ақ оларды белгіленген тәртіппен
тоқтатуға ауыстырған кезде амортизация ... ... ... ... құралдардың мына түрлеріне есептелмейді: жерге, өнім
малдарына, кітахана қорларына, мұражай құндылықтарына, архитекторлық ... ... ... ... пайдаланылатын автокөлік жолдарына.
Активтің амортизациялық құны пайдаланудың барлық мерзімі ішінде
толықтай шығындарға ... ... онда ... ... ... ... пайдалана беруге болады, ... ... ... ... құралдарға ай сайын есептелген амортизациялық аударымдар
2420, 2740 ... ... ... ... ... ... ... 8400 «Үстеме шығыстар» шоттарына тиісті негізгі және көмекші өндіріс
шоттары 8140 «Негізгі құралдар және материалдық емес ... ... және ... ... – 7210 ... шығыстар», сату бойынша
шығыстар – 7110 «Өнімдерді сату және қызметтерді ... ... ... т.б., яғни ... құралдардың орналасқан жерлеріне байланысты шоттар
дебеттеледі.
2.4 Негізгі құралдарды ... ... ... бастапқы құндарын қызмет етіп отырған бағаларға
сәйкестендіру үшін қайта бағаланады, соның нәтижесінде негізгі ... пен есеп ... ... ... көрсетіледі. Осыған байланысты
негізгі құралдардың ағымдағы бағасы болып олардың белгілі ... ... ... ... ... ... баға деңгейінің өзгерісін есепке ала отырып,
ұйымның есеп ... ... ... ... ... болған жағдайда
жылына бір реттен артық жүргізілмеуі тиіс.
Негізгі ... ... ... оларды сату немесе несие үшін
кепілге салу мақсатында ... ... ... жағдайда негізгі
құралдардың объектісі белгілі бір мерзімге ... ... баға ... ... ... да мамандандырылған ұйымдармен бағаланады және ... ... ... ... жер, ғимараттар мен құралыс жайлар, ... ... мен ... ... ... ... тоқтатып
қойған, қордағы, аяқталмаған құрылыстағы, ... ... ... ... ... да негізгі құралдар жатады. Сонымен ... ... ... ... ... ... барлығына немесе олардың белгілі бір
бөліктеріне қайта бағалау жүргізілуі мүмкін.
Негізгі құралдарды қайта бағалау ... ... ... ... ағымдағы құндарын қайта бағалау жүргізген мерзімдегі нарықтық баға
тікелей есептеу арқылы жүзеге ... ... ... нарықтық бағаларын нақтылау ... ... ... ... ... ұйымдардың негізгі құралдар объектісіне берген
ағымдағы бағасы жөніндегі сараптамалық қорытындылары;
- дайындаушы ұйымдардың осындай өнімдерге берген бағалары жөніндегі
жазбаша ... ... ... ... да ... ... ... жөніндегі
анықтамалары;
- бағалар жөнінде арнайы басылымдарда шыққан мәліметтер.
Қаржылық есептің халықаралық ... ... ... ... ... екі ... бар, алғашқы мойындаудан кейін - ... және ... ... ... ... ... бастапқы құн бойынша
бағалау негізге алынған, яғни ... ... ... ... ... шегеріп нақты шығындар бойынша көрсетіледі.
Екінші үлгі ағымдағы баға ... ... ... түсіндіреді:
негізгі құралдар қайта бағалаудан кейінгі жинақталған амортизацияны шегере
отырып, бағалау күніндегі әділ бағасы ... ... ... бағаланған
құнмен бағаланады.
Қайта бағалауды өткізу жиелігі әділ ... ... ... ... ... қайта бағалау, егер негізгі ... ... ... ... ... ... айырмашылықта болса
жүргізіледі.
Негізгі құралдардың әділ құны негізінен олардың ... құны ... Бұл құн ... ... ... ... ... да бір
объектілердің ерекше сипаттарына байланысты олардың нарықтық құндарын
анықтау мүмкін болмаған жағдайда ... ... ... ... ... ... ағымдағы бағамен бағалау жүргізіледі. Негізгі құралдарды бағалау
кезінде жинақталған ... ... ... ... Бұл негізгі
құралдарды бағалау күнінде тозудың деңгейін есепке ала ... ... әділ ... ... ... байланысты. ҚЕХС негізгі құралдардың
әділ құнын анықтаудағы екі тәсіл үшін жинақталған ... ... ... ... ... ... нарықтық құн бойынша қайта бағалау
кезінде жинақталған амортизация сомасы объектінің ... ... ... ... ... ... баланстық құн қайта ... ... ... ... қайта бағалаланады. Мұндай тәсіл кезінде
қайта бағаланған объектінің құны қайта ... ... ... ... ... құнға тең болады да, ал жинақталған амортизация нөлге тең
болып қалады. ... ... ... ету мерізімі аяқталуға ... ... ... құн амортизациялауға жатады, соған байланысты
қайта бағалаудан кейін амортизация нормасы түзетіледі.
Жинақталған амортизацияны түзетудің ... ... ... ... ағымдағы құн бойынша қайта бағаланған ... ... ... ... ... ... ... бастапқы немесе
әділ құны ағымдағы құнға дейін пропорцианалды түрде қайта есептеледі.
Нәтижесінде ... ... ... құн ... ... қайта бағалау күніндегі ағымдағы құнға тең болады. ... ... ... өзгерту қажет болмайды.
7 мысал: Бастапқы құны 10 000 ... ... ... ... ... ... жатады. Қызмет ету ұзақтығы 5 жыл. Екі жылдан соң
қайта бағалау жүргізіледі. Қайта бағалау ... ... ... 4000 ... ... ... ... күнінде объектінің нарықтық
бағасы (тозу деңгейін есепке ала отырып) 12 000 ... ... ... ... 20 000 теңге.
3 кесте - Негізгі құралдарды қайта бағалаудың есептемесі
|Көрсеткіштердің атаулары|Нарықтық баға ... ... баға ... |
| ... бағалау (тозу |қайта бағалау (тозу |
| ... ... ала ... ... |
| ... ... ... ... | | |
|- ... ... ... |10 000 |10 000 |
|- ... бағалаудан кейін|12 000 |20 000 ... ... | |
|- ... ... ... |4000 |4000 |
|- ... ... ... |8000 (40 ... |
|Баланстық құн: | | |
|- ... ... ... |6000 ... |6000 ... |
|- ... бағалаудан кейін|12 000 (12 000 - 0) |12 000 (20 000 - 8000) |
|Қызмет ету ұзақтығы: | | | |
|- ... ... ... |5 |5 | |
|- ... ... ... |5 | ... ... | | ... |2000 (10 000:5) |2000 (10 000:5) |
|- ... бағалауға дейін |4000 (12 000:3) |4000 (20 000:5) |
|- ... ... ... | ... құралдардың баланстық құндарының ұлғаюы (бағасының өсуі) 5420
«Негізгі құралдарды қайта бағалаудан алынған қосымша төлебеген ... ... ... меншікті капиталын жоғарылатуға ... ... ... ретінде танылады. Сонымен қатар әрбір қайта бағалаудың
қорытындысы сол ... ... ... қайта бағалану қорытындысына
да байланысты болады. Объектінің бағасын өсіру (дооценка) сомасы шығыс
ретінде мойындалған сол ... ... ... ... ... ... ... болып мойындалуы қажет. Төмендетілген баға сомасы
бұрын ... ... ... өсім ... ... жатқызылуы
керек.
Егер объектінің пайдалануы тоқталса немесе істен шықса, онда ұйым
негізгі құралдардың бағасын ... ... ... ... ... ... Мұндай жағдайда ұйым негізгі құралдардың бағасын өсіру сомасын
олардың пайдалану процесі ... ... ... ... ... ... бұл ... апарылатын амортизация сомасы сияқты есептеледі.
2.5 Кейінгі шығындар
Негізгі құралдарды сатып алғаннан соң, орналастырғаннан кейін ... ... ... басында жөндеу, техникалық қызмет көрсету,
жетілдіруге байланысты шығындар ... ... ... орай ... ... әдістемесі келесідей болады. Негізгі құралдардың
қызмет ету ұзақтығын және өнімділігін ... ... ... ... ... ... құндарын
жоғарылатады. Негізгі құралдардың қызмет ету ұзақтығы мен өнімділігін
жоғарылатпайтын, ... ... ... ... және ұқыпты
пайдаланбаудың салдарынан, сондай-ақ негізгі құралдардың ... ... ... ... болып есептеледі.
Негізгі құралдар объектісін пайдалану кезінде болған ... ... ... ... ... ... және жие жөндеу (ағымдағы жөндеу) – негізгі
құралдарды жұмыс қалпында сақтап тұру үшін ... ... және ... ... жұмыстарға, сондай-ақ қосалқы бөлшектерге, ... мен ... ... ... ... ... ... мерзімдік
сипатқа ие және деңгейі ондай жоғары емес. Олардың есебі үшін екі әдісті
қолдануға болады:
( пайда болу ... ... есеп ...... ... мен ағымдағы жөндеуге нақты шығындар пайда болу мүмкіндігіне ... ... ... әдісі – белгілі бір уақыт аралығында техникалық
қызмет көрсету мен ағымдағы ... үшін ... ... ... ... ... сипатында шығындар анағұрлым ... ... өте ... Мұндай жағдайда жөндеу жұмыстарының құны бір жылға
жалпы бағаланып, тең үлеспен әрбір айға немесе өндіріс ... ... ... ... Таңдап алынған қарқынға байланысты жеке
шотта негізгі құралдарды болашақ мерзімде ... үшін ... ... ... ... немесе өндіріс шығындары шоттарымен
корреспонденцияланады. Жөндеу жүзеге асырылған кезде, ... ... ... ... есебінен шығарылады (жабылады).
Негізгі құралдарды ағымдағы жөндеуге байланысты ... ... ... ... ... орай ... құралдардың пайдаланылу
орнына байланысты 7210 «Жалпы және әкімшілік шығыстар» шоты, 8 «Өндірістік
есеп шоттары» ... ... ... ... және ақша ... еңбек ақы бойынша есеп айырысу, жабқтаушылар ... ... және ... ... есеп ... және 3300
шоттың тиісті шоттары кредиттеледі.
Егер ұйым болашақ мерзімде негізгі ... ... үшін ... ... ... онда ... резерв 7210 «Жалпы және
әкімшілік шығыстар», 7110 ... ... ... ... ... ... тиісті шоттарының дебеті және 3440 ... ... ... шоттарының кредиті бойынша көрсетіледі. ... ... ... ... жұмсалған нақты шығындар ... ... ... ... ақы ... ... ... ақыдан аударымдар, 8130 «Көмекші өндіріс», 3310
«Жабдықтаушылар және ... есеп ... және т.б. ... ... ... 3440 ... да ... шығыстар»
шотында қалдық қалмауы тиіс.
Жөндеу барысында негізгі құралдардың кейбір ... ... ... ... ету ... ... үшін жөндеу жұмыстары
өткізіліп отырылады.
Жоғарыдағы аталған жұмыстарды орындау үшін ... ... ... ... бұл ... ... ... қызмет ету
ұзақтығын немесе өнімділігін жоғарылатады) ... үш әдіс ... ... ... ... ... ... бөліктердің
құндарын және жинақталған амортизациялық аударымды шығару, осы бөліктерді
ауыстыру ... ... ... құн ... ... мойындау және
жетілдірілген бөліктерді ауыстыруға байланысты шығындар ... ... ... құралдар есебі шоттарының дебетіне ескі агрегаттардың
қалдық құнын және амортизациялық аударымдарын шығармай-ақ жаңа ... ... Бұл әдіс ескі ... ... құны және оған ... ... белгісіз болған жағдайда және нақты бағалау
мүмкін болмаған кезде қолданылады. Бұл ... ... ... құралдардың
құндарын жоғарылатуға әкеледі, сондықтан оны негізгі құралдардың қалдық
құны жаңа ... ... ... өте ... ... ... қолдану
әлдеқайда тиімді болады. Сондай-ақ бұл әдісті активтің қызмет ету ұзақтығын
өзгертпей, оның ... ... ... ... мақсатында жөндеу
есебін жүргізуге қолданған дұрыс болады.
( шығындар ... ... тозу ... ... Мұндай әдіс
активтің өнімділігі жақсартылмай, бірақ қызмет ету мерзімі ұзартылған ... ... бұл ... ... активтер шотына емес,
жинақталған тозу шотына дебеттеледі.
Негізгі құралдарды жетілдіру, ауыстыру және ... ... ... ала 2930 ... ... шотында жинақталып, ақша қаражаттары,
тауарлық-материалдық құндылықтар, еңбек ақы бойынша есеп ... және ... есеп ... шоттарымен
корреспонденцияланады. Жөндеу ... ... ... сома 2400
«Негізгі құралдар» бөлімінің тиісті ... ... ... сапа
жақсартылса) не болмаса негізгі құралдардың тозуы ... ... ету ... шоттарының дебетіне шығарылады.
Егер ұйым негізгі құралдардың ауыстырылатын бөлшегін ... ... онда 2400 ... ... бөлімінің сәйкесті шоттарына
қатысты негізгі құралдардың ... ... осы ... шоттардың
кредитінен, 2420 «Негізгі құралдардың тозуы» бөлімінің сәйкесті шоттарының
дебетіне – ауыстырылатын бөлшек бойынша ... ... ... және 7410 ... ... сату ... шығыстар» шотына –
ауыстырылатын бөлшектің баланстық (қалдық) құны бөлігінде шығарылады.
2.6 Негізгі құралдардың істен шығу ... ... ... ... шығу ... ... тозуына байланысты
мүліктік объектілерді толықтай бұзу ... ... ... ... төтенше жағдайлардың салдарынан жойылуы; ... ... ... құралдауға, құрылғылауға, жаңартуға байланысты жойылуы;
негізгі құралдарды басқа ұйымдарға беру (сату, әншейін беру, жарғылық ... ... ... негізгі құралдардың жетіспеуі болып саналады.
Қандай да бір негізгі құралдардың ... ... ... үшін ... құру ... ... Комиссия негізгі құралдардың
жойылуына (бұзу, демонтаждау) негізгі ... жою ... ... ... ... есеп ... мүліктік карточкаға және
карточкалар тізіміне объектінің істен шығару күнін және жою ... ... ... ... объектісін басқа ұйымдарға беру кезінде негізгі
құралдарды қабылдау тапсыру актісі толтырылады.
Бухгалтерлік есепте ... ... ... ... ... «Негізгі құралдар» бөлімінің сәйкесті шоттарының ... ... ... ... 2420 ... құралдардың тозуы» және 7410 «Негізгі ... ... - сату ... ... және ... тозудың
нәтижесінде негізгі құралдардың істен шығуы, сонымен қатар басқа заңды және
жеке тұлғаларға әншейін беру ... ... ... ... ... ... алынған кіріске 6210 «Негізгі емес қызметтерден кірістер»
бөлімінің сәйкесті ... ... және 1210 ... ... ... ... ... 1060 «Банктің арнайы шоттарындағы ақша
қаражаттары», 1030 «Есеп айырысу шотындағы нақты ақша», 1010 ... ... ... ... ... ... жазу ... 2420 «Негізгі құралдардың тозу» және 84/7410 ... ... ... - негізгі құралдар ... ... ... ... салым ретінде бергенде. Осымен біруақытта 6210 «Негізгі
емес ... ... ... ... ... ... және 2200
«Инвестициялар» бөлімінің сәйкесті шоттарының дебеті бойынша ... ... 2420 ... ... тозуы» және 7410 «Негізгі ... ... - ұзақ ... ... жалға беру кезінде. Осымен
біруақытта біруақытта 6210 ... емес ... ... ... ... кредиті және 2160 «Басқада дебиторлық берешек» ... ... ... ... жазу ... 2420 ... құралдардың тозуы» және 7510 «Төтенше жағдайлардан
және ... ... ... ... - ... ... ... операциялардың нәтижесінде негізгі құралдардың шығуы.
Негізгі құралдардың істен шығуына ... ... ... кірістер
немесе зияндар сату құны мен баланстық құн, сондай-ақ сату және ... ... ... ... ... арасында айырма арқылы
анықталады.
Негізгі құралдарды істен шығару кезінде ... ... ... ... ... ... қайта бағалаудың жалпы сомасы
«Қосымша төлебеген капитал» бөлімінің 5320 ... ... ... қосымша төленбеген капитал» шотының дебетінен 5400 «Бөлінбеген
кіріс (жабылмаған ... ... ... ... ... ... ... түгендеу
Негізгі құралдардың нақты бары және олардың сақталуына ... үшін ұйым ... ... және ... да ... сәйкес
белгілі бір кезеңде (периодически) түгендеу жүргізіп отырады.
Негізгі құралдарға түгендеу өткізу алдында мыналар тексеріледі:
1) негізгі құралдар есебі бойынша ... ... ... мен тізімнің нақты бары және жағдайы;
2) техникалық төлқұжаттар мен басқа да ... ... ... және ... ... және жауапты сақтауға ... ... ... ... ... нақты бары. Құжаттардың болмауы анықталса, онда
олардың алынуын немесе рәсімделуін қамтамасыз ету ... ... ... ... кезінде комиссия объектінің нақты
барын тексеріп, олардың толық атауларымен, пайдалану ... ... ... ... ... ... ... тізімдемеге атаулары бойынша объектінің ... ... ... ... Егер ... ... ... қалпына келтірілсе, жаңартылса, қайта құрылса және ... оның ... ... ... онда ол ... ... бағытына сәйкес атауымен інгізіледі.
Біртипті шаруашылық құрылғылары мен құралдары, ... және ... ... бірдей бағамен бір цехқа немесе бөлімге түсіп және олар ... ... ... ... болса, онда түгендеу
тізімдемесінде олардың атаулары бойынша сандары көрсетіледі.
Түгендеу кезінде есепке алынбай ... ... есеп ... ... ... ... сипаттайтын мәліметтер дұрыс көрсетілмеген
объектілерді комиссия ... ... ... ретінде
көрсетеді. Осы объектілер бойынша дұрыс анықтамалар және ... ... ... ... – олардың пайдалану бағытын,
қандай материалдардан салынғанын, көлемін ... және ішкі ... ... (жалпы пайдалы алаңы), қабаттардың санын (жер асты алаңын,
жартылай жер асты алаңын (подвал)), ... ... және т.б.; ... ... – ұзындығын, тереңдігін және енін ... және ... ... ... ... ... және ... бекіту материалдарын;
көпірлер бойынша – орналасқан жерін, метериалдар түрлерін және ... ... ...... ... (шоссе, пішінді), қашықтығын,
төселім материалдарын, беткі жағының енін және т.б. көрсету қажет.
Түгендеу кезінде ... ... ... ... ... ... жөндеуге жіберілген машиналар мен құрылғылар) олардың
уақытша шығуына дейінгі мерзімге түгенделеді және ол ... ... ... ... ала ... ... комиссия түгендеу барысында күрделі ... ... ... жаңа ... ... ... ... ғимараттар
мен құрылыс жайлардың белгілі бір бөліктерінің жойылғанын ... ... ... есепте көрсетілмегенін анықтаса, онда комиссия тисті
құжаттардың негізінде объектінің ... ... ... немесе
төмендегенін анықтап, болған өзгерістер жөніндегі ... ... ... кезінде есепке алынбаған объектілер ағымдағы құндарымен
бағаланады.
Аяқталмаған күрделі құралысты түгендеу ... ... ... ... ... объектілердің жағдайын тексереді.
Ақау ретінде танылған бөлшектер ... ... ... олар ... ... тізімдеме жасалады.
Құрылыс аяқталған объектілерді толықтай немесе олардың бөліктерін
қабылдау және ... беру ... ... ... ... олар үшін бөлек тізімдеме жасалады. Құрылыс аяқталған, ... да бір ... ... берілмеген объектілер бойынша да
бөлек тізімдеме толтырылады. Тізімдемеде құрылысы аяқталған объектілерді
тапсыру жөніндегі ... ... ... ... тиіс.
Құрылысы тоқтатылған объектілер бойынша, ... ... ... жобалау-ізденіс жұмыстарына тізімдеме жасалып, онда
орындалған жұмыстардың сипаттамасы, құны және ... ... ... үшін ... ... құжаттар (сызбалар, сметалар, сметалық-
қаржылық есептемелер), жұмыстарды және ... ... ... актілері,
құрылыс объектілеріндегі орындалған жұмыстар есебінің журналы және басқа да
құжаттар қолданылады.
Түгендеу тізімдемелері ... және ... ... құралдармен,
сондай-ақ қолмен де толтырылуы мүмкін. Ешқандай түзетулер немесе бояулар
болмауы тиіс.
Түгендеу тізімдемесінде толтырылмаған жолдарды ... ... ... ... ... ... ... материалдық-жауапты тұлға түгендеу аяқталғаннан кейін ... ... ... ... ... ... ... анықтаған жағдайда, онда оның түгендеу комиссиясына хабарлауға
мүмкіндігі бар. Материалдық-жауапты тұлғаның жетіспеушіліктер мен ... ... ... ... ... қалу ... дұрыс санамаудың
нәтижесінде пайда болғаны туралы арызы түгендеу жүргізілген ... ... ... ... ашылғанға дейін қабылданады. Түгендеу комиссиясы
аталған ... ... ... ... жүргізіп, егер олардың пайда
болғаны ... ... ... ... ... ... ... барлық түгендеу тізімдемелеріндегі қате жазуларды сызып, оның
орнына дұрыс жазуларды жазу арқылы ... ... ... ... ... ... барлық мүшелері және материалдық-жауапты тұлға
қол қояды.
Қажет ... ... ... ... ... және
материалдық-жауапты тұлғаның қатысуымен қорытынды түгендеу ... ... ... ... ... мақсатында объектінің
нақты бары жөнінде теріс мәліметтерді әдейі (қастандық ретінде) ... ... ... заңдылық тәртіппен жауапкершілікке тартылады.
Салыстыру ведомостілерінде түгендеудің нәтижесінде ... есеп ... мен ... тізімдемесінің (актісінің)
арасындағы айырмашылықтар көрсетіледі.
Салыстыру ведомостілері түгендеу кезінде есептік ... ... ... ... ... ... мүліктердің нақты бары мен бухгалтерлік есеп
мәліметтері арасындағы ... ... ...... ... – шығыстар болып танылады.
Есепке алынбаған негізгі құралдарды кірістеу кезінде 2410 «Негізгі
құралдар» ... ... ... дебеттеліп, 6210 «Негізгі емес
қызметтерден ... ... ... ... 6210 ... Түгендеу кезінде негізгі құралдардың жетіспеушілігі 2410
«Негізгі құралдар» бөлімінің сәйкесті шоттарының кредиті және 2420 ... ... 7410 ... ... сату ... шығыстар» шотының
дебеті бойынша көрсетіледі.
Бақылау сұрақтары:
1. Негізгі құралдардың қызмет ету мерзімі және нормативтік ... ... ... не? ... мерзімге сәйкес амортизация есептеледі?
2. Күрделі мүліктік объекті дегеніміз не?
3. Негізгі ... ... ... ... не және ... қандай?
4. Негізгі құралдар есебінде бағалаудың қандай түрлері қолданылады және
олардың сипаттамасы
5. Негізгі құралдардың «физикалық» және «моральдық» ... ... ... ... ... қандай түрлеріне амортизация есептелінбейді?
7. Толық амортизацияланған, бірақ ... әлі ... ... ... ... ... Негізгі құралдарды қайта бағалаудың мақсаты не және қайта бағалауды
өткізу жиелігі қандай?
9. ҚЕХС негізгі құралдарды ... ... ... ... амортизацияны
түзетудің қандай әдістерін ұсынады?
10. Амортизацияны есептеудің әдістеріне сипаттама беріңіз
11. ... ... ... ... бөлішектерге ауыстыру
кезінде өнімділігін және қызмет ету мерзімін жоғарылатуға мүмкіндік беретін
және баланстық құнын жоғарылату қандай әдістер ... ... ЕМЕС ... ... ... емес ... түсінігі
3.2 Материалдық емес активтердің түрлері
3.3 Материалдық емес активтерді өлшеу
3.4 Ішкі жасалған материалдық емес активтерді бағалау
3.5 Шығындарды ... ... емес ... бары және ... ... емес активтердің негізгі айрықша ерекшелігі болып олардың
материалдық формаларының жоқтығы, яғни сезілмейтіндігі («материалдық ... сөз ... ... ... ... сезіну» мағынасын білдіреді). Осы
аталған ерекшелігі ... ... ... ... ... ... емес активтердің физикалық ... ...... ... ... ... қызмет ету ұзақтығын және оларды
пайдалану арқылы болашақ экокномикалық ... ... ... есеп ... ... ... емес активтер
дегеніміз – нақты физикалық нысаны жоқ, ... ... ... ... және ... сату ... сонымен қатар ... ... ... ұзақ ... ... ... емес активтер.
Материалдық емес активтердің есебі материалдар есебінің ұстамдары
сияқты ұстамдарға негізделіп жүргізіледі.
Материалдық емес активтерді жіктеудің негізгі ... ... ... алудың тәртіптері ... ... есеп ... айырбасталатындығы, болашақтағы тиімділікті алудың мерзімі
саналады.
Материалдық емес ... ... ... ... ... ... ... ұйымның өз күшімен жасалынуы мүмкін. Материалдық емес
активтерді сатып алу тәсілдеріне ... ... ... есеп ... және ... ... (активтерге жұмсалған шығындар кезең
шығындарына ... ... ... сезілмейтін активтердің сипатына қарай
капиталдандырылуы (қорландырылуы) мүмкін).
Сондықтан, ... емес ... мына ... ... ... алу ... – көп ... заңды құқықтар алу (патент,
авторлық ... және ... ... өзі шығаруы немесе ұйымдардың бірігу нәтижесінде сатып алу
арқылы – егер ... ... ... сату және ... ... ... тиімділік осы активке тікелей апарылатын болса.
Материалдық емес ... ... ... тану кезінде басқа
активтерден айқын ажыратып – жеке есеп бірлігіне ... ... ... ... бірі ... жекелігі (даралығы) болып саналады. Егер
ұйым ... ... ... сатып, айырбастап немесе болашақ экономикалық
тиімділікті (пайданы) бөле алатын болса, онда ол ... ... ... ... ... ... ... авторлық
құқықтар болып табылады. Бөлінбейтін активтер болып гудвилл ... – ол ... ... бөлектеніп қызмет істей алмайды және ол
ұйымды сатып алу кезінде пайда ... – бұл ... ... ... ... немесе сатылу
мүмкіндігі (мысалы, патенттер, тауар ... ... де, ... емес ... жеке есеп ... ... есептелсе де, жекеше
сатылмайды және сатып ... ... ... ... ... ... алу кезеңі экономикалық
жағдайларға, құқықтық ... ... ... ... ... ... емес ... ең көп кездесетін түрлері: ... ... ... қамсыздандырулар, патенттер,
авторлық құқықтар, сатып алынған тауар ... ... ... ... емес активтердің сипатын куәландыратын сынақ-құрастыру
жұмыстары ... ... ... емес ... ... – заңды түрде мойындалған және тіркелген жеке құқық. Патенттік
құқық оның иесіне осы ... ... ... процесті немесе қызмет
түрін басқа ... ... ... ... сатуға, бақылауға
мүмкіндік береді. Патент ғылыми-техникалық жаңалықты өндірген немесе
ендірген ... осы ... ... ... осы ... ішінде табыс алу
үшін белгілі бір уақытқа беріледі.
Сатып алынған активтің бастапқы құны ... ... ... ... нақты шығындардың сомасымен көрсетіледі. Осы шығындарға патентті
ұстаушы жақтың патент бойынша құқық бұзушылардың үстінен сотқа ... ... ... ... шығындары да енгізіледі.
Ұйымның ұжымы ойлап шығарған, ... ... ... ... жаңалықты тіркеу және оны қорғау шығындары негізінде анықталады.
Зерттеу және өңдеу ... ... ... ... мерзіміне байланысты
ұйымның кезең шығындарына апарылады.
Авторлық ... - ... ... өнер ... ... ... ... және заңмен қорғалатын құқықтық нысан. Авторлық құқық
иелеріне - өздерінің ... ... ... ... ... ... және ... сондай-ақ өнерлерін орындауға, жазуға ерекше құқық
беріледі. Авторлық құқық сату және сатып алудың объектілері болып саналады.
Авторлық ... ... ... ... сатып алуға жұмсалған нақты
шығындардың деңгейінде мойындалады. Мысалы, ... ... ... ... тек ... баспасында әдеби кітапты басып шығару құқығын алу үшін,
оның авторына 1 млн немесе одан да ... ... ... ... ... бастапқы құны нақты жұмсалған шығындар бойынша анықталады.
Авторлық ... ... оның ... ... ету ... не
болмаса бухгалтерлік бағалауға сәйкес анықталады.
Тауар таңбалары және (немесе) тауар атаулары – бұл басқа ұйымдардың
заңсыз ... ... және ... ... ... ... айыра алатын қабілеті бар атауларды, таңбаларды немесе басқа
да анықтаушы белгілерді атаймыз. Олар ... ... ... үшін тіркелуі
мүмкін. Тіркелген тауар таңбалары немесе атаулары олардың ... ... ... бір ... ... ... ... жаңартылуы мүмкін.
Сатып алынған тауар белгілерінің бастапқы құны ... ... ... ... ... ал ұйымның өз күшімен жасалған болса, онда
өңдеу, тарату және оларды қорғау шығындарының негізінде анықталады.
Компьютерлер үшін ... ... - ... ... беруге немесе сатудың басқа түрлері арқылы өткізуге арналған
мәліметтерді өңдеу және ... ... ... ... үшін бағдарламалық қамсыздандыруларды материалдық ... ... ... үшін олар ... ... өндірісте не болмаса
әкімшілік мақсатта пайдалаланылуы керек немесе басқа тұлғаларға жалға
берілуі ... ... ... немесе станоктармен бірге сатып
алынған бағдарламалық қамсыздандырулар сәйкес ... ... ... бұл ... ... ... ... құрамына
енгізіледі.
Атап өту керек, техникалық мүмкіндіктерді анықтауға бағытталған
зерттеу және ... ... ... ... ... ... ... апарылады. Бағдарламалық өнімдерді жазу және ... ... ... емес ... ... ... компьютерлері үшін бағдарламалық өнімдердің көшірмесін
(олардың санын көбейту құқығынсыз) сатып алу ... (1С ... ... ... емес ... ... ... – бұл бір ұйымның өз меншігіндегі негізгі құралдарын,
тауар таңбаларын сондай-ақ басқа да ... және ... ... ... ... ... ... бір сапалық стандарттарын
жоймай пайдалану үшін екінші бір ... беру ... Бұл ... ... ... ... ... капиталданып, берілген уақыт аралығында
амортизациланады немесе қызмет етіп ... ... ... ... ... ... осы құқықты кәуландыратын ... ... есеп ... ... ... ... ... жатпайтын
материалдық емес активтердің бір түрі – бұл ... ... ... ұйымның қызметін бастапқы ұйымдастыруға байланысты
барлық шығындары ... Бұл ... ... іс-қағаздарын
жүргізуге, заңдылық рәсімдеу мен кеңестерге, коммерциялық байланыстарды
орнатуға жұмсалған ... ... Бұл ... ... бір ... бұл ұйымның қызмет ету ... ... ... ... және оларды бір немесе бірнеше жылдың кезең шығындарына
жатқызу оның қаржылық жағдайының бұрмалауына әкеледі. Ұйымдастыру шығындары
капиталдандырылып, ... ... ... ... ... ішінде
амортизацияланады. Тәжірибеде мұндай активтердің амортизация мерзімі салық
заңдылықтарының талаптарына сәйкес келтірілуі мүмкін.
Гудвилл – ұйымдарды қосу ... ... ... ... алынған ұйым
үшін төленген баға мен оның жекеше есеп бірлігі ... ... ... ... құны арасындағы айырма болып саналады. Гудвилл ... ... ету ... ... ... ... ... (толықтай) сату
және сатып алу кезінде де тағайындалуы мүмкін. Гудвилл жеке есеп ... ... ... ол тек ... басқа да материалдық және материалдық
емес активтерімен бірге қызмет істейді. Гудвиллдің пайда болу ... ... ... ... ... ереше сипатқа ие болатындар – жабдықтау ... ... ... қызмет етуі және айрықша тиімді жарнама,
белгісіз бәсекелестердің ... ... ... ... тиімді ұйымдастыру, жоғары дәрежелі мамандардың, соның ішінде ... бар ... ... ... ресурстарды ашу және т.б. болып
саналады.
Ұйымның сатып ... ... ... құны ... алу кезіндегі
құнынан жоғары болуы мүмкін. Мұндай жағдайлар сатушылардың өздеріне тиісті
активтерін жартылай ... ... сату ... ... ... ... (мысалы, біздің елде бережақ-кәсіпорынды инвесторларға сату). Мұндай
жағдайда ... ... ... (ұйымның активтері өсірілген, ал оның
міндеттемелері төмендетілген). Теріс гудвилл кіріс ретінде ... ... емес ... ... жататын белгілі бір
қызметтің ... ... ... үшін ... ... салық
органдарының беретін патенттері, субъектінің өзі жасаған тауар және ... ... мен ... жатпайды. Сонымен ... ... ... және іскерлік қасиеттері, олардың
біліктілігі, еңбекке қабілеттілігі ... емес ... ... ... олар ... ... және ... пайдаланылмайды.
3.3 Материалдық емес активтерді өлшеу
Материалдық емес активтер ұзақ мерзімді және физикалық (табиғи)
нысанда биматериалды ... ... ... емес ... тану және
оларды бағалау көпшілік жағдайда ұйымның осы ... ... ... болашақ мерзімде болжамды экономикалық пайда алу ықтималдылығына
байланысты болады және осы жағдайда активтің құны ... ... ... емес ... бастапқы құндарын өлшеу олардың басқа
жақтан алынғандығына (сатып алу, ұйымдарды біріктірудің нәтижесінде ... ... ... ... ... өзімен жасалғандығына
байланысты және оны төмендегідей тәртіппен ... ... ... - ... емес активтерді алудың және бағалаудың тәртіптері
|Материалдық емес активтер |Активтерді бағалау (құндарын ... ... алу ... | ... ... |Егер заңмен басқалай қарастырылмаған жағдайда, |
|қорға салған салымдары |тараптардың келісімі бойынша ... ... ... ... емес ... сатып алу және оларды |
|жеке ... ... ... ... қалпына келтіруге жұмсалған |
|арқылы сатып алу ... ... ... ... ... ... ... емес активтерді кірістеуге және оларды |
|жеке тұлғалардан әншейін |пайдалануға жарамды қалпына келтіруге жұмсалған ... ... ... ... ... емес ... ... сатып алудың, ұйымдарды
біріктірудің, ... ... ... ... ... ... емес активтер танылу сәтінде сатып ... ... мен ... дайындау шығындарынан (активтерді сатып алуға,
меншік құқығын беруге байланысты төлеген төлемдер) тұратын бастапқы ... ... алу ... ... ... активтің немесе активтердің
ағымдағы құндары бойынша анықталады, оған сатып алу ... ... ... ... орны ... ... активтерді пайдалануға
дайындау шығындар ... ... ... ... ... ... және ... емес активтерді ... ... да ... ... Егер ... ... ... оларды пайдалануға жарамды жағдайына дейін жеткізу үшін қосымша
шығындар жұмсалатын болса, онда бұл шығындар ... емес ... ... ... ... емес ... ... капиталдандырылмаған несиелар бойынша сыйақылар қосылмайды.
Төлем мерзімі шектеулі ... емес ... ... ... төлемді кейінгі қалдырғаны үшін шығыстарға апарылатын, сатып ... ... ... ... сату құны ... емес ... ... материалдық емес аткивтерге
айырбастау немесе ... ... ... ... ... ... құнды
қағаздарға айырбасталып алынған материалдық емес активтердің ... ... ... ... ... емес активтердің құнына тең ... сату құны ... ... емес ... ... ... түрінде пайдаланылатын
ұқсас активтерге айырбастау арқылы алынуы ... ... ... ... ... ... мүмкін. Екі жағдайда да жаңа активтің
өзіндік құны берілген активтің баланстық құнына тең болады. Мұндай айырбас
табыс әкелмейтін ... деп ... емес ... әншейін немесе өкіметтік субсидиялар арқылы
ең төменгі төлем бойынша алынуы да мүмкін. Мемлекеттен әншейін ... ... ... ... ең ... төлем бойынша алынған
материалдық емес активтер, егер сатылу құны «белсенді нарық» ... онда ... емес ... ұйым ... ... құны ... Активтердің белсенді нарығы жоқ ... ... ... емес ... ... немесе номиналдық, не болмаса материалдық
емес активтерді пайдалануға жарамды жағдайына дейін жеткізу үшін жұмсалған
нақты шығындардың ... ... ... ... емес ... ... ... алу бухгалтерлік есепте келесі жазулармен көрсетіледі:
материалдық емес активтер есебі шоттарының ... 2700 ... ... ... шоттары») және 6230 «Атқарушы органдардың субсидиялары»
немесе 6280 «Негізгі емес қызметтерден кірістер» ... 6280 ... ... материалдық емес активтер ұйымдардың бірігуі нәтижесінде алынса,
онда олардың бастапқы құндары болып осы активтердің ... ... бар ... ... жағдайда, мәміле жасалған күндегі активтердің
сатылу құны есептеледі. ... осы ... ... ... ... ... онда материалдық емес активтер мойындалмайды, бірақ
гудвиллға ... Ішкі ... ... емес активтерді бағалау
Ұйымның өзі жасаған материалдық емес активтердің бастапқы құны болып
материалдық емес активдерді анықтау ... ... ... ... ... ... сомасы есептеледі.
Ішкі жасалған материалдық емес активтердің құны енбейтін және кезең
шығындары ... ... ... болып мыналар саналады:
- активтерді пайдалануға дайындау үшін тікелей жұмсалған саудалық,
әкімшілік және басқа да ... ... ... үшін ... ... ... ... жоспарлы көрсеткіштер деңгейіне дейін жету ... ... ... ... ... материалдық емес актив болып
саналмайды, өйткені ақшасыз (неденежный) материалдық емес ... ... ... ... ... ... жоғарылауына ықпал етсе
де, материалдық емес активтерді мойындаудың анықтамасы мен ... ... ... ... Мысалы, ұйымның шығындары
нәтижесінде жабдықтаушылармен тұрақты байланыстары орнату ... ... ... ... ... ... ... жоғарылауы,
жарнама компаниялардың жоғары беделі және т.б.
Мұндай шығындар гудвиллдің құрамында тек ұйымдарды біріктіру кезінде
бағалануы ... ... ... емес активтердің анықтамасына және оларды мойындау
кезіндегі талаптарға сәйкес келмейтін шығындар болып мыналар саналады:
- ... ... ... ... немесе жаңа цехтар мен өндірістің
ашылуына дейінгі ... ... егер бұл ... ... құрадардың
құнына қосылмаса;
- заңды тұлғаны құру кезінде жұмсалған ... ... ... ... құжаттарды дайындау шығындары (қандай бір қызмет немесе іс-
әрекет үшін лицензия, жарғы, құрылтайшы келісім ... мөр, ... ... ... ... істейтін мамандарды оқыту шығындары;
- цехты немесе ... ... ... ... ... ... тауар белгілерін, қызмет көрсету белгілерін, фирмалық атауларды
субъектінің өзі ... үшін ... ... және ... емес баптарды қалыптастыру кезінде жұмсалған шығындар
ұзақ уақыттан кейін де материалдық емес ... ... ... ... ... ... шығындар
Материалдық емес активтер бойынша кейінгі жұмсалған шығындардың дұрыс
өлшенуі және олардың ... бір ... емес ... ... сирек кездеседі (болады). Ұйымның ішінде материалдық емес активтерді
қалаптастырғаннан кейін немесе оларды алғашқы мойындағаннан кейін ... ... ... ... емес ... ... ... мына жағдайларда болады, егер:
а) материалдық емес активтерге ... ... ... ... ... ... анықтау мүмкін болса;
б) жұмсалған шығындар өлшенетін болса;
в) жұмсалған шығындарды тиісті активтерге апарған ... ... ... емес ... ... құндарын жоғарылатса.
3.7 Алғашқы мойындаудан кейінгі бағалау
Материалдық емес актив, актив ретінде алғашқы мойындалғаннан кейін
жинақталған ... ... мен ... ... нәтижесінде жинақталған
кез-келген зияндардың құндарын шегергендегі өзінің құнымен мойындалуы тиіс.
Материалдық емес активтерді алғашқы ... ... ... ... бар. Бұл әдіс ... емес ... қайта бағалау
сәтінде кейінгі жинақталған амортизация сомасы мен құнды ... ... ... ... ... шегергендегі қайта
бағаланған (әділ) құнымен көрсетуге мүмкіндік береді. Мұндай ... ... шын ... ... ... Егер ... емес ... қайта
бағалау жүргізілсе, онда осы топтағы басқа да ... ... ... ... ... ... материалдық емес активтердің баланстық
құндарының жоғарылауы бухгалтерлік ... ... ... капитал»
баптары бойынша көрсетіледі. Егер бұрын өткізілген қайта ... ... емес ... құндары төмендетіліп, ол шығыс
ретінде мойындалған болса, онда жаңа ... ... осы ... ... ... Материалдық емес активтердің бары және қозғалысының есебі
Материалдық есем активтердің бары және ... ... ... 2700 ... емес ... ... 2730 «Лицензиялық
келісімдер», 2730 «Бағдарламалық қамсыздандырулар», 2730 «Патенттер», 2730
«Ұйымдастыру ... 2710 ... 2730 ... ... ... Бұл бөлімнің шоттары субъектінің меншігіндегі,
шаруашылық жүргізу немесе жедел басқаруындағы материалдық емес ... бары және ... ... ... ақпараттарды жинақтауға арналған.
Материалдық емес активтердің жасалу немесе олардың түсу, сондай-ақ
оларды ... ... ... ... мүмкіндігіне қарай
материалдық емес активтер қабылдау-тапсыру актісімен (НОК-1 ү.) рәсімделеді
және онда материалдық емес активтің нақты ... ... ... ... ... ... оның бастапқы құны, тозу нормасы және басқа
да қажетті мәліметтер көрсетіледі.
Материалдық емес активтерді ... ... ... ... ... ... акті екі ... толтырылады. Бірнеше
материалдық емес активтердің бірдей түріне жалпы актіні рәсімдеу ... Акті ... ... ... ... құжаттарымен есеп
бөліміне тапсырылып, оған бас бухгалтер қол қойып және ол ... ... ... ... ... ... ... емес активтерді бас ұйымға беру (сату, әншейін беру)
кезінде акті беруші және алушы ұйымға ... екі ... ... емес ... ... ... ... карточкаларда
(НОК-2 ү.) жүргізіледі. Карточка материалдық емес ... ... ... емес ... ... және басқа да
техникалық құжаттардың негізінде бір ... ... ... ... басқа ұйымдарға беру кезінде оларды ... ... ... «Материалдық емес қабылдау-тапсыру актісі» саналады.
Материалдық емес активтердің барлық түрлерін алу кезінде ... ... ... ... емес ... ... 2730 «Лицензиялық
келісімдер», 2730 «Бағдарламалық қамсыздандырулар», 2730 «Патенттер», ... ... 2710 ... 2730 ... ... ... 42/1060 «Арнайы банк шотарындағы ақша қаражаттары», 1010 «Кассадағы
ақша қажаттары», 1030 «Ағымдағы банктік ... ақша ... ... және ... есеп ... 3390 ... де ... мен есептеулер» шоттары – заңды және жеке тұлғалардан сатып алу
кезінде.
Материалдық емес активтер ... ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда келесі бухгалтерлік жазу беріледі: дебет 2700
«Материалдық емес активтер» шоттары және кредит 51 ... ... 5110 ... ... ... ... алынған материалдық емес активтер үшін келесідей
бухгалтерлік жазулар ... ... 2700 ... емес ... және кредит 6230 «Атқарушы органдардың субсидиялары» немесе ... емес ... ... ... 6280 ... ... емес активтерді анықтамасына, мойындау талаптарына сәйкес
қалыптастыру және оларды ... ... ... ... шығындары 2900
«Негізгі құралдар» бөлімінің 2930 «Аяқталмаған ... ... ... ... есептеледі. Материалдық емес активтер пайдалану бағытына
дайын болған сәттен бастап 2930 ... ... ... ... ... ... 2700 «Материалдық емес активтер» бөлімінің сәйкесті
шоттарының дебетіне шығарылады.
Материалдық емес активтер бухгалтерлік баланстан әртүрлі ... ... ... ету ... ... ... және моральдық тозуына;
- басқа ұйымның жарғылық қорына жарна ретінде салынуына;
- бас жаққа сатылуына байланысты.
Материалдық емес ... ... шығу ... ... ... 2700 «Материалдық емес активтер» шоттарының кредитінен 7400
«Негізгі емес ... ... ... 7410 ... ... істен шығуына байланысты шығыстар» шотының дебетіне шығарылады.
Материалдық емес активтерді істен шығарудан ... ... ... осы ... ... және ... құндарымен «Қаржылық-
шаруашылық қызмет нәтижесі туралы есепте» кіріс немесе шығыс болып танылған
есептен шығару бойынша шығындардың айырмасы ... ... емес ... ... ... 6210 «Материалдық емес
активтерді сатудан кіріс» шотының кредиті және 1010 ... ... 1030 ... ... ... ... 1210 ... алушылар
мен тапсырыс берушілердің берешегі» немесе 33 «Басқа да ... ... 1280 ... ... дебетімен
корреспонденцияланады.
3.9 Материалдық емес активтердің амортизациясының есебі
3.9.1 Материалдық емес активтердің амортизациясы
Материалдық емес ... ... ... алғашқы таналғаннан кейін
баланста жиналған амортизация сомасын ... ... құны ... емес ... ... ... ... өте
жақсы бағаланған қызмет ету ұзақтығының негізінде жие анықталып отырылады.
Бухгалтерлік есеп стандартына сәйкес, егер басқа да ... ... ... немесе келісімшартта ... емес ... ... ету ... ... пайдалануға дайын
болған уақытынан бастап ұйымның қызмет ету ұзақтығынан аспауы қажет.
Қызмет ету ұзақтығы болып - ... ... ... ... ... осы ... активтерді пайдалану арқылы алатын жоспарлы өнім
көлемі табылады.
Материалдық емес активтерге амортизация объектіні бухгалтерлік есепке
алған айдан кейінгі айдың 1-күнінен ... осы ... ... ... ... немесе оның істен шығу ... ... ... ... осы ... ... ... жапқан немесе оның
істен шыққан айынан кейінгі ... ... ... ... емес активтердің тозуының есебін жүргізу үшін 2740
«Материалдық емес ... ... ... 111 ... ... ... - ... келісімдер»; «Материалдық емес активтердің
тозуы - бағдарламалық қамсыздандырулар»; ... емес ... - ... ... емес активтердің тозуы – ұйымдастыру
шығындары»; «Материалдық емес активтердің тозуы - ... ... ... ... - ... ... ... Бұл бөлімнің шоттары
материалдық емес активтердің түрлеріне байланысты жинақталған ... ... ... ... жинақтауға арналған.
2740 «Материалдық емес активтердің тозуы» ... ... ... ... ... емес ... ... тозу
сомасы «Өнімдерді (жұмыстар мен ... сату ... ... 7110 ... ... мен ... сату ... 7210«Жалпы және әкімшілік шығыстар» бөлімінің 7210 «Жалпы ... ... 8410 ... ... бөлімінің 8140 ... мен ... емес ... ... шоттарының дебетімен
корреспонденцияланады.
Материалдық емес активтерді есептен шығару ... ... ... амортизация сомасының шегінде 2740 «Материалдық ... ... ... ... ... ... 2700
«Материалдық емес активтер» бөлімінің сәйкесті ... ... ... ... әдістері
Материалдық емес активтерге амортизацияны есептеудің мынадай әдістер
қолданылады:
а) тікелей сызықты (тікелей) әдіс;
б) құнды орындалған жұмыстардың көлеміне ... бөлу ... ... ... ... ... ... жұмыстардың көлеміне пропорциналды бөлу әдісін ... ... ... ... ... емес активтерге
қолдану ыңғайлы, мысалы тауарларды өндіру үшін ... ... ... үшін рецепт патенті және т.б., ол мына формуламен
анықталады:
Бқ - ... ( ... Ажыл – ... ... сомасы;
Бқ – бастапқы құн;
Жқ – жойылу құны;
Жб - қызмет ету ұзақтығында орындалатын ... ... ... ... ... ... прогресстің нәтижесінде
моральдық тозуға тез ұшырайтын материалдық емес активтерге қолданылады,
мысалы компьютерлік ... ... және ол мына ... ... сомасы ( Нақтыланған амортизация ставкасы (
Өткен жылдағы активтің баланстық құны.
Азайып отыратын қалдық әдісі арқылы амортизациялық ... ... ... ... емес активтердің бастапқы құны ... ... ... ... емес ... ... ... тікелей сызықты
(тікелей) әдісі ең ыңғайлы әдіс болып табылады. Амортизациялық аударымдарды
есептеу сомасы материалдық емес активтердің бастапқы ... және ... ... ... анықталады.
Тікелей сызықты (тікелей) сызықты әдіс бойынша амортизация төмендегі
формуламен есептеледі:
Бқ - Жқ
Ажыл ( (((((((;
Құ
мұндағы, Ажыл – ... ... ...... ...... ... – қызмет ету ұзақтығы.
Егер активтерді пайдаланудан экономикалық ... ... ... ... ... онда ... емес
активтерге амортизацияны есептеудің әдісі, бір есепті мерзімнен келесі
есепті мерзімге дейін ... ... ... ... ... ... болған
сәтінен бастап жүзеге асырылады.
Амортизация сомасы жойылу құнын шегергеннен кейін ... егер ... ... баланстық құнына қосылмаса шығыс ретінде танылады.
Активтерді уақытша тоқтатып қою (консервацияға қою) ... ... ... емес ... амортизациялық аударымдарды есептеу
олардың қызмет ету мерзімі ішінде тоқтатылмайды.
Материалдық емес активтердің қызмет ету ... және ... ... ... ... қаржылық есеп беру мерзімінде
қайтадан қаралады. Егер болашақ қызмет ету ... ... ... ... ... ... болса, онда амортизацияны
есептеудің ... де ... ... ... Егер активтерді
пайдаланудың нәтижесінде экономикалық тиімділікті алудың модельдері ... ... ... онда ... өзгерістерді көрсету үшін
амортизацияны есептеудің әдісін де өзгерту қажет.
Бақылау сұрақтары:
1. Материалдық емес активтер ... не және ... ... ... ... шығындарына қандай шығындар жатады?
3. Теріс немесе оң гудвилл пайда болғанда гудвилл нені түсіндіреді?
4. Материалдық емес ... ... ... ... ... емес ... ... алғанда, әншейін алғанда ... ... ... ... ... өзі ... олардың бастапқы
құндары қалай анықталады?
6. Ұйымның ішінде ... емес ... ... ... ... шығындар олардың бастапқы құндарын жоғарылата ма?
7. Материалдық емес ... ... ... ... қолданылатын
бағалау әдістері
8. Материалдық емес активтердің бары, түсуі және істен шығу ... ... ... ... емес активтердің амортизациясының есебі және амортизацияны
есептеу әдістері
4 Тақырып. МАТЕРИАЛДЫҚ ҚОРЛАР ЕСЕБІ
4.1 Материалдық қорлар, ... ... ... және ... ... ... өзіндік құнмен бағалау
4.3 Материалдық қорлардың түсуін құжаттық жабдықтау (рәсімдеу)
4.4 Материалдық қолардың жұмсалуын құжаттық ... ... ... ... ... ... ... қорлар құрылыс-монтаж жұмыстарын
орындау процесінде қызмет ету рөліне, сонымен қатар ... ... ... құрамына қарай бөлінеді. Көпшілік жағдайда сипаты мен
пайдалану ... ... ... ... ... ... мен ... көмекші материалдар, сатып алнған жартылай ... ... ... ыдыс және ... заттар, қосалқы бөлшектер.
Құрылыстағы шикізаттар болып өнеркәсіптен алынған өнім саналады ... ... құм, ... және ... ... өндірілетін өнімнің материалдық негізін ... оның ... ... ... цемент, металл және т.б.). Көмекші
материалдар негізгі материалдарға қарағанда ... ... ... ... Олар ... ... өзгеруіне белгілі бір жағдай
жасайды (мысалы, өнімді бояу үшін бояулар, клей, лак және т.б.) не ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі
химикаттар, жағатын, сүртетін, жөндеу және тағы басқа да ... ... ... және ... бөлу ... ... ... және ол өндірісте пайдаланылатын әртүрлі материалдардың ... ... ... ... ұйымдары үшін материалдар көмекші
болып жіктелсе, ал мердігерлік құрылыс ұйымдары үшін ... ... ... ... (оларды пайдалану ерекшелігіне және
олардың ... ... да) ... ... ... ... қосалқы
бөлшектерге бөлу қажет.
Мысалы, отынды технологиялық, ... ... ... ... деп ... және ... материалдар әртүрлі материалдар мен өнімдерді
түйіндеуге, тасымалдауға, сақтауға арналған заттар (қаптар, ... ... ... ... мен ... ... бөліктерін
алмастыру үшін арналған.
Сатып алынған жартылай фабрикаттар – белгілі бір өңдеудің ... ... ... өнім ... ... ... ... өнімді
дайындау кезінде олар да негізгі материалдар сияқты өнімнің заттық ... ... ... – дайын өнімдерді дайындау кезінде
толықтай немесе ... ... ... ... ... мен
материалдардың қалдығы (темір қалдықтары ... ағаш ... ... ... ... ... ... цехтарға
немесе бөлімшелерге қандай да бір өнімді (жұмыстар мен ... ... ... ... ... ресурстардың қалдығы қайтарылған
қалдықтарға ... ... ... ... ... бағаланады:
1) егер қалдықтар жоғарыланған шығындармен негізгі ... ... ... төмендетіліп) немесе көмекші өндірісте тұтыну заттарын
дайындау үшін ... және ... ... ... ... ... жаққа сатылса бастапқы материалдық ресурстардың
бағаларынан төмен, яғни мүмкін пайдалану бағасы бойынша;
2) егер қалдықтар толыққанды ресурс ... ... үшін ... ... болса, онда олар материалдардың бастапқы бағасы бойынша
бағаланады.
Қайтарылмайтын қалдықтар, мысалы угар, усушки және т.б., яғни ... ... ... және ... ... жатқызылмайды.
Құрылыстағы материалдардық қорлар есебінің міндеттері болып мыналар
саналады:
1) материалдық қорлардың қозғалысы бойынша ... ... ... ... құжатпен рәсімдеу;
2) материалдардың сақталу орындарында және тасымалдау ... ... ... ... ... ... ... өндіріс процесінде материалдардың бектілген нормаларға ... ... ... ішкі ... ... ... ету мақсатында
қажетсіз және артық материалдарды дер кезінде анықтау;
6) көліктік-тасымалдау шығындарын есепке ала ... ... ... ... дер ... ... ... және шығындарды тиісті
құрылыс объектілеріне дұрыс апару;
7) өндіріске материалдарды дер кезінде шығаруды бақылау.
a. ... ... ... ... ... ... ... үш әдісі
қолданылады: арнайы есептеу, орташа ... құн, ФИФО ... ... ... ... ... ... қолардың өзіндік құны әртүрлі факторларға байлансты
болады. Олардың негізгілері болып ... ... ... ... ... немесе өндірістік цехтарда ұзақ уақыт
болуы саналады.
Материалдық ... ... ... ... ... алу ... ... жеріне дейін көліктік-тасымалдау шығындары, өнімдерді
(жұмыстар мен қызметтерді) ... ... ... қорларды сатып алу шығындарына сатып алу бағасы ... ... ... тікелей байланысты баж төлемдері, жабдықтау
ұйымдарына төленген комиссиондық ... ... ... ... ... ... беру не болмаса артық төленеген сомалар
және басқа да түзетулер сатып алу ... ... ... ... ҚЕХС ... ... міндетті түрде ең төменгі өзіндік құнмен немесе
сатудың таза құнымен бағалануы тиіс.
4.2.2 Материалдық қорларды ең төменгі ... ... және ... ... ... таза ... түсінігі. Материалдық қорлардың өзіндік құны
қорларды бағалаудың ең үйлесімді базасы болып саналады, бірақ кей ... ... ... ... ... ... ... көрсетілуі
мүмкін. Мұның себептері физикалық тозу, ... ... ... ... ... ... жағдайда материалдық қорларды сату кезінде
шығындардың белгілі бір ... ... ... сондықтан мұндай
материалдарды сату кезінде сату бойынша барлық шығындарды шегере ... ... ... ... ... болады. Бұл үшін қорлардың құны
сатудың таз құнымен салыстырылады, егер соңғысы қорлардың ... ... ... онда қорлардың бағасы сатудың таз құнына дейін ... ... ... ... ... ... ... саналады.
Материалдық қорларды сатудың таза құны материалдарды ... ... ... ... ... тастағандағы қарапайым шаруашылық
қызмет барысындағы сату бағасына тең ... ... ... мен ... ... дайын жағдайына
дейін жеткізу шығындарының арасындағы айырмашылық ... таза құны ... ...... таза құны
|Материалдың бірлігіне нақты шығындар |100 ... ... ... ... ... |150 ... және сату ... шегерім сомасы |55 ... таза құны |95 ... ... ... ... 100 ... ... алынған, ескірудің
нәтижесінде әрбір бірлігі 150 теңгеге сатылуы мүмкін, егер ... ... 55 ... ... ... ... ... әрбір бірлікті
сатудың таза құны 95 теңгені құрайды (есеп бөлімі қаржылық есептілікте 55
теңгеден әрбір бірлікті жөндеуге ... ... зиян ... ... қорларды сатудың таза құнын есептеу кезінде қолда бар
қорлардың пайдалану бағытын да есепке алу ... ... ... таза ... ... кезінде келесі
ережелер қолданылады:
1) егер қорлар сатуға арналған болса, онда есептеулер ағымдағы сату
бағалары негізінде жасалады;
2) егер ... ... ... ... шарт негізінде сатуға
арналған болса, онда есептеулер келісім шартта ... ... ... онда
көрсетілген бағалар негізінде жасалады. Келісім шартта көрсетілген көлемнен
артық материалдық қорлар ағымдағы ... ... ... өнім ... мен шикізаттардың негізінде дайындалып,
соларға тең немесе өзіндік құннан артық бағаға сатылатын ... онда ... мен ... ... таз құны ... бағаланбайды. Егер
мұндай сенімділік жоқ болса, онда материалдар мен ... ... ... бағаланады. Әрбір кезекті мерзімде материалдық қорларды ... ... ... ... ... таза ... ... әдістері. Сатудың таза құны ... ... ... ... ... ... қажет. Материалдық
қорлардың құнын олардың барлық топтарына немесе негізгі топтарына ... ... соң ... таза ... ... ... ... себебі
сатудың жалпы құнынан төмен болады.
Материалдық қорлардың ең төменгі өзіндік ... және ... ... ... үшін сатылық, негізгі тауарлық топтар, қорлардың жалпы
деңгейінің әдістері қолданылады.
Сатылық әдісте – ... ... ... ... ... құн мен ... таз ... ішінен ең төменгі мән алынады. Осы
төменгі сандар қосылып, ... ... ... ... топтар әдісінде – материалдық ... ... ... баланстық құн мен сатудың таз құндарының ішінен ең ... ... Осы ... ... сандар қосылып, жалпы бағаны береді.
Қорлардың жалпы деңгейінің әдісінде – барлық ... ... ... құн мен ... таз құндарының ішінен ең төменгі мән
алынады.
4.2.3 Материалдық қоларды бағалаудың басқа да ... ... ... ... ... өзіндік құндары
келесі бағалу әдістері арқылы ... ... құн ... ... ... есептеу әдісі.
Материалдық қорлардың орташа құнын анықтау үшін есепті мерзімнің
басындағы материалдардың ... ... ... ... ... ... ... материалдардың көлемін, ал есепті мерзімнің
басындағы ... - ... ... ... ... Материалдар
бірлігінің орташа құны олардың ... ... ... мерзімінң басындағы
баланс пен сатып алынғаны) жалпы санына бөлу (есепті мерзімінң ... пен ... ... арқылы анықталады. Қорлардың шығысы (сатылуы)
осы алынға орташа құнмен көрсетіліп, ... ... ... сатылған
өнімнің жалпы өзіндік құнына қосылады.
Орташа құн әдісінің артықшылығы болып ... алу ... ... ... сатылған өнімнің өзіндік құнын тұрақтандырып отырады,
сонымен қатар сатылған қорлардың партиялық ... ... ... кесте – Орташа құн әдісі бойынша материалдарды бағалауды есептеу
А – ... ... ... ... ... |
| ... ... материалдық қорларды бағалау кезінде олардың ... ... ... ... құны бойынша бағалау әдісі болып
табылады. ФИФО әдісі ... ... ... ... ... қүнды береді және жүйеленген, объективті болып саналады. Бұл ... ... ... қорлар бірінші кезекте кірісіке алынғаны,
алғашқы болып шығыс етіледі деп есептелінеді.
7 кесте – ФИФО ... ... ... - ... ... ... |Сатылғаны |Қалдығы |
| ... ... ... бірі бірі ... ... ... немесе тауарлар мен қызметтердің өзіндік құнын бағалауға
арналған. Бұл әдіс әрбір материалдық құндылықтың сипатын ... ... ... ... ... ... ... күнін,
сатылған материалдардың өзіндік құнын, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... Бұл ... қолдану кезінде материалдық
қорлардың құндарының қозғалысы олардың физикалық қозғалысымен сәйкес ... ... бұл әдіс ... ... және ... ... ... жалғыз әдіс болып табылады.
Әрбір әдістің ерекшелігін ... ... ... ... ... ... негізінде қарастырып көрейік.
8 кесте - Материалдық қорлардың қозғалысы жөніндегі
шартты мәліметтер (қаңтар 2007 ж.)
|Күні ... ... ... |Құны, теңге |Сатылғаны ... |
| ... ... | ... ... ... | | | |90 ... |7 |560 | |170 ... | | |80 |90 ... |8 |800 | |190 ... | | |100 |90 ... |10 |1000 | |190 ... | | |80 |110 |
9 ... - ... ... ... мәліметтер (қаңтар 2007 ж.)
А - материалы
|Күні |Сатылғаны (бірлік) ... ... ... |40 ... – 01.01 ... ... |
| | |40 ... – 04.01 күндегі түскеннен |
|13.01|100 |40 ... – 01.01 ... ... |
| | |40 ... – 04.01 ... түскеннен |
| | |20 ... – 10.01 ... ... ... |50 ... – 10.01 күндегі түскеннен |
| | |30 ... – 20.01 ... ... ... ... ... артықшылығы шығындар мен алынған кірістер құндары
бойынша сәйкестілік ұстамының қамтамасыздығы болып саналады.
10 кесте – арнайы есептеу ... ... ... ... - ... |Сатып алынғаны |Сатылғаны ... |
| ... ... ... түсуін құжаттық жабдықтау (рәсімдеу)
Материалдарды жеткізу келісім шартының орындалуын, қорлардың түсуін
және кірістелуін бақылауды ұйымның ... ... ... ... ... ... есеп ... құжаттары (төлем тапсырмалары, шот
фактуралар және т.б.) оларға тіркелген ... да ... ... ... ... басқа да ұқсас бөлімдерге жіберіліп, ол жердегі жауапты
тұлғалар құжаттарды түскен жүктердің есебі ... (ү. М-1) ... ... ... ... ... ... аталауын, көлік құжатының
күні мен нөмірін, шоттың нөмірі мен ... ... ... ... ... ... актісінің нөмірі мен күнін, жүкті іздестіру жөніндегі белгі
анықтамасын (ескерту бөлімінде шоттың төленгенін ... ... ... осы ... мәліметтерді материалдарды жеткізу
келісім шартындағы, яғни олардың саны, бағасы, ... ... ... ... ... ... немесе жедел есеп
кітабына жеткізу келісім шартының орындалғаны ... ... ... есеп ... құжаттарын акцептеп немесе акцептеуден бас тартудың
негіздемесін жасап, жауапты тұлғаға материалдық құндылықтарды алу ... үшін ... ... ... ... қаржы немесе есеп
бөліміне тапсырады. ... ... ... ... ... (ү. М-4) ... есеп ... немесе басқа да
жөнелтілім құжаттарын беру арқылы ... ... ... ордерлері нақты
қабылданған материалдар үшін қойма меңгерушісінің және экспедитордың қол
қоюымен жасалуы қажет. Бір күн ішінде бір ... ... рет ... ... ... көмір, құм, кесек тас, қиыршықтас және ... ... ... ... онда осы күн үшін бір ... ... рұқсат етіледі. Сонымен бірге әрбір қабылданған материалдар үшін
кіріс ордерінің ... ... ... ... жазып, күннің соңында олар
қосылып, жалпы жиынтығы кіріс ордеріне түсіріледі.
Егер материалдық ... ... жол ... су ... келсе, онда
көлік ұйымының түбіртектері экспедиторға беріледі. Экспедитор ... ... орын ... және ... ... ... ... толықтай сақталғанына күмән болатын болса, экспедитор көлік ұйымынан
жүктерді тексеру жөнінде талап ете алады. Егер жүк ... ... ... ыдыстар мен материалдардың бұзылғаны анықталса,
онда олар көлік ұйымына ... ... ... ... ... болып
табылады. Экспедитордан материалдар қоймаға қабылдану кезінде ... ... ... ... ... ... құжаттарымен
түскен материалдардың санын, сапасын және түрлерінің сәйкестігін тексереді.
Көрсеткіштер сәйкес келген жағдайда материалдық – ... ... ... (ү. М-3 және М-4) ... Егер жүктер автокөлікпен
тасымалданса, онда ... ... ... жүк ... ... жүкқағазымен (ү.Т-1, ТМ-2) жүзеге асырылады. Тауарлық-
транспорттық жүкқағазы төрт данада ... оның ... - ... ... ... ... ... үшін; екіншісі – қабылдаушы
ұйыммен жүкті қабылдау үшін; үшіншісі – ... ... есеп ... ... – транспорттық жұмыстардың есебін жүргізу үшін негіз ... ... ... ... ... ... қабылдау
комиссиясы материалдық жауапты тұлғаның, жабдықтаушы жақтың өкілінің немесе
мүдделі жақтың міндетті қатысуымен екі данада толтырылады. ... ... ... бір ... ... қосымшасымен (жүкқағазы,
специяфикация және т.б.) материалдар қозғалысынң есебін жүргізу үшін есеп
бөліміне, екінші данасы ... ... қою үшін ... бөліміне
немесе есеп бөлімшесіне тапсырылады. Ұйымға түсетін материалдар дер кезінде
тиісті қоймаларға кірістелуі ... Егер ... ... үшін ... ... ... құрылыс учаскілеріне жіберу дұрыс болатын
болса, онда есепте ... ... ... ... ... және
учаскіге берілген материалдар болып көрсетіледі. Мұндай ... ... ... және ... ... ... ... кірістелмей-ақ қабылданды және учаскіге берілді деп белгі қойылуы
қажет. Қоймаға ... ... ... ... ... яғни ... саны, сапасы, көлемі жағынан қатаң
салыстырылуы қажет. Шикізаттар мен ... ... және ... ... ... ... ... көлемі, шоты бойынша)
кірістелуі қажет, егер материал бір ... ... ... ... ... ... (шот ... жұмсалатын болса, онда ... ... және ... құжаттары мен есеп регистрлерінде екі өлшем
бірлікпен көрсетілуі тиіс.
Кейбір жағдайларда ... ... ... ... ... ... ... шоттарды акцептеуден бас тарту
жағдайында болса) ... ... ... ... ... ... ... қойма меңгерушісі дер кезінде арнайы кітапқа
жазуы қажет. Бұл кітапқа жазу «Қабылдауды күтудегі материалдар», ... ... ... ал осы ... ... ... ... бойынша жүргізілуі тиіс.
Мұндай материалдар қоймада бөлек сақталып, қабылдау нәтижесі толықтай
анықталғанға дейін шығысқа жатқызылмайды. Учаскілер ... ... ... қоймаға тапсыру кезінде жөнелту үшін (ішкі ... ... екі ... ... Оның біреуі - тапсырушы-
цехтан материалдарды есептен шығару үшін ... ... ал ...... кіріс құжаты ретінде пайдаланылады. Осы жүкқағазымен (накладной)
өңдеуден алынған және ... ... ... ... ішінде материалдардың ішкі орын алмасуы (бір қоймадан ... бір ... ... учаскіге), материалдардың қалдығын немесе
ақау материалдарды тапсыру, негізгі құралдарды жоюдан және ... ... ... ... материалдардың кірістелуі рәсімделеді. ... ... ... ... өнімдері қоймаға екі данамен
жазылатын ... (ү. М-12 бір ... және М-13 көп ... ... ... тек ... ғана ... сонымен қатар
есеп беруге тиісті тұлғалар ... да ... ... шаруашылық және
кеңсе тауарлары). Сатып алынған тауарлардың құндарын куәландыратын құжаттар
болып шаруашылық операциялары, сатып алудың ... ... ... ... ... ... ... саны көрсетілген
тауар чектері (фискалдық чектер) немесе актілер (анықтамалар) табылады. Бұл
құжаттар есеп ... ... ... аванстық есебіне тіркеледі.
4.4 Материалдық қолардың жұмсалуын құжаттық жабдықтау
Материалдарды, құрылымдар мен бөлшектерді, отын мен ... ... ... деп ... ... ... ... айтамыз.
Сонымен қатар бұған жөндеу және шаруашылық мақсаттары үшін, басқа
жаққа, ... ... ... ... ... ... сату ... жатқызуға болады.
Материалдар, отын, жартылай фабрикаттар мен басқа қосалқы материалдар
өндіріске салмағы, ... ... ... ... бектілген шығын
нормативтері және ... ... ... ... ... ... қызмет бөлімінде қоймадан материалдарды алу үшін,
сонымен қатар ұйымнан материалдарды шығару үшін құжаттарға қол қою ... ... ... ... тиіс.
Өндіріске материалдарды жіберу алдын ала бекітілген ... ... ... ... ... ... ... алдына ала бекітілген материалдар
шығынының прогрессивті нормаларына, есепті айдың ... ... ... ... ... ала ... учаскінің өндірістік
бағдарламаларына негізделуі қажет.
Өндіріске жіберілетін материалдарды лимиттеу ұйым ... ... ... ... ... ... жабдықтау
бөлімімен немесе басқа да бөлімдермен жүзеге асырылады.
Материалдарды жіберуге бектілген лимиттер материалдар қалдығының
лимитін ... ... ... ... немесе қателерді түзету
барысында өзгертілуі мүмкін. Лимиттерді өзгерту оларды бекіткен ... ... ... ... ... ... ... (ү. М-
8) негізінде рәсімделеді.
Шектеп-алу карталарын жабдықтау бөлімі немесе басқа да бөлімдер
материалдардың бір немесе ... ... ... ... ... ... екі данамен бір айлық мерзімге жазып береді.
Шектеп-алу алу картасының бір данасы - ай ... ... ...... ... ... данасы – қоймаға немесе
цехтың (учаскінің) сақтау орнына беріледі.
Қоймашы цехтың ... ... ... ... ... міндетті түрде өлшеп шектеп – алу картасының екі данасына да
материалдарды жіберген ... ... ... және ... ... ... нөмірі бойынша лимиттің қалдығын анықтайды.
Қоймашы цехтың (учаскінің) шектеп алу картасына, ал цех ... ... ... ... қол ... ... бір ... де жазылуы мүмкін. Мұндай жағдайда цех
(учаскі) жұмысшысы ... алу ... ... ... ... қояды, ал қоймашы шектеп-алу картасына қол қояды.
Шектеп – алу картасы бойынша сонымен қатар өндірісте пайдаланылмаған
(қайтарылған) ... да ... ... Бұл ... ешқандай
қосымша құжаттар толтырылмайды.
Шектеп-алу карталарының сандарын ... үшін ... ... ... ... жазып беруге болады. Онда операцияның түрі,
материалды жіберіп ... ... ... ... ... ... шифірі, жіберілетін материалдың номенклатуралық нөмірі және атауы,
айлық материалдар шығысының лимиті және өлшем бірлігі көрсетіледі.
Материалдарға деген қажеттілік жие болған кезде, онда ... ... ... ... ... үшін «Талап-жүкқағазын» (ү. М-15а)
толтырады, ал ... ... ... ... өндірістен
материалдар қайтарылуы немесе қоймадан ... ... ... орын ... ... ... ... материалдардың жұмсалуын бақылау лимиттерді пайдалану ведомостісі
(картасы) арқылы жүзеге асырылады. Талап-жүкқағаздары ... ... ... ... жіберу лимиттерінің пайдалануын ағымдағы
бақылау үшін арналған жедел құжаттар ғана болып саналады.
Өндіріске лимиттен артық ... ... ... ... үшін ... ... көшірмелерін толтыру қажет.
Материалдардың лимиттен тыс жұмсалуына: учаскінің өндірістік
бағдарламаны ... ... ... ... ... ... ... жұмсалуын және ақаудың орнын жабу үшін материалдардың
қосымша жұмсалуы жатады.
Құжаттардың санын азайту үшін ... ... ... (мысалы, учаскінің қоймасындағы) ... ... ... ... ... ... жағдайда материалдарды жіберу үшін
шығыс құжаттары толтырылмайды, ал операцияның өзі бір ... ... ... ... ... ... карталары немесе
кітапшалары ... ... ... Өндіріске жіберілетін лимитті
карточканың өзінде де ... ... ... ... ... ... ... учаскілік және басқа да қажеттіліктер) көрсетіледі.
Мұндай жүйеде қойма есебінің карточкасы талдамалық есептің регистрі ... ... ... ... ... де ... құрылыс ұйымдарында құрылыс объектілерін ... және ... ... ... ... ... Олар ... құндылықтарды тікелей құрылыс ... және ... ... ... ұйымдастырады. Мұндай
жағдайда негізгі шығыс құжаты жинақтау картасы болып ... ... ... үш ... ... Оның бір ... ... екіншісі - өндірістік-техникалық жинақтау басқармасына немесе
басқа ... ... ... ал ... - өндірістік-техникалық
бөлімде қалады. Жинақтау картасында құрылыс объектісі үшін ... ... мен ... деген қажеттілік жөніндегі жалпы
мәліметтер, оларды жоспар бойынша жеткізу, жыл және ай ... ... ... ... соңындағы қалдығы жөніндегі мәліметтер
көрсетіледі. Жинақтау картасы материалдардың объектіге дер ... ... ... ... ... үшін ... болып табылады. Ол ... ... ... мөлшерде жеткізу бойынша нормативтік
құжаттың бөлігі болып саналады.
Ашық сақтаудағы материалдар (қиыршықтас, құм, қиыршықтасты құм ... ... да ... ... ... ... орындарына
тасымалданады және олар материалдық-жауапты ... ... ... ... ... ... сусымалы (сыпучие) материалдар әр уақытта
өндіріске жіберу кезінде ... келе ... ... ... сусымалы материалдардың көлемін анықтау үшін түгендеу жүргізу
нәтижесінде есепті айдан кейінгі ... ... ... ... ... Түгендеуді актімен рәсімдейді. Нақты жұмсалған ... ... ... материалдардың қалдығына ай ... ... ... қосып, түгендеудің нәтижесінде анықталған
материалдардың қалдығын ... ... ... ... ... материалдарды
жіберу құрылыс басшысының немесе ... ... ... ... ... ... талап-жүкқағазын (ү. ... ... ... жүзеге асырылады. Талап-жүкқағазы екі данада
толтырылады. Бірінші данасы ... ... ... ретінде қоймаға
беріледі, екіншісі – материалдарды ... ... ... ... ... өту құжатымен рәсімделеді. Басқа жаққа материалдарды жіберу
және өту құжаты құндылықтарды алу үшін ... ... ... ... ... рәсімделеді.
4.5 Қоймадағы материалдық қорлардың есебі
Құрылыс учаскілерінің қойма шаруашылығы тікелей құрылыс ... ... ... ... ... ... ... ұйымдарының қоймалары көпшілік жағдайда уақытша сипатқа ие болады.
Олар ашық, жабық және жартылай жабық болып бөлінеді.
Жабық қоймаларда ... ... мен ... сонымен қатар
атмосфералық шөгуден (осадка) өзінің құрамын ... ... ... ... ... ... сақталады.
Жартылай жабық қоймаларда атмосфералық шөгу және күннің әсерінен
өзінің құрамын өзгертетін рулондық материалдар ... ... ... бұйымдары мен бөлшектер және басқа да материалдар ... ... ... қоймалар орталық (базистік), объектілік және
аралық (тиеп-түсіру) болып бөлінеді.
Орталық немесе базистік ... ... ... ... үшін және ... ... ... үшін арналған. ... ... ... ... ... ... және ... ғимараттар ретінде өзінің ауласы, кіреберіс темір жолдары мен
автокөлік ... ... ... мен ... ... құрылыс объектілеріне тікелей
қажетті өндірістік қорларды, құрылғылар мен құрылымдарды, арнай киімдерді
аз мөлшерде сақтау үшін арналған және ... ... ... орналасады.
Аралық қоймалар кіреберіс теміржол желілері болмаған жағдайда
теміржол бекеттері мен кеметұрақтарға жақын жерлерге ... ... мен ... ... қоймалары осы
шаруашылықтар мен ... ... ... құрылғылар мен
құрылымдарды және арнайы киімдерді сақтау үшін ұйымдастырылады.
Құрылыстағы материалдық ... ... ... ... ... есеп ... есепке алынады. Қоймадағы материалдардың қозғалысы мен
олардың қалдығының есебін ... ... ... ... мен ... ... ... алдын алу үшін қойма ... ... және ... ... ... жоғары әсер етеді.
Сақтаудағы әрбір материалдың номенклатуралық нөміріне ұяшық жазылып,
материалдың сақталған орнына, ал егер материалдар ашық жерлерде ... ... ... ... ... материалдардың аттары,
номенклатуралық нөмірі, маркасы, ... ... ... ... ... ... көрсетіледі.
Қойма меңгерушісінің немесе қоймашының ... оған ... ... ... ... ... ... нормаланған
материалдық құндылықтардың әрбір түрі бойынша нақты қалдықтың қорлардың
бекітілген нормаларымен сәйкестігін ... ету ... ... материалдардың сорттық есебінің негізінде қоймашы немесе қойма
меңгерушісі материалдардың нақты қалдығының ... ... ... ... ұзақ ... бойы ... материалдардың қалдығы
жөнінде ақпарат беріп отыруға тиісті.
Қоймадағы материалдық құндылықтардың талдамалық есебі белгіленген
түріне сәйкес олардың ... ... мен ... бойынша жүргізіледі.
Материалдардың әрбір номенклатуралық нөмірі бойынша бөлек үлгідегі (М-17)
карточка ашылады. Бұл карточкада материалдық ... аты, ... ... ... ... ... ... көрсетіледі. Бұл
карточканы жаңадан кіріске алынған ... ... есеп ... ... ... кіріс ету ордерімен бірге қоймашыға береді.
Материалдардық құндылықтардың сорттық-сандық есебін осы материалдарға
жауапты тұлға жүргізеді. Кейбір жағдайда ... ... ... бойынша қойманың карточкалық есебін жүргізу жұмысы басқа адамға,
яғни есепшіге немесе ... ... ... номенклатуралық түрі аз болатын ұйымның қоймасында бұл
карточканың орнына материалдар есебін ... ... ... ... сорттық есеп кітабында жүргізуге болады. Қоймашы белгіленген
тәртіп бойынша толтырылған алғашқы құжаттардың ... ету ... ... жүкқағаздары және т.б.) материалдардың кіріске алынуын және есептен
шығарылу операцияларын, ... іске ... ... ... есеп
карточкасына жазып және күннің соңындағы ... ... ... отыруға тиісті.
Ай соңында ұйымның есеп бөліміне материалдардың ... ... ... ... ... ... карталарының барлығы
тапсырылуға тиісті. ...... ... ... ... ... бақылып отырады. Есеп бөлімінің қызметкерлері жиі-жиі, (апта сайын,
10 күнде) қоймадағы операцияларды жүргізуге ... ... ... ... рәсімделуін және қоймалық – сорттық карточканың дұрыс
жүргізілуін, сонымен қатар осы карточкалардағы материалдар қалдығының ... ... ... ... ... ... ... және оны тексергені жөнінде есеп бөлімінің қызметкері есеп
карточкасының тиісті жолына қол қояды.
Қойма ... есеп ... ... ... ... ... (ү. М-18) тіркеледі. Материалдарға жауапты тұлғаның
келісімі бойынша есеп ... ... ... ... дұрыстығын
тексергені және құжатты қабылдағаны жөнінде карточкаға қол қояды.
Егер орталық ... ... ... ... ... не
болмаса учаскінің сақтау орындары ұйымның басқармасынан қашық ... ... ... ... дұрыс құжатталуы,
материалдарға жауап беретін тұлғаның есеп карточкасын ... ... есеп ... тексеріледі. Мұндай жағдайда кіріс және шығыс ету
құжаттары ... ... ... бірге есеп бөліміне ... ... ... ... қашық жерде орналасқан қойма басшысы
белгіленген күні есеп ... екі дана етіп ... ай ... ... ... ... керек.
Ведомость құрамында материалдардың өзгерісі (кірісі мен ... ... ... ... онда тек қана материалдардың сандық қалдығы
көрсетіледі. ... цех, ... ... ... және ол ... ... қол қояды. Дұрыстығын тексеріп болғаннан ... бір ... ... ... ... ... ... есебін жедел (қалдықтық) әдіспен жүргізген жағдайда
қоймалық есеп карточкасымен қатар М-20 ... ... ... есептеу ведомостісі жүргізіледі.
1 кесте
Үлгі №М-20
Ұйым, кәсіпорын __________________________
Қойма (сақтау орны) _______________________
Қоймадағы материалдар қалдығы есебінің ведомостісі (200 __ ж.)
Материалдық ... ... ... ... ... ... ... |уралық |атауы ... ... ... |
|№ |нөмір | |гі | | | | |
| | | | | ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... Ж.Н. |3 |160 |1,18 |188,8 |( ... ... В.П. |5 |175 |1,54 |269,5 |( ... ... О.А.|4 |180 |1,35 |243 |( ... ... В.С. |2 |180 |1,08 |194,4 |( ... ... |- |- |- |895,7 |134 ... |
2. ... ... еңбек ақысы бригаданың әрбір мүшесі орындаған
уақытқа және оған тағайындалған сағаттық тарифтік ... ... ... ... бригаданың әрбір мүшесінің еңбек ақысы осы айда ... оның ... ... ... көбейту арқылы анықталады (3б(4б)
(№13 кестені қараңыз). Содан соң кесімді еңбек ақының жалпы сомасын тариф
бойынша ... ... ақы ... бөлу ... ... ... ... Бригаданың әрбір мүшесінің еңбек ақысы оның тариф бойынша еңбек
ақысын өндірім коэффициентіне көбейтудің нәтижесінде есептеледі ... ... ... ...... мүшелері арасында кесімді еңбек ақыны жұмысшылардың
тарифтік бағасына пропорционалды бөлу
|Жұмысшының |Жұмысшының |Орындалған |Сағат- ... ... ... |
|аты-жөні |разряды ... саны |тық ... ... ақы |
| | | ... ... ... |сомасы |
| | | ... ... ақы ... | |
| | | ... |(3б(4б) | | |
| | | | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... Ж.Н. |3 |160 |1,18 ... |( ... |
|Ким В.П. |5 |175 |1,54 ... |( ... ... О.А.|4 |180 |1,35 ... |( ... ... В.С. |2 |180 |1,08 ... |( ... ... |- |- |- ... |1,1409 ... ... мүшелері арасында кесімді еңбек ақыны орындалған уақытқа
немесе тарифтік бағаға пропорционалды бөлу ... ... ... ... ... ... деңгейіне сәйкес еңбек ақыны қамтамасыз ете
алмайды.
Сондықтан құрылыста ... ... ... ... ... арасында бөлу
үшін еңбекке қатынасу коэффициентін (ЕҚК) қолдану арқылы жүзеге ... үшін ай ... ... жұмысшыға ЕҚК тағайындалады. Бірнеше мамандықтарды
игергені үшін, жұмысты жоғары сапамен және ақаусыз орындағаны үшін, ... ... ... үшін жоғарғы коэффициент тағайындалады, ал ... ... ... ... ... материалдарды, құрылғылар
мен мүліктерді ... ... ... ... тапсырмасын
орындамағаны үшін, жұмыстағы интенсивтіліктің жетіспеушілігіне және ... да ... үшін – ... ... ... ... жұмысшыға, оның жұмысқа қатынасуына қарай екі коэффициент
қатар тағайындалуы мүмкін. Мұндай жағдайда еңбек ақы ... ... ... жұмысшының жеке нәтижелері үшін 1,3 жоғарғы коэффициент және
біруақытты 0,8 төменгі коэффициент тағайындалды делік, бұл ... ЕҚК ... тең ... ЕҚК ... ... ... ... жалпы
жиналысында немесе кеңесінде ашық дауыстың негізінде тағайындалады.
Отырыстың (жиналыстың) хаттамасы ... және ... ... ... ... ала отырып, еңбек ақыны есептеу үшін есеп бөліміне беріледі. ЕҚК
бойынша тек кесімді ... және ...... ... ... ... ... нәтижесі үшін сыйақылар бөлінеді.
ЕҚК есепке ала отырып, бөлінетін жалпы ... ... ... ... уақыт және жұмысты артық орындағаны үшін үстеме төлемдер;
- демалыс және мейрам күндеріне төлем ... ... ... ақы ... үстеме төлемдер;
- жұмыстың қозғалмалы және жылжымалы сипаты үшін еңбек ... ... ... ... үшін ... уақытша еңбекке жарамсыздығына және жүктілікке байланысты төлемдер;
- жоғарғы кәсіптігі үшін ... ... ... ... ... мен ... жеке ... есепке ала отырып, еңбек ақы былай есептеледі: алдыменен, орындалған
жұмыс уақыты және ... ... ... ... ... бойынша
жұмысшының жалпы еңбек ақысы анықталады. Еңбек ақының ... ... ... ... ... ... ... шегеру арқылы ЕҚК есепке ала
отырып, бөлінетін еңбек ақы сомасы анықталады. Содан соң әрбір ... ... ... ... оған ... ... ... нәтижесінде
ұжымдық өндірімді бөлу үшін есептік деңгей анықталады. Бригаданың кесімді
өндірімін жалпы есептік ... бөлу ... ... ... ... ... коэффициентін әрбір жұмысшының еңбек
ақысының шартты есептік деңгейіне көбейту арқылы ... ... ... анықталады. Тариф бойынша әрбір жұмысшының еңбек ақысын және ... ... ... ЕҚК ... ала ... жұмысшының еңбек ақысы
анықталады.
14 кесте – Бригада мүшелері арасында кесімді еңбек ақыны
ЕҚК есепке ала отырып, бөлу
|Жұмыс|Жұмысшы-ның разряды ... ... ... ... |
|шының| ... ... ... | | ... | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
|1 |3350 ... |3120 «Басқа да салықтар |жеке табыс |
| ... ақы ... есеп ... ... ... ... |
| ... ... мен ... ... |
| | ... | |
|2 |3350 ... |3390 ... да ... |атқарушы парақтар |
| |еңбек ақы ... есеп ... мен ... ... ... |айырысу» | ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | |мен банк ... |
| | | ... төлем |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... мен жеке |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... |
|3 |3350 ... |1250 ... мен басқа |есеп беруге тиісті |
| |еңбек ақы бойынша есеп |да ... ... ... ... |
| |айырысу» | ... ... |
|4 |3350 ... |3220 ... ... |жинақтаушы |
| ... ақы ... есеп ... есеп ... ... ... |
| |айырысу» | ... |
| | | ... ... Есеп ... ... жасау
Тексеру және бағалаудан кейін есеп бөліміне түскен өндірім және еңбек
ақы бойынша ... ... ... ... ... ... жинақталады. Бұл жиынтықтарды еңбек ақы есебінің
жиынтық карточкасына (жұмысшының есеп парағына, есеп айырысу ... ... ... ... Онда жұмысшының аты-жөні, тегі, оның
табельдік нөмірі, құжаттың шыққан цехын, учаскісін, ... ... ... ... ... ... ... ақы сомасын және т.б. төлемдерді
көрсетеді. Карточканың мәліметтері есеп айырысу-төлем ведомостілерін жасау
үшін қолданады.
Бұд ведомостілер ... ... ... ... Ведомостінің
«Есептелді» деген бөлімінде еңбек ... ... ... ... ... бойынша төлемдер, мерзімдік еңбек ақы, ... ... үшін ... ... сыйақылар, ауру қағазы бойынша төлемдер және
т.б.) ... ... ... ал ... және ... алынды»
бөлімінде ұсталған жеке табыс салығы, атқарушы парақтар бойынша ұсталымдар,
еңбек ақы есебінен берілген аванс, зейнетақы қорына аударымдар және ... ... ... ... мен ... ... ... әрбір жұмысшыға төленуге тиісті сома есептеліп,
ведомості балансталынады (теңестіріледі). Бұл ведомості екі ... ... – онда ... еңбек ақы бойынша есеп айырысу
жүргізіледі;
екіншіден - ... ... ақы ... есеп ... шоты
бойынша аналитикалық есептің нысаны болып саналады және оның көрсеткіштері
еңбек бойынша әртүрлі анықтамалар мен ... ... ... ... ... бір ... еңбек ақыны төлеу үшін де
пайдаланылады.
Көптеген кәсіпорындарда есеп айырысу-төлем ведомостісінің орнына еңбек
ақыға жататын барлық есептеулер мен одан ұсталынатын ұсталымдар ... есеп ... ... және ... ... тегі, табельдік
нөмірі және оның қолына тиісілі сомасы көрсетілген төлем ведомостісі бөлек
жасалады.
Кейбір ұйымдар бір ... ... ... ... ... ... ведомостілерін қолданады.
Есеп айырысу-төлем ведомостілерінің мәліметтері негізінде
жұмысшылардың әрбір ... және ... ... ... ... ... ... жасалынады.
Еңбек ақының жиынтық ақпарының негізінде синтетикалық есеп ... ... ... ... ... ақы бойынша, бюджетпен
салықтар және басқа да міндетті төлемдер бойынша есеп айырысулар, зейнетақы
қорымен есептеулер ... ... ... бұл ... көрсеткіштері
құрылыс ұйымдарындағы еңбек және еңбек ақы есебін жасауға да ... ... ... ... ... ... үшін ... (дайындау)
кестелері жасалады (16 кестені қараңыз).
16 кесте – Құрылыс ұйымдарында ай ... ... ... бөлу ... ... ... аралық шоттар және |
|дың|дің |цехтың | ... ... ... ... ... ... | ... ... ... ... |
| |ың ...... | |
| ... | ... | |
| | ... | | |
| | |і | | | |
| | | |
| | ... ... |
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... ақша қаражаттарының түсуі: |1010 |1210; ... ... ... өтеу ... ... | ... |
|1.2 |Басқа да дебиторлық қарызды өтеу шотына |1010 |1250; |
| ... | |1280 ... ... аванстар бойынша |1010 |1610 ... ... ... шоттардан |1010 |1060 ... ... ... ... |1010 |1040 ... ... ... шотына (қатысу үлесі) |1010 |5020 ... ... ... ... ... |1010 |3520 ... |Дайын өнімді өткізуден (тауарлар, жұмыс, |1010 |6010 |
| ... | | |
|2 ... ... ... ... |1010 |6280 |
| ... ... | | |
|3 ... ... ... ... | | ... |Кассадан есепті сомалар берілген |1250 |1010 ... ... ... ... ... |1250 |1010 ... |Болашақ кезеңдерге жататын жадық төлемдерді |1260 |1010 |
| ... | | ... ... ... |1610 |1010 ... ... және ... да банктік шоттарға |1040; |1010 |
| ... ... ... |1060; | |
| | |1070 | ... |Дивиденттер және қатысушылардың табыстары |3030 |1010 |
| ... ... өтеу | | ... ... мен ... ... |3310; |1010 |
| ... өтеу |3390 | ... ... ... және басқа төлемдер төленді|3350 |1010 ... ... ... есеп ... ... |1250 |1010 |
| ... сомасын қайтару | | ... ... мен ... ... толық |6020 |1010 |
| ... ... ... аванс сомасы ндағы | | |
| ... ... мен ... тыс | | |
| ... ... | | ... ... кассадағы ақшалардың |7470 |1010 |
| ... ... | | ... ... есеп ... ... шоты және ... ... ... ... ... және қарыздық ақшаларды (кассадағы ақшаның қалдығынан
басқа) банктегі шоттарда сақтауы тиіс.
Заңды тұлғаның банкте бірнеше шот ашуға құқығы бар.
Есеп айырысу ... ... және ... ... ашу үшін ... ... шот ашу туралы өтініш, Ұйымның құрылуы, тіркелуін
куәландыратын ... ... ... ... төлем құжаттарына
қол қоюға құқысы бар тұлғалардың қолдарының үлгілері бар карточка, мөрдің
үлгісі, зейнетақы және ... да ... емес ... ... ... салықтық есепке тұрғандығын растайтын анықтама беріледі.
Шоттар бойынша операцияларды жүргізу мен ... ... ... ... мемлекеттік банкінің ережелерімен реттелінеді.
Қолма-қолсыз есеп ... ... ... ... банк ... (клиенттің) арасындағы қарым-қатынастарды анықтайтын негізгі құжат-
олар арасындағы келісім болып табылады.
Әр ашылған шотқа осы ... ... ... ... барлық
құжаттарда көрсетілетін нөмір беріледі.
Есеп айырысу (ағымдық) шотындағы ақшалардың ... ... ... ... ... ... етуге хабарлама, чектер,
төлем тпсырмалары және басқалары жатады.
Ақшаны кіріс етуге хабарлама банкте қолма-қол ақшаларды беру ...... ... ... Есеп ... ... шотынан ақшаларды алу
чекпен рәсімделеді. Чектің кері жағында оның мақсатты бағытталуы (еңбекақы
төлеуге, шаруашылық ... ... ... ... ... ... оның есеп ... (ағымдық)
шотынан жабдықтаушының, қаржылық органның немесе басқа ұйымның есеп айырысу
шотына белгілі бір соманы аудару туралы бұйрығы.
Құрылыс ұйымдары жабдықтаушылармен есеп ... ... ... ... ... ... ... есеп айырысулар нақты
алынған материалдар немесе нақты ... ... ... ... ... ... , ... толтырылуы, ұйымның
басшысымен және бас бухгалтерімен қол қойылуы керек.
Ұйыммен ... ... банк оған есеп ... ... шотынан
көшірмелерді растаушы құжаттармен бірге береді немесе беріп жібереді.
Есеп айырысу (ағымдық) шоты ... ... 441/1040 ... ... ақша ... ... ... жүргізіледі,оның
дебетінде ақша қаражаттарының келіп ... ал ... ... ... ... ... дебеті мына шоттардың кредитімен корреспонденттеледі:
- 1210-1240 – көрсетілген жұмыс пен ... ... ... ... 1060 – ... ... шоттардағы ақша қаражаттары» депозиттік
банктік шоттан ... ... ... 1010 ... - кассадан қолма-қол салынған сомаға;
- 3010 «Банктердің қарызы» банктен ... ... ... 3510 «Жұмыстар атқару мен қызметтер көрсетуден алынған аванстар» -
тапсырыс берушілерден алынған аванс сомасына .
1030 шотының кредиті мына ... ... ... 451/1010 «Ұлттық валютадағы кассадағы қолма-қол ақша» - чек бойынша
алынған ақша сомасына;
- 1610 ... ... ... ... ... атқару мен қызметтер көрсетуге берілген аванстар;
- 3010 «Банктер қарызы» - қарыздарды төлеу;
- 3310 «Төленуге тиісті шоттар» - ... мен ... ... ... 1060 – ... ... аударылған сомаға;
- 3110-3190 «Бюджетпен есеп айырысу» - бюджет ... ... ... ... өтеу;
- 3210 «Жинақтаушы зейнетақы қорымен есеп айырысулар» зейнетақы қорына
аударымдарды аудару;
- 3360 «Басқа кредиторлық ... мен ... ... ... ... ... 3360 «Басқа кредиторлық қарыз мен есептемелер»-ағымдық жал ... ... және ... шоты бойынша операцияларды көрсетудің негізі осы шоттан алынған
көшірмелер болып табылады. Банктен алынған көшірмелерді ... ... ... ... ... ... кредитіне қателесіп жазылып
қойған сомаларды себебін анықтағанға дейін 3334/1280 ... ... ... ... айырысу шоты бойынша операциялардың синтетикалық есебі №2 журнал-
ордерде 1010 шотының кредиті бойынша) және №2 ... (1010 ... ... ... Компьютерлік өңдеу кезінде 1010 шотының
карточкасы мен 1030 ... ... ... ... ... ... ... есебі
Құрылыс ұйымдары ақша қаражаттарын ағымдық шоттан басқа мына шоттарда
сақтайды: 1060 ... ... ... ақша ... және ... ... ақша».
1060 шотында банктік депозиттік шоттардағы ақша қаражаттарының
қозғалысы ... ... 1060 шоты ... ... мына ... корреспонденттеледі:
- 1040 «Ағымдық банктік шоттардағы теңгемен ақша қаражаттары» - ағымдық
шоттан келіп түскен сомаға;
- 1050 «Ағымдық шоттағы шетел валютасымен ақша ... - ... ... ... ... 1010 «Ұлттық валютадағы кассадағы қолма-қол ақша» - депозиттік шотқа
қолма-қол ... ... ... ... 1020 ... ... ... қолма-қол ақша» - депозиттік
шотқа қолма-қол шетел валютасында салынған ... ... ... ... ақша ... шотының кредиті
мына шоттардың дебетімен корреспонденттеледі:
- 1040 «Ағымдық шот» ағымдық шотқа теңгемен аударылған сомаға;
- 1010 «Ұлттық валютадағы кассадағы қолма-қол ... - ... ... ... сомаға;
- 1050 «Ағымдық шоттағы ... ... ақша ... -
депозиттік шоттан аударылған шетел валютасындағы ... 1020 ... ... ... ... ... - депозиттік
шоттан алынған шетел валютасындағы сомаға .
1070 «Чектік кітапшалардағы ақша» шотында чектік ... бар ... мен ... ... ... ... алынған тауарлы-
материалдық құндылықтар, қызмет көрсету және «Қазақстан Республикасындағы
чектермен есеп айырысу ... ... ... да ... ... ... ... шотының дебеті келесі шоттардың
кредиттерімен корреспонденттеледі :
- 1030 «Ағымдық шоттағы теңгемен ақша қаражаттары» - ... ... ... ... ... аударылған сомаға;
- 3010 «Банктер қарызы» - банкте ... ... ... ... ... ... ... сомасына 1070 шоттың кредиті 3390
«Басқа кредиторлық ... мен ... ... дебетімен немесе
671/3310 « Төленуге тиісті шоттар» шотымен корреспонденттеледі.
Чектік кітапшаларды экспедиторларға немесе басқа да ... ... есеп ... үшін беру 1250 « ... қарызы»
шотының дебетінде ( «Чектік кітапшалар бойынша есепті тұлғалармен ... ... ... және 3390 «Басқа кредиторлық қарыздар мен
есептемелер» шотының кредитінде ... ... ... есепті
тұлғалармен есеп айырысу» талдамалық шоты) көрсетіледі.Бұл тұлғалар есеп
беруді тапсырғаннан кейін 1250 ... ... 3390 ... ... ... ... корреспонденттеледі. Сонымен, 1250 және 3390
шоттарының қалдықтары бір мөлшерлі, қосындысы есепті тұлғаның ... ... тең ... ал ... ... мен 1070 ... ... айырмашылық қолданылған, бірақ банкпен төленген
чектердің сомасын көрсетеді.
6.4 Валюталық ... ... ... ... есебінің тәртібі №9 «Шетел
валютасындағы операциялардың есебі» ... есеп ... ... ... ... базалық валютасы қазақстандық
теңге болып табылады. Бұл дегеніміз, валюталық ... ... ... ... ... ... ... теңгеде жазылу керек дегенді
білдіреді. Егер операция қандай да бір ... ... ... ... ... есеп үшін нақты соманың теңгелік баламасы қолданылады.
Шетел валютасын теңгеге қайта есептеу валюталық операцияларды жүзеге ... және ... ... ... мен ... бар ... ... дайындауы кезінде жүргізіледі. Мұндай бөлімшелер есеп үшін
өздері орналасқан елдің ұлттық ... ... ... ... қаржылық есептілігіне ... ... мен ... мәліметтерін қосу үшін шетел валютасын теңгеге қайта есептеу
қажет. Дәл ... ... ... ... қаржылық есептілігін дайындау
кезінде туындайды: бұл жерде ұйым сонымен ... ... ... де қосады. Бухгалтерлік есепте шетел валютасын теңгеге қайта
есептеу үшін валюта айырбастаудың ... ... ... ... ... курсы – белсенді нарықта белгілі бір валютаға
сұраныс пен ... ... бір ... ... ... ... Валюталық курс көптеген факторлардың әсерінен
өте жиі өзгеріп отырады.
Бастапқыда ... ... ... ... ... ... ... валюта айырбастаудың нарықтық курсын қолданып
теңгеде танылады және көрсетіледі. Операцияны ... күні ... ... операцияны тану күні сналады.
Мұндай күндердің мысалдары №9 «Шетел валютасындағы операциялардың
есебі» ... есеп ... ... ... қосымшада
келтірілген.
18 кесте - Шетел валютасында бөлек оперциялардың жасалу күндерінің
тізімі
|Шетел валютасындағы операциялар ... ... ... |
| ... күні ... ... ... қаражаттарының валюталық шотқа |
| ... ... ... етілу күні |
|Кассалық операциялар ... ... ақша ... |
| ... ... мен беру күні ... ... ... ... ... тауарды түсіру, нақты |
|өткізуден түскен табысты сатып алушыға |жұмысты ... ... ... ... ... құжаттарды берген кезінде |күні ... | ... ... ... ақша ларды|Кассада ақша қаражаттарының кіріс етілу|
|төлеу кезінде ... ... ... ... ... ... өту күні |
|Қызметтер импорты ... ... ... күні ... ақшаларды қайтарудан қарыздарды |Аванстық есеп беруді тапсыру күні ... | ... ... қалыптастыру күні |Құрылтайшылық құжаттарды мемлекеттік |
| ... күні ... ... ... ... ... ... шаруашылық
қажеттілікте қолдану үшін алынуы мүмкін. Кассадағы операциялардың есебі
кассалық операцияларды ... ... ... ... ... ... күні ... шетел валютасының кассаға келіп түсуі мен
шығыс етілу күні ... ... ... шығыс құжатын толтыру кезінде
бухгалтер ... ... ... ... ... ... шетел валютасында
көрсетеді, ал бухгалтерлік жазбаларды беру торында операцияның сомасы екі
реттік бағалаумен: шетел валютасында және ... ... ... ... ... ... ... ордерлері күнінде қайта есептелген теңгемен
көрсетіледі. Барлық кіріс ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
Ұйым кассасына шетел валютасының келіп түсуі 452/1020 ... ... ... ... ... дебетінде көрсетіледі, ал
мына шоттар кредиттеледі:
- 1030/1 «Ел ішіндегі ағымдық, корреспонденттік ... ... ... ... ... ... ... сомаға;
- 1250 «Қызметкерлердің қарызы» - шетелге жолсапарға берілген есепті
ақшаның шығыс етілмеген сомасын қайтару;
- 6010 «Дайын өнімді ... ... ... ... ... -
қолма-қол есеп айырысумен өткізілген дайын өнімнің сомасына;
- 1020 «Шетел валютасындағы кассадағы қолма-қол ақша» ... ... ... ... шотының дебетімен корреспонденттеледі ... ... ... ... ... ... көрсетілген баланс баптарын келесі бағалаулар ... екі ... ... ... және ... ... ... мыналарды жатқызады:
- Шетел валютасындағы ақша;
- Шетел валютасындағы дебиторлық және кредиторлық қарыз.
Бухгалтерлік баланстың ... ... ... ... ... баптар есепті күндегі бағам бойынша қайта есептеледі.
Ақшалай баптарға жатпайтындар ақшалай емес ... ... ... ... ... ... құралдар;
- тауарлы-материалдық қорлар;
- материалдық емес активтер жатады.
Ақшалай емес ... ... ... олар шетел валютасындағы
бастапқы құны бойынша бағаланады да ... ... ... ... ... ... емес баптар қаржылық есептілікте оларды нақты сатып ... ... ... ... ... ... 2007 ... 1 наурызында 150 мың АҚШ доллары
тұратын құрылыс еханизмдерін ... ... Сол ... бағам - 124,2 теңге
бойынша механизмдердің баланста көрсетілетін құны 18631500 ... ... ... ... ... ... тербелісі бағамдық айырмашылық сомасының пайда
болуына алып келеді. Бағамдық айырмашылық - есеп ... ... ... ... үшін ... есеп беруді жасау күніндегі бағам бойынша
валюталық активтерді ... ... ... ... және ... ... ... есепке қабылдау күніндегі немесе өткен мерзім
үшін қаржылық есеп беруді жасау ... ... ... ... ... саналады.
Бағамдық айырмашылықтар шаруашылық операциялары жасалған күні мен есеп
айырысу күнінің , яғни осы операциядан келіп туындайтын ... ... ... ... ... жартылай өтеу күні арасындағы мерзімде
бағам өзгерісі нәтижесінде ... ... ... қолайлы дамуы кезінде оң
бағамдық айырмашылықтар туындайды, ал қолайсыз кезінде теріс ... ... №9 ... ... ... ... есеп стандартына әдістемелік нұсқауларға сәйкес
бағамдық айырмашылықтардың пайда ... көп ... ... ... ... ... жатады:
19 кесте - Бағамдық айырмашылықтар көп туындайтын жағдайлар
|Шаруашылық жағдайдың атауы ... ... ... болу себебі |
|1 |2 ... мен ... да ... ... между эквивалентом контрактной |
|импорты кезінде ... в ... на дату ... |
| ... ... и на дату ... |
| ... ... за него путем дооценки и |
| ... ... ... ... |
| |по ... с ... и ... |
| |или ... ... по ... |
| ... ... импорты кезінде |Нақты қызметтерді қолдану күніндегі |
| ... ... баға мен осы ... |
| ... ақша ... аудару күніндегі |
| ... ... ... ... ... кезінде |Разница между эквивалентом контрактной |
| ... в ... на дату ... |
| ... ... ... и на дату |
| ... денег средств за товары путем |
| ... или ... ... |
| ... по расчетам с покупателями и |
| ... или ... ... |
| |по ... от них ... ... ... ... (қызметтерді, |Сатып алушыға шоттар мен басқа да ұқсас |
|жұмыстарды) шетел валютасына ... беру ... ... |
|кезінде ... баға мен ... ... |
| ... ... түсу ... ... |
| ... ... ... ... қатысушылармен,|Қарыздың пайда болуы мен оны өтеу күні ... және ... да ... теңгедегі қарыз баламасының |
|мен ... есеп ... ... ... ... ... ... және | ... ... ... ... | ... | ... ... немесе қарыз |Бағамдық айырмашылықты анықтау қарыздың |
|берушілерден олар берген қарызды |пайда болуы мен оны ... өтеу ... ... ... ... ... тиіс. ... ... ... мен | ... жолымен валюталық | ... ... ... тууы | ... | ... баптарды өтеу кезінде немесе ұйымның қаржылық есептілігінде
ақшалай баптарды бастапқы танылу кезіндегі валютадан өзге валютада ... ... ... ... айырмашалықтар пайда болу мерзіміндегі табыс
немесе шығыс ретінде танылуы керек.
Есепті ... ... ... айырмашылықтар 725/6250 «Бағамдық
айырмашылықтан табыс» және 844/7430 ... ... ... ... ал жыл ... осы ... ... алынған бағамдық
айырмашылықтар 571/5410 «Қорытынды пайда (залал)» шотына апарылады.
Мысал: Келісім бойынша шетелдік жабдықтаушыдан бағамы 1 АҚШ ... ... ... 100 мың АҚШ ... ... 12 510 мың теңгеге
тауар алынды.
Бухгалтерлік есепте келесі жазбалар жазылады:
1) Тауар кірістелді:
Дебет 1330 «Алынған тауарлар»
Кредит 3310 «Төленуге ... ... - ... ... 125,2 ... бағамы бойынша 115 мың АҚШ долларына өткізілді немесе
14 398 000 сомасына (125,2*115000);
Дебет 1050 «Ағымдық, ... ... ... ... - 6010 ... ... ... (қызмет көрсетуден) түскен
табыс» – 14 398 000 теңге;
3) Өткізілген өнімнің құны ... алу ... ... есептен шығарылды :
Дебет 7010 «Өткізілген дайын өнімнің (көрсетілген қызметтің) өзіндік
құны»
Кредит 1330 «сатып алынған тауарлар» - 12 510 000 ... ... ... ... ... бойынша қарыз 1 АҚШ долл. 125,3
тенге бағамымен – 12 530 000 (100000 ( 125,3) ... 3310 ... ... шоттар»
Кредит 1050 «ағымдық, корреспонденттік шоттардағы шетел валютасындағы
ақшалар»»
5) Жабдықтаушымен есеп айырысулар бойынша теріс бағамдық ... ... 7430 ... ... ... 3310 «Төленуге тиісті шоттар» 20000(12 530 000-12 510 000);
6) Өткізілген тауарлардың құны есептен шығарылды:
Дебет 5410 «Қорытынды пайда (залал)»
Кредит 7010 «Өткізілген ... ... ... ... өзіндік
құны» 12 510 000;
7) Алынған табыстың қорытынды сомасы көрсетілді:
Дебет 6010 «Дайын өнімді өткізуден (қызмет көрсетуден) түскен ... 5410 ... ... ... 14 398 000 ... Бағамдық айырмашылықтан алынған залалдың қорытынды сомасы:
Дебет 5510 «Қорытынды пайда (залал)»
Кредит 7430 ... ... ... 20 000 ... Есеп беруге тиісті тұлғалармен есеп айырысудың есебі
Кассалық операцияларды жүзеге асыру тәртібіне сәйкес құрылыс-монтаждық
ұйымдар есепті қолма-қол ... осы ұйым ... ... және басқа шығындарға беруіне болады.
Жұмсалынбаған есепті қолма-қол ақшалар Ұйым кассасына оларды берген
күннен 3 ... ... ... ... ... сонымен бірге қызметтік жолсапарлық шығындарды
жабу үшін де береді. Қызметтік жолсапар деп ... ұйым ... ... бір ... ... ... ... үшін жұмыс орнынан тыс
жерге жолсапарын айтамыз. Ұйымның құрамына кіретін бөлімшелер басқа елді
мекенде ... ... онда ... ... орны ... жеке ... ... өндірістік бөлімше саналады. ... ... ұйым ... анықтайды, бірақ ол жолдағы ... 40 ... ... ... ... қажеттілік жағдайында осы
ұйымның басшысы бұйрық шығару арқылы жолсапардың мерзімін ... ... шығу күні ... ... ... жұмыс орны мекенінен
жүретін поездің, ұшақтың, автобустың немесе басқа ... ... ... ... ал келу күні болып аталған көліктердің ... ... келу күні ... Көлік құралы сағат 24 дейін жүрсе жолсапарға
кететін күн болып ағымдағы күн саналады, ал сағат 0 және одан кеш ... ... күн деп ... Егер ... ... ... ... орналасқан болса, онда осы мекенге жету ... да ... ... тұрақты жұмыс орнына келуі, жолсапар орнындағы нақты
болу уақыты анықталынады.
Егер жұмысшы әр-түрлі елді мекендерге жіберілсе, онда келу мен ... ... ... ... ... ... жазылады.
Жолсапарға жіберілген жұмысшының бүкіл жолсапар мерзімінде оның ... ... ... орташа айлығы сақталынады.
Жолсапарда болудың нақты күндер саны жұмысшы кететін ... ... ... құралының кету күнінен бастап келу күніне дейін ... ... ... ... Жол ... ... ... мекеніне жетуге және қайта оралуға
кеткен нақты төленген шығындар;
2. Жол билеттерінің бронінің, қонақ үйдегі орынның, және ... ... құны (осы ... ... ... бар ... Ұсынылған құжаттар бойынша тұрғын орынды жалдауға кеткен нақты
шығындар. ... ... жоқ ... кезде тұрғын орынды жалдауға кеткен
шығындар жолсапар бойынша күндік нормалардың 50℅ мөлшерінде өтеледі, ... ... ... ... ... ... болу уақытына тәуліктіктер (суточные).
Жолсапарға шығудан алдын қызметшіге жол ақысына, орынды жалдау мен
күндіктерге жұмсалынатын ... ... ... ретінде береді.
Жолсапардан қайтып келгенде жұмысшы бес күн ... ... ... ... ... ... ... тапсыруы тиіс. Аванстық сепке қосымша
ретінде жолсапарлық куәлік, тұрғын үйдің жалы және жол ... ... ... Есепті тұлғалардың есебі 1250 «Қызметкерлердің және
басқалардың қарызы» шотында жүргізіледі. Қолма-қол ақшаларды ... ... 1250 ... және ... ... ... ... және
1010 «Кассадағы ұлттық валютадағы ақша» шотының кредитінде жазба жазылады.
1250 «Қызметкерлердің және басқалардың қарызы» шотының кредитінде мына
шоттар дебетінде көрсетілген сома ... 1300 ... ... ...... материалдар сомасына;
- 1010 «Кассадағы ұлттық ... ... ... ... қайтару
- 8040 «Өзге үстеме шығындар» - жұмысшылардың жолсапармен байланысты
нақты шығындары;
- 7210 ... және ... ... - ... ... байланысты нақты шығындары.
6.7 Дебиторлық қарыздардың есебі
Дебитолық қарыз деп жеке азаматтардың, ұйымдардың және мекемелердің осы
ұйым алдындағы ақшалай ... ... ... . ... ... алушының шоттарды төлеу және төлейді деп ... ... ... және ұзақ ... ... ... Дебитолық қарыз
тауарларды өткізу, қызметтерді көрсету сияқты операциялар нәтижесінде
туындайды..
Дебиторлық ... ... ... ... ... ... есептің халықаралық стандарты (ҚЕХС) бойынша ... ... ... ... – 3 ... ... және басқа да
активтер» шотында жүргізеді, ал қаржылық есеп берулерді қаржылық ... ... ... ... жасайтын ұйымдар – 22.12.2005 жылы
№426 ҚРҚМ бекіткен бухгалтерлік есептің шоттарының 1200 ... ... ... және 2100 ... ... дебиторлық берешектер»
бөлім шоттарында жүргізеді.
Қарыздар ұйым банкрот болса немесе жойылса, немесе басқа ... онда ... ... ... алу ... ... ... Күмәнді
болып мерзімінде төленбеген дебиторлық қарыз , ал мерзімі қойылмаған болса,
онда төлеу мерзімі өтіп кеткен, және кепілдермен ... ... ... ... ... ... есептен шығарумен байланысты
мүмкін болатын шығындарды өтеу ... ... ... ... құрылады.
Күмәнді талаптар бойынша резервтер есебі. Күмәнді талаптар бойынша
резервтер жыл аяғында ... ... ... ... ... Күмәнді талаптарды бағалаудың екі әдісі бар: өткізудің
көлемінен пайыз әдісі ; төлем мерзімі бойынша шоттарды есептеу әдісі.
Өткізу (қызмет ... ... ... ... мәні ... ... ... деьиторлық қарыздардың үлесін анықтау болып табылады. Осы
әдіс бойынша өткен жылдардың (ең азы үш өткен жыл ... ... ... ... мен күмәнді талаптардан нақты залалдар
арасындағы ... ... ... Әрі ... бұл ... ... ... анықтау үшін есепті кезеңдегі өткізудің, атқарылған
жқұмыстардың көлеміне қолданылады .
Мысал: «Алматы Құрылыс» компаниясының 2006 ... 31 ... ... «Дайын өнімді (қызмет,жұмыс) 1290 «Күмәнді ... ... ... ... резервтер»
950 000 мың ... мың ... ... ... ... үш жылда мыналарды құрады деп
болжайық: (мың теңге)
20 ... - ... ... ... үшін ... |Өткізу |Күмәнді талаптар ... ... |% ... |750000 |6000 |0,8 ... |810000 |5265 |0,65 ... |950000 |5700 |0,6 ... |2500000 |16965 |0,68 ... ... ... басшылығы өткізудегі күмәнді қарыздардың
үлесі 0,68% деңгейінде болады деп болжамдайды. Осылайша 2006 жылға ... ... ... (950000×0,68)=6460 мың теңге
Есептеулердің нәтижелері 2006 жылдың 31 ... ... ... ... 7210 ... және ... шығыстар»
Кредит 1290 «Күмәнді талаптар бойынша резервтер» 6460 мың теңге
Осылайша, 1290 «Күмәнді ... ... ... ... ... мың ... ... тең болады. Бұл сома 2006 жылғы 6460 мың ... ... ... төленбеген шоттары бойынша болжанатын
қарыздардың және өткен жылдардың ... ... 2750 мың ... ... қосындысынан шығады.
Өткізу (қызмет көрсету) көлемінен пайыз әдісі ... мен ... ... көп ... ... Бұл әдіс ... дебиторлық қарыздың таза
өзіндік құны есептеліне бермейді, ... ... ол өте ... және үнемді
болып табылады.
Төлем мерзімі бойынша шоттарды есептеу әдісі таза ... ... ... ... және өткен жылдардың мәліметтерін
болжанбалы күмәнді дебиторлық ... ... ... үшін қолданылады.
Бұл пайызды анықтау үшін барлық алынуға тиісті шоттарды келесі категориялар
бойынша жіктеу қажет:
- төлеу мерзімі әлі ... ... ... ... 1 ... 30 күнге дейін;
- төлеу мерзімі 31 күннен 60 күнге дейін;
- төлеу мерзімі 61 күннен 90 күнге дейін;
- төлеу мерзімі 90 ... ... ... өткен жылдарға қарап,әр категория үшін ... ... ... ... ... ... жылдар есебі бойынша 50 % 90
күннен асатын төлем мерзімі бар ... ... , 34 % ... ... ... 90 ... ... қарыздар, 20 % төлеу мерзімі 31 күннен 60 күнге дейін
қарыздар, 10 % төлеу мерзімі 1 күннен 30 күнге ... және 2 % ... әлі ... ... мерзімінде төленбеген.
Осы мәліметтер негізінде күмәнді талаптардың сомасын анықтау үшін кесте
құрамыз.
21 кесте - 31.12.2006 ж күмәнді талаптардың сомасын анықтау
|Дебиторлық ... ... ... деп ... ... ... |
|мерзімі ... ... ... ... резерв, |
| | ... (%) |мың ... ... ... әлі |80700 |2 |1614 ... | | | ... ... 1 ... |36500 |10 |3650 ... ... ... | | | ... ... 31 ... |5850 |20 |1170 ... ... ... | | | ... күннен 90 күнге дейін|3750 |34 |1275 ... ... ... |2900 |50 |1450 ... |129700 | |9159 ... 1290 ... талаптар бойынша резервтер» шотының ағымдағы
кредиттік қалдығы 1850 мың ... ... деп ... Бұл ... ... ... ... күтілетін сомалары 2006 жылда 7309
мың тенге (9159-1850)болады. Берілген сомаға 7210 ... және ... ... ... мен 1290 «Күмәнді талаптар бойынша ... ... ... ... ... ... Егер күмәнді талаптар
бойынша шығындардың күтілетін ... ... осы ... ... ... аз болатын болса, онда резерв сомасының айырмашылығы 7210 «Жалпы
және ... ... ... дебеті мен 1290 «Күмәнді талаптар
бойынша резервтер» шотының кредиті ... ... ... ... ... шығару баланстағы дебиторлық
қарыз көлеміне әсер етпейді, өйткені дебиторлық қарыз бухгалтерлік баланста
күмәнді ... ... ... көрсетіледі. Субъект күмәнді талаптар
бойынша резерв құрмаған жағдайларда үмітсіз қарыздар немесе төлеу ... ... ... ... ... ... ... жатқызылып, пайда
мен залал туралы есептілікке қосылады.
Егер бұрын есептен шығарылған дебиторлық қарыздар сол ... ... ... онда ... ... сома ... ... есебінің
сәйкес шоттарының кредиті бойынша және 1290 «Күмәнді талаптар бойынша
резервтер» ... ... ... ... егер ... ... төленетін болса, онда бұл есепті кезеңдегі ... ... ... деп ... ... ... ... есебі қалай ұйымдастырылады?
2. Банк мекемелерінде есеп айырысу (ағымдық) ... ашу ... . ... ... шоты ... ақша ... ... есебі.
3. Чектік кітапшалардағы ақша қаражаттарының қозғалысының есебі.
4. Валюталық операциялардың есебі
5. Бағамдық айырмашылықтар ... ... ... ... ... ... ... есеп айырысу тәртібі
7. Дебиторлық қарыз, оның құрамы мен есебі
8. Күмәнді қарыздар бойынша резервтер ... ... ... ... ... ... ... шығындар , қандай мөлшерде төленеді?
10. Қай кезде оң және теріс бағамдық айырмашылықтар пайда ... ... ... ... мен ... және ... жұмыстарының есебі.
7.1.Құрылыс механизмдері мен машиналары жұмысының есебі.
2. Механизация басқармасындағы (тресті) шығындар ... және ... ... ... ... ... (тресті) шығындар есебі және жұмыстардың
өзіндік құнын калькуляциялау
7.4 Қосалқы (көмекші) өндріс есебі
Құрылыс өндірісінің ... ... ... ... процесінің, қол
еңбегінен әр түрлі механизмдерге ауыстырылуы арқылы ... ... ... ... қарай құрылыс объектісін салу мерзімі
азайып, оның сапасы артады, сәйкесінше жалпы ... ... ... механизмдері мен машиналарын пайдалану шығындарының үлесі артады,
осының ... ... ... азаяды.
Құрылыста сан алуан құрылыс машиналары мен механизмдері қолданылады.
Өзінің мақсатына сай оларды жер, жол және қазу ... ... ... ... және ... дайындау мен тасымалдауға,
әрлеу және сырлау жұмыстарына, көлденең ... ... кесу ... ... ... қабатын нығыздау және қалауға ... ... ... ... ... аталуы, конструкциялық ерекшелігі,
техникалық сипаты мен қуаты әртүрлі ... ... ... ... ... ... бульдозерлер, шөміштері әртүрлі
эксковаторлар, тиеу-түсіру және жоғары-төмен ... ... ... ... ... ... механизмдер т.б. қолданылады.
Тиеу-түсіру жұмыстары мен ... ... ... үшін
материалдардың саналуан (цемент, кірпіш, т.б.) түрлерін тасуға ... ... ... ... мұнаралық крандар, т.б.)
пайдаланылады.
Соңғы жылдары шағын механизация құралдарының өндірісі қарқындап дамуда.
Осы механизмдерді пайдалану ... ... ... ... оларды ұқсас түрлері бойынша топтастыру қажет.
Экскаваторлар, скреперлер, бульдозерлер, крандар, автрогрейдерлер,
автокөтергіштер, жерді қазу ... ... ... ... ... ... ... құрылыс машиналары мен
механизмдерін пайдалануға жұмсалған шығындардың талдамалық есебін жүргізу
үшін де ... ... ... ... ... орындалған
жұмыстардың көлемін анықтау және жұмыстардың жеке бір ... ... ... ... ... машиналары паркінің
пайдаланылуын уақыт бойынша да, ... ... да ... ... ... механизмдерін пайдалануға жұмсалған жалпы шығындардың деңгейін, сондай-
ақ әрбір объектінің құрылысына жұмсалған осы шығындардың көлемін бақылау;
объектілер мен ... ... ... ... ... ... дұрыс
таратылуын қадағалау; машиналар мен механизмдерді пайдалануға жұмсалған
материалдық және ... ... ... әрі ... пайдаланылуын
бақылау.
Құрылыс-монтаж өндірісінде механизмдерді пайдалану екі жолмен жүзеге
асырылуы ... ... ... ... иелігінде болып, оның
балансында есепке алынады; құрылыс ... ... ... ... пайдалану бойынша арнайы ұйымдар ... ... ... ... ... шартымен машиналар мен механизмдерді
беретін арнайы трестер құрылады, олар жалға (қызмет көрсететін ... ... ... ... ... жұмысшымен бірге) ұсынады.
Механизация трестері (басқармасы) ірі және күрделі ... ... ... ... ... және ... ... кәсіби дәрежедегі арнайы мамандары болады.
Бірқатар машиналар мен механизмдер құрылыс ұйымдарына келісім-шарт
бойынша жалға пайдалануға ... ол ... ... ... машинаның
жұмыс жағдайында болған күнтізбелік уақыты ... ... Бұл ... ... ... ... ... трестіне толық
көлемде төленеді.
Механизация трестері жер немесе басқадай құрылыс-монтаж жұмыстарын ... ... ... ... ... ... немесе
машиналар мен механизмдерді құрылыс ұйымдарына қызмет ... ... ... ... ... ... ... көлеміне белгіленген баға
бойынша немесе механизмдердің ... ... ... ... қарай төленеді. Нәтижесі 6010 «Дайын өнімді ... ... ... табыс» шотында көрініс табады. ... ... ... орындаған жұмыстарының құнын құрылыс ұйымдары ... ... ... ... ... ... ... құрамында) есептейді. Осы шотқа механизация трестінен ... ... қоса ... ... ... сома да ... Жалға алған кезде (машиналардың ұйымда болған
күнтізбелік уақытын төлегенде) жал құны мен ... ... ... ... құны 8030 «Көмекші өндіріс» шотының «Құрылыс
машиналары мен механизмдерін пайдалану» аралық шотында есепке алынады.
Құрылыс ... ... ... ... негізгі алғашқы құжаты ЭМ-
1 үлгідегі құрылыс машиналарының жұмысы туралы ауысым ... ... ол бір ... ... ... ... ... немесе ұқсас машиналардың тобы бойынша жасалады.
Бұл үлгіден басқа механизация басқармасында ... ... ... ... есебі келесідей құжаттарды қолдану арқылы
жүзеге асырылады:
1. “Мұнаралы кран жұмысы ... ... (ү. № ... ... ... ... жол қағазы” (ү. № ЭСМ-2). Бұл құжат сағаттық
ақы төлеу нысанында ... ... ... ... жұмысын
есепке алу үшін ... ... мен ... ... ... ... ... туралы рапорт” (ү. № ЭСМ-3). Сағаттық
еңбекақы төлеу нысанында құрылыс машиналарының жұмыс ... ... ... ... ... “Құрылыс машиналарының қызметі туралы рапорт-тапсырма” (ү. № ЭСМ-
4). Құрылыс ұйымының баланысында тұрған құрылыс ... ... және ... ... ... ... ... есебін
жүргізуге арналған.
Алғашқы құжаттардың көрсетілген нысандары уақыт пен еңбек ... ... ... ... мен механиздер жұмысын есепке алу
үшін қолданылады. ... ... қоса ... ... ... ... алу ... (ЭСМ- 6) жүргізіледі. Онда
рапорттардың мәліметтері (№ЭСМ-1,3,4) және автомобильді шассиі бар құрылыс
машиналарының ... ... ... ... ... ... механизмдердің жұмысының есебі рапорт рәсімделмей-ақ тікелей ЭСМ-6
үлгідегі журналда жүргізіледі. Бұл ... ... ... учаскесінде болған
күнтізбелік уақыты ғана жазылады.
4. Механизация басқармасындағы (тресті) шығындар ... және ... ... ... машиналары мен механизмдерін пайдалану әралуан шығындарды
тудырады. Сипатына ... бұл ... ... және ... ... шығындар құрылыс техникасының кезең сайын құрылыстың бір
алаңынан екіншісіне орын ауыстыруымен байланысты туындайды.
Бірмезгілдік шығындардың ... ... ... мен ... ... ... оларды тиеу, түсіру,
монтаждау және сынау шығындары, сондай-ақ ... ... ... ... орналастыру шығындары, оның ішінде, жұмысшылардың
еңбекақысы, жүк көтергіш механизмдерді ... ... ... және ... құрылыс машиналары мен механизмдерін бекітуге қажетті уақытша көмекші
құрылғыларды тұрғызу шығындары, сондай-ақ осы ... ... ... оның ... жұмысшылардың еңбекақысы, материалдар шығыны және
т.б.
Ағымдағы шығындардың құрамына енгізіледі:
• машиналар мен механизмдерді ... және ... ... ... ... ... ... мотористер, бульдозершілер, т.б.);
• электрэнергиясының, отынның, ... май және өзге де ... ... машиналарға техникалық қызмет көрсету және жөндеу жұмыстарының құны;
• жалға алынған машиналар мен ... ... үшін ... ... ... мен механизмдерді пайдалануға жұмсалған басқада шығындар.
Бұл шығындардың құрамына механизмдермен өңделетін немесе ... ... ... ... ... ... көрсетпейтін өндірістік жұмысшылардың еңбек ақысы кірмейді.
Бірмезгілдік ... 1620 ... ... ... ... дебеті (3350, 8030, 1310,1350 және басқа шоттардың ... ... ... мен ... ... құнын анықтаған кезде
бірмезгілдік шығындар толық ... ... ... ... ... ... ... Бірмезгілдік шығындар құрылыс машиналарын
пайдалану құнына құрылыс алаңында болған бүкіл мерзім ішінде бөлінуі және
көшірілуі тиіс. Ай ... 1620 ... ... ... ... (8030)
«Көмекші өндіріс» шотының «Құрылыс машиналары мен механизмдерін пайдалану»
аралық ... ... ... ... сомада шығысқа шығарылады:
С= ... С – ... ... ай ... ... ... ... – бірмезгілдік шығындардың ай басында бөлінбей қалған және есепті
айда қалыптасқан сомасы;
Z – есепті айда ... ...... саны ;
К – ... ... ... ... машина – ауысымның саны.
Бірмезгілдік шығындардың бөлінбей қалған бөлігі ... ... ... ... көрсетіледі.
Механизация басқармасы (тресті) пайдалану қызметінен ... ... да қоса ... ... ... ... бір бөлігі қатысады. Қалған жартысы басқа қызмет көрсету ... ... ... басқармасында мердігерлік жұмыстарды
орындаумен байланысты шығындар, машиналар мен ... ... ... ... есепке алынады. Осыдан келіп құрылыс
машиналарының қызметінің өзіндік ... және ... ... ... ... ... туындайды.
Механизация трестінде (басқарма) машиналар мен механизмдерді пайдалану
шығындары ұқсас машиналардың топтары бойынша 8030 ... ... ... ... мен ... ... ... өзіндік құнын
есепке алу және калькуляциялау келесідей ... ... ... ... ... негізгі еңбек ақысы;
• машиналар мен механизмдерді жөндеу;
• машиналарды қайта орналастыру бойынша шығындар;
• машиналарды пайдаланғаны үшін жалгерлік төлем;
• машиналар мен механизмдердің ... ... және ... емес ... ... ұстау және жөндеу;
• үстеме шығындар.
«Материалдар» бабы бойынша мотордың ... ... үшін ... ... ... ... және ... жанар-жағар майлардың
нақты өзіндік құны көрсетіледі. Осы бап ... ... ... және
тетіктерді майлауға жұмсалған майлардың, машиналарды пайдалану кезінде
тұтынылған басқадай майлардың ... ... ... Осы ... ... тозу ... да көрсеткен дұрыс.
«Жұмысшылардың негізгі еңбекақысы» бабына машиналар мен механизмдерді
пайдалану кезінде осы техникаларды басқаратын және оған ... ... ... ... ... көмекшілері) еңбек ақысы
кіреді.
Бұл бапқа аталған жұмысшылардың негізгі еңбекақысының ... ... ... ... ... ... кінәсінен болмаған кідірістер
үшін төленетін қосымшалар және ... т.б. ... ... что ... положениями по планированию и учету
себестоимости строительно-монтажных ... ... с июля 1987г.) ... учет ... ... ... ... в составе
накладных расходов.
Құрылыс-монтаж жұмыстарының өзіндік құнын жоспарлау және есепке алуға
арналған ережеде ( 1987 жылы шілдеден ... ... ... ... ... үстеме шығындар ... ... мен ... ... бабы ... ... жөндеу материалдары, көмекші бөлшектер, жөндейтін жұмысшының
еңбек ... мен ... да ... шығындар есептеледі.
«Машиналарды қайта орналастыру бойынша шығындар» ... ... ... ... қайта орналастырумен байланысты
барлық шығындар, механизмдерді монтаждау мен ... сол ... ... ... ... ... ... шығындары қаралады.
«Машиналарды пайдаланғаны үшін жалгерлік төлем» ... ... ... ... ... берілген машиналарды пайдалану
шығындары есептеледі.
«Машиналар мен механизмдердің тозуы» бабына есептелген тозу ... және ... емес ... ... бабы ... ... ... крандарды жұмыс күйінде сақтаумен байланысты ... ... ... ... үшін ... жолдарды жұмыс күйінде
сақтау бойынша шығындар есептеледі.
«Үстеме шығындар» ... ... мен ... ... көрсеткен
қызметтеріне апарылған үстеме шығындардың бір бөлігі ... ... 8410 ... ... ... шоттарында есепке
алынады.
Механизация басқармасында калькуляциялау объектісі ... ... ... ... ... сәйкес келеді, яғни
шығындардың бөлек есебі ұйымдастырылған ұқсас машиналардың топтары бойынша
орындалған жұмыстардың ... құны ... ... ... ақысы, отын, ... май ... ... ... ... ... қайта
орналастыру шығындары, жал ... ... мен ... ... және ... емес ... ... ұстау және жөндеу шығындары
қызметтердің жеке ... ... ... ... ... бойынша
енгізіледі.
Машиналар мен механизмдерді жөндеу байынша шығындар алдын-ала ... ... ... ... ... ... ... тобы бойынша
есептеледі, бұл оларды есептеу объектілеріне тікелей жатқызуға мүмкіндік
береді. Егер мұндай есеп ... онда ... ... ... шығындар
тапсырысбойынша анықталған машиналар тобына орындалған жөндеу жұмыстарының
сметалық құнына ... ... ... ... ... құнының калькулциялық бірлігі
болып машинаның орындаған 1машина-сағаты ... ... ... ... ... ... құны осы көлемге ... ... ... ... есептеледі.
1машина-сағаттың құны механизация бойынша шығындардың барлық ... ... ... ... ... ... санына бөлу арқылы
анықталады.
Негізгі құрылыс машиналары, экскаваторлары, скреперлер, грейдерлер
грейдер-элеваторлар, ... ... ... балластерлар,
асфальтобетон нығыздағыштары және т.б. бойынша олардың тек жұмыс уақыты
ғана ... ... ... жұмыс өнімділігі де жоспарланады және
есептелінеді.
Сондықтан тек ... ... ... ... осы ... жұмыс
өнімділігінің де өзіндік құны калькуляцияланады.
8030 «Көмекші ... шоты ... мен ... ... ... ... ... келесі шоттармен кредиттеледі:
• 1310, 1350) - ... мен ... ... ... ... май және т.б. материалдардың құнына;
• 3350 – жұмысшылардың негізгі еңбек ақысына;
• 3150 - есептелген әлеуметтік ... 8310 - ... мен ... ... ... ... құнына;
• 3310 - машиналар мен механизмдерді сырт ұйымның ... ... 1620 – ... мен ... қайта орналастыру құнына;
• 3360 - машиналар мени механизмдердің ағымдағы жал төлемдеріне;
• 2420 - механизмдер мен машиналардың тозуына;
• 8040 - ... ... ... ... шоты ... мен ... ... аралық шотының кредиті келесі шоттармен дебеттеледі:
• 7010 – сыртқа ... ... ... ... 8110 - ... ... жұмыстарын орындаған машиналар
мен механизмдердің қызметінің құны;
• 1310,1350 – материалдарды тасымалдау бойынша көлік құралдарының құны;
• 8410 «Үстеме ... ... ... - ... ... үстеме шығындарға апарылған қызметінің құны.
Механизация тресті жер қазу және ... ... ... ... ... ... өндірісіне жұмсалған шығындар 8010
«Негізгі өндіріс» шотында орындалған жұмыс ... ... ... жер
қазу, бетондау, арту-түсіру, кран асты ... ... және ... ... ... ... ... объектілері шегінде есепке
алынады.
Бұл шотта есепке алынады:
• «Көмекші өндіріс» шотына жинақталып, көшірілген ... ... ... бір ... шығындар түріндегі қызметінің құны;
• Меншікті немесе сырттан тартылған көлікпен топырақтарды сыртқа
шығару бойынша көлік шығындары;
• Қол ... ... ... ... ... (қазандық пен
траншеяларды тазалау, бекіту) жұмысшылардың еңбекақысы;
• Қыс мезгілінде жерді жылытуға жұмсалған ... мен ... ... ... және ... ... өндіріс» шоты «Машиналар мен механизмдерді пайдалану
шығындары» аралық шотының дебеті келесі шоттармен кредиттеледі:
• 8030 - ... ... ... машиналар мен
механизмдердің жұмысының құнына;
• 1310 «Материалдар» бөлімшесінің (1310,1350) шоттары - құрылыс
монтаж жұмыстарына ... ... ... - қол ... ... ... жұмыстар бойынша (қазандық пен
траншеяларды тазалау, бекіту) жұмысшылардың ... 3360 - ... ... ... ... негізде алған
машиналар мен механизмдердің жал төлемдері;
• 8410 - үстеме шығындар.
Орындалған және ... ... ... ... құнына 8110
шоты дебеттеліп, 7010 «Өткізілген дайын өнімнің (жұмыс, қызмет) өзіндік
құны» шоты ... ... ... ... ... ... ... меншікті машиналары мен ... ... ... ... организации учет затрат по эксплуатации собственных машин
и механизмов ведут на отдельном ... ... 8030 ... ... ... ... машиналары мен механизмдерін
пайдалануға жұмсаған шығындарының есебін 8030 «Көмекші ... ... ... шот ашу ... ... мен механизмдерді пайдалану бойынша шығындарға жатады:
• машиналар мен механизмдерді басқарумен және қызмет ... ... ... ... ... ... мотористер,
бульдозершілер, т.б.);
• электрэнергиясының, отынның, жанар–жағар май және өзге де көмекші
материалдардың құны;
• амортизациялық ... ... ... үшін жал ... ... ... машиналар мен механизмдердіге техникалық қызмет көрсету және жөндеу
шығындары;
• машиналар мен ... ... ... ... ... мен ... пайдаланумен байланысты басқадай тікелей
шығындар;
• үстеме шығындар.
Жоғарыда айтып өткеніміздей, құрылыста машиналарға қызмет ... ... ... ... еңбекақылары, еңбекақыдан аулдарымдар
және осы секілді басқа да ... ... ... ... ... ... ... шотында есептеледі.
Құрылыс ұйымдарында машиналар мен механизмдерді пайдалану ... ... ... ... осы ... есебіне ұқсас
жүргізіледі.
Тікелей шығындар машиналар мен механизмдердің ұқсас топтары бойынша
есептеледі, 8410 ... ... ... ... ... ... тобы бойынша тікелей шығындарға тепе-тең (пропорциональды)
таратылады.
Шығындардың ... ... ... ... ... ... олардың
қуаты ескеріле отырып жүргізіледі.
Шағын механизмдер бойынша есеп олардың ... ... ... ... ... қарай бөлместен жүргізіледі.
Құрылыс машиналары мен механизмдерінің әрбір түрін пайдаланудың өзіндік
құнының калькуляциялық бірлігіне машина-сағат (ауысым) немесе ... ... құны ... өлшем бірлігінде) жатады.
Машиналар мен механизмдердің әрбір түрінің орындаған ... ... құны ... ... ай ішінде жинақталған жалпы
сомасын осы ай ... ... ... ... ... ... бөлу
арқылы анықталады.
Машиналар мен механизмдерді пайдалану бойынша нақты шығындар ай сайын
оларды пайдаланған ... ... әр ... бір ... немесе жұмыс көлемі бірлігінің өзіндік құнын және атқарылған ... ... ... ... ... ... ... отырып таратылады.
Шағын механизмдерді пайдалану бойынша шығындар шоттар мен объектілер
бойынша олардың ... ... ... ... ... жоспарлы өзіндік құнына қарай бөлінеді.
Құрылыс машиналары мени механизмдерінің құрылыс-монтаж жұмыстарын
орындаумен байланысты ... ... ... жазумен көрсетіледі:
Дебет 8010 «Негізгі өндіріс»
Кредит 8030 «Көмекші өндіріс» («Құрылыс машиналары мен ... ... ... ... «Көмекші өндіріс» («Құрылыс машиналары мен механизмдерін
пайдалану шығындары» ... ... шоты ... ... ... 1310,1350 «Материалдар» шотының сәйкесті шоттары - орталық қоймаға
дейін материалдарды жеткізу бойынша қызмет көрсету құнына;
• 8410 ... ... ... - ... ... өзгедей
қызметтер құнына;
• 7210 «Жалпы және әкімшілік шығындары» - жалпышаруашылық жұмыстарындағы
машиналар мен ... ... ... 7010 ... ... өнімнің (жұмыс, қызмет) өзіндік құны» - сыртқа
орындалған жұмыстардың құнына;
• 7410 ... ... ... шығарумен байланысты шығындар» -
негізгі құралдарды жою және өткізу ... ... ... 8310 ... ... - ... өндірістің басқа бөлімшелерге
көрсеткен қызметтерінің құнына.
7.4 Қосалқы (көмекші) өндріс есебі
Құрылыста қосалқы өндіріске тас, құм, ... және ... да ... ... ... карьерлер, ағаш өңдеу шеберханалары, бетон және
темірбетон бөлшектері мен тетіктерін дайындайтын зауыттар, кірпіш зауыттары
жатады.
Көмекші ... ... ... қызмет көрсететін
электростанциялар, жөндеу жұмыстары мен көліктік ұйымдар жатады.
Көмекші өнідіріс есепшаруашылық кәсіпорын ... ... және ... балансы және банктік есеп-айырысу шоттары болады, ... ... ... ... ... ... есебі өнідірістік
кәсіпорындарындағы шығындар есебіне ұқсас жүреді.
Кіші көмекші өндіріс ... ... ... ... ... ОКС балансымен жұмыс жасайды.Олар ішкі шаруашылық есепте болады.Олар
жеке өндіріс сияты ... ... ... Бұл ... ... жүлгізеді, өздеріне қаржылық және т.б. аппараттары бар, сонымен
қатар жеткізушілер, мердігерлер, кредиторлар мен ... бар ... ... ... ... өндіріс құрылыстардың бірігуі кезінде кішіі көмекші
өніліске бөлініп жеке баланста ... ... оның ... ... ... жалпы баланста көрсетіледі. ... ... ... ... ... ... кірістеледі.
Көмекші және қосымша өнідіріс қалдықтары Шот ... ... ... алынады: 8310 «Көмекші өндіріс» бөліміндегі келесідей
баптарда: ... ... ... ... ... ... және ... шығындар». Мына шоттарды келесідей шығындар
көрсетіледі:
• өнідірісте ... ... ... үшін жал ... өнідірісте өызмет көрсететін жұмыс персоналына төлем;
• өндіріс орындарындағы шығындар;
... ... ... ... ... да ... құрылғылар мен машиналардың ... ... ... ... құралдардың жөндеу ... ... тыс ... ... және тозу ... ... ... шығындар цех бойынша дайындаған өнімнің
шығындары негізгі өнідірістегі цехтар бойынша ... ... ... ... ... ... есептеледі және өнімнің өзіндік құнына
жатқызылады.
Үстеме шығындар өнімнің ... ... ... ... ... ... ... пропорционал сомада және құрылғылар
және машиналардың пайдаланулық шығындары деп бөлінеді.
Сынықтардың жоғалуына сынған зат қана ... ... ... ... ... жеке түріне байланысы бөлінеді және олар сметалық
ставкамен анықталып шығындарғы жатқызылады.
Шығындардың аналитикалық ... ... ... түрлеріне
байланысты калькуляциялық баптармен жүргізіледі.
Өнімді дайындаудың техникалық процесінің ... ... ... ... ... ... өнімдер шығыратын мен қызмет көрсететін ... ... ... және ... да ... жатады. Жай
өнідірісте калькуляция объектісі болып дайын өнім ... ... ... құн ... мен ... ... берушілік әдісі қолданылады. Мүһұндай жағдайда әрбір тапсырыстың
өзіндік коды, ... осы ... ... ... ... ... есептік құжаттарда жинақталып қойылады.
Көмекші өндіріс тек құрылыс ұйымдары ғана емес, басқа да ұйымдарды
қызмет көрсете ... ... ... өндіріс 921\924 шоттарында
есептеледі, есептілік кезеңнің соңында кредиттік шоттан 920\8310 «Көмекші
өндіріс» ... ... бұл ... шығындарды жалпыландырылады.
8030 «Көмекші өндіріс» кредитттік шотының дебиттік ... 1350 ... мен ... ... ... материалдар
құнына;
• 1350 «Өзге де материалдар» өндірістегі қалдықтан ... 1340 ... ... фабрикаттары» өндірістен алынатын
жарлытай фабрикаттар құнына ,
• 8110 ... ... ... ... материалдар
құнына;
• 7010 «Өткізілген дайын өнімнің ( тауардың, қызмет көрсету) өзіндік
құны» өткізілген тауардың құнына;
• 8410 ... ... ... ... ... 8410 ... ... жөндеу» жалпы өндірістік және өндірістік
негізгі қорларды жөндеуге кеткен материалдар құнына;
• 8410 «Басқалар» Құрылыс-монтаждық жұыстардың бұзуларын жою ... ... мен ... ... 7210 ... әжне ... ... жалпы шаруашылық мақсатта
қолданылған материалдар құны;
1340 ... ... есп ... ... аяқталмаған өндірістің
қалдығы кіреді.
Бақылау сұрақтары:
1. Құрылыста машиналар мен ... ... ... ... ... ... ... құны есебі және
калькуляциялау?
3. Механизация басқармасымен орындалатын субмердігерлік жұмыстардың
шығындары есебі?
4. Бірмезгілдік шығындар, олардың ... ... және ... ... ... ... машиналары мен механизмдерін пайдалану
шығындарының есебі?
6. Қосалқы өндіріс өнімдеріне жұмсалған шығындар есебі және ... ... ... өндіріс өнімдеріне жұмсалған шығындар есебі және өзіндік
құнды калькуляциялау?
8 БӨЛІМ ҮСТЕМЕ ШЫҒЫНДАР ЕСЕБІ
8.1 Есептің міндеттері
8.2 Үстеме ... ... ... ... ... және оларды бөлу
8.4 Жалпы және әкімшілік шығыстардың есебі
Құрылыс-монтаж жұмыстарының құнында үстеме шығындар ... орын ... ... ... ... ... оларды өз мезгілінде дұрыс
есепке алу; үстеме шығындардың әрбір бабы ... ... ... бақылау,
сметалық сомадан ауытқуларды анықтау; өндірістер мен объектілер арасында
үстеме шығындарды дұрыс тарату; сметада қарастырылған қаражаттардың ... ... ... ... ... негізгі шарт - әрбір жеке бөлімшелер
бойынша, сондай-ақ бүкіл ұйым ... ... ... ... ... кету ... ... әрбір министрлік пен ведомство үшін монтаждау
және арнайы жұмыстардың үстеме шығындардың орташа ... ... ... Министрліктер мен ведомстволар өз ... ... үшін ... шығындардың орташа мөлшері шегінде
олардың мөлшерін бекітті.
Құрылыс ұйымдары жоспарланған құрылыс және ... ... ... белгіленген тәртіпте анықталған үстеме шығындардың
шекті сомасын ... ... ... ... ... ... ... жылдары құрылыс жұмыстарын тапсырыс берушімен келісілген бағаға
(тұрақта немесе ашық) орындауға көшумен бірге, мердігерлік ұйымдар үстеме
шығындар мен ... ... ... ... ... ... ... құрамы
Құрылыс ұйымдарының негізгі өндірісінің үстеме шығындарының ... ... ... жұмысшыларына қызмет көрсету шығындары;
- құрылыс алаңдарында жұмыстарды ұйымдастыру бойынша шығындар;
- басқадай үстеме шығындар.
Үстеме шығындар нормасында есепке алынбаған, ... ... ... шығындар бөлек топта көрсетіледі. Құрылыс жұмысшыларына қызмет
көрсету шығындары ... ... ... ... ... ... бастығы), жұмысты
орындаушылар, аға шеберлер, құрылыс ... ... және ... ... ... ... ... негізгі және
қосымша еңбекақыларын;
2. Құрылыс-монтаж жұмыстарын ... ... ... ... ... емес ... құрылыс машиналарын пайдалану және
қызмет көрсету жұмысшыларының қосымша еңбекақыларын;
3. Құрылыс-монтаж ... ... ... өндіріс жұмысшы-
ларының, күрделі емес ... ... ... ... және
қызмет көрсету жұмысшыларының үстеме шығындар есебінен ... ... ... ... барлық сомасына, ... ... ... ... кіретін барлық сыйақы сомасына есептелген
әлеуметтік және басқадай салықтарға, әлеуметтік сақтандыруға аударымдарды;
4. Санитарлық-гигиеналық және ... ... ... жөніндегі шығындарды;
5. Еңбекті қорғау және қауіпсіздік техникасы жөніндегі шығындарын.
Құрылыс алаңдарында ... ... ... шығындарына
мыналар жатады:
1. Амортизациялық аударысдар (немесе жалдау ақылары), тікелей шығындар
сметасында қарастырылмаған негізгі құралдар мен жалдағы негізгі ... ... ... ... ... мен құрылғыларды жөндеу
және орын ауыстыру шығындары;
2. Негізгі құралдарға ... ... ... және ... ... тез тозатын құрал-саймандардың құндары мен
шығындары;
3. Уақытша (титулдық ... ... мен ... ... ... ... және жинақтауға жұмсалған шығындар;
4. Өрт және күзет қызметтерін ұстау шығындары;
5. ... ... және ... ... ... ... ... ұстау, нормативтік анықтамаларды шығару
шығындары);
6. Құрылыс-монтаж жұмыстар кезінде орындалатын геодезиялық ... ... ... ... бойынша шығындар;
8. өндірістік зертханаларды күтіп-ұстау бойынша шығыстар;
9. Құрылыс алаңдарын жақсартуға және ... ... ... ... ... ... шығыстары;
11. Монтаждау және арнайы жұмыстарды орындау үшін үстеме шығыстардың
бірыңғай шекті нормаларымен ... ... және ... ... орындау үшін жұмысшылардың іс-сапар шығыстары;
12. Сызықтық құрылыс ұйымдары мен олардың ... ... ... ... ... да үстеме шығыстар құрамында жаңа техникаларды шығару және оларды
өндіріске ендіруге байланысты ... ... үшін ... ... құрылыс ұымдарына буфеттер мен ... ... үшін ... көрсетіледі.
Үстеме шығыстар нормасында есепке алынбаған шығындарға үстеме шығыстар
нормасында есепке алынбаған бірақ қызмет ... ... ... мен ... ... ... ... (сот органдарының шешімі бойынша
шағымдарға төлемдер және т.б.) ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарының сметалық
(келісім) құндарынан артық тапсырыс ... ... ... ... ... ... ... ақыға үстеме төлемдер,
сонымен қатар тәуліктік ... ... ... үшін ... ... шығыстарға, сонымен қатар құрылыс-монтаж жұымстарын орындау
кезінде құрылыс ұйымдарының жіберген өндірімсіз шығындары да жатады.
8.3 ... ... ... және ... ... ... есебі 8410 «Үстеме шығыстар» шотында жүргізіледі.
Негізгі өндірістің үстеме шығындары қосалқы және ... ... ... бөлек есептелінеді және айдың соңында 8110 ... ... ... ... ... ... ... орындалған
құрылыс-монтаж жұмыстарының өзіндік құндарына қосылады.
Қосалқы және көмекші өндірістегі үстеме шығыстар 8410 шотында есепке
алынады, айдың соңында 8310 ... ... ... ... құрлысы
ұйымының балансында тұрған көмекші және ... ... ... мен олар көрсеткен қызметтердің өзіндік құндарына қосылады.
Учаскідегі жұмысты орындаушылардың (мастерлердің) қызметерін дұрыс
анықтау мақсатында үстеме ... ... ... алғашқы құжаттардың
тікелей мәліметтері негізінде (учаскілік үстеме шығыстар) ұйымдастырған
дұрыс.
Мұндай жағдайда жалпы ... ие ... ... ... ... бойынша тікелей шығындарға ... ... ... ... ... ... ақыларына пропорционалды (тепе-
тең) бөлінеді.
Бригадамен орындалған жұмыстардың өзіндік құндарына көлемі бригаданың
қызмет нәтижесіне байланысты анықталатын ... ... ... ... Үстеме шығыстар бригада шығындарына тікелей апарылады.
Қосалқы және көмекші өнідірістерде сонымен қатар, үстеме шығыстардың
есебін цехтар, ... ... ... ... яғни ... сияқты тікелей есебін жүргізуге болады.
Субмердігерлік ұйымдар үстеме ... ... ... ... ... ... ... бас мердігерлердің
әкімшілік-шаруашылық шығындарының үлесін, субмерідгерлер орындайтын
жұмыстарды қабылдау және ... ... ... өрт ... және күзет
қызметтері бойынша шығыстарды, техникалық қауіпсіздендіру және ... ... ... ... тізімде жоқ (титулдық емес)
ғимараттар және құрылыс-жайлармен қамтамасыз ету, сондай-ақ ... ... ... ... да есепке алады.
8410 «Үстеме шығыстар» шоты ... ... ... ... ... 3350 – құрылыс учаскілерінің инженерлік-техникалық жұмысшыларына,
қосалқы және көмекші өндіріс жұмысшыларына, құрылыс-монтаж ұйымының учаскі
механиктеріне есептелген еңбек ақы ... 3150 - ... ... есептелген аударымдар сомасына;
- 2420 - ... ... ... ... ... 3360 - өндірісте пайдалнылатын жалдағы негізгі құралдарға
есептелген жалдау ақыларының ... 3310 – ... ... қызметтердің құндары және басқа а
шоттар.
Смета жасаған кезде жалпы және ... ... ... ... ... бірақ қаржылық есептің ұлттық стандарты бойынша
олар бөлек есептелініп, ұйым қызметінің нәтижесіне шығарылады.
8.4 Жалпы және ... ... ... ... және ... ... құрылыс ұйымдарын
басқарумен байланысты және ... ... ... ... шығындар жатады. Жалпы және әкімшілік шығыстар 7210 «Жалпы
және әкімшілік шығыстар» шотында жүргізіледі.
Көп ... бұл ... ... ... ... ... алынады:
- басқару аппараттарының және басқа да қызметкерлердің негізгі және
қосымша еңбек ақылары;
- басқару аппараттарының және ... да ... ... ... ... ... мен типографиялық, түптеу, газеттер мен журналардар
шығару, анықтамалар, прейскуранттар, есеп және есеп беру каталогатары ... ... алу ... ... ... ... ... телефон бекеттерін,
телетайп, коммутатор, диспетчерлік байланыстар мен ... ... ... ... аппараттары алып отырған ғиматтарды күтіп-ұстау шығыстары
(жылу, жарықтандыру, канализация, сумен қамсыздандыру, ғимараттарды сонымен
қатар негізгі ... ... ... ... ... жөндеу шығындары);
- ұйымның басқару қызметкерлерінің көшіп-қонуға байланысты шығыстары;
- ұйымның басқару қызметкерлерінің іс-сапар шығыстары;
- жалпы шаруашылық масатында ... емес ... мен ... ... банк қызметтерін төлеу;
- өкілеттілік шығыстар;
- жұмысшыларды жинақтау шығыстары;
- күмәнді борыштар бойынша резервтер;
- ... ... ... ... ... ... ... жер, мүлік, және көлік құралдарына салықтар мен қоршаған ортаны
қорғау қорына аударымдар және бюджетке ... ... ... ... қоймадағы тауарлық-материалдық қорлардың жойылуы, бүлінуі
және жетіспеушілігі;
- кеңес, аудиторлық және ақпараттық ... үшін ... ... ... ... ... қысқартуға байланысты жұмысшыларды
жұмыстан босату кезіндегі өтемақылар;
- төленген айыпұлдар, өсімдер;
- жалпы құрылыстық және ... ... ... да ... шоты ... бойынша мына шоттардың кредитімен
корреспонденцияланады:
- 2740 – жалпы шаруашылық ... ... ... ... есептелген амортизация;
- 2420 – басқару және жалпы шаруашылық мақсатындағы негізгі
құралдарға ... ... 1310, 1350 - ... жалпы шаруашылық мақсатына ... ... ... 3350 - ... ... ... негізгі және
қосымша еңбек ақы, бірреттік сипаттағы ... ... ... 3150 – ... әлеуметтік салық;
- 3160-3190 – жерге, мүлікке және ... ... және ... ... 3310 - ... және ... шаруашылық мақсаты үшін жабыдақтушылар
мен мердігерлердің көрсеткен қызметтері;
- 8130 - әкімшілік және ... ... ... үшін ... ... ... 1250, 3390 - ... ... ... 3360 - ... және ... ... мақсаты пайдаланылатын
негізгі құралдарды жалдау ақылары;
- 1010-1060 – банк ... ... ... ... ... айырбастау
және т.б.);
- 441, 451, 333/1010, 1030, 3310, 3390 – ... ... ... ... ... ... ... – акция ұстаушылардың, акционерлік қоғамның тіркеу ... және ... ... ... ... және ... қызметтері үшін төлемдер.
7210 шотында есепке алынған жалпы және әкімшілік шығыстар есепті
мерзімнің соңында осы ... ... 571/5510 ... ... ... ... зияны» шотының дебетінен шығарылады. Егер әкімшілік-басқару
қызметкерлері есепті мерзім бойы ... ... ... да ... беру және инженерлік қызметтер көрсеткен болса, онда бұл қызметтердің
өзіндік құндары алдыменен 7010 ... ... және ... ... ... шотына шығарылады.
Бақылау сұрақтары:
1. Үстеме шығыстарға қандай шығындар жатады? ... ... атап ... ... есебі қалай жүргізелетінін атап көрсетіңіз.
2. Үстеме шығыстарды бөлудің тәртіптері қандай?
3. Жалпы және әкімшілік шығыстарды атаңыз, олардың ... және ... ... ... ... НЕГІЗГІ ӨНДІРІС ШЫҒЫНДАРЫНЫҢ ... ЖӘНЕ ... ... ... ... ... Есеп ... Құрылыс - монтаж жұмыстарында баптар бойынша шығындар есебі
9.4 «Үстеме шығындар» бабы ... ... ... ... ... жұмыстарының өндірісіне жұмсалған шығындар есебі шоттар
жоспарының 90/8110 ... ... ... активті шоттарында
«Материалдар», «Негізгі еңбек ... ... ... мен ... ... және ... шығындар» калькуляциялық баптары бойынша
жүргізіледі.
Мердігерлік құрылыс ұйымдары мен үйқұрылысы комбинаттары осы шоттардың
дебеті бойынша ... ... ... тапсырысымен орындалып
жатқан құрылыс және монтаж жұмыстарының өндірісіне жұмсалған шығындарды
есепке алады. ... ... осы ... ... ... ... құрылыс-монтаж жұмыстарының шығындарын көрсетеді.
Құрылыс - монтаж жұмыстарының өндірістік шығындарының есебі дайын өнім
шығару мен қызмет көрсетуге дайын жеке ... ... ... ... ... ... байланыссыз ішкіқұрылыстық
титульді тізімге кіретін және жеке сметасы мен жобасы бар әр ... ... ... ... ... құрылыс ұйымдары, үйқұрылыс комбинаттары және механизация
басқармалары 90/8110 ... ... ... ... ... үшін ... ... жүзеге асырумен және ғимараттар мен
құрылғыларды жөндеумен байланысты құрылыс - ... ... ... ... ... комбинаттары құрылыс бөлшектері мен конструкцияларды өндіру
бойынша шығындарын 8030 «Көмекші өндіріс» бөлімшесінің шоттарында есепке
алады.
Субмердігерлік ... ... жеке ... түрлерін (сантехникалық,
жабдықтау, құрал-жабдықтарды ... және т.б.) ... ... ... ... ... есебін бір немесе ... ... ... ... ... ... мердігер құрылыс - монтаж жұмыстарының бап бойынша өндірістік нақты
шығындар есебін тек қана өзі жеке ... ... ... ... ... жұмыстар құнын бас мердігер шығын баптарына
бөлместен, бірақ сәйкесті объектілер бойынша есепке алады.
Объектіде орындалған ... ... ... ... ... құндық өлшемде учаске басшысы Кс–6 ... ... ... ... ... ... ... құрылыс процесі кезінде
М–29 «Өндірістік нормалармен ... ... ... шығындары туралы есептілікке» тиісті мәліметтерді толтыру
үшін, құрылыс машиналары және автокөліктері орындаған жұмыс ... ... ... ... еңбекақысын есептеу құжаттарында көрсетілген
мәліметтерді тексеру үшін қолданылады.
Құрылыстық ұйымының өндірістік бөлімі ... ... ... ... ... ... жұмыс есебінің журналын (Кс–6 нысаны)
береді. Бұл журналда орындалуға тиіс жұмыс көлемі мен ... ... ... ... шегінде бірлік ... ... ... құны ... ... ... ... бойынша объектіде орындалған жұмыс құнының
қорытындысынан кейін ... ... ... есептелген үстеме
шығындар беріліп, жалпы жұмыс құны мен үстеме шығындардан ... ... ... ... ... ... ... шығындар мен
жоспарлы жинақтардың жалпы сомасы объектідегі ... - ... ... ... ... әр жұмыс түрлерінің аяқталу көлеміне байланысты, бірақ
келесі есепті ... 1 – нен ... ... ... ... және ... ... көрсетіледі. Кейін бірлік бағалар бойынша
орындалған жұмыстардың жалпы құны есептеліп, одан үстеме шығындар сомасы
есептеледі, ... ... және ай ... ... ... ... ... құрылыс - монтаж жұмыстарының жалпы құны анықталады.
Журнал тіркелім болып табылады, оның негізінде орындалған жұмыстар ... ... құны ... ай ... ... ... (№3 ... Есеп объектілері
Құрылыс - монтаж жұмыстарының калькуляциялық баптар бойынша шығындар
есебі есеп объектілері бойынша ... ... ... ... ... - ... ... шығындарының талдамалық есебі мен
жоспарлауды ұйымдастыруда, шығындарды бақылауда және ұжымның ... ... ... ... ... ... рөл ... талдамалық есебінің объектілерін таңдау құрылыс
өндірісінің бөлімшелерімен анықталуы ... яғни оның ... ... ... ... және ұйымдастырушылық ерекшеліктерімен
айқындалады.
Объектілерді таңдау критериі құрылыс өнімінің калькуляциялық өзіндік
құнына, жауапты тұлғалар мен ... болу ... ... ... мен ... ... төмендеу резервтерін анықтауға қажетті ақпарат
алу болып табылады. Осыған байланысты құрылыс - ... ... ... есебінің объектілері төмендегілер болуы мүмкін:
1. Аяқталған және тапсырушыларға өткізілген ғимараттар, ... ... да ... ... бұл ... шығындар құрылыс объектісінің
калькуляциясына тікелей әдіспен енгізіледі.
2. Жұмыс өндірушінің учаске шегіндегі біртипті объектілер тобы. ... ... ... ... үшін ... ... ... сызба бойынша пропорционалды түрде үлестіреді.
3. Өндірістік кешен (құрылыс оъектісінің бөлігі) құрылыс аяқталғаннан ... ... ... ... үшін ... шегінде барлық
кешен бойынша шығындар қосылып жинақталады.
4. ... ... ... ... ... және ...... жұмыс түрінің өзіндік құнына кіріп, калькуляциялық
бірліктің өзіндік құны анықталады.
9.3 Құрылыс - ... ... ... ... ... ... Материалдар бабы
Бұл бап бойынша материалдардың, құрылыс жартылай фабрикаттардың,
бөшектер және конструкциялардың, сонымен ... ... ... жанар май,
будың, судың және материалдық ресурстардың (бетонды ... ... ... ... ... және т.б. үшін)
құрылыс - монтаж жұмыстарына ... ... құны ... ... - ... ... ... материалдық құндылықтардың құны
олардың нақты өзіндік құнымен анықталып, франко – ... ... ... өндірістің өнімі болып табылатын материалдардың сатып алу
құны және материалдардың өзіндік құны;
- ... ... ... ... ... ... түсіріп алу жұмыстарын қоса алғанда, дайындау – қоймалық
шығындары.
«Материалдар» бабына ... ... мен ... ... электр жылуы, жанар май және ... ... ... ... ... және ... өндірісте, қызмет ... ... және ... ... ... ... ... құрылыстың әкімшілік – шаруашылық қажеттіліктеріне
жұмсалған ... ... ... ... ... ... құжат шектеп-
алу карталар (лимиттік – заборлық карталар) мен ...... ... ... ... жүйелі түрде дайындаған кезде, жұмыстарды
орындау мен шектеп-алу карталар бір немесе бірнеше материалдар түріне ... ... Бір ... ... ... ... жұмысты өндіруші учаскесіне
(мастеріне), ал екіншісі қоймаға немесе цехтің ... ... ... ... жіберу цех өкілінің өзінің шектік
заборлық картасын кқрсеткеннен кейін қоймамен жүзеге асырылады.
Қоймашы екі ... ... ... санын және күнін белгілеп,
одан кейін материалдардың әр атауы (номенклатуралық нөмірі) ... ... ... ... шектік – заборлық картасында (учаскенің)
қоймашы қол таңбасын қояды, ал қойманың шектік – заборлық картада – ... ... ... ... ... және бір ... ... ауыстыру – өндіріске материалдарды ауыстыруға (қосымша
жіберілім) ... ... ... (М – 10 ... ... ... тыс орналасқан өз шаруашылықтарына
материалдарды жіберу материалдарды жіберудің (ішкі ... ... ... (М - 15а ... ... ... бойынша өндіріске материалдарды жіберу
операцияларын қарастырудың екі ... бар. Бір ... ... есебіне берумен ... және ... - ... материалдарды тікелей қолданумен байланысты болмайды.
Құрылыс - монтаж жұмыстарының өндірісіне материалдардың нақты жұмсалымы
жұмыстарды ... ... есеп ... ... ... ... бригадирдің (жұмыстарды өндірушінің) есебінде
материалдық құндылықтар ретінде қарастырылады. Басқа жағдайда ... ... ... орындаумен байланысты шығындар ретінде болады. Осы кезде
қолданылмаған материалдардың қалдығы ... ... ... ... ... ... ... ұйымдары жұмыстардың жеке бір ... ... ... ... ... ... ... рельстік кранасты
жолдар, ағаш қоршауларды, темірбетондық колонналарды бірнеше рет ... ... ... ... ... ... ... үлкен көлемде жұмсалады, сондықтан оларды
өндіріске жіберу жұмыстың ... ... қате ... және ... ... бақылаусыз қолдануына әкеледі. Негізінен, бірнеше рет
қолданылатын айналмалы материалдардың құны өндіріс ... ... ... ... ... айналмалы материалдардың
құнының бір бөлігі олардың әр айналымы мына формуламен есептеледі:
Шығындардың нормативті көлемі = Айналым ... ... ...... қайтармалы құны : Айналым саны
Айналым материалдардың қайтармалы құны ... ... ... ... ... ... ... бағасымен анықталады.
Мысалы: Өндіріске 30000 ... ... ... ... ... 4 ... Қалдық құны 4 айналымнан соң 6000 ... ... бір ... ... ... ... 6000 ((30000 – 6000) : ... құрайды.
Айналым материалдардың құны құрылыс - монтаж жұмыстарының өзіндік
құнына «Материалдар» бабы ... ... ... саны мен ... ... ... қоса ... қоқыс - қалдықтар (отходы). Материалдардың, наличниктер
мен табалдырық, плинтустардың ағаш материалдары, қорғасын профильді ... ... ... және ... да ... ... ... шығындалуы кезінде әр түрлі кесінділер мен қоқыстар түрінде
қоқыс - ... мен зиян ... ... Бұл ... ... ... ... сәйкес келмегендіктен болуы мүмкін.
Қоқыс - қалдықтар өнімді өндіру (жұмыс, қызмет көрсету) процесінде
пайда болатын және бастапқы тұтынушылық ... ... ... ... ... ... ... ресурстар қалдықтары болып
табылады.
Қоқыс-қалдықтарды ... мен ... ... ... қайтарылатын,
ұйымның өзі тұтынатын немесе басқа ... ... және ... усушкалар, шаң - тозаң) болып жіктеледі, олар техника мен
технологияның осындай жағдайында ... ие бола ... тек ... және олардың мүмкін қолданысы мен
өткізілуінің ... ... ... қоқыс - қалдықтар көрсетіледі.
Қайтармсыз қоқыс - ... ... ... ағаш ... ... қалған қоқыс
- қалдықтар жатады.
Металл қалдықтары механикалық шеберханаларда қолданылуы немесе металл
сынықтарға өткізілуі ... ... ... керамикалық және басқа да
тастан жасалған материалдардан бой (тходы в виде боя) түрінде ... ... ... ... бут ... ... ... құрылысына кеткен материалдық ресурстар есепте мына
жазбалармен көрсетіледі:
Дебет 8110
Кредит 1310, 1350 – ... ... ... ... ... ... шығару;
Дебет 8110
Кредит 3310 – технологиялық мақсаттар және ... үшін ... ... ... ... ...... майдың, бу мен судың құны;
Дебет 8110
Кредит 3320 – 3330 – ... ... және ... ... бірлескен және ассоциацияланған ұйымдардан ... ... ...... ... бу мен ... ... 8110
Кредит 8310 – технологиялық мақсаттар және қызметтер үшін өздерінің
көмекші өндірістерден алынған электржылудың, ...... ... бу ... ... 8110 ... 1310, 1350 ... ... ... ... ... ... материалдардың құны
шегеріледі;
Дебет 1350
Кредит 8110 – өндірістік қалдықтардың ... ... 1350 – ... ... ... ... ... 8110
Кредит 1620 – есеп беру мерзімінде өндірістің өзіндік құнына ... ... ... құн ... есептен шығару.
2. «Жұмысшылардың негізгі еңбек ақысы» бабы бойынша шығындар есебі
Бұл бап бойынша ... ... және ... да ... жұмыстарды
орындайтын және материалдарды өздері салуға дайындайтын, апаратын
жұмысшылардың (соның ... ... емес ... ... ... ... есепке алынады.
Бұл бап бойынша тастарды дайындаумен және ... ... ... ... ... ...... монтаждау кезінде бұл бап ... ... ... ақылары ғана емес, сонымен бірге монтаждау аймағында
құрал – ... ... ... ... ... ...... орамын ашу, тараларды жинау, сонымен қатар құрал –
жабдықтарды қолданысын тексерумен ... ... ... ... ... ... ақысы» еңбекақының мерзімдік және
кесімді нысандары ... ... ... ... ... ... ... тұрып қалуы үшін, жаңа процесстерді жасауды үйреніп, тану үшін
төлемдер, жұмыс ... ... ... ... ... кінәсіз болған ақау үшін төлемдерден, өндірісте енді үйреніп
жатқандарды оқыту және негізгі еңбек ақының басқа да ... ... бап ... ... және ... ... ... машиналарын
және механизмдерді жүргізетін, басқаратын және оларды ... ... ... құрылыс алаңдарды жақсарту және орналастырумен
айналысатын жұмысшылардың ... ... ... есепке алынбайды. Сонымен
қатар бұл бап бойынша құрал – жабдықтардың бас – ... ... ... ... ... ... және т. б.
Негізгі еңбек ақы «Өндіріс жұмысшыларының еңбек ақылары» 902/ 8010
шот дебеті бойынша, ал «Еңбек ақы бойынша ... есеп ... ... шот ... ... көрсетіледі.
Құрылыста қосымша еңбек ақы шығындар сметасында ... ... ... ... де ол ... шығындар құрамында қарастырылуы
тиіс.
Құрылыс - монтаж жұмыстарымен айналысатын жұмысшылардың негізгі еңбек
ақылары ... ... ... ... ... объектілеріне
тікелей жатқызылады.
Объектілерге тікелей жатқызылмайтын негізгі еңбек ақылардың құрамына
кіретін төлемдердің жеке ... ... ... енді ... ... ... жаңа ... жасауды үйреніп, тану үшін
төлемдер және т. б.) ... ... ... ... тікелей
негізгі еңбек ақыларына пропорционалды түрде үлестіріледі.
3. «Құрылыс машиналарын және механизмдерді қолдану бойынша шығындар» ... ... ... ... ... оның ... мен
автоматтандырылуына байланысты болады. Құрылыс объектілерінің жалпы өзіндік
құнында техникалық прогресстің өсу көлемі бойынша құрылыс машиналарын ... ... ... ... ... жұмысшылардың еңбек ақысына
кеткен шығындар үлесінің азаюы ... ... ... бәрі ... мен ... ... бойынша шығындар есебін қажет етіп,
жеке бапта ерекше көрсетілуі тиіс. ... ... мен ... ... және ... жұмсалған шығындар есебі бұл мақсаттарға
жұмсалған қаражаттарды бақылауды ... ... және ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Жоғарыда көрсетілгендей, құрылыс машиналары мен ... әр ... ... бар. ... ... мен ... ... тиесілі болып, сол ұйымның балансында есепке ... ... ... ... ... ... ай ... 920/8130
«Көмекші өндірістер» шотында ... ... ... мен
механизмдерді қолдану» субшоты ай аяқталған соң әр құрылыс учаскесі бойынша
«Құрылыс машиналар мен механизмдерді қолдану бойынша ... бабы ... ... ... өзіндік құнына апарылады.
Кейбір мердігерлік ұйымдарда құрылыс машиналар мен механизмдерді
пайдалану үшін жеке ... ... ... Сонымен қатар,
машиналардың құрылыс – монтаждау учаскесіне берілетіндігіне ... ... ... ... ... жатады. Сондықтан
машиналарды пайдалану бойынша ... ... ... ... ... бөлімшесінің ұжымына жүктеледі.
Құрылыс – монтаждау учаскесі өзіне берілген техниканы толық ... ... ... ... ... ... ... азайта
алады. Осы жағдайда 8130 «Көмекші өндірістер» шотының "Құрылыс машиналар
мен механизмдерді қолдану» субшотында тиісті шығындар ... ...... жұмыстарының өзіндік құнына механизация учаскесінің
қызмет түрі ретінде жоспарлық өзіндік құн ... ... ... ... құн ... ... дейін жеткізіледі.
Құрылыс машиналарды пайдалануды жақсарту мақсатында олар механизация
трестілерінде (басқармада) орналастырылуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... 8110 шоттың дебеті бойынша
(«Құрылыс машиналар мен механизмдерді қолдану бойынша шығындар» бабы) және
3310 «Төленуге тиіс ... шот ... ... ... Егер ... машиналарды жалға алу шарты бойынша қолданса, онда прокаттың құны ... ... ... "Құрылыс машиналар мен механизмдерді қолдану»
субшотына апарылады және басқа шығындармен қатар көрсетілген машиналардың
өзіндік құнын құрайды.
Егер ... ... ... ... ... ... болса, онда олар машиналар мен ... ... ... ... өздерінде есепке алып, құрылыс ұйымына
жұмыстарды орындағандары үшін шотты ұсынады.
Механизация басқармаларының шоттары негізінде ... ... ... 8110 «Негізгі өндіріс» шот дебеті бойынша және 3310 ... ... ... ... «Құрылыс машиналар мен механизмдерді ... ... бабы ... ... «Мердігерлерден қабылданған жұмыстар
құны» бабы бойынша көрсетіледі.
Меншікті құрылыс машиналар мен механизмдерді пайдалануға ... және ... ... ... көп ... ... ... тікелей жолмен апарады. Бірақ кейбір жағдайларды құрылыс
машиналар мен механизмдер бір ... ... ... объектілеріне олардың
көмегімен әр түрлі жұмыстар орындалады. Мысалы, құрылыс – ... ... ... және ... грунт, қар шығару және
т.б. Бұл ... ... ... мен ... қолдану бойынша
шығындарды объектілер және шоттар бойынша жанама ... ... ... базасы дегеніміз орындалған жұмыстардың физикалық көлемі және
оның сметалық құны, кейде жұмыстардың ... ... құны ... ... ... саны болып табылады.
9.3.4 «Үстеме шығындар» бабы бойынша шығындар есебі
«Үстеме шығындар» бабы бойынша құрылыс – монтаждау жұмыстарына жататын
үстеме шығындар көрсетіледі және 8010 ... ... ... ... «Үстеме шығындар» шоты кредиттеледі.
Негізгі өндірістің үстеме шығындары құрылыс ұйымдарында ай сайын ең
алдымен, ... ... ... үлестіріліп, кейін құрылыс объектілері
арасында тікелей шығындарға пропорционалды түрде бөлінеді, бұл үшін ... ... ( 8 және 9 ... ... - ... түрлері арасында үстеме шығындарды бөлу бойынша есеп
|Жұмыс түрлері |Тікелей шығындар |Үстеме шығындар |Үстеме ... ... |
| ... ... ... (1б ×100) |(мың, тг) |
|1 |2 |3 |4 ... ... ... ,0 |14, 34 |1 559, 998 ... ... ... ,0 |14, 34 ... ... | | | ... ... |14 500, 0 |14, 34 |2 079 ... |12 451 750 |14, 34 ... 0 |
23 ... - Құрылыс объектілері арасында үстеме шығындарды бөлу бойынша ... ... ... ... ... ... шығындар |
|объектілері ... ... ... |
|1 |2 |3 |4 ... А ... ... |14, 34 |719 940 ... | | | ... № 1 цех |4 078 730 |14, 34 |584 891 ... | | | ... Цех ... |1 740 800 |14, 34 |249 630 ... | | | ... ... |10 720 |14, 34 |1 537 ... |10 850 750 |14, 34 |1 555, 998 ... ... ... ... ... ... ... сайын құрылыс – монтаждау жұмыстары (субмердігер келісімшарты бойынша
орындалған) және шеттегі ... ... ... ... тікелей
шығындар сомаларына пропорционалды түрде бөлінеді. Біздің ойымызша, үстеме
шығындардың әр бабын мүмкін ... ... ... ... база ... қажет.
4. Ақаудан болатын жоғалтулар есебі
Құрылыстағы ақау техникалық жағдайды ... ... ... ... бұзу ... ... жұмыстар болып табылады. Ақаудың пайда
болу себептері: жеткізілген материалдар мен конструкциялардың қанағатсыз
сапасы, жобалық ... ... ... ... ... сақтамау, қажетті жұмыстар мен операцияларды жүберіп алу, ... ... ... ... және ... ... ... алу.
Құрылыс өндірісінде, негізінен ақау былайша жіктеледі:
а) құрылыс материалдары, конструкциялар, бөлшектердің ақауы;
б) құрылыс – монтаждау ... ... ... ... жобалық құжаттарда жіберілген қателерден болған ақау.
Құрылыс материалдары, конструкциялар және ... ... ... ... ... бұйымдарды қолдану кезінде олардың
сапасы кейбір салалық стандарттарға ... ... ... немесе жоба құжаттарының кемшіліктерінен болады. Ақауға ... ... ... оларды жабдықтаушылардан қабылдаған
кезде болатын жарамсыздық жатпайды.
Кімнің кінәсінен ақаудың болатындығына байланысты ақау ... және ... ... (жобалаушы, мердігер және т.б.)
кінәсінен болған және құрылыс ұйымдарының жеке жұмыстары мен ... ... деп ... ... ... және қалпына келмейтін болып жіктеледі.
Қалпына келетін ақау ... оның ... ... ... ... және ... жою техникалық жағынан
мүмкін болатын, сонымен бірге экономикалық ... бар ... ... ... ... қосымша шығындарды талап ететін ақау, ал
қалпына келмейтін ақау - оны жою үшін ... ... ... ... ... және ... ... қажетті шығындарды
жұмсау болып табылады.
Құрылыс - монтаждау жұмыстарында ақау ... ... ақау ... құрылып, сапасыз орындалған жұмыстарды қайта орындау және дұрыстау
бойынша жұмыстар үшін ... ... ... ... Бұл ... ... ... шығындарды көрсететін (жүкқұжаттар, жүктемелер,
рапорттар т.б. ) ... ... ... негіз болып, оны бас инженер
бекітеді. Ақаудың анықталған жағдайында, оны қалпына келтіру үшін ... және ... да ... ... ... жағдайда, аұаудың құнын
кімге жүктеуді және қандай көлемде, қандай тәртіпте ұсталымдарды ... ... ... акт ... Егер ақауды дұрыстауға тек кінәлі
жұмысшылардың еңбек шығындары қажет ... онда акт ... ... тек қана ... ... ... ... мердігер жұмыстарды қабылдау алдында субмердігерлер жіберген ақау
субмердігерлердің есебінде, оның шығындарын өсіріп көрсетіледі. Көбінесе
бұл ... ... ... ... ... ... ... әкелмейді.
Бас мердігер жұмысты қабылдағаннан кейін анықталған субмердігердің
жіберген ақау бойынша ... ... ... субмердігерлік
келісімшарт жағдайына байланысты. Егер ... бас ... ... ... ақау ... ... оның жұмысының ешқандай
күмән болмаса, онда ... ... ... барлық шығындар бас мердігерге
жүктеледі. Егер керісінше ... ... және ... ... ... шығындар субмердігерге жүктеледі немесе субмердігер жөндеу бойынша
шығындарының өтемақысын бас мердігерге береді.
Сапасыз материалдар мен конструкцияларды қолданудан пайда ... ... ... ... бас ... ... ... (егер келісімшартта құрылыс - монтаждау жұмыстарының өндіріс
барысында жарамсыздық анықталып, оны жабдықтаушы ... деп ... ... ... ... келмейтін ішкі ақауды дұрыстауға
кеткен шығындар құрамына кіретіндер: ... ... ... ... ... жою бойынша жұмысшылардың негізгі
еңбекақылары (егер ақауға кінәлі жұмысшылар дұрыстау ... ... ... ... ... және бұл ... ... шартында көрсетілген
болса), ақауды ... ... ... машиналар мен механизмдерді
пайдалану бойынша және т.б. ... оның ... ... ... ... үлесін жатқызады. Шығындар құрамына ақауды жою бойынша ... ... ... ... есеп ... анықталады.
Шеттегі ұйымдардың ақауды дұрыстаған кезде ақауды жою ... ... ... құнын жатқызады.
Қалпына келмейтін ішкі ақаудың шығындар құрамына бүлінген
элементтердің нақты ... ... ... ... ... және үстеме
шығындардың тиісті үлесінен барлық қалдықтарды шегергенде, материалдар
құнынан қайтарылатын материалдарды алып ... ... ... ... ... ... ... ақылары, автокөліктер,
құрылыс машиналар мен механизмдерді пайдалану шығындарын және т.б. тікелей
шығыдарды ... ... ... ... жою ... ... ... тәртіптерін субъектінің есеп саясатында анықталады.
Өткен жылдарда қолданысқа өткізілген объектілерде анықталған ... ... 5410 ... ... ... зиян) шотына есепті
жылда анықталған өткен жылдардың шығындары ретінде ... ... ... жеке 8040 «Басқа да үстеме шығындар» ... ... және ... бойынша есепке алынады.
8040 «Өндірістегі ақау» шоты дебет бойынша келесі шоттар кредитімен
корреспонденцияланады:
• 3350 «Персоналмен еңбек ақы ... ... - ... жою ... ... сомаға;
• 1350 «Құрылыс материалдарыф және т.б.» - ... ... ... мен ... ... 8030 «Көмекші өндірістер» - көмекші өндіріс қызметінің және ақауды
дұрыстағанға ... ... ... мен ... ... 3150 ... салық» - жұмысшылардың негізгі және қосымша
еңбекақысына бекітілген ... ... ... ... 3310 ... тиісті шоттар» - ақауды жою бойынша басқа ұйымдардың
қызметтері.
8040 шоты «Өндірістегі ақау» субшоты кредит ... ... ... ... 1280 ... да ... ... - жабдықтаушылар мен
мердігерлер мойындаған ... ... ... ... 1350 ... ... және т.б.» - ақауға ұшыраған жұмысты
қайтамонтаждау кезде кірістелген материалдар құнына;
• 3350 ... ... ақы ... ... - ... ұсталынатын сомаға;
• 8110 «Материалдар» және 8010 ... ... ... , 8110 ... ... мен ... бойынша шығындар» және 8110 «Үстеме шығындар» құрылыс
- монтаждау ... ... ... ... ... ... 5410 ... пайда» (жабылмаған зиян) - өткен ... ... ... ... ... ... ... - монтаждау жұмыстарының өзіндік құнын калькуляциялау
Құрылыста құрылыс - монтаждау ... ... ... ... құны анықталады. Объектінің құрылысына сметаны құру негіз ... ... ... жеке мәні ... әр ... ... қабылданған шешімдер және ... - ... ... ... есепке алынатын жеке смета жасалады. Сметаның
құрылуы құрылыс объектісінің нормативті өзіндік құнының калькуляциясына
негізделіп, бұл ... ... ... және ақша ... ... көлемі есептеледі. Құрылыс өнімінің негізгі сметалық
өзіндік құны құрылыс материалдарын дайындауға, ... ... және ... шығындарының сметалық калькуляциясы болып табылады.
Осылайша, құрылыс материалдарын дайындаудың сметалық өзіндік ... ... алу ... ... ... ... ... тара мен деректеменің құнын қамту ұйымдарының үстемесін және
дайындау - ... ... ... ... ... ... ақысына сметалық шығындар еңбек
ақының аймақтық коэффициенттеріне бекітілген және орта разрядын ... бір адам - ... ... ... құрылыс машиналар мен механизмдер түрлерінің бір ... ... ... ... құны біруақытылы, жылдық және ағымдағы
шығындарын есепке алып ... ... ... ... мәнде
алынады.
Машиналардың амортизациясы машиналадың жұмысының орташа сағат саны
және шығындардың орта көлемін есепке алғанда орташа ... ... ... ... ... ... күту, ұстау
бойынша шығындар нормаларынан, материалдық шығындар нормаларынан, жөндеу
және техникалық қызмет көрсету және т. б. ... ... ... ... ... ... еңбек ақысына пайыз түрінде жатқызылады. Құрылыс объектісінің
сметалық құнына қабылданғын базаның пайызында есептелінетін үстме ... ... ... ... және ... машиналар мен механизмдердің
қызметін, жұмысшылардың еңбек шығындарының сметалық ... құны ... ... ... конструктивті элементтер, ... ... ... ... ... ... бірлігінің сметалық өзіндік құны анықталады.
Құрылыстардың немесе объектілердің теңестірілген ... ... ... ... және ... бойынша кейбір
шығындар қарастырылады: уақытша ғимараттар мен құрылғылар шығындары,
құрылыс - ... ... ... ... ... және т. ... қатар қосымша жұмыстармен ... жұыс ... ... ... ... ... мен тәсілдердің
өзгерісімен байланысты мүмкін ... ... ... ... ... мен ... жалпы шығында сомасынан пайыз түрінде
резерв қарастырылады.
Объект бойынша сметаларды құру әдістемесінен ... ... ... ... алу ... қолдану арқылы жұмыс сызбалары бойынша) бап бойынша
тобы болмайды.
Сметалық құнға жоспарлы ... ... 2002 ... ... қабылданған ҚР құрылыс нормасына (ҚН) сәйкес ... ... ... ... орнына 6 пайыз (%) көлемінде (тікелей және
үстеме шығыстардың сметалық құндарынан есептелінетін) ... ... ... бабы ... ... ... мердігерлік ұйымдар
жоспарлы пайдасын өздері анықтайды.
Сметалық жұмысты ұйымдастырудың жоғарғаы деңгейімен байланысты жіне
құрылыста ... ... ... ... құрылыс объектісінің
жоспарлы калькуляциясы құрылмайды, құрылыс - ... ... ... құны құрылыс ұйымы бойынша жалпылай анықталады. Құрылыс -
монтаждау ... ... ... ... ... үшін ... -
монтаждау жұмыстарының рентабельділік (тиімділік) деңгейін жоспарланған
пайдаға қатынасымен анықтайды. ... ... мен ... ... ... ... жоспарлы сметалық өзіндік құн
деңгейінің төмендеуі болып табылады. Бұл ... ... ... ... - ... ... ... көлеміне, оның дайындығына
байланыссыз үлестіріледі.
Мысалы, Есепті жылда қолданысқа өткізілуі ... ... ... ... және үстеме шығындары 1 700 450 мың тг, ... ... ... жинақтар (7,41 %) - 126 000 мың тг. ... құн 1 826 450 мың ... ... ... жоспарлы пайда пайызы 9,5% болып
табылады, осы ... ... ... ... ... ... 2,09%
(9,5-7,41) құрайды.
Сметалық өзіндік құнды төмендетуді ... ету ... ... ... және ... ... ... үнемдеу сомалары табыс баптары бойынша бөлінеді. Құрылыс
ұйымы шығындарының бір бөлігі ... ... ... ... тыс
өтеледі.
Сондықтан нақты шығыстармен салыстырылуын қамтамасыз етуді орындау
үшін, жоспарлы ... құн ... және ... ... қамтуы тиіс.
Демек, құрылыс-монтаж жұмыстарының өзіндік құны осы ... ... ... жинақтаулар мен сметалық құнды төмендету бойынша
тапсырмаларды шегеріп, тапсырыс ... ... ... ... ... ... қосу ... анықталады.
Нақты құрылыс объектілерінің жоспарлы өзіндік құны құрылыс-қаржылық
жоспарды құру кезінде де, құрылыс-монтаж ... ... құны ... ... құрғанда да есептелмейді.
Құрылыс-монтаж жұмыстарының жоспарлы ... құны өз ... ... ... ... ... ... көрсетілген жоспары
жинақтар пайызына нақты өтелген өтемақы және сомалары қосылған сметалық
өзіндік құнды төмендетудің ... ... ... ... ... жолмен әр шығыстар бабының сметалық сомасы жоспары ... ... ол тек ... ... ... бойынша жасалады. Жоғарыда
көрсетілгендей, құрылыста жұмыстардың ... ... ... ... және ... ... қолданылады, олар құрылыстың нақты
жағдайында өндірістік ... ... ... ... және ... жұмысты орындаушыларға
оларды өндіріс шығындарын ... ... ... ... ... бермейді. Жұмыстардың келісім құнына өтуіне байланысты жоспарлы
калькуляцияны объектінің сметалық ... ... құру ... ... ... ... таңдау ... ... ... ... ... ... ... және олардың нақты
өзіндік құнын сметалық бағалар мен жоспарлы өзіндік құнымен салыстыру үшін
маңызы зор. ... ... өнім ... ... ... бас ... есеп айырысу нысанына байланысты калькуляциялау
объектісі ... ... ... бойынша орындалған бүкіл жұмыстың
жиынтығы, оның жеке элементтері және конструкциялық элементтері ... ... ... ... бір ... немесе кезең сайын
қайталанып отыратын жұмыстар тізбесінен құрылса, онда калькуляциялау
объектілері бір ... ... ... ... ... ... бір ... дайын бөлігі калькуляциялау объектісі бола алады.
Соңғы құрылыс өнімі құрылысшы балансында қалыптасады, ол ... ... ... ... ресурстарға ие болады. Мұнда
пайдалануға енгізілетін негізгі корлардың бастапқы құнына айналатын ... ... ... ... ... ... нормативті әдісін ұйымдастыру
ерекшеліктері
Өндіріс шығындары есебінің нормативті ... ... ... ... ... ол есеп ... өндіріс шығындарының қалыптасуын жедел
басқару үшін тиімді пайдалануға, өндірісті ұйымдастырудағы кемшіліктерді
уақытылы анықтауға және ... ... ... ... ... ... нормалар мен нормативтер жүйесі болып табылады, ол
құрылыс өндірісінің барлық ... ... ... ... ... және ... бойынша шығындардан жеке жүйелі түрде
есепке ... ... ... мен ... ... ... ... есепте нормалар бойынша шығындардан және олардан
ауытқулардан есепте жеке көрсетілетін ... ... ... ... калькуляцияны дайындауды қамтиды.
Объектінің сметалық құны сәйкес ... ... ... ... ... ... және т.б.) сметалық нормалар мен бағалардың
жинақтарында ... ... ... ... ... ... ... жоспарлы кезеңнің шығындар ... ... ... ... мен бағалар жинақтарында қарастырылған ... және ... ... нақты шығындарының үлестік нормаларынан
төмен болуы тиіс. Сондықтан жоспарлы (нормативті) калькуляцияны ... ... ... ... ... ... нормалары
алынады.
Шығындар нормалары материал шығысы нормаларының спецификацияларында
және бағалар мен ... ... ... ... ... шараларды жүргізу нәтижесінде ... ... ... күнтізбелік кезең ішінде өндіріс шығындарын
қысқарту бойынша ... ... ... ... ... нормалар негізделген, қатаң және прогрессивті ... ... ... ... ... объектілеріне жоспарлы кезең
басында ... ... ... сметалық нормалар мен бағаларға
негізделіп жасалады. Нормативті ... ... ... және нормативтерді жаңартқан сайын өзгертіле алады және
берілген сәттегі құрылыс ... ... ... ... нормативті шығындарды көрсете алады. ... ... ... құнның өзара байланысы ... ... ... ішінде
құрылыс өнімі объектілерін өндіру кезіндегі нормалар мен ... ... ... ... ... жалпы мердігерлік ұйым
бойынша күнтізбелік кезеңнің құрылыс-монтаж жұмыстарының жоспарлы өзіндік
құнына ... ... етуі ... ... ... ... ... және оның құрамдас
бөліктеріне жасау- есептің нормативті әдісінің негізгі элементтерінің бірі.
Құрылыс өнімі жұмыстарының жеке түрлеріне нормативті калькуляциялар ... ... ... ... және еңбек ... ... ... ол ... құрылыс өніміне калькуляция өз күшімен
жасалған құрылыс-монтаж жұмыстарының өзіндік құнының барлық баптары бойынша
жасалады.
Есептің нормативті ... ... ... ұйымдастыру жүйесінен гөрі
жобалау-смета ісінде, өндірісті жоспарлауда, нормалауда, ... мен ... ... ... ... етеді.
Сондықтан осы шараны дайындау мен жүзеге асыруда ... ... ... мен ... ... ... Жоғарыда көрсетілгендей,
нормативті әдісте құрылыс-монтаж жұмыстарының нормативті өзіндік құны
шығыстарының прогрессивті ... ... ... ... ... ақысына шығындар істегі нормалар мен бағаларға
сәйкес анықталады. Материалдарға шығындар құрылыстың әр ... ... ... ... және ... жеткізушілерді, материалдарға
істегі нарықтық бағаларды мен материалдарды объект жанындағы ... ... ... ... ескеретін материалдардың әр түріне
жоспары есептік бағаларға негізделіп есептеледі.
Құрылыс машиналары мен механизмдерін пайдалану ... ... ... белгілі бір жұмыстар циклына қажет машина-ауысым санын
арнайы ... және ... ... нормаларымен жоспарлы
калькуляциясы негізінде анықталады.
Конструкциялық элементтерге, жұмыстар түрлеріне ... ... ... ... материал және басқа өндіріс шығындарын ... ... ... негізінде нормативтік карталар ... ... ... ... ... ... шығысында
лимитті есептеуде, лимиттік-заборлық карталарды құрастыруда, құрылыс
машиналары мен ... және ... ... қажеттіліктерді
анықтауда қолданылады.
Нормативті әдісте құрылыс өндірісінің шығындары 2 ... ... ... 1) ... ... ... жүзеге асырылатын
еңбек, материал және т.б. ... ... 2) ... нормамен
қарастырылмаған немесе белгіленген нормалардан тыс ... ... ақы, ... ... тыс ... немесе жұмсау) шығындарға
арналған.
Сигналды құжатта нормалардан ауытқу мөлшері, ... ... ... ... көрсетіледі. Еңбек ақының төленуі, материалдардың
жіберілуі немесе істен ... тек оның ... болу ... ... және ... ... құрылыс ұйымының басшысымен немесе
орынбасарымен (бас инженерімен) бекітілгеннен соң ғана жүзеге ... ... ... нормаларының тұрақты ағымдық жедел бақылауды қамтамасыз
етеді.
Нормативтік әдісте материалдық, еңбек ақының және басқа шығындарды
жұмсаудың істегі ... ... ... ... ... ... ... прогрессивті технологияны енгізу, өндіріс пен еңбекті
ұйымдастыруды жетілдіру ... ... ... ... мүмкіндік
береді.
9.7 Аяқталмаған құрылыс өндірісі
Аяқталмаған құрылыс өндірісіне есепті кезең соңында тапсырыс берушіге
тапсырылмаған мердігерлік ұйыммен ... ... ... Мердігерлік ұйымдардың аяқталмаған өндірісінің құрамы тапсырыс
берушілермен есеп айырысудың белгілеген ... ... ... жатқан объектілердің кезекті және жіберу кешендерінің толық
дайындығы ... ... ... ... ... тапсырғанға және
мемлекеттік қабылдау комиссиясы пайдалануға қабылдау актісіне қол қойғанға
дейін осы ... ... ... ... ... үй ғимараттарын және тұрғындарға өткізуге арналған басқа
объектілердің ... ... осы ... барлығы мемлекеттік
қабылдау комиссиясы пайдалануға қабылдау актісіне қол қойғанға ... ... ... Бас ... өз ... ... қатар аяқталмаған өндіріске аралық мердігерлік ұйымдармен
орындалған және оған ... ... ... ... ... ... және бас мердігердің оны тапсырыс берушіге тапсырғанға
дейін) кіреді.
Егер тапсырыс берушілермен ... ... мен ... ... есеп айырысу тәртібі белгіленген болса, онда аяқталмаған
өндіріске орындалуы ... ... ... немесе жұмыстар
түрлерінің бөліктері кіргізіледі.
Аяқталмаған өндіріс құрамына төленуге ... және ... ... мен ... ... ... басқа да даулы
сомалар (жұмыстар көлеміне артық жазулар, т.б.) кіре ... Осы ... ... ... ... тасталуы және ағымдағы жылдың
жұмыстарды ... ... ... ... ... ... ... (түзетумен) байланысты жұмысшылар аяқталмаған өндіріс көлеміне
(оның сметалық құнына) кірмеуі тиіс. Олармен байыланысты ... ... ... ... өзіндік құн құрамында ақаудан залал (жоғалтулар)
ретінде есепке алынуы керек.
Әр құрылыс ұйымы аяқталмаған ... ... ... ... ... Осы ... бас ... аяқталмаған өндірісті әр түрлі (аралас)
бағалармен есепке алады: өз ... ... ... нақты өзіндік
құнмен, ал аралық мердігерлер қабылдаған жұмыстарды- сметалық құнмен.
Өндірістің аяқталмаған құрылыс көлемін анықтау үшін, құрылыс ... және ... ... ... жатпайтын барлық жұмыстар
қалдықтарына түгендеу жүргізіледі. Түгендеу мәліметтері № КС-7 ... ... онда ... ... ... конструкциялық
элементтерінің және жұмыстар түрлерінің көлемі мен құны ... ... ... ... басқа уәкілеті бар лауазымды тұлғамен бекітіледі. Акт
2 данада жасалады, оның біреуі бухгалтерияға ... ал ... ... ... ... басталған, бірақ ... ... ... ... оның ... КС-7 нысаны бойынша
құрылыс-монтаж жұмыстарының аяқталмаған өндірістің жеке ... ... әр ... түрі мен ... ... Акт бас ... берушіге тапсырылады және ол үшін орындалған капитал салымдары
көлемінің ... ... ... және оның ... ... ... ... табылады.
9.8 Мердігерлік жұмыстарды тапсырудың (өткізудің) және ... мен ... ... ... есеп ... ... ... тапсырыс берушінің бас мердігермен, ал бас ... ... есеп ... ай ... №3 ... ... орындалған
жұмыс пен шығындардың сметалық құны ... ... ... ... ал ... ... ... көлемінің жедел есебінің
және құрылыс өндірісінің түгендеу актілері негізінде жасалады.
№3 нысан ай сайынғы аралық мердігермен бас ... бас ... ... ... ... (24-кесте).
24-кесте
№3 үлгі
Тапсырыс беруші
Мердігер
Құрылыс атауы
200__ ж. қаңтар-ақпанына арналған жұмыстардың сметалық құны мен
шығындар туралы анықтама
мың ... ... ... ... ... құны |
| |Жыл ... |Олардың ішінен есепті ай үшін |
| ... айға | |
| ... ... |
| | ... ... | ... |рды ... |жұмыстар |
| | | ... ... |
| | | ... ... ... | | | ... мен |
| | | | ... |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... ... |245,4 |307,4 |40,6 ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... ... | | | ... |960,3 |194,8 |307,4 |29,4 ... Цех |610,2 |50,6 |- |11,2 ... Цех | | | | ... ж. 30 ... ... 30 ... ... ... ... ... ... оның ... әр ... бойынша орындалған
құрылыс-монтаж жұмыстарының көлемі жайлы мәліметтер келтіріледі. ... жыл ... және ... ай үшін ... мен ... ... мыналарды көрсетеді:
- құрылыс жұмыстары (3 баған);
- құрал-жабдықтар монтажы бойынша жұмыстар (4 ... және 5 ... ... ... ... ... ... құннан жоғары соманы
өтейтін құрылыс-монтаж жұмыстарының құрамына ... ... ... ... ... ... сипаты үшін үстемелер, еңбек ақы төлеудің
кесімді-сыйақылық жүйесі кезіндегі қосымша төлемдер және т.б.).
Аралық мердігерлер №3 ... ... өз ... ... ... және ... ... ұйымдармен олар үшін орындалған
жұмыстарды кіргізеді. Осы анықтамаларды олар ай ... бас ... Бас ... №3 ... ... жалпы анықтаманы жасайды, оған өз
күшімен және аралық мердігерлік ұйымдармен орындалған ... ... №3 ... ... жалпы анықтаманың 1 данасын бас мердігер ай
сайын ... ... ... ал ... ... оны ... ... есептілік мәліметтеріне кіргізеді.
Бас мердігердің бух. есебі мен есептілігінде тек төленуге ... ... ... ... және бас ... ... кешені ған көрсетіледі. Осы ... ... ... дейін бас мердігердің балансында көрсетіледі.
Қаржылық және басқарушылық есеп ... ... ... ... ... қалдығы есепті кезең соңында 8010 «Негізгі өндіріс»
шотының кредитінен 2930 «Аяқталмаған құрылыс» ... ... ... ... ... кезең басында аяқталмаған құрылыс өндірісінің қалдығы 2930
шотының кредитінен қайтадан 8010 ... ... ... дебетіне
апарылады.
Соңғы есеп айырысу мердігерлік ... ... ... ... ... соң және объектіні пайдалануға ... ... ... ... ... комиссиясы бекіткеннен кейін
жүзеге асырылады.
Құрылыспен аяқталмаған жұмыстар бойынша орындалған ... ... ... ... ... ... жасалады. (5-кестені қараңыз)
25 кесте
Тапсырыс беруші
Мердігер
200_ ж. 15 сәуірінің №13 келісімшарты
Құрылысы аяқталған объект бойынша орындалған жұмысты қабылдаудың
№27 Акті
30 желтоқсан 200_ ж.
№ КС 2 ... ... ... ... ... ... ... жұмыс үшін шоттармен бірге
(объект
бойынша барлық жұмыстар аяқталғаннан соң) ұсынылады.
|Ай ... |
| ... ... ... ... |
| | | | ... ... және оның ... ... мен оның ... ... сипаттамалары
________________________________________________________________________
________
________________________________________________________________________
________
Құрылысы аяқталмаған объектінің құрылыс және монтаж жұмыстарының құны
________________________________________________________________________
________
(прейскурант бойынша немесе қосымша ... қоса ... ... ... бойынша)
М.О. Мердігер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 1030 ... шоттардағы ұлттық валютамен ақша» шотының дебеті және 3510
«Орындалған ... пен ... ... ... ... шотының
кредиті бойынша көрсетіледі.
Бас мердігер орындалған жұмыстардың 7010 «Өткізілген өнімнің
(тауардың, ... мен ... ... ... ... ... ... өндіріс» шотының кредитінен көшіріледі. ... ... ҚҚС ... ... ... ... құны бас ... «Алынуға тиіс шоттар» шотының дебеті және келесі шоттар ... 6010 ... ... ... ... және ... ... орындалған жұмыстың келісімді құнына;
- 3130 «Қосылған құнға салық» есептелген ҚҚС ... ... ... ... ... сомасы 1210 «Алынуға тиіс
шоттар» шотының кредитінен 3510 ... ... және ... қызметке
алынған аванс» шотына есептен шығарылады.
Орындалған ... ... үшін ... ... ... есеп ... ... ұқсас бух. жазбалар жасалады.
9.9. Уақытша құрылыс есебі
Негізгі объектілердің құрылыс процесі кезінде ... ... және оған ... ... ... ... ... құру
қажеттілігі туады.
Мақсаты, құны және пайдалану ұзақтығына қарай олар уақытша, титулды
және титулды емес болып бөлінеді.
Титулды ... ... ... ... ... қоймалары, көмекші өндіріс ғимараттары және басқа ... ... ... ... ... ... соң ... құралдар
құрамына қабылданады, әдетте тұрақты объектілер толығымен аяқталғаннан ... іске ... ... ... ... ... ... уақытша титулды құрылыс тұрақты
объектілердегі құрылыс-монтаж жұмыстарының көлемінен аударымдар арқылы
жүзеге асырылады, ол аударымдардың өзі ... ... ... құрамына
кіргізіледі. Осыған қажетті қаражаттарды мердігер тапсырыс берушіден
құрылыстың сметалық құрамында алады.
Уақытша ... ... ... ... құрылыс ұйымы
өз бетімен анықтайды. Ішкі құрылыстың титулды тізімінде әр объект ... ... ... ... ... ... негізде- жеке
объектілер немесе олардың тапсырысы бойынша топтастырылады.
Уақытша ... ... ... шығындарын топтаудың өзіндік
құнын калькуляциялаудың әдістемесі капиталды құрылыспен бірдей. Уақытша
(титулды) ... ... ... 8110 ... ... ... есеп
объектілері бойынша «Уақытша (титулды) құрылыстарды ... ... Жеке ... ... ... ... шығындар
объектілер арасында индекстік әдіспен бөлінеді.
Уақытша (титулды) құрылыстардың өзіндік құнына үстеме шығындарды қоса,
негізгі өндіріске ... ... ... ... ... шығындар
кіргізіледі.
Құрылыс аяқталған және пайдалануға енгізілген сайын негізгі құралдарға
жататын уақытша (титулды) құрылыстар ... ... ... ... шоттары 2410 «Негізгі құралдар» шотының дебеті 8110 «Негізгі
өндіріс» шотының кредитінен, ... ... ... салу» 1-
субшотта көрсетіледі.
Уақытша (титулды емес) құрылыстар мен құрылғыларға өндіріс ... ... мен ... ... орындары, т.б.) пайдаланатын ... ... ... құрылғыларды салу бойынша шығындар ... 8110 ... ... ... ... (титулды емес)
құрылыстарды салу » 2-субшотында есепке алынады.
Уақытша ... ... ... ... ... ... ... емес, құрылыс-монтаж жұмыстарының жеке объектілерімен байланысты
оларға үлкен емес құн және шағын пайдалану ... ... ... ... ... ... тек қана тікелей шығындар
үстеме шығындарсыз кіреді. Уақытша (титулды емес) ... ... ... ... ... үстеме шығындардың жалпы
лимитінде белгіленеді.
Бардық титулды емес уақытша құрылыстар аналитикалық есепте жеке заттар
немесе біртекті заттардың топтары ... ... ал ... ... ... емес) құрылыс объектісінің жарамсыздығын немесе ... ... ... ... ... тиіс. Бөлшектеуден
алынған материалдар құрылыс қоймасына тапсырылады және ... ... ... ... ... құны ... кірістеледі. Уақытша (титулды
емес) объектілерді бөлшектеу шығыстары олар ... 8010 ... ... «Уақытша (титулды емес) құрылыстарды салу» 2-субшотнда
есепке алынады.
Уақытша (титулды емес) ... ... ... ... ... (титулды емес) құрылыстарды салу» шотының кредитінен 938/8140
«Өзге үстеме шығындар» шотының дебетіне ... Әрі ... ... ... (титулды емес) құрылыстар және құрылғылар баланстан тыс
сандық ... ... ... ... ... ... емес жұмыстар» 3-субшотында
құрылысы топталған объектілердің және т.б. бұзу мен кері монтаждау ... ... ... жұмыс аяқталғаннан соң осы шығыстар 8110 «Негізгі
өндіріс» шотының 3-субшотының кредитінен 7410 «Негізгі емес ... ... ... ... ... ... шығарылады және тапсырыс берушіге
қызметті ... ... ... және ... 1210 кредит 6010 мен 3130)
Бақылау сұрақтары:
1. Құрылыстағы өндіріс шығындарының есебін ұйымдастыру тәртібін ... ... ... ... ... есебінің
объектілерін атап көрсетіңіз
3. Құрылыс-монтаж жұмыстарына шығындардың калькуляция ... ... ... ... ... ... құрамын тап көрсетініз. Материалдық қорларды
өндіріске жіберу және ... ... ... жүргізіледі?
5. Өндіріс қалдықтары және өндірістегі ақаулар деп нені айтамыз және
олардың есебі қалай жүргізіледі?
6. ... ... мен ... ... шығындары» бабы
бойынша шығындар есебінің тәртібін атап беріңіз, осы ... ... ... ... ... ... қалай?
7. Калькуляция объектілері мен түрлерін атаңыз.
8. Құрылыс-монтаж жұмыстарының жоспарлы өзіедік ... ... ... ... жұмыстарының нормативтік есебін ұйымдастыру ... ... ... ерекшеліктерін анықтаңыз.
10. Аяқталмаған құрылыс деп нені айтамыз және олардың есебі ... ... ... ... және ... ... есеп
айырысудың есебі қалай жүргізіледі?
12. Орындалған жұмыстар үшін аралық мердігерлермен есеп айырысу тәртібі
қалай ... ... ... ... деп нені айтамыз? Олардың құрамы қандай
және есебі қалай жүргізіледі?
14. Уақытша титулды емес құрылыстар дегеніміз не? Олардың ... ... ... ... ... ... ... анықтамасына түсінік беріңіз. Олардың есебі
қалай жүргізіледі?
10 Тақырып. КҮРДЕЛІ ҚАРЖЫНЫҢ ЕСЕБІ
1. Күрделі қаржы және оның есебінің міндеттері
2. Күрделі қаржы есебі
3. ... ... ... ... ... ететін құрылғыларды сатып алу шығындарының есебі
5. Негізгі құралдардың құнын өсірмейтін шығындардың есебі
Күрделі қаржы қаржы дегеніміз негізгі ... ... ... ... ... ... табылады. Күрделі қаржы есебінің міндеттері
болып мыналар саналады:
- түрлері және есептелетін объектілер бойынша барлық жұмсалған ... ... ... және ... есепте көрсету;
- күрделі қаржының ... ... ... мен ... ... іске ... ... қамтамасыз ету;
- іске қосылатын негізгі құралдар объектісінің мүліктік құндарын дұрыс
анықтау және есепте көрсету.
Есепте күрделі қаржы ... ... ... ... ... ... технологиялық құрылымы бойынша ;
- бағыты бойынша;
- халық шаруашылығының салалары бойынша;
- өндірістік ... ... ... ... ... ... күрделі қаржылар жаңа құрылысқа,
кеңейтуге, қалпына ... ... ... ... ... күтіп-ұстауға бөлінеді.
Жаңа құрылысқа жаңадан құрылған кәсіпорынның негізгі, көмекші немесе
қосалқы өндіріс бағытындағы ғимараттар мен ... ... ... ... берілгеннен кейін жаңа өндірістік қуаттарды шығару мақсатында
жаңа орындарда жеке баланспен қызмет ететін филиалдар мен бөлек ... ... ... ... ... тұрған кәсіпорынды кеңейту деп қызмет істеп тұрған
ұйымдарда ... ... ... ... осы кәспорынның аумағында
немесе оған жақын ... ... не ... жаңа өндірістік қуаттарды шығару
үшін негізгі, көмекші немесе қызмет көрсетуші өндіріс ... ... салу және ... ... істеп тұрған кәсіпорынды қалпына келтіру деп ғылыми-техникалық
прогресстің негізінде қол жеткізген өндірістің жетістіктері мен ... ... ... ... ... ... ... негізгі және көмекші өндірістің объектілерін қайта құруды айтамыз. Бұл
негізгі ... ... ... мен ... ... ... келтіру кезінде:
- ең алдыменен технологиялық сатылар арасындағы ... ... ... ... ... ұлғайтылады;
- аз қалдықты немесе қылдықсыз технологияларды ендіру және икемді
өндірісті қадыптастыру;
- жұмыс орындарының санын қысқарту;
- ... ... ... ... ... сыйымдылығын және өнімнің өзіндік ... қор ... және ... ... да ... жоғарылату жұмыстары қамтамасыз етілуі қажет.
Қызмет істеп тұрған кәсіпорынды техникалық жарақтандыру деп – ескірген
және физикалық тозған ... ... ... ... ... ... жаңа технологиялар мен механизацяиларды ендіру,
өндірісті автоматтандыруды айтамыз.
Қызмет істеп тұрған кәсіпорынның қуаттарын ... - ... ... ... істен шығып қалған негізгі құралдарды жаңаларымен
үздіксіз ауыстырып отыруды білдіреді.
Технолгиялық құрылымы бойынша күрделі ... ... ... мен
шығындардың құндарынан қалыптасады:
- барлық құрылыс жұмыстарының түрлерінен;
- құрылығларды монтаждау бойынша жұмыстардан;
- құрылыс сметасында қаралған ... ... ... және ... ... ... құрылыс сметасына қосылатын шаруашылық құрылығалары мен мүліктеріне
шығындардан;
- басқа да күрделі жұмыстар мен ... ... ... және уақытша (титулдық) ғимараттар мен
құрылыс-жайларды салу, кеңейту (ұлғайту), қалпына келтіру бойынша ... ... ... ірге ... ... ... салу,
орнату бойынша жұмыстар, құрылыс алаңдарын көгалдандыру, жақсарту, ... ... мен ... көпжылғы көшеттер отырғызу, ирригацияландыру,
кептіру, терең қазу жұмыстары, құбырлар мен құдықтарды салу, сондай-ақ тау
жұмыстары ... ... беру ... ... жүргізілетін
күрделі емес сипаттағы жұмыстардан басқалары), құрылыс жұмыстарын қысқы
мезгілде ... ... ... қосымша еңбек ақылары және
таулы жерлерде жүргізілетін жұмыстарға байланысты қосымша ... ... ... ... ... өндірістік, энергетикалық
және көтергіш-транспорттық құрылығларды жинақтауға және орнатуға ... ... ... қысқы мезгілде құрылығыларды монтаждауға байланысты
қосымша шығындар жатады.
Құрал-саймандар мен жабдықтар бойынша шығындарға ... ... ... ... және ... құралдарының құны,
құрылыс сметасына қосылған құрылысы жүргізіліп жатырған кәсіпорынның ... ... ... ... саналатын өндірістік құрал-саймандар мен
жабдықтардың құны жатады.
Құрал-жабдықтар ... ... ... ... ... және ... ... үшін технологиялық, энергетикалық,
көтергіш-транспорттық және басқа да құрылғылардың құндары, ... ... ... ... ... ... емес
құрылғыларды дайындау үшін жұмыс сызбаларын жасау бойынша жұмыстардың құны
(дайындалған ... құны үшін ... ... ... ... (оны ... құнын қоса) және қазандық-көмекші құрылығлардың
құны жатады.
Стандарттық емес ... ... ... ... ... ... міндеттерді шешу үшін бірлестіктердің немесе құрылыс
ұйымның арнайы тапсырмасы ... ... ... ... ... ... және құрылыс сметасында
бекітілген қүрылғылар жатады.
Басқа да күрделі жұмыстар мен ... ... ... ... ... ... ... жұиыстары, сондай-
ақ жобалу ұйымдарының авторлық қадағалауға шығындары;
- құрылысы ... ... ... дирекциясын ұстау және
техникалық ... ... (бір ... ... күрделі құрылыс
басқармасы аппараттарын ұстау шығындарын қоса);
- жұмысшыларды жинақтауды ұйымдастыру бойынша ... ... ... ... ... кәсіпорнның жұмысшыларын
пайдалануға дайындау шығындары, арнайы шоттар ... ... және ... ... бағаларына қосылмайтын әртүрлі үстеме ақылар ... ... жер ... ... ... ... жеке меншік ... ... ... ... алу (жою) ... төленетін ақшалай өтемақылар;
- жойылатын ғимараттар мен құрылыс-жайлардан тұрғындарды және
ұйымдарды көшіру ... ... ... иеленушіге оның жойылатын ғимараттары мен құрылыс –
жайлары үшін төленетін ақшалай өтемақылар;
- ауылшаруашылығы өндірісінің жойылуына байланысты жер иеленушілердің
шеккен зияндарын орын ... ... ... ... ... ... үшін алынған несиелер бойынша пайыздар;
- 3 шақырым қашықтықтан асатын құрылыс орындарына құрылыс-монтаж
ұйымының ... ... және ... ... ... ... мен қуаттарды іске қосқаны үшін сыйақылар.
Мақсаты бойынша күрделі қаржы есепте өндірістік мақсаттағы (құрылысы
аяқталған соң ... ... ... сферасында, өнеркәсіп,
ауылшаруашылығы, құрылыс, көлік және байланыс ... ... ... арналған күрделі қаржы және өндірістік емес мақсаттағы (тұрғын-үй
коммуналдық шаруашылығы, ... ... ... әлеуметтік
қамсыздандыру және білім-ағарту және т.б. мақсаттағы) ... ... ... ... екіге бөлінеді.
Халық шаруашылығы саласы бойынша ... ... ... ... мақсатындағы, құрылыс, транспорт, денсаулық сақтау, ... ... ... ... ... өндірістік тәсілі бойынша күрделі қаржы,
атап өткеніміздей мердігерлік және шаруашылықтық әдіспен жүргізілетін болып
бөленді.
Ұйымның күрделі ... ... ... және іске ... ... ... деп құны жиынтық сметада анықталған және құрылысы бір немесе
бірнеше құрылыс алаңдарында, бір жобамен орындалатын ... ... мен ... ... ... ... болып салынып жатырған әрбір ғиматтар мен құрылыс-
жайлар және оларға жататын құрылымдар мен коммуникациялар (су ... ... ... және ... ... мен ... жасалатын
қосалқы және аула құрылғылары саналады.
Арнайы бөлек ... ... ... мен ... құрылыс жүргізу кезінде сыртқы және көмекші құрылыс-жайлар
құрылыстың құрамына енетін бөлек ... ... ... ... қосу ... ... жүріп жатырған кәсіпорынның құрамдас бөлігі
болып табылатын және жобады қарастырлылған ... ... ... объектілердің (немесе негізгі пайдалану бағытының бөлігі) жиынтығын
түсіндіреді.
Барлық күрделі құрылыс объектіні ... ... ... ... ... ... мен сметаларға сәйкес жүзеге асырылады.
Жобалар сызбалар мен техникалық-экономикалық ... ... және ... да ... ... құжаттамалардың
тізімі болып саналады. Сметада құрылысы жүретін объектінің, құрылыстың,
іске қосу ... құны ... ... ... ... ... ... құжат болып
саналады. Онымен күрделі қаржының көлемі анықталады. Сметада шығындардың
құрылымы, құрылыс-монтаж жұмыстары, ... ... ... ... ... қатар жобалу-ізденіс және тағы басқа да жұмыстар
көрсетіледі.
Құрылыстағы смета объектінің келісім ... ... ... ... табылады.
Құрылыс-монтаж ұйымының келісімі бойынша барлық объектілердің тізімі,
жұмыстың басталу және аяқталу уақыты, келесі жылға ... ... ... ... ... ... ... Титулдық тізімде
өндірістік (зауыт, цехтар) және өнідірістік емес ... үй, ... ... ... ... ... Күрделі қаржы есебі
Күрделі қаржы есебі құрылыс жобасы мен сметасы жасалған, құрылысты
жүргізуге ... ақша ... бар ... (тапсырыс берушілермен)
жүргізіледі. Сондықтан, әрбір құрылыс оны жүрігзудің тәртібіне байланыссыз
(мердігерлік ... ... әдіс ... барлық орындалған күрделі
жұмыстарды есепке алуы қажет.
Ұйымның күрделі құрылысы оның негізгі қызметінен бөлек, жеке күрделі
қаржы ... ... ... негізгі қызметінің балансында (2930
«Аяқталмаған құрылыс» шоты) есептелінеді.
Мұндай жағдайда, ... ... ... ... ... монтаждау жұмыстары; қазу жұмыстары; монтаждауға берілген
құрылғылар; монтаждауды қажет етпейтін құрылғылар және ... ... ... және өнім ... сатып алу; жобалу-ізденіс жұмыстары; басқа
да күрделі жұмыстар мен шығындар есебі бөлек жүргізіледі.
Құрылыс-монтаж жұмыстарын шаруашлыықтық әдіспен ... ... ... ... мен ... өзіндік құнын калькуляцилау
салушылармен (тапсырыс берушілермен) мердігерлік ұйымдардағы сияқты ... ... ... ... ... ... ... ақылары»; «Құрылыс машиналарын мен механизмдерін ... және ... ... ... ... ... барлық нақты шығындарын
жоғарыда аталған шығын баптары бойынша объектіні пайдалануға беруге дейін
2930 «Аяқталмаған ... ... ... ... ... мердігерлік әдіспен жүргізу кезінде мердігерлердегі
өндірістік шығындар есебі объектіні тапсырыс берушіге тапсырғанға дейін
оның ... ... ... ... ... құрамында есепке
алынады.
Егер орындалған жұмыстар үшін ... мен ... ... ... ... ай сайын жүргізілетін болса, онда тапсырыс беруші мердігер
берген ... ... мен ... ... құндары жөніндегі
анықтамаға» (№3 үлгідегі) сәйкес мердігермен орындалған ... ... 2930 ... ... ... ... және ... және мердігерлермен есеп айырысу» шотының кредиті бойынша
көрсетеді.
10.2.1 Материалдық шығындар ... ... ... ... ... құрылыс ұйымы сияқты
1350 «Құрылыс материалдары және басқалары» шотында жүргізеді. Шаруашылық
әдіспен құрылыс жүргізу ... ... ... ... ... прорабтың немесе мастердің есебінің негізінде шығарылады. Мұндай
жағдайда, 2930 ... ... шоты ... 1350 ... және басқалары» кредиттеледі.
Кейбір жағдайларда мердігерлік келісім шарт ... ... ... ... берушіге жүктеледі. Мұндай жағдайда,
тапсырыс ... ... ... жауапты сақтауға және олардың
пайдалану мүкіндігіне қарай актінің немесе басқа да құжаттардың негізінде
береді және ... ... 1350 ... ... ... ... ... 2930 «Аяқталмаған құрылыс» шоты дебетіне
есептен шығарады да, тиісті объектінің шығындарына ... ... ... ... ... ... ... берушілердің материалдық
ресурстармен жабдықтауы қарастырылмаған болса, онда мердігер материалдық
қорлардың арнайы түрлерін тапсырыс берушілерден сатып ... және ... ... ... сату шоты ... ... ... жағдайда
жіберілген материалдардың құнына 1230 шоты дебеттеліп, 6280 және ... шоты ... ... ... ... өзіндік құнына 7470
шоты дебеттеледі.
10.2.2 Монтаждауды қажет ететін құрылғыларды сатып алу ... ... ... ... ... ... және өндірістік құрылғылар (шеберханалар мен тәжірибе
құрылғылары мен ... үшін ... ... №24 үлгідегі
құрылғыларды қабылдау актісімен рәсімдейді және оларды ... ... ... 1350 «Құрылыс материалдары мен басқалары» шотының дебетімен
көрсетеді. Құрылғылардың нақты өзіндік құны ... ... ... ... ... ... шығндардан және дайындау-
қойма шығындарынан тұрады. Көліктік және дайындау-қойма шығындары алдымнен
материалдардың ... ... ... ... ... сомаларымен
материалдар есебі шотында есептелініп, ... ... ... сәйкес күрделі қаржы құрамына енетін монтаждауға берілген
құрылғылардың құндарына пропорциналды бөлінеді.
Тапсырыс беруші мердігерге монтаждау үшін ... акті ... ... ... Мердігер құрылғыларды монтаждауға дейін баланстан
тыс есепке алады. Мердігер құрылғыларды монтаждаудан өткізу мүмкіндіктеріне
қарай баланстан тыс ... ... ... оның ... ... ... ... жөніндегі анықтамаға» (№КС-3 үлгідегі) кіргізеді.
№КС-3 үлгідегі анықтамада әрбір құрығының түрі ... ... түрі ... ... монтаж жұмысы туралы ... ал ... айда ... ... ... ... монтаждау
жұмыстарына түгендеу жүргізіліп, ол түгендеу ... ... ... Бұл ... ... айда монтаждау жұмыстар басталған құрылғылар
мен тетіктердің әрбір түрлері ... ... ... ... ... бір ... тапсырыс берушіге беріледі және ол құрылғылардың
құндарын 1350 «Құрылыс материалдары мен ... ... ... ... ... ... ... жазу үшін негіз болып саналады.
10.2.3 Монтаждауды қажет етпейтін құрылғыларды сатып алу ... ... ... құрылғылар «Негізгі құралдарды қабылдау
–тапсыру актісімен» ... ... ... ... берушінің
есебінде күрделі қаржы ретінде 2930 «Аяқталмаған құрылыс» шотының дебеті
бойынша мына ... ... ... 3310 ... ... есеп айырысу»; 3390 «Басқа да ... ... ... және ... Оларды жауапты тұлғаға берген кезде тиісті шоттар
дебеттеліп, 2930 шоты кредиттеледі.
10.2.4 Басқа ... ... мен ... ... және қалпына келтіру жұмыстары бойынша басқа да ... ... ... ... ... 2930 ... ... аралық шоттарды
жүргізіледі. Құрылыстың немесе ... ... ... ... ... ... да ... салынған немесе қалпына
келтірілген объектінің сметалық (келісім) ... ... Бұл ... ... шығындар тек құрылысы немесе қалпына ... ... ... арасында ғана бөлінеді.
10.2.5 Негізгі құралдардың құнын өсірмейтін шығындардың есебі
2930 «Аяқталмаған құрылыс» шотына ашылған арнайы аралық шотта негізгі
құралдардың құнын ... ... ... ... ... ... ... бөлу қарастырылған:
а) құрылыстың жиынтық сметаларында және салынып жатырған кәсіпорнның
жиынтық сметалық-қаржылық сметаларында қарастырылған шығындар:
- жаңадан салынатын кәсіпорынға жұмыстарды ... үшін ... ... ... ... қаржының есебінен құрылысты уақытша
тоқтата тұруға;
- нақты бір құрылысқа жатқызылмайтын (геолгиялық қазба, ... ... ... ... ... ... ... қатысу тәртібі бойынша басқа ... ... ... ... ... ... ... аяқталмаған, бірақ басқа ... ... ... ... объектілері бойынша;
- негізгі қызметтің қаржылық жоспары ... ... ... ... шығындары;
- төтенше жағдайлардың салдарынан (соның ішінде оларды жою кезінде)
құрылыстың негізгі құралдары бойынша шеккен ... ... ... ... ... құрылысы тоқтатылған және есептен
шығаруға рұқсат ... ... жою, ... және күзетуге
байланысты шығындар.
Негізгі құралдардың құнын өсірмейтін шығындардың есебі 2930 шотының
кредитінен 5510 ... ... ... пайдасы (жабылмаған зияны)»
немесе басқа тиісті ... ... ... ... ... ... ... есебі
Негізгі табынды қалыптастыру (жас малды негізгі табынға ... ... ... алу) ... ... есебі 2930 «Аяқталмаған құрылыс»
шотына ашылған аралық шотта жүргізіледі.
Негізгі табынға ауыстырылатын жас малдар ... ... құны ... Өнім және ... ... ... жас малдардың түрлері жыл
бойы 8110 «Негізгі ... және 8310 ... ... шоттарының
кредитінен (төлі алынған малдарды күтіп-ұстау шығындары қай шотта есепке
алынатына байланысты) есептен ... ... ... ... ай ... ... бастапқы салмағына
қосылып отырылады. Артық салмақтың құны есепті айдағы нақты артық салмақтан
жоспарлы өзіндік құн ... ... Ай ... жас ... ... ... оның ... жоғарылатуға 2930 (малдардың есептік топтары бойынша)
шотының дебетіне малдарды өсіру ... ... ... алынатын 900/8110
және 8310 шоттарының кредитінен шығарылып ... ... ... ... ... ... өзіндік құнын
анықтағаннан кейін (2930 шоттың ... және 8110 ... 8310 ... ... бұрын есепке алынған салмақтың немесе төлдің жоспарлы
өзіндік құны ... ... ... және ... ... ... нақты өзіндік құн жоспарлы өзіндік құннан төмен болса – шегеру
арқылы (қызыл жазу); нақты өзіндік құн ... ... ... ...... жазумен.
Жыл бойы негізгі табынға ауыстырылған жас ... 2930 ... 2520 ... ... ... жыл ... ... алынған
құнына жыл басынан жас малдарды негізгі табынға ауыстырғанға дейінгі
алынған ... ... ... ... ... шығарылады.
Жылдың соңында негізгі табынға ауыстырылған жас малдың нақты өзіндік
құнын анықтағаннан кейін ... ... ... ... ... ... жыл бойы ... құны мен жыл соңындағы анықталған нақты өзіндік
құнының арасындағы айырмашылық қосымша немесе шегеріп жазу ... ... ... және 2520 ... дебеті бойынша жазумен көрсетіледі.
Демек, негізгі табынға ауыстырылған жас ... 2520 ... ... ... ... ... ... қаржының талдамалық есебі
Күрделі қаржы есебі 2930 «Аяқталмаған құрылыс» шоты ...... ... ... ... ... ... ведомостісінде
жүргізіледі. Құрылыспен немесе негізгі құралдарды сатып алумен байланысты
күрделі қаржы ... ... ... ... - ... ... ... сатып алынған негізгі құралдар бойынша бөлек ... ... ... ... ... ... мынадай шығындар туралы
мәліметтерді алу мүмкіндіктерін қамтамасыз етуі қажет: құрылыс және қалпына
келтіру ... қазу ... ... ... монтаждауды
қажет ететін құрылғыларды сатып алу; ... ... ... ... алу; ... ... ... қаржы сметасымен
қарастырылған құралдар мен құрал-саймандарды сатып алу; жобалу-ізденіс
жұмыстары және тағы ... да ... ... ... ... сондай-ақ
малдардың түрлері бойынша (ірі қара мал, шошқа, қой, жылқы) ... ... ... ... туралы.
10.2.8 Құрылысы аяқталған объектілердің мүліктік (инвентарлық) құнын
анықтау
Ғимараттар мен құрылыс-жайлардың мүліктік құны осы ғимараттар ... ... ... ... ... және ... да
күрделі жұмыстар мен шығындардан қалыптасады.
Басқа да күрделі жұмыстар мен шығындар объектінің ... ... ... бойынша қосылады.
Егер олар бірнеше объектілер бойынша жүргізілетін болса, онда ... іске ... ... ... ... ... түрде
бөлінеді. Егер объектілер іске біртіндеп берілетін ... онда ... ... ... мен ... осы объекітілердің мүліктік құнына құрылыс
сметасы ... ... ... ... және осы ... ... ... норматив бойынша қосылады. Мұндай жағдайда құрылыс
аяқталған соң және ... да ... ... мен ... ... анықтағаннан кейін іске қоусға берілген объектілердің мүліктік
құны қайтадан есептелінеді.
Монтаждауды қажет ... ... ... құны ... ... ... ... шығындарынан,
құрылыс-монтаж жұмыстары шығындарынан, сонымен ... ... ... бойынша құрылғыларды іске қосуға байланысты басқа да ... мен ... ... Егер ... ... және басқа
да жұмыстар бойынша шығындар құрылғылардың ... ... ... болса,
онда олардың құны құрылғылардың түрлері арасында құрылғыларға ... ... ... ... ... ... ... құрылғылардың және іске берілетін
объектілер мен құрылғылардың алғашқы кешені болып ... ... ... ... аз құнды, тез тозатын құрылғылар мен құрал-саймандардың
құны жабдықтаушлар шотары бойынша сатып алу құндарынан, ... ... ... ... ... ... және басқа да шығндардан
қалыптасады.
10.2.9 Пайдалануға берілген объектілер ... ... ... ... ... ... ... бастапқы құнын өсіретін құрылысы ... мен ... ... ... мен ... қабылдау актілері белгіленген тәртіппен бекітілген болса, онда
тапсырыс берушілер оларды мүліктік ... ... ... ... негізгі құралдар құрамына енгізеді. Мұндай ... ... ... ... шоттарының дебеті 2930 шотының кредиті
бойынша бухгалтерлік жазу беріледі.
Мұндай ... ... ... ... ... «Негізгі құралдарды
қабылдау-тапсыру ... ... ... ... берілетін
объектілер негізгі қорлар ... ... ... объектілердің
бөліктерінің құндары енгізіледі және оларды қабылдау белгіленген тәртіп
бойынша жүргізіледі. Бұл ... іске ... ... ... осы объектінің бөлігіне жұмсалған шығындардың негізінде ... ... ... ... ... объектінің жалпы сметалық
құнына қатынасы арқылы анықталады.
Монтаждауды қажет ететін және құрылыс сметасына ... ... құны және ... ... ететін және қажет
етпейтін құрылығылар, бірақ тұрақты пайдалануға арналған қорлар 2930 ... ... ... ... ... ... ... ететін және кәсіпорынның тозығы жеткен және ескірген
құрылығларын ауыстыруға, бірақ сметада техникалық жарақтандыру жұмыстары
үшін ... ...... ... ... ... «Негізгі құралдарды қабылдау-тапсыру актісі» негізінде ... ... ... жаңадан салынып жатырған объектіге
арналған және орнатылған, сондай-ақ осы ... ... мен ... келтіруге арналған құрылығылар мемлекеттік
қабылдау комиссиясымен ... ... ... құралдарды қабылдау-тапсыру
актісі» негізінде есептен шығарылады.
Монтаждауды қажет ететін және қажет етпейтін ... ... ... ... ... қорлары ретінде пайдалануға арналған болса
және олар жаңа ... ... ... ... ... сметасында қарастырылмаған болса, сонымен қатар құрылыс
сметасында қарастырылған құрылғылар – ... түсі ... ... ... ... ... ... актісі» негізінде
есептен шығарылады.
Құрылысы тоқтатылған және жүзеге ... ... ... ... ... ... ету мүмкіндігіне қарай 2930 шоттан
есептен шығарылады. Есепте және есеп ... бұл ... ... құндарын өсірмейтін шығындар ретінде көрсетіледі.
26 кесте – Тапсырыс берушінің ... ... ... ... шығындар
келесідей тәртіппен көрсетіледі
|№-і |Операцияның мазмұны ... |
| | ... |
| | ... ... |
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... ... пайдалануындағы материалдық емес |2930 |2740 |
| ... ... ... | | |
|2 ... ... ... ... құралдарына |2930 |2420 |
| ... ... | | |
|3 ... ... ... ... құрылысқа |2930 |1310, |
| ... ... | |1350 |
|4 ... шығындарына жатқызылатын іс-сапар шығындары және|2930 |1250 |
| ... да есеп ... ... ... ... ... | |
| ... | | |
|5 ... ... ... ... ... |2930 |1620 |
| ... (біреттік шығындар) есептен шығарылды | | |
|6 ... ... ... төленді |2930 | |
| | | |1030, |
| | | |1010, |
| | | |1060 |
|7 ... ... ... ... төленді |2930 |3310 |
|8 ... ... ... және т.б.) |2930 |3310, |
| ... ... | |3390 |
|9 ... ... ... құны ... ... |208/1350|
| |шығарылды | | ... ... ... ... және ... |126/2930 |687, |
| |сақтандыру ... ... ... | ... | | |, 1030 ... ... әдіс ... ... жүргізуші жұмысышларға |2930 |3350 |
| ... ақы ... | | ... ... ... есептелді |2930 |3150 ... ... ... ... несиелер бойынша пайыздар |2930 |3380 |
| ... | | ... ... ... ... ... ... |2930 |3430 |
| ... ... | | ... ... ... ... құралдарға жалдау ақылары|2930 |3360 |
| |есептелді | | ... ... және ... ... құны ... |2930 |8110, |
| | | |8310 ... ... аванс аударылды |1610 |1030 ... ... ... ... аванс ұсталынды |3310 |1610 ... ... ... ... ... жою, |7510 |2930 |
| ... ... шығындарды қоса) шығындар | | |
| ... ... | | ... |Пайдалануға берілген негізгі құралдардың объектісінің |2410, |2930 |
| ... ... құны ... |2510, | |
| | |2520 | ... ... қажет етпейтін құрылғылар сатып алынды |2930 |3310 ... ... ... ... ... іске ... |2410 |2930 |
Бақылау ... ... ... ... ... ... және ... күрделі қаржы қалай
жіктеледі?
2. Ұлғаймалы ... ... ... ... ... ... ... қаржы
қалай жіктеледі?
3. Техногиялық құрылымы бойынша есепте ... ... ... ... ... және жұмыстарды орындау тәртібі бойынша есепте күрделі қаржы
қалай жіктеледі?
5. Күрделі қаржы есебін қандай ұйым және қай ... ... ... ... ... және ... ... ұйымдастыру тәртібін
атап беріңіз
7. Монтаждауды қажет ететін ... ... ... ... ... да ... ... мен шығындарды атап беріңіз және олардың
есебін ұйымдастыру тәртібіне тоөталып, құрылыс объектілер ... ... ... ... ... ... өсірмейтін шығындардың құрамын және оларды
қаржыландырудың көздерін атап беріңіз
10. ... ... ... ... ... ... ... Негізгі құралдардың мүлік құндарына анықтама беріңіз. Оны ... ... ... ... ___ жылға арналған жай-күй бойынша
бухгалтерлік баланс
(1 үлгі)
Ұйымның атауы ... ... түрі ... ... ... ... ... __________________________________________
мың теңге
|Активтер |Бет ... ... |
| ... ... |кезеңнің |
| | ... ... ... ... мерзімді активтер | | | ... ... және ... ... |010 | | ... ... ... инвестициялар |011 | | ... ... ... ... |012 | | ... |013 | | ... ... активтер |014 | | ... ... ұзақ ... ... |015 | | ... де ... ... активтер |016 | | ... ... ... ... |100 | | ... Ұзақ ... ... | | | ... ... ... ... |020 | | ... ... ... берешек |021 | | ... қосу ... ... ... |022 | | ... ... ... |023 | | ... ... |024 | | ... ... |025 | | ... және бағаланатын активтері |026 | | ... емес ... |027 | | ... ... салықтық активтер |028 | | ... де ұзақ ... ... |029 | | ... ... ... жиыны |200 | | ... (100 бет+ 200 бет) | | | ... |Бет ... ... |
| ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... ... |030 | | ... мерзімді қаржылық міндеттемелер |031 | | ... ... ... |032 | | ... да міндетті және ерікті төлемдер бойынша |033 | | ... | | | ... ... кредиторлық берешек |034 | | ... ... ... ... |035 | | ... де қысқа мерзімді міндеттемелер |036 | | ... ... ... жиыны |300 | | ... Ұзақ ... ... | | | ... ... ... ... |040 | | ... ... ... берешек |041 | | ... ... ... ... |042 | | ... ... ... міндеттемелер |043 | | ... де ұзақ ... ... |044 | | ... мерзімді міндеттемелердің жиыны |400 | | ... ... | | | ... ... |050 | | ... ... |051 | | ... ... ... ... ... |052 | | ... |053 | | ... ... ... ... |054 | | ... ... |055 | | ... ... |500 | | ... (300 бет+ 400 бет+ 500 бет) | | | ... ... бухгалтер _______________________
________________
(аты-жөні)
(қолы)
Мөр орны
Ә қосымшасы
«__» __________ ____ жылдың ... ... мен ... ... ... үлгі)
Ұйымның атауы _______________________________________________________
Ұйым қызметінің түрі __________________________________________________
Ұйымдастыру-құқықтық нысан __________________________________________
Ұйымның заңды ... ... ... |Бет ... ... кезең |
|Көрсеткіштердің атауы ... ... үшін ... ... сату мен ... көрсетуден түскен |010 | | ... | | | ... ... мен ... ... |020 | | ... құны | | | ... ... (бет 010- бет 020) |030 | | ... түскен кірістер |040 | | ... де ... |050 | | ... сату мен ... көрсетуге арналған |060 | | ... | | | ... ... |070 | | ... ... ... |080 | | ... де ... |090 | | ... қосу ... ... ... |100 | | ... ... | | | ... ... ... ... ... (бет |110 | | ... ... 050- бет 060 – бет 070 – бет 080 -| | | ... 090+/- бет 100) | | | ... ... ... ... (залал) |120 | | ... ... ... ... (залал) (бет |130 | | ... 120) | | | ... ... ... ... ... |140 | | ... ... ... ... ... ... |150 | | ... ... (бет 130- бет 140) | | | ... үлесі |160 | | ... ... ... ... (бет 150- бет 160)|170 | | ... арналған пайда |180 | | ... ... ... ... орны
Б қосымшасы
«__» __________ ____ жылғы жәй-күй бойынша
ақша қозғалысы туралы есеп
(тура әдіс)
(3 үлгі )
Ұйымның атауы _______________________________________________________
Ұйым қызметінің түрі __________________________________________________
Ұйымдастыру-құқықтық нысан __________________________________________
Ұйымның ... ... ... ... |Бет ... ... ... атауы ... ... ... ... ... қызметтен ақша қаражаттарының қозғалысы ... Ақша ... ... ... |010 | | ... ... | | | ... сату |011 | | ... ... |012 | | ... ... |013 | | ... |014 | | ... де ... |015 | | ... Ақша қаражаттарының істен шығуы, барлығы |020 | | ... ... | | | ... мен ... үшін ... ... | | ... аванстар |022 | | ... ... ... |023 | | ... ... ... ... |024 | | ... ... ... |025 | | ... ... ... да ... |026 | | ... де төлемдер |027 | | ... ... ... ... ақша |030 | | ... таза сомасы (бет 010 – бет 020) | | | ... ... ... ... ақша ... ... |
| 1. Ақша ... ... ... |040 | | |
| оның ... | | | ... ... сату |041 | | ... емес ... сату |042 | | ... ұзақ мерзімді активтерді сату |043 | | ... ... сату |044 | | |
| ... қарыздарды өтеу |045 | | ... және ... ... |046 | | ... мен ... | | | ... де ... |047 | | ... Ақша ... мен ... эквиваленттерінің |050 | | ... ... ... | | | ... ... | | | ... ... ... алу |051 | | ... емес активтерді сатып алу |052 | | ... ұзақ ... ... сатып алу |053 | | ... ... ... алу |054 | | |
| ... ұйымдарға қарыздар беру |055 | | ... және ... ... |056 | | ... мен ... | | | ... де ... |057 | | ... ... ... ... ақша ... | | ... ... (бет 040 – бет 050) | | | ... ... ... ... ақша ... мен ... эквиваленттерінің |
|қозғалысы ... Ақша ... ... ... |070 | | ... ... | | | ... және ... да ... қағаздардың |071 | | ... | | | ... алу |072 | | ... ... бойынша сыйақы алу |073 | | ... де ... |074 | | ... Ақша ... ... шығуы, барлығы |080 | | ... ... | | | ... өтеу |081 | | ... ... сатып алу |082 | | ... ... |083 | | ... |084 | | ... ... ... түскен ақша қаражаттарының |090 | | ... ... (бет 070 – бет 080) | | | ... Ақша ... көбеюі (+)/-азаюы | | | ... 030 +/- бет 060 +/- бет 090) | | | ... ... ... ақша ... мен ... | | | ... | | | ... ... ... ақша қаражаты мен олардың | | | ... | | | ... ... ... ... ... ... __________ ____ жылғы жәй-күй бойынша
Меншікті каптиал қозғалысы туралы ... ... үлгі ... ... ... қызметінің түрі __________________________________________________
Ұйымдастыру-құқықтық нысан __________________________________________
Ұйымның заңды мекен-жайы ____________________________________________
Мың теңге
| |Бет коды |Бас ... ... ... ... |
| | | ... ... |
| | ... ... ... | | |
| | ... ... ... | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 ... ... 1 ... қалдық |010 | | | | | | ... ... ... |020 | | | | | | ... ... ... (010 ж+/-020|030 | | | | | | ... | | | | | | | ... ... ... пайда/зиян|031 | | | | | | ... ... ... ... |032 | | | | | | ... қызметтерден бағамдық айырма |033 | | | | | | ... ... ... пайда |040 | | | | | | ... (031 ж +/- 032 ж +/- 033 ж) | | | | | | | ... ... |050 | | | | | | ... ... ... (040 |060 | | | | | | ... | | | | | | | ... |070 | | | | | | ... ... ... |080 | | | | | | ... ... ... үлестік |090 | | | | | | ... | | | | | | | ... ... 31 ... |100 | | | | | | ... (060 ж-070 ж + 080 ж-090 ж) | | | | | | | |
В ... ... |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 ... ... 1 қаңтарына қалдық |110 | | | | | | ... ... ... |120 | | | | | | ... есептелінген қалдық (110 ж+/-120|130 | | | | | | ... | | | | | | | ... ... ... ... | | | | | | ... ... сақтандыру (хиджерлеу) |132 | | | | | | ... ... ... ... |133 | | | | | | ... ... мойындалған пайда |140 | | | | | | ... (131 ж +/- 132 ж +/- 133 ж) | | | | | | | ... ... ... (140 |150 | | | | | | ... ж) | | | | | | | ... |170 | | | | | | ... эмиссиясы (айналымы) |180 | | | | | | ... ... ... үлестік |190 | | | | | | ... | | | | | | | ... ... 31 ... ... | | | | | | ... ж-170 ж + 180 ж-190 ж) | | | | | | | ... ______________________
________________
(аты-жөні)
(қолы)
Бас бухгалтер ... ... есеп ... ... жоспарының синтетикалық
шоттары топтарының тізбесі
|1 бөлім. Қысқа мерзімді активтер ... ... ... ... ... ... ақша ... ... ... ақша ... ... ... ... ... теңгемен ақша қаражаттары ... ... ақша ... ... ... ... ақша ... ... ... ақша ... |
| | ... ... ... қаржылық инвестициялар ... ... ... берілген қарыздар ... ... ... ... мерзімді қаржылық активтер |
|1130 ... ... ... ... мерзімді инвестициялар ... ... ... ... бар ... мерзімді қаржылық инвестициялар |
|1150 |Өзге қысқа мерзімді қаржылық ... ... ... мерзімді дебиторлық берешек ... ... ... мен ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... мерзімді дебиторлық берешегі ... ... және ... ... қысқа мерзімді |
| ... ... ... ... мен ... ... қысқа мерзімді дебиторлық |
| |берешегі ... ... ... ... ... берешегі ... ... ... ... ... дебиторлық берешек ... ... ... ... ... ... ... |Өзге қысқа мерзімді дебиторлық берешек ... ... ... ... ... ... ... ... ... және ... ... |Дайын өнім ... ... ... ... өндіріс ... ... ... ... ... есептен шығару бойынша резерв ... ... ... ... ... ... ... салығы ... ... құн ... ... ... ... және ... төленетін басқа да міндетті төлемдер |
|1500 |Сатуға арналған ұзақ мерзімді активтер ... ... ... ұзақ ... ... ... ... арналған істен шығатын топ ... ... ... ... активтер ... ... ... мерзімді аванстар ... ... ... ... ... |Өзге қысқа мерзімді активтер |
| |
|2 ... Ұзақ ... ... ... ... мерзімді қаржылық инвестициялар ... ... ... ... ... ... |Өтеуге дейін ұсталатын ұзақ мерзімді инвестициялар ... ... үшін ... бар ұзақ ... ... инвестициялар |
|2040 |Өзге ұзақ мерзімді қаржылық инвестициялар ... ... ... дебиторлық берешек ... ... ... мен тапсырысшылардың ұзақ мерзімді берешегі |
|2120 |Еншілес ұйымдардың ұзақ ... ... ... ... ... және бірлескен ұйымдардың ұзақ мерзімді |
| ... ... ... |Филиалдар мен құрылымдық бөлімшелердің ұзақ мерзімді дебиторлық |
| |берешегі ... ... ұзақ ... ... ... ... |Жалдау бойынша ұзақ мерзімді дебиторлық ... ... ... ... ұзақ мерзімді сыйақылар ... ... ұзақ ... ... ... ... |Үлестік қатысу әдісімен есепке алынатын инвестициялар ... ... ... әдісімен есепке алынатын инвестициялар ... ... ... ... ... ... мүлікке инвестициялар ... ... ... ... амортизациясы және |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... және ... ... |Биологиялық активтер ... ... ... ... ... ... және ... активтері ... ... және ... ... ... |Барлау және бағалау активтерінің амортизациясы және құнсыздануы |
|2700 ... емес ... ... ... ... |Гудвилдің құнсыздануы ... ... ... емес активтер ... ... ... емес ... ... және құнсыздануы |
|2800 |Кейінге қалдырылған салықтық активтер ... ... ... ... ... кейінге қалдырылған салықтық |
| ... ... ... ұзақ ... ... ... ... ұзақ ... ... ... ... ... шығыстары ... ... ... ... ... ұзақ ... ... |
| |
|3 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... мерзімді банктік қарыздар ... ... ... мерзімді қарыздар ... ... ... мен ... бойынша қысқа мерзімді |
| |кредиторлық ... ... ... мерзімді қаржылық міндеттемелердің ағымдағы бөлігі ... ... ... ... ... міндеттемелер ... ... ... ... ... ... ... корпорациялық табыс салығы ... ... ... ... ... ... құн салығы ... ... ... ... ... ... |Жер ... ... ... ... ... ... |Мүлік салығы ... ... ... ... ... да ... және ... төлемдер бойынша міндеттемелер |
|3210 |Әлеуметтік сақтандыру бойынша міндеттемелер ... ... ... ... ... ... ... да міндетті төлемдер бойынша өзге міндеттемелер ... ... да ... ... ... өзге ... |
|3300 ... ... ... ... ... ... мен ... берілетін қысқа мерзімді берешек |
|3320 |Еншілес ұйымдарға берілетін қысқа мерзімді ... ... ... ... және бірлескен ұйымдарға берілетін қысқа мерзімді|
| |кредиторлық берешек ... ... мен ... ... ... ... ... |
| ... ... ... |Еңбекақы төлеу бойынша қысқа мерзімді берешек ... ... ... ... мерзімді берешек ... ... ... ... ... ... бөлігі ... ... ... қысқа мерзімді сыйақылар ... ... ... ... кредиторлық берешек ... ... ... ... ... ... |Қысқа мерзімді кепілгерлік міндеттемелер ... ... ... ... ... ... ... |
|3430 |Қызметкерлерге сыйақылар бойынша қысқа мерзімді бағалау |
| ... ... ... қысқа мерзімді бағалау міндеттемелері ... ... ... мерзімді міндеттемелер ... ... ... ... ... ... ... кезеңдердің кірістері ... ... ... ... ... топтың міндеттемелері ... ... ... ... ... |
|4 ... Ұзақ мерзімді міндеттемелер ... ... ... ... міндеттемелер ... ... ... ... ... ... |Алынған ұзақ мерзімді қарыздар ... ... ұзақ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... мен мердігерлерге берілетін ұзақ мерзімді берешек ... ... ... ... ұзақ ... ... берешек |
|4130 |Қауымдастырылған және бірлескен ұйымдарға берілетін ұзақ мерзімді |
| ... ... ... ... мен ... ... берілетін ұзақ мерзімді |
| ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді берешек ... ... ... ұзақ ... сыйақылар ... ... ұзақ ... ... ... ... |Ұзақ мерзімді бағалау міндеттемелері ... ... ... ... ... ... ... наразылықтар бойынша ұзақ мерзімді бағалау міндеттемелері |
|4230 |Қызметкерлерге сыйақылар бойынша ұзақ ... ... |
| ... ... ... ұзақ ... бағалау міндеттемелері ... ... ... салықтық міндеттемелер ... ... ... ... бойынша кейінге қалдырылған салық |
| ... ... ... ұзақ мерзімді міндеттемелер ... ... ұзақ ... ... ... ... кезеңдердің кірістері ... ... ұзақ ... ... |
|5 ... ... мен резервтер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... мен ... ... ... ... ... ... ... ... |Сатып алынған жеке меншік үлестік ... ... ... алынған жеке меншік үлестік аспаптар ... ... ... ... ... ... |
| | ... |Резервтер ... ... ... ... резерв капиталы ... ... ... ... ... ... ... ... ... емес ... ... бағалауға арналған резерв |
|5440 |Сатуға арналған қаржы активтерін қайта ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... зиян) ... ... ... ... ... ... |Өткен жылдардағы пайда (шығын) ... ... ... (қорытынды зиян) ... ... ... ... ... |
|6 ... ... ... ... ... мен ... ... түскен кіріс |
|6010 |Өнімдерді өткізу мен ... ... ... ... ... |Сатылған өнімді қайтару ... ... және ... ... ... |Қаржыландырудан түскен кірістер ... ... ... ... ... |Дивидендтер бойынша кірістер ... ... ... ... ... ... ... мүлікке инвестициялармен болатын операциялардан түскен|
| ... ... ... аспаптардың әділ құнының өзгеруінен түскен кірістер ... ... ... өзге ... ... |Өзге кірістер ... ... ... ... түскен кірістер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... шығындарды қалпына келтіруден түскен кірістер ... ... ... ... ... ... |Операциялық жалдаудан түскен кірістер ... ... ... әділ құнының өзгеруінен түскен кірістер |
|6280 |Өзге кірістер ... ... ... ... ... ... |Тоқтатылатын қызметке байланысты кірістер ... ... ... әдісі бойынша есепке алынатын ұйымның пайда үлесі |
|6410 |Қауымдастырылған ұйымдардың пайда үлесі ... ... ... ... ... |
| |
|7 ... ... ... ... өнім мен көрсетілген қызметтердің өзіндік құны ... ... өнім мен ... ... ... құны |
|7100 |Өнімдерді өткізу мен ... ... ... ... ... |Өнімдерді өткізу мен қызметтерді көрсету бойынша шығыстар |
|7200 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... бойынша шығыстар ... ... ... ... пайыз төлеуге шығатын шығыстар |
|7330 ... ... әділ ... ... ... ... |
|7340 |Қаржыландыруға өзге шығыстар ... ... ... ... |Активтердің істен шығуы бойынша шығыстар ... ... ... ... ... ... |Бағам айырмасы бойынша шығыстар ... ... құру және ... талаптарды есептен шығару бойынша |
| |шығыстар ... ... ... ... ... ... ... ... әділ құнының өзгеруінен болатын шығыстар |
|7470 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |Үлестік қатысу әдісімен есепке алынатын ұйымның шығын үлесі ... ... ... шығын үлесі ... ... ... шығын үлесі ... ... ... ... ... ... ... |Корпорациялық табыс салығы бойынша шығыстар |
| |
|8 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... өндірістің жартылай фабрикаттары ... ... ... жартылай фабрикаттары ... ... ... ... ... ... ... |Үстеме шығыстар ... ... ... |
3 ... материалдар
|1 ... ... ... ... ... ... | |
| ... ... пәні мен ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... есебінің әдістері мен принціптері | |
| ... және ... ... ... ... | ... ... ... ... ... не?
Бухгалтерлік басқару есебінің өндірістік және қаржылық есебімен қандай
байланысы бар?
Бухгалтерлік басқару есебінің принциптерін ... ... ... ... ... ... қойылады?
Басқару есебіндегі бухгалтер-талдаушының рөлі жәпе іс-қызметі,
Қаржылық есеп пен басқару есебі жүйелерінің айырмашылығы неде?
Қазақстан Республикасында бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... жүйе құжаттарын атаңыз?
Қаржылық есеп пен басқару есебі арасындағы аса ... ... ... åñåï ... ... ... ... ñàíàëàäû
À) êðåäèòîðëàð, èíâåñòîðëàð, ìåíåäæåðëåð,
Â) êðåäèòîðëàð, èíâåñòîðëàð, ìåíåäæåðëåð, ñàëûº îðãàíäàðû, æàáäûºòàóøûëàð,
àêöèîíåðëåð
Ñ) èíâåñòîðëàð, ... ... ... êå»åñi,
àêöèîíåðëåð
Ä) ìåíåäæåðëåð, äèðåêòîðëåð êå»åñi
Å) ä½ðûñ æàóàáû æîº.
Ò¼ìåíäåãiëåðäi» ºàéñûñû áóõãàëòåðëiê åñåïòi iøêi ïàéäàëàíóøûëàðû
À) êðåäèòîðëàð, èíâåñòîðëàð, ìåíåäæåðëåð
Â) ... ... ... îðãàíäàðû, æàáäûºòàóøûëàð,àêöèîíåðëåð
Ñ) êðåäèòîðëàð, ìåíåäæåðëåð, æàáäûºòàóøûëàð, ... ... ... ... ... ... ì¸íi ... ¼íäiðiñòiê åñåï á½ë- åñåï àºïàðàòòàðûí äàéûíäàó ïðîöåñi
Â) ñûðòºû åñåïêå æàóàï áåðåòií çààïñòàðäû áà¹àëàó ¾øií ¼íäiðiñòiê ... ... ... ... åñåï ... æàóàï áåðåòií øû¹ûíäàð æ¾éåñi
Ä) áàñºàðó ñèïàòûíäà¹û ºûçìåòòåðäi æ¾çåãå àñûðó ¾øií àºïàðàòòàðäû äàéûíäàó
Å) ¼íäiðiñòiê åñåï áàñºàðóøû åñåïòi» ... ... áið ... ... òàëäàóøûíû» áàñºàðóäà¹û ðîëi ºàíäàé
À) øû¹ûíäàðäû òàëäàó
Â) îðòàëûº æàóàïêåðøiëiêòi áàñºàðó
Ñ) òàëäàó áîéûíøà àºïàðàòòàðäû ½ñûíó
Ä) øû¹ûíäàðäû áàºûëàó¹à ê¼ìåêòåñåäi
Å) À, Â.
Æî¹àðûäà¹ûëàðäû» ºàé ... ... ... ìåí ... ... ìàºñàòû ìåí ìiíäåòií àíûºòàó
æîñïàðëàó ïðîöåñi
áàñºàðó ïðîöåñi
áàëàìà âàðèàíòòàðäû ... ... ... ... æ¸íå æîñïàðëû í¸òèæåëåðäi ñàëûñòûðó
áàëàìà âàðèàíòòàðäàí òèiìäi êóðñòû òà»äàó
ºàáûëäàí¹àí øåøiìäåðäi æ¾çåãå àñûðó
À) 1;2;4;5;8
Â) 1;3;5;7;8
Ñ) 2;3;4;5;7
Ä) 1;4;5;7;8
Å) 1,2.
ʼðñåòiëãåí ê¼ðñåòêiøòåðäi» ºàéñûñû ... ... ... æ¸íå ... æ½ìûñòàðû
ñìåòàëàðäû º½ðó
iñêåðëiê ºàòûíàñòàð
ûíòàëàíäûðó
À) 1,2,3,5,7
Â) 1,3,4,5
Ñ) 2,3,4,5,7
Ä) 1,2,4,6,7
Å) 2;4;6;7.
Ò¼ìåíäåãi àíûºòàìàëàðäû» ºàéñûñû áàñºàðóøû åñåïòi» íàºòû àíûòàìàñûí ... ... ... àíûºòàó ¾øií àºïàðàòòàðäû äàéûíäàó
Â) ¼òêiçiëãåí ¼íiì º½íäàðûí áiëó ¾øií ... ... ... ... ... ¾øií àºïàðàòòàðäû æèíàºòàó
Ä) øåøiìäåðäi ºàáûëäàó, æîñïàðëàó, áàºûëàó æ¸íå ðåòòåó ¾øií àºïàðàòòàðäû
æèíàºòàó
Å) ä½ðûñ ... ... ... ... ... ... åñåï àºïàðàòûí
Â) áþäæåòêå ò¼ëåíóãå òèiñòi ñàëûºòàð æ¼íiíäå àºïàðàòòàðäû
Ñ) iøêi ïàéäàëàíó ¾øií áàðëûº àºïàðàòòàðäû
Ä) ñòàòèñòèêàëûº àºïàðàòàðäû
Å) ä½ðûñ æàóàáû æîº.
Áàñºàðóøû ... ð¼ëi ... ... ... ... ... ... ò¼ëåìäåði òóðàëû àºïàðàò áåðó
Ñ) ýêîìèêàëûº øåøiìäåð ºàáûëäàó ¾øií ïàéäàëàóøû àéì຺à àºïàðàòòàðäû áåðó
Ä) ºàðæûëûº åñåïòåìåíi ... ... ... ... ... ... ... àðàëû¹û ºàíøàìà
À) ìåðçiìäi
Â) àé ñàéûí
Ñ) æûë ñàéûí
Ä) òàëàï åòiëãåí ìåðçiìäå
Å) òîºñàí ... ... ... есебіндегі шығындардың жіктелуі | |
| |1. ... және ... ... ... | |
| |2. ... бағалау үшін шығындардың жіктелуі | |
| |3. ... ... үшін ... ... | |
| |4. ... мен ... үшін шығындардың жіктелуі | |
Бақылау ... ... ... беріңдер.
2. Шығындар мен шығыстардың айырмашылығы неде?
3. Шығындарды калькуляциялау мен ... ... ... үшін ... Өзгермелі шығындардың қандай түрлері бар?
5. Шығындардың әсер ету коэффициенті қалай есептеледі?
6. Ауқымды база деген не?
7. Бухгалтерлік басқару есебінде қандай ... ... ... ... шығатын тікелей шығындар жөніндегі ауытқу нені
білдіреді?
9. Еңбекақыға шығатын тікелей шығындар ... ... нені ... |3-Тақырып. Өндірілген өнімнің өзіндік құнын бағалау | |
| ... ... ... есебі | |
| |1. ... ... ... ... ... ... | |
| |2. ... баптары бойынша шығындар есебі | |
| |3. ... ... | |
| |4. ... ... есебі | |
| |5. Өз ... ... ... ... | ... сұрақтары:
1. ФИФО,ЛИФО және орташа құн ... ... ... ... ... ... ... еңбек шығыны; жалпы өндірістік шығын
бойынша жалпы ауытқуларды ... ... ... ... ... ... әсер етеді?
4. Өндірістік шығындар элементтері қандай?
5. Өндірістік есептің шоттар жүйесі, олардың ... ... ... болу ... калькуляциялау объектілері,
жауапкершілік орталықтары бойынша талдамалық есепті ... ... ... ... ... шығындар есебі
8. Өндірістік қалдықтар есебі. Еңбекке ақы төлеу және еңбекке ақы
төлеуден есептелетін ... ... ... ... ... ... Өндірістегі ақаулар есебі.
|4 |4-Тақырып. Өндірістегі шығындар ... ... мен | |
| ... ... ... ... | |
| |1. ... ... ... ... құнына қосылатын | |
| ... ... | |
| |2. ... ... ... ... ... | |
| ... | |
| |3. ... ... | |
| |4. ... ... ... | |
| |5. ... өзіндік құнын калькуляциялаудың тапсырыстық | |
| ... | |
| |6. ... ... ... калькуляциялаудың | |
| ... | ... ... ... өндірістің мәні.
2. Аяқталмаған өндірістің бғалануы
3. Аяқталмаған өндірісті түгендеу.
Детальдар мен жартылай фабрикаттар қозғалысының
1. Негізгі өндіріске ... ... ... ... ролі ... ... өндірістердің өндірілетін өнім, орындалатын жұмыс, ... ... мен ... ... ... Көмекші өндірістердің бір–біріне көрсеткен қызметтері және шығындарының
есебі.
4. Шығын есебінің түрлерін сипаттаңдар.
5. Калькуляциялаудың принціптерін атаңдар.
6. Процестік калькуляциялаудың мәні неде және оның ... ... ... ... және шығын есебінің қайта бөлу әдісін сипаттаңдар.
8. Калькуляциялаудың ... ... ... ... ... ... және жеке тапсырыстарға жанама шығындарды бөлудің тізбектілігін
түсіндіріңдер.
9. Нормативті әдістегі шығын есебі мен калькуляциялаудың алдында «стандарт-
кост» жүйесінің ... мен ... ... ... км ... ... бағытқа жету үшін көліктің қай түрімен
барған тиімді екенін анықтайық. ... екі түрі ... Жеке ... жету
2. Қоғамдық көлікпен жету
егер жеке көлікпен жететін болсақ, 1км шығыны келесідей (тг):
Ауыспалы шығындар:
Жанармай 5,2
Жөндеу 1,6
Дөңгелегін ... ... ... ... ... 139$
Амортизация 1784$
Барлығы 2496$
Егер қоғамдық көлікпен жететін болсақ, жалпы шығын - 90$.
Жеке көлік бойынша релевантты шығындар ауыспалы шығынға тең болады ... ... жеке ... ... тиімді болады, бұл ғағдайда 14$
үнемделеді.
Есеп 2.
Бізде көлік бар, бірақ тіркеуден өтпеген ... ... ... ... жылға тіркеуден өткізу керек пе, әлде көліктің басқа түрін
(2800$) пайдалану керек пе деген сұраққа шешім ... ... ... жүру жоспары 10000км құрайды.
Релевантты шығындар:
Ауыспалы шығын +тіркеу+ сақтандыру = 0,076 * 10000 + 573 + 139 = ... ... ... жылға тіркеуден өткізу керек.
|5 |5-Тақырып. Бюджеттеу және негізгі бюджетті құру | |
| |1. ... ... мен ... | |
| |2. Сату ... | |
| |3. ... ... | |
| |4. ... бюджеті | ... ... ... ... бойынша немесе мекеме тауары мен ... ... ... өнім шығару жоспарланды.
|Тікелей еңбек |600000 ақша ... ... ... |200000 ақша ... ... ... шығындар |200000 ақша бірлігі ... ... ... |400000 ақша ... ... |1400000 ақша ... ... ... құн – 14 ақша бірлік. Сату бағасы – 18 ақша ... ... – 80000 өнім ... (1 ... 18 ақша ... ... 20000 ... (1 өнімге 12 ақша бірлігімен).
Шешім:
Кесте 1. Релевантты кірістер және қосымша тапсырыс шығындары
|Статьялар | ... ... = 240000 ... ... |
|Релевантты шығындар: | |
|- ... |20000(6 = 120000 ... ... |
|- ... |20000(2 = 40000 ... ... |
|- ауыспалы шығындар |20000(2 = 40000 ... ... ... (табыс) |40000 ... ... ... 6 ... ... 2 ақша бірлік
Есеп беру: тапсырысты қабылдау керек пе жоқ бас тарту керек пе?
| |Бас ... ... ... ... = 1440000 |1440000 + 240000 = |
| | |1680000 ... : | | |
|- ... |80000(6 = 480000 ... = 600000 |
|- материал |80000(2 = 160000 ... = 200000 |
|- ... |80000(2 = 160000 ... = 200000 ... ... |400000 |400000 ... |1200000 |1400000 ... |240000 |280000 ... ... ... ... мен ... құнын калькуляциялаудың нормативтік әдістің
мәні және принциптері,
2. Нормативтік ... ... ... ... бақылау, шешімдер
қабылдау, талдаудағы ролі, қолдану өрісі.
3. Тікелей және жанама ... ... ... ... ... ... Бақылау және қызмет нәтижесін бағалау |2 |
| |1. ... және ... ... ... | |
| |2. ... ... мәні | |
| |3. ... мәліметтерін реттеу | ... ... ... беріңдер.
Басқару есебінде бюджет және бюджеттендіру нені білдіреді?
Бюджеттер ... ... және ... басқаруда олардың рөлі
қандай?
Бас бюджеттің түпкі мақсаты және ... реті ... ... ... шешімдерін қабылдау | |
| |1. ... ... ... | |
| |2. ... ... ... | |
| |3. ... мерзімді басқару шешімдерін қабылдау | |
| |4. Ұзақ ... ... ... ... | ... сұрақтары:
Өндіріс залалсыздығын талдаудың мәні мен іс жүзіндегі маңызы неде?
Залалсыздықты ... ... ... ... қандай негізгі
экономикалық параметрлерді есептеуге болады ......... ... байланысын талдаудың мәні мен ... ... - ... өзара байланысын талдауда қандай шешуші көрсеткішер
қолданылады?
Залалсыздық ... ... ... ... ... ... ... мәні неде және залалсыздықты талдау әдісінің
негізгі мақсаттары қандай?
Өнім ассортименті бойынша шешім қабылдау рәсімі қандай?
Баға белгілеу ... ... ... ... ... ... қоса ... өнімнің құрылымы қалай анықталады?
4.Бақылау құралдары
1.Тақырып бойынша тест сұрақтары:
1. Құрылыс жүргізушілер кімдер?
a) салынған объектіні ... ... ... ... ... ... ... жүргізіліп жатырған ұйым
d) құрылыс келісім шарты бойынша басқа ұйым үшін ... ... ... ... шарт бойынша белгілі бір жұмыстарды орындайтын мамандандырылған
құрылыс-монтаж ұйымдары
2. Мердігерлер деген кімдер?
a) мердігер келісім ... ... ... ... ... жақ
b) салынған объектіні сатып алушылар
c) құрылыс келісім шарты бойынша басқа ұйым үшін құрылыс жүргізетін ұйым
d) салынған объектіні сатушы
e) ... ... ... ... шарт ... ... бір
мамандандырылған жұмыстарды орындаушы ұйым
3. Субмердігерлік ұйым дегеніміз кімдер?
a) бас ... ... шарт ... ... ... ... ұйымы
b) салынған объектіні ұзақ мерзімді жалға беретін ұйым
c) бас мердігермен келісім шарт ... ... ... бір ... орындаушы ұйым
d) мердігерлік құрылыс ұйымының белгілі бір құрылыс учаскісі
e) салынған құрылысты ... Ұйым ... ... егер ол үшін құрылыс жүргізілетін болса?
a) шаруашылық субъектісі
b) мердігер
c) салушы
d) субмердігер
e) жалдаушы
5. Өз күшімен жүргізілетін құрылыс ... ... ... ... бас ... ... шаруашылық
e) бригадалық
6. Элементтері бойынша шығындарды жіктеу мыналардан тұрады:
a) материалдық шығындар, негізгі еңбек ақы, ... ... ... ... ... ... (қалдықтарды шегергенде), еңбек ақыға шығындар,
құрылығыларды ұстау және пайдалану шығындары, үстеме шығындар және басқа да
шығындар
c) ... ... ... ... еңбек ақыға шығындар,
сақтандыруға аударымдар, негізгізгі құралдардың тозуы, басқа да шығындар
d) негізгі материалдар, жұмысшылардың ... ... ... ... ... ... және пайдалану шығындары, ... ... ... Шығындарды калькуляциялық баптары бойынша жіктеу:
a) негізгі материалдар, жұмысшылардың негізгі және ... ... ... ... мен ... пайдалану бойынша шығындар, үстеме
шығындар, басқа да шығындар
b)материалдар, еңбек ақы шығындары, құрылыс ... мен ... ... ... үстеме шығындар, жалпы және әкімшілік шығындар
c) материалдар, жұмысшылардың негізгі еңбек ақылары, ... ... ... пайдалану бойынша шығындар, үстеме шығындар
d) материалдар, жұмысшылардың негізгі еңбек ақылары, құрылыс машиналары мен
механизмдерін ... ... ... ... ... ... ... құрылыс машиналары мен механизмдерін
пайдалану бойынша шығындар, үстеме шығындар.
2.Тақырып бойынша тест сұрақтары:
1. Негізгі құралдарға қандай материалдық активтер жатады?
a) жылдық ... ... алу үшін ... ... активтер
b) 5 айдан артық пайдаланылатын материалдық активтер
c) бір жылдан артық пайдаланатылатын материалдық активтер
d) құны 10 000 теңгеден артық ... ... ... құны 1000 ... артық болатын материалдық активтер
2. Сатып алушыларға қайта сату мақсатында сатып алынған жер, ғимараттар ... ... ... ... ... жата ... ... жатады, егер тұрақты сатып алушы болмаса
c) жатпайды
d) ұйымның есеп саясатына байланысты
e) ... егер ... ... есептелсе
3. Негізгі құралдардың ағымдағы құны дегеніміз не?
a) бастапқы құны
b) ... ... ... ... ... шегергендегі бастапқы құны
d) тозуды шегергендегі қалпына келтіру құны
e) қазіргі уақыттағы нарықтық бағасы бойынша құны
4. Негізгі ... ... ... ... ... нақты бары
b) негізгі құралдармен байланысты экономикалық пайда алу жөнінде сенімнің
бар болуы
c) активтердің бастапқы құндарын бағалаудың ... ... ... ... ... ... ... анықтаудың мүмкіндігі
5. Баланстық құн дегенміз не?
a) бастапқы құн
b) қалпына келтіру құны
c) ағымдағы құны
d) әділ құны
e) жинақталған амортизацияны шегергендегі ... ... ... ... ... құны ... не?
a) жинақталған амортизацияны шегергендегі негізгі құралдардың бастапқы құны
b) негізгі құралдарды жою кезінде алынған материалдық құндылықтардың құнын
шегеріп, жоюға ... ... ... ... ... жою ... ... материалдық құндылықтардың құнын ... ... ... құны
d) негізгі құралдарды шығаруға байланысты болжамды шығындарды ... ... ... ету ... ... соң жою ... алынатын
материалдық құндылықтардың құны
e) негізгі құралдарды жоюға байланысты шығындармен ... ... ... ... құн ... ... жинақталған амортизация сомасын шегеріп тастағандағы бухгалтерлік есепте
көрсетілетін негізгі құралдардың құны
b) жойылу құнын ... ... ... ... ... ... бастапқы немесе басқа да құндары
c) негізгі құралдарды жоюға байланысты шығындарды қосқандағы ... ... ... ... құны
d) жоюға байланысты шығындарды шегергендегі негізгі құралдардың ... құны ... ... ... жауаптары дұрыс
8. Ұйымның төлем арқылы немесе өзі дайындаған жаңа негізгі құралдары қандай
құнмен ... ... ... құн ... әділ құны бойынша
c) амортизациялық құн бойынша
d) бастапқы құны бойынша
e) ағымдағы құны бойынша
9. Ұйымның негізгі құралдарына немесе басқа да ... емес ... ... ... құралдары қандай құнмен мойындалады (танылады)?
a) баланстық құны бойынша
b) әділ құны бойынша
c) амортизациялық құн бойынша
d) бастапқы құны бойынша
e) ағымдағы құны ... ... ... ... ... ... ... құндарына
енгізіледі?
a) несие сатып алынған құрылғыларға
b) несиеге сатып алынған дайын ғимараттар мен құрылыс жайларға
c) құрылыс кезінде алынған несиелер бойынша ... ... ... мен
құрылыс жайларға
d) барлық жауаптары дұрыс
e) несиелер үшін пайыздар негізгі құралдардың өзіндік құндарына қосылмайды
11. Құрылтайшылардың жарғылық қорға ... ... ... ... ... ... ... бастапқы құн бойынша
b) ағымдағы құны бойынша
c) амортизациялық құны бойынша
d) әділ ... құны ... ... ... ... баға ... Ұйымның өзі дайындаған немесе салған негізгі құралдары қандай құнмен
кірістеледі?
a) сметалық құнмен
b) ағымдағы ... ... ... ... әділ құнымен
e) амортизациялық құнымен
13. Ұйымның әртүрлі негізгі құралдарына амортизацияны есептеудің әртүрлі
әдістерін қолдануға ... ... ... ... есеп ... ... ... салық органдарының келсімімен болады
e) болады, егер осы әдіс 25 негізгі ... ... ... ... ... ... құралдарға амортизацияны есептеудің
әдісін өзгертуге болады ма?
a) ... ... тек 6 ай ... ... есепті мерзімнің соңына дейін болмайды
d) салық органдарының келсімімен ... ... ... ... жиналысының шешімі бойынша
болады
15. Дебет 2410 ... 6220 ... жазу нені ... ... алынған негізгі құралдардың бастапқы құны
b) әншейін алынған негізгі құралдардың қалдық құны
c) әншейін алынған негізгі құралдардың ... ... ... ... ... негізгі құралдардың әділ құны
e) әншейін алынған негізгі құралдардың амортизациялық құны
16. Қандай шоттың дебеті бойынша әншейін алынған негізгі құралдардың ... ... ... ... ... ... 2410
17. Дебет 2410 Кредит 2420 бухгалтерлік жазуы нені ... ... ... ... ... ... құралдарды қайта бағалаудың нәтижесінде тозу сомасының түзетілуі
c) әншейін алынған негізгі ... ... ... ... ... жауаптары дұрыс
e) әншейін алынған негізгі құралдар бойынша тозуды есептен шығару
18. Негізгі құралдардың бағасын өсіру ... ... ... ... ... шотының дебетіне көрсетіледі?
a) 8140
b) 7210
c) 5410
d) 7410
e) 5320
19. Жүргізілген қайта бағалаудың нәтижесінде негізгі ... ... ... ... ... ... ... олардың бастапқы құнын
төмендетеді?
a) 7410
b) 7210
c) 8140
d) 5410
e) 5320
20. Егер ұйым алғаш рет негізгі ... ... ... ... ... ... құнын төмендететін болса, қандай шоттың
дебетіне апарады?
a) 5410
b) 5320
c) 7210
d) 7470
e) 8140
21. ... ... үшін ... ... қызмет ету ұзақтығы
қайтадан қарастырылады ма?
a) қарастырылмайды
b) салық органдарының шешімімен қарастырылады
c) қарастырылады, егер қайта бағалау ... ... ... құндары
ұлғайса
d) қарастырылады, егер қайта бағалау кезінде ... ... ... ... егер ... қаржының нәтижесінде негізгі құралдардың
қызмет ету ... ... ... ... ету ұзақтығын қысқартатын
технологиялық және техникалық өзгерістер болса
22. Кейінгі ... ... ... ... ... құндарын
жоғарылатады ма?
a) жоғарлатпайды
b) жоғарылатады
c) жоғарылатады, егер қызмет ету мерзімінің ... ... ... да ... Негізгі құралдарды қайта бағалаудан алынған сома ... ... ... ... тез ... 3 жылдан кейін
c) 5 жылдан кейін
d) негізгі құралдарды пайдалануға байланысты бөлек-бөлек
e) есепті жылдың соңында
24. Негізгі ... ... ... алынған барлық сома қай уақытта
бөлінбеген кіріске қосылады?
a) 6 жылдан ... 10 ... ... ... ... ... ... негізгі құралдар объектісінің есептен шығару кезінде
e) ұйымның барлық қызметтерінен зиян болған ... ... ... ... ... ету ... (мерзімі) дегеніміз не?
a) объектінің ұйым балансында болу мерзімі
b) объектіні бірінші күрделі жөндеуге ... ... ... ... ... ... тозу есептеу мерзімі
d) негізгі құралдарды пайдаланудан экономикалық пайда алу мерзімі
e) негізгі құралдардың өндірісте болу мерзімі
3.Тақырып бойынша тестілік сұрақтар:
1. ... ... ... ... емес активтерге жата ма?
a) жатады
b) жатпайды
c) Ғылым министрлігінің шешімі бойынша ... ... ... ... ... ... емес
активтерге жатады ма?
a) жатады
b) жатпайды
c) өкіметтің шешімі бойынша ... ...... ... ... шығындар материалдық емес активтерге
жатады ма?
a) жатады
b) жатпайды
c) жатады, егер ұйымда ... ... ... ... ... дайындық жұмыстары бойынша шығындар материалдық
емес активтерге жатады ма?
a) жатады
b) жатпайды
c) өкіметтің шешімі бойынша ... егер олар ... ... ... өндірумен байланысты болса
5. Жерлерді жақсартуға байланысты шығындар ... емес ... ... ... ... ... егер олар өнімділігі жоғары, ... өте ... ... ... ... Материалдық емес активтер баланс валютасына қандай құнмен енгізіледі?
a) бастапқы құнмен
b) сатылу құнымен
c) қалпына ... ... Құны бар, ... ... әкелмейтін активтер материалдық емес активтерге
жатады ма?
a) жатады
b) жатпайды
c) ... егер ... ... ... қай ... пайда болады?
a) патентті алу кезінде
b) нау-хау алу кезінде
c) өнеркәсіп үлгілерін алу кезінде
d) бадарламалық ... алу ... ... ... ... алу ... Оң (жағымды) гудвилл дегенміз не?
a) сатып алу сәтіндегі барлық активтердің ағымдағы құнының ... ... ... ... ... алу ... мүліктік кешеннің ағымдағы құнының барлық
активтердің ағымдағы құнына ... ... ... алу ... ... ... ... активтерінің бастапқы
құндарының олардың сатып алу ... ... ... сатып алу сәтіндегі мүліктік кешеннің сатып алу құнының ... ... ... артық болуы
10. Теріс гудвилл дегеніміз не?
a) сатып алу сәтіндегі мүліктік кешеннің сатып алу ... ... ... ... артық болуы
b) алу сәтіндегі мүліктік кешеннің барлық активтерінің ағымдағы бағасы
бойынша құндарының олардың сатып алу ... ... ... ... алу ... ... ... барлық активтерінің бастапқы
құндарының олардың сатып алу құндарынан артық болуы
d) ... алу ... ... ... ... алу құнының барлық
активтердің бастапқы құндарынан артық болуы
11. Ұйымдастыру шығындары қай кезде пайда ... ... ... ... ұйымның қызметі процесінде
b) бірлескен немесе акционерлік ұйымды құру кезінде
c) ... ... ... ... жою ... қайта құру кезінде
12. Бірлескен немесе акционерлік ұйымды құру кезіндегі кеңес алу ... ... ... қай ... ... 7210
b) 7110
c) 4730
d) 2710
e) 8140 бөлімінің шоттарына
13. Ұйымды сатып алу ... ... ... ... құнынан артық
болуы қай шотта есептеледі?
a) Дебет 1620, ... ... 2410, 1300 ... ... Дебет 2730
d) 2710
14. Ұйымды сатып алу құнының барлық активтердің ағымдағы құнынан артық болу
сомасы (жағымды ... ... ... ... ... ... кезінде шығарылады
c) 10 жылдан кейін шығарылады
d) егер пайдалы қызмет ету ... ... ... ... ... ... ... мерзімінде немесе 10 жыл ішінде жабылады.
15. Теріс (жағымсыз) гудвилл қай шотта есептеледі?
a) 3410, 4210
b) 3540, ... ... 3520, ... ... ... ... және қайда шығарылады?
a) есепті мерзімнің кірісіне қосылады
b) жалпы және әкімшілік шығындарды азайтуға апарылады
c) заңмен ... ... ... ішінде кірістерге апарылады
17. Материалдық емес активтерді есептен шығару ... ... құны ... 7210 ... 8 ... ... 7410 ... есептелген амортизациялық сома шегінде 9/8 бөлімінің сәйкесті шоттарының
дебетіне, ал ... ... ...... ... ... шотының дебетіне
18. Бірлескен немесе акционерлік ұйымды құру кезінде жарнама ... ... ... 7210
b) 7110
c) 2710
d) 2730
e) 8140 бөлім шоттарына
4 Тақырыптың Тестілік тапсырмалар
1. Табиғи норма шегінде жолдағы материалдардың ... ... жазу ... ... 7470 Кредит 3310
b) Дебет 7210 Кредит 3310
c) Дебет 8410 Кредит /3310
d) Дебет 1310, ... ... ... ... артық жолдағы материалдардың жетіспеушілігі, егер олар
жабдықтаушылар немесе басқа да жауапты тұлғалармен ... ... ... көрсетіледі?
a) Дебет /1280 Кредит 3310
b) Дебет 7210 Кредит 3310
c) Дебет 7110 ... ... ... , ... ... ... ... 7470 Кредит 3310
3. Табиғи нормадан артық жолдағы материалдардың ... егер ... ... жабдықтаушылардан осы жылы қайтарылып, бірақ өткен жылы
пайда болып, шығыстарға апарылған ... ... ... ... ... 1280 ... ... Дебет 1280 Кредит 8140
c) ... 1280 ... 1310, ... ... 1280 Кредит 6280
4. Фактураланбаған материалдардың жеткізілуі қандай бухгалтерлік жазумен
көрсетіледі?
a) Дебет 1310 ... ... ... тыс 002 ... ... ... ... 1310, Кредит 3310
d) ... 1310, ... ... ... ... ... ... соңына дейін қоймаға түспеген материалдар
қандай бухгалтерлік ... ... ... 1610 ... ... ... 3520 ... 3310
c) Дебет 3310 Кредит 3310
d) Дебет 201-206, Кредит 3310
6. Жабдықтаушылар шотының түсу және ... ... ... ... ... ... ... қандай бухгалтерлік
жазумен көрсетіледі?
a) фактураланбаған материалдардың құндары баланстан тыс 002 ... 1310, 1350 ... ... 3310 шоттың кредиті бойынша
көрсетіледі?
b)
- есептік баға бойынша
Дебет 201-206, 208/1310, 1350 ... 671/3310 - ... ... ... баға ... 1310, 1350 ... 3310 - нақты өзіндік құнмен
d)
- ... баға ... 1310, 1350 ... 3310 - ... өзіндік құнмен
7. Қойма түсу мүмкіндігіне қарай жолдағы ... ... ... ... Дебет 1310, 1350 Кредит 1610
b)
- есептік баға бойынша
Дебет 1310, 1350 ... 3310 - ... ... құнмен
c) Дебет 1310, 1350 Кредит 3520
d) Дебет 1310, 1350 Кредит 3310
8. Заңды ... ... ... материалдық қорлар қандай бухгалтерлік
жазумен көрсетіледі?
a) Дебет 1310, 1350 ... ... ... 1310, 1350 ... 7210
c) Дебет 1310, 1350 ... ... ... 1310, 1350 ... ... ... 1310, 1350 Кредит 6210
9. Түгендеудің нәтижесінде цехтан артық шыққан материалдық қорлар ... ... ... ... 1310, 1350 ... ... Дебет 1310, 1350 Кредит 8110
c) Дебет 1310, 1350 ... ... ... 1310, 1350 ... ... ... 1310, 1350 ... Түгендеудің нәтижесінде орталық қоймадан артық шыққан материалдық
қорлар қандай ... ... ... Дебет 1310, 1350 Кредит 7210
b) Дебет 1310, 1350 ... ... ... 1310, 1350 ... 6280
d) Дебет 1310, 1350 Кредит 6210
11. Негізгі құралдарды жоюдан ... ... ... ... ... ... 1350 Кредит 2410
b) Дебет 1350 Кредит 2420
c) Дебет 1350 Кредит 6210
d) Дебет 1350 ... ... ... жол ... ... ... ... материалдарды меншікті
транспортпен жеткізу қызметтерінің құндары ... ... ... ... 1350 ... 6280
b) Дебет 1350 Кредит 8310
c) Дебет 1350 ... ... ... 8140 ... ... ... қоймадан құрылыс объектісіне ... ... ... ... ... ... ... жазумен
көрсетіледі?
a) Дебет 1350 ... ... ... 1350 ... ... 1350 ... ... Дебет 7210 ... ... ... 8410 ... ... ... ... ... берілген материалдардың құны қандай бухгалтерлік
жазумен көрсетіледі?
a) Дебет 7210 Кредит 1310, 1350
b) Дебет 7410 ... 1310, ... ... /5410 ... 1310, ... Дебет 5430 Кредит 1310, 1350
15. ... ... ... ... материалдық құндылықтардың
төмендетілген құндары қандай бухгалтерлік жазумен көрсетіледі?
a) ... 5410 ... 1310, ... ... 5340 Кредит 1310, 1350
c) Дебет 7110 Кредит 1310, 1350
d) Дебет 7210 ... 1310, ... ... 7470 ... 1310, ... Құрылыс учаскісіндегі қоймалардан материалдардың табиғи норма шегінен
тыс жетіспеушілігі, егер жауапты тұлға ... 1310, 1350 ... қай ... ... ... ... Дебет 5410
c) Дебет 7210
d) Дебет8410
17. Құрылыс учаскісіндегі қоймалардан материалдардың жетіспеушілігі, ... ... ... 201-206, ... 1350 ... ... қай
шоттың дебетіне апарылады?
a) Дебет 8410
b) Дебет5410
c) Дебет 5340
d) Дебет 7210
18. Орталық қоймадағы ... ... егер ... тұлға
табылмаса қандай бухгалтерлік жазумен көрсетіледі?
a) Дебет 1250 ... 1310, ... ... 1290 ... 1310, ... ... 5410 Кредит 1310, 1350
d) Дебет 7110 Кредит 1310, 1350
e) Дебет 7210 ... 1310, ... ... ... ... ... ... материалдардың құны, егер
жауапты тұлға ... қай ... ... апарылады?
a) Дебет 7210
b) Дебет 5410
c) Дебет 7510
d) Дебет 8410
20. Материалдардың топтары, атаулары, өлшем бірліктері, сорттары, көлемі,
сақтау ... және ... ... ... ... аталады?
a) инвентарлық (мүліктік) тізім
b) материалдардың номенклатурасы
c) материалдардың реестрі
d) материалдардың номенклатуралық-бағасы
21. Тауарларды сатып алу кезінде ... ... ... сый ақы
қандай шотқа апарылады?
a) Дебет 7210
b) Дебет 7110
c) Дебет 7470
d) Дебет 1330
22. ... ... ... ... қай шоттың дебетіне апарылады?
a) Дебет 7210
b) Дебет 5410
c) Дебет 7470
d) ... ... ... ... Ішке ... тауарларға салынған баж салығы қай шотқа апарылады?
a) ... ... ... ... ... ... Дебет 1330
5. Тақырып.Тестілік тапсырмалар:
1. Құрылыс машиналары мен механизмдерін ... ... ... ақы қай ... дебеті бойынша көрсетіледі?
a) Дебет 8110
b) Дебет 8310
c) Дебет 8410
d) Дебет 7210
2. Негізгі ... ... ... ... ... әлеуметтік
салық бойынша операцияға қандай бухгалтерлік жазу беріледі?
a) Дебет 8410 Кредит 3150
b) Дебет 8110 Кредит 3150
c) Дебет 7210 Кредит ... ... 7110 ... ... ... 3150 Кредит 1030
3. Сатып алынған материалдарды тиеу, түсіру және ... ... ... ... ... ... жазу беріледі?
a) Дебет 8110 Кредит 3350
b) Дебет 8310 Кредит 3350
c) Дебет 1350 Кредит ... ... 7210 ... ... ... 3350 ... 3120
4. Инженерлік-техникалық қызметкерлерге есептелген еңбек ақыға байланысты
операция есепте қандай бухгалтерлік жазумен көрсетіледі?
a) Дебет 8110 ... ... ... 8310 ... ... Дебет 7210 Кредит 3350
d) Дебет 8410 Кредит 3350
e) ... 2930 ... ... ... ... бас ... ... еңбек ақыға қандай
бухгалтерлік жазу беріледі?
a) Дебет 7210 ... ... ... 8110 Кредит 3350
c) Дебет 8310 Кредит 3350
d) Дебет 7210 Кредит 3350
e) Дебет 2930 ... ... ... 681/3350 ... 639/3120 ... ... ... білдіреді?
a) зейнетақы қорына аударымдардың ұсталғанын;
b) жеке тұлғалардың еңбек ... жеке ... ... ... жетіспейтін материалдардың құндарын ұстап қалғанын;
d) еңбек ақының төлегенін;
e) уақытша еңбекке жарамсыздығына байланысты жәрдемақының ... ... ... ... ... ... есептелген әлеуметтік
салық бойынша операцияға қандай бухгалтерлік жазу беріледі?
a) Дебет 8110 Кредит ... ... 8310 ... ... 7210 ... 3150
d) Дебет 7110 Кредит 3150
e) Дебет 933/8410 Кредит 635/3350
8. Әкімшілік-басқару қызметкерлерінің еңбек ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік жазу беріледі?
a) Дебет 7210 Кредит 3190
b) Дебет 3350 Кредит 3220
c) Дебет 8110 Кредит 3190
d) ... 8310 ... ... ... 8310 ... 3190
9. Жеке табыс салығы еңбек ақыдан ұсталынған кезде қандай бухгалтерлік жазу
беріледі?
a) Дебет 8410 ... ... ... 7210 ... ... ... 8410 Кредит 3350
d) Дебет 3120 Кредит 1030
e) Дебет 3350 Кредит 3350
10. Директордың кезекті демалыс уақыты үшін есептелген ... ... ... жазу ... Дебет 7210 Кредит 3390
b) Дебет 3430 Кредит ... ... 3390 ... ... Дебет 8410 Кредит 3350
e) Дебет 3350 Кредит ... ... ... ... ... үшін есептелген еңбек ақыға қандай
бухгалтерлік жазу беріледі, егер ол үшін резерв жасақталмаса?
a) Дебет 7210 Кредит 3390
b) Дебет 3430 ... ... ... 3390 ... ... Дебет 8410 Кредит 3350
e) Дебет 3350 Кредит 3430
12. Қандай қызметкерлер бойынша ... ... ... үшін ... әкімшілік қызметкерлерге;
b) жұмысшыларға;
c) барлық қызметкерлерге;
d) сызықтық қызметкерлерге;
e) мерзімдік қызметкерлерге.
13. ... ... ... ... ... аударымдар қандай шоттың
дебеті бойынша көрсетіледі?
a) Дебет 7110
b) Дебет 7210
c) Дебет 8410
d) Дебет ... ... ... Жұмысшылардың кінәсінсіз жұмыстағы кідірістер үшін есептеген еңбек ақы
қандай шоттың дебеті бойынша көрсетіледі?
a) Дебет 7110
b) Дебет 7210
c) Дебет 8110
d) ... ... ... ... ... ... ... қарыздар бойынша резервтер қашан құрылады:
a) табысты есептеу сәтінен бір жыл ... ... ... ... ... 2 жыл өткеннен кейін
c) табысты есептеу сәтінен 3 жыл ... ... ... ... ... мерзімі өтіп кеткеннен кейін
e) салықтық органдардан резерв құруға рұқсат алған кезде
2. Күмәнді қарыздар бойынша резервтерді құрған кезде ... ... ... ... 5410 Кредит 1290
b) Дебет 5340 ... ... ... 7470 ... ... ... 7210 Кредит 1290
e) Дебет 7110 ... ... Егер ... қарыздар бойынша резервтер құрылмаса онда құрылыс фирмасы
төлем мерзімі өтіп кеткен дебиторлық қарыздарды қайда жатқызады?
a) Дебет ... ... ... ... ... ... ... Дебет 8410
4. Есептен шығарылған сатып алушының қарызы төленген болса қандай жазба
беріледі?
a) ... 1030 ... ... ... 1030 ... ... ... 1030 ... ... ... 1030 ... ... ... 1030 ... 1280
5. Дебиторлық қарыз төленгендегі бухгалтерлік жазба?
a) Дебет 1030 ... ... ... 1030 ... 1280
c) Дебет 1030 ... ... ... 1250 ... ... ... 3390 ... 1030
6. Есепке берілген сомалар бойынша жұмысшыдан қарызды ұстап қалу ... ... ... 1010 ... ... Дебет 3350 ... ... ... 3390 ... 1280
d) Дебет 3350 ... ... ... 1010 ... ... ... ... ... ... немесе жанбайтын металды
шкафтардың кілттерінің көшірмесі кімде сақталынады?
a) кассирде
b бас ... ... ... ... ... ... ұйым басшысында
7.Тақырып бойынша тест сұрақтары:
1. Құрылыс техникасын қайта орналастыру ... ... ... қай ... ... 2930 шотында
b) 8410 шотында
c) 7210 шотында
d) 8310 ... 1620 ... ... ... өндірістің үстеме шығындары өнім түрлері
(жұмыс, қызмет) бойынша қалай бөлінеді?
a) өнімнің сметалық құнына пропорционалды
b) жоспарлы үстеме шығындарға ... ... ... ... ... ... ... негізгі еңбек ақысына
пропорционалды
e) негізгі еңбекақы мен ... ... ... ... ... ... ... шығындарға пропорционалды
3. Құрылыс объектілері арасында машиналар мен механизмдерді
пайдалану шығындары қалай ... осы ... ... ... ... ... сметалық құнына пропорционалды
c) тікелей шығындарға пропорционалды
d) ... мен ... ... нақты уақытын ескеріп
e) өндірістік жұмысшылардың негізгі еңбек ақысына пропорционалды
8 Тақырып.Тестілік тапсырмалар:
1. Есептелген жер салығына қандай бухгалтерлік жазу ... ... 7111 ... ... Дебет 7210 Кредит 3160
c) Дебет 8410 Кредит 3160
d) ... 8310 ... ... ... 7470 Кредит 3160
2. Мүлік салығын есептеу қай шоттың дебеті бойынша көрсетіледі?
a) Дебет 8410
b) Дебет 8410
c) ... ... ... ... Дебет 7470
3. Көлік құралдарына салықты есептеу қай шоттың дебеті бойынша көрсетіледі?
a) Дебет 8410
b) Дебет ... ... ... ... ... ... ... Құрылыс-монтаж жұмыстарының өзіндік құнына жалпы және әкімшілік шығыстар
қосыла ма?
a) ... ... 50 % ... ... басқару аппараттарының инженерлік-техникалық қызметкерле еңбек ақылары
қосылады
e) тек ұйым ... ... ... ... ... ... бойынша негізгі өндірістегі үстеме шығыстар қалай
бөлінеді?
a) сметалық құнға пропорционалды
b) тікелей шығындарға пропорциналды
c) жұмысшылардың негізгі ... ... ... ... үстеме шығыстар бойынша
e) сметада бекітілген үстеме шығыстардың сомасына пропорциналды.
9. ... ... Қай ... ... ұйымдар өз қажеттілігіне арналған объектілер
құрылысына шығындарды алдын-ала есепке алады?
а) 2930 шотында
b) 8110 ... 8310 ... 1350 ... 8210 ... 2310 ... Қай ... ... ұйымдар аралық мердігерлік ... ... ... ... есепке алады?
а) 2930 шотында
b) 8210 шотында
c) 8310 шотында
d) 8110 шотында
e) 1210 шотында
3. Қай ... ... ... ... ... ... материалдар
есепке алынады?
а) 2930
b) 8110
c) 7110
d) 8410
e) 8210
4. Қай шоттың ... ... ... ... пайдалануға тапсырылған
объектілерде анықталған ақаулардан залалдар көрсетіледі?
а) 7110
b) 2930
c) 8110
d) 5410
e) 8410
f) 5430
5. Жіберілген ... үшін ... ... ... ... қалай көрсетіледі?
а) Дебет 3350 Кредит 2930
b) Дебет 3350 ... ... ... 1250 ... ... ... 1250 ... 8410
e) Дебет 3350 ... ... ... ... ... ... қалай анықталады?
а) материал шығындарының сметалық құнынан белгіленген пайыздармен
b) жұмысшылардың негізгі еңбек ақысынан белгіленген пайыздармен
c) тікелей ... ... ... ... шығындардан белгіленген пайыздармен
e) жұмыстың жалпы құнынан және үстеме шығындардан ... ... ... бастапқыда есепте қалай көрсетіледі?
а) Дебет 8110 ... ... ... 2930 ... ... ... 8310 Кредит 1350
d) Дебет 1350 ... ... ... 1620 ... 1350
f) Дебет 8410 ... ... ... ... ... ... тиіс айналым материалдарының
құны қалай көрсетіледі?
а) Дебет 2930 ... ... ... 8110 ... 1350
c) Дебет 8110 ... ... ... 8310 Кредит 1350
e) Дебет 8410 ... ... ... 8410 Кредит 1350
9. ... ... ... ... құны қай ... ... ... өзіндік құны
b) жоспарлы өзіндік құны
c) сметалық өзіндік құны
d) материалдарды қайтару сомасын шегергендегі нақты өзіндік құны
e) барлық жауаптар ақиқат
10. Қай ... ... ... ... жұмысшылардың қосымша еңбек
ақысы есепке алынады?
а) 8110
b) 8210
c) 7210
d) 8410
e) 7210
11. Мердігерлік ұйымдар құрылыс ... ... ... есепте қалай көрсетеді?
а) Дебет 7210 Кредит 3310
b) Дебет 8130 ... ... ... 8140 ... ... Дебет 2930 Кредит 3310
e) ... 8110 ... ... ... ... ... ... мердігерлік ұйымдарға
жатқызылуы тиіс машиналар мен механикаландару ... құны ... ... 7210 ... 8310
b) Дебет 8410 ... ... ... 1210 ... ... ... 8110 ... ... ... 2930 Кредит 8310
13. Есептің нормативті әдісінің ... ... ... бар ... ... шығындар есебі және нормалардан ауытқуларды құжаттау мен
есепке ... ... ... және ... ... құжаттау мен
есепке алу
d) нормативті калькуляция және нақты шығындар мен нормалардан ... ... ... ... ауытқуларды және нормалар
өзгерістерін құжаттау мен ... ... ... ... (ҚМЖ) жоспарлы өзіндік құны құрылыста
қалай анықталады?
а) сметалық құн қосу жоспары жинақтау
b) ... құн ... ҚМЖ ... ... ... ... сметалық құн қосу ҚМЖ өзіндік құнын төмендету тапсырмасы
d) ҚМЖ сметалық құны азайту жоспары ... ... құн ... жоспары жинақтау және өзіндік құнды төмендету
тапсырмасы
15. Мердігерлік ұйым ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді?
а) Дебет 8110 Кредит 3310
b) ... 2930 ... ... ... 1210 Кредит 8110
d) Дебет 1210 ... ... ... 7110 ... ... Бас ... ... мердігермен атқарылған жұмыс көлемін есепте
қалай көрсетеді?
а) Дебет 1210 Кредит ... ... 8110 ... ... ... 2930 ... ... Дебет 8110 Кредит 8310
e) Дебет 8110 ... ... ... ... ұйым ... және бас ... ... өзіндік құнын есепте қалай көрсетеді?
а) Дебет 2930 ... ... ... 8310 ... ... Дебет 8110 Кредит 8310
d) Дебет 1210 ... ... ... 7010 ... ... Бас ... ... берушіге тапсырылған жұмыстардың келісімді
(сметалық) құнын есепте қалай көрсетеді?
а) Дебет 2930 ... ... ... 1210 ... ... ... 1210 ... ... ... 1210 ... ... ... 2930 Кредит 6010
19. ... ... бас ... ... ... келісімді
(сметалық) құнын есепте қалай көрсетеді?
а) Дебет 8110 ... ... ... 2930 ... ... Дебет 1210 Кредит 8110
d) Дебет 1210 ... ... ... 1210 ... ... Тақырып. Тестілік тапсырмалар:
1. Мердігерлер орындаған және тапсырған жұмыстарды ... ... ... ... ... 8110 Кредит 3310
b) Дебет 2930 Кредит 3310
c) Дебет 2930 Кредит 8110
d) Дебет 8110 Кредит 2930
e) Дебет 8110 ... ... ... ... ... ... қайда жасақталады?
а) мердігерлік құрылыс ұйымында
b) субмердігерлік ұйымда
c) өндірістік-техникалық жинақтау басқармасында
d) құрылыс жүретін ... ... ... ... ұзақ ... жалмен (лизингпен) айналысатын ұйымда
3. Объектіні іске ... ... ... күрделі қаржы құрамына
енгізіле ме?
а) енгізіледі
b) басшының арнайы ... ... ... ... егер бұл ... өзіндік құнын жоғарлатпаса, енгізіледі
e) егер бұл шығындар негізгі қызмет жоспарында қарастырылмаса, енгізіледі
4. ... ... ... ... ... ... ... қаржы құрамына енгізіле ме?
а) енгізіледі
b) бұған кәнәлі ... ... ... ... ... енгізіледі
c) енгізілмейді
d) тек қосымша жұмсалған материалдарды есепке ала отырып, енгізіледі
e) барлық жауаптары ... ... мен ... ... ... ... және ... жинақтау бойынша шығындар күрделі қаржы көлеміне енгізіле ме?
а) енгізіледі
b) ... ... орны ... ... ... енгізілмейді
d) барлық жауаптары дұрыс
e) ақауды жөндеуге байланысты жұмысшылардың еңбек ақылары енгізіледі
6. Құрылыс-монтаж жұмыстарының ... ... ... ... ... ... және демонтаждау жұмыстары бойынша шығындар
күрделі қаржының көлеміне енгізіле ме?
а) енгізіледі
b) егер бұл ... бас ... ... ... егер бұл ... ... мердігерлік ұйымдармен орындалса,
енгізіледі
d) енгізілмейді
e) егер бұл жұмыстар тапсырыс берушілермен орындалса, енгізіледі
7. Құрылыс басталатын орындардағы ғимараттар мен құрылыс-жайларды бұзу ... ... ... шығындар күрделі қаржының көлеміне
енгізіле ме?
а) енгізіледі
b) енгізілмейді
c) енгізіледі, егер бұл ... ... ... ... байланысты
болып, сметада бекітілсе
d) енгізіледі, егер бұл жұмыстар мердігерлік ұйымдармен орындалса
e) барлық жауаптары дұрыс
8. ... ... ... үстеме шығындар есебінен уақытша ғимараттар мен
құрылыс-жайларды салу ... ... ... қаржының көлеміне енгізіле
ме?
а) енгізіледі
b) енгізілмейді
c) енгізіледі, егер бұл объектілер құрылыс аяқталған соң ... ... ... егер бұл объектілер құрылыс аяқталған соң тапсырыс
берушілерге берілсе
e) ... егер бұл ... ... ... болса
9. Құрылыс алаңына әкелінген тетіктер мен блоктардың және басқа да құрылыс
материалдарының құндары күрделі қаржының көлеміне енгізіле ме?
а) енгізіледі
b) ... ... егер олар ... ... үшін ... ... ... алынса
d) егер олар тапсырыс берушілермен сатып алынса, енгізіледі
e) егер олар мердігерлермен сатып алынса, енгізіледі
10. Мемлекеттік қабылдау ... ... ... кәсіпорынның
жобалық қуаттарын (цехтарын) игеруге байланысты шығындар күрделі ... ... ... ... енгізілмейді
c) енгізіледі, егер бұл жұмыстар басқа ұйымдармен орындалса
d) енгізіледі, егер бұл жұмыстар ұйымның қаржылық жоспарында ... ... егер бұл ... ... ... ... ... қалай жіктеледі?
а) ұлғаймалы ұдайы өндіріс бағытының құрылымы бойынша
b) ... ... ... бағыты бойынша
d) халық шаруашылығы саласы бойынша
e) барлық жауаптары ... ... ... ... ... құрылымы бойынша күрделі қаржы қалай
жіктеледі?
а) жаңа құрылысқа
b) жұмыс істеп отырған кәсіпорынды ұлғайтуға
c) жұмыс ... ... ... қайта жаңартуға, техникалық
жарақтандыруға
d) жұмыс істеп отырған кәсіпорынды ... ... ... ... дұрыс
13. Құрылыс сметасына қосылмайтын машиналар мен механизмдерді сатып алуға
байланысты шығындар күрделі қаржы көлеміне енгізіле ме?
а) енгізілмейді
b) енгізіледі
c) тек ... ... мен ... ... алу ... ... тек ... емес құрылғыларды сатып алу шығнадры енгізіледі
e) компанияның директорлар кеңесінің шешімі бойынша ... Өнім ... жас ... ... ... ауыстыруға байланысты
шығындар күрделі қаржы көлеміне енгізіле ме?
а) енгізілмейді
b) енгізіледі
c) тек ірі қара мал ... жас ... ... ... енгізіледі
d) тек түйе малдары бойынша жас малдар шығыны енгізіледі
e) тек ... ... ... жас ... шығыны енгізіледі
15. Мердігерлік ұйымдар өз қажеті үшін ... ... ... ... алдыменен қай шотта жүргізеді?
а) 2930 «Аяқталмаған құрылыс» шотында
b) 8110 ... ... ... 8310 ... өндіріс» шотында
d) /1350 «Құрылыс материалдары және т.б.» шотында
e) барлық жауаптары дұрыс
16. Тапсырыс беруші (салушы) шаруашылық әдіспен ... ... ... ... ... 8110 ... өндіріс» шотында
b) 8310 «Көмекші өндіріс» шотында
c) 2930 «Аяқталмаған құрылыс» шотында
d) 1350 «Құрылыс материалдары және т.б.» шотында
e) барлық жауаптары дұрыс
17. Қысқы ... ... ... ... ... күрделі қаржы
құрамына енгізіле ме?
а) енгізілмейді
b) енгізіледі
c) енгізіледі, егер ол төтенще жағдайлармен байланысты болса
d) тапсырыс берушінің келісімі бойынша ... ... ... ... ... қажет ететін, тапсырыс берушілердің сатып алған құрылғылары
қай шотта есепке алынады?
а) 2410 «Негізгі құралдар» шотында
b) 2930 «Аяқталмаған құрылыс» ... 8210 ... ... шала ... ... 8110 «Негізгі өндіріс» шотында
e) 21350 «Құрылыс материалдары және т.б.» шотында
19. Монтаждауды ... ... ... тапсырыс берушілер қай шотта
есепке алады?
а) 1350 «Құрылыс материалдары және т.б.» ... 2040 ... де ұзақ ... ... ... шотында
c) 2930 «Аяқталмаған құрылыс» шотында
d) 2410 «Негізгі құралдар» шотында
e) барлық жауаптары дұрыс
20. Құрылысты техникалық қадағалау ... ... ... қандай
технологиялық құрылымға жатқызылады?
а) құрылыс жұмыстарына
b) құрылғыларды монтаждау бойынша жұмыстарға
c) басқа да күрделі жұмыстарға
d) барлық жауаптары ... еш ... ... ... ... ... учаскілерді дайындау және көшіру шығындары күрделі
қаржы көлеміне енгізіле ме?
а) енгізлмейді
b) енгізіледі
c) өкімет ... ... ... ... ... дұрыс
e) еш жауабы дұрыс емес
22. Көпжылғы көшеттерді ... және ... ... шығындар күрделі қаржы
көлеміне енгізіле ме?
а) енгізлмейді
b) енгізіледі
c) өкімет ... ... ... ... ... ... еш ... дұрыс емес
23. Құрылысы аяқталған объектіні тапсырыс беруші (салушы) қандай құнмен
кіріске ... ... ... ... құнмен
c) нормативтік құнмен
d) нақты құнмен
e) барлық жауаптары дұрыс
24. Мүліктік құн түсінігі нені ... ... ... ... ... ... құнды
d) нақты құнды
e) барлық жауаптары дұрыс
25. Құрылыс-монтаж жұмыстарының өзіндік құнына технологиялық, энергетикалық
және ... да ... ... ... ме?
а) енгізіледі
b) ірі құрылығлардың құндары енгізіледі
c) енгізілмейді
d) тек импорттық құрылғылардың құндары енгізіледі
e) барлық жауаптары дұрыс.
5 Глоссарий
Ағымдағы шығын нормасы ... ... ... ... аз ... ... шығын.
Азаймалы шығын - өзгермелі шығындардың әр түрлілігі. Шығынның өсу қарқыны
ұйымның іскер белсенділігінің өсу қаркынынан ... ... ... материалдар тобының қорларына жұмсалған күрделі
қаржының орташа сомасын ТМҚ ... ... осы ... ұстауға кететін жыл сайынғы жалпы шығын сомасына бөлу ... ... - ... бір пән ... ... кеңейтетін фактілер, деректер,
қадағалау.
Ақпараттық есеп беру - ... ... ... ... ... ... ... салу бойынша жасалады.
Амортизация - Тозу дәрежесіне қарай еңбек ... ... осы ... ... ... біртіндеп көшіру процесі.
Ауқымды база - шығын өзін белгілі бір түрде ... әрі ... ... болатын ұйымның іскер белсенділігінің белгілі бір
кезеңі.
Ауытқу – алдын-ала белгіленген нормативтер немесе ... ... ... ... ... ... өндіріс - технологиялық ерекшеліктің күшімен белгілі бір ... ... ... ... ресурстар шығыны.
Базистік стандарттар - жылдың ... ... жыл бойы ... ... - ... ... қызметіне қатысы болмайды.
Бас (жалпы) бюджет (смета) –барлық ұйымның қызметін қамтитын қаржылық
құжат.
Басқару ...... ... ... ... ... басқа өндірістік бірліктердің жиынтығы.
Басқару функциясы - объектіге жалпы ... ... ... ... ... және ... басқару бойынша шешілетін
міндет.
Бақылау - менеджер, ... ... ... және ... ... жүзеге асыру.
Бақыланатын шығындар – кәсіпорында жұмыс істейтін ... ... ... ... ... ... алынатын өнім өндірісінің ... ... - ... әр ... онда ... ... өнімдердің ақшалай
көрінісі болады, ал шығын-пайдаланылған ресурстар, пайда - ... ... ... кірістер мен шығыстардың арасындағы
айырмашылық.
Бір шеңберлі (интеграцияланған) жүйе - қаржылық және ... ... мен ... ... ... ... жүйесі қолданылатын
бухгалтерлік есепті ұйымдастыру.
Бірыңғай жалпы зауыттық ... - ... ... және бір
тапсырысқа қатысты барлық жұмыс уақытындағы бірдей шығыны бар ... ... ... бөлу ... ... ... -ұйым қызметін жоспарлау, бақылау және оның
өздегінен басқарылуы үшін басқарушы қызметкер ақпаратпен ... ... ... ... ... ... ... есебіндегі ақпарат базасының
негізіне - кәсіпорын шығындары туралы деректер жатады.
Бухгалтерлік есеп — бухгалтерлік қаржылық және бухгалтерлік басқару ... ... ... ... ... бухгалтерлік
ақпаратпен қамтамасыз ету, екіншісінікі — ішкі пайдаланушылар.
Бухгалтерлік модель - ... ... ... ... ... табыс пен
шығынға желілік тәуелділік графигі.
Бюджет - жоспардың сандық көрінісі оның орындалуын бақылайтын құрал ... ...... мен оның ... ... басқару әдісі.
Графикалық әдіс - экономикалық және ... ... ... құру ... жиынтықтабыс, шығын және пайданың өндіріс көлеміне
тәуелділігі.
Дайын өнімнің өзіндік құнына ... ... - ... сәтіне дейін
аяқталмаған өндіріске және дайын өнім өндірісіне байланысты шығындар.
Деңгейлес ...... ... ... ... ... ... анықтауда болады.
Директ-костинг - дайын өнім түрлері бойынша тікелей шығынды жалпылайтын
(қорытындылайтын) басқару есеп ... ... ... ... ... ... ... шығын - дисконттау коэффициенті арқылы ... ... ... ... ... ... шығындар.
Дисконттау - қолма-қол ақшалай қаражатты салыстыру сәтінде құнға келтіретін
процесс. Табыс пен шығынға қатысты.
Еңбек ресурстарын ... ... ... ... ... ... мен одан бас тартуды, еңбек пен сандарды нормалауды, жұмыс ... ... ... ... мен оқытуды, еңбек қызметтерін ... ... ... ... дайындауды, жұмысшы күшін пайдалану
мен оның шығынын бақылауды, реттеуді қамтитын жүйе.
Есептік кезең шығыны - дайын өнімдер мен ... ... ... ... ... ... кезеңі - материалды өндіруге немесе сатып алуға кажетті уақыт
аралығы. ... ... ... шешу және оны ... жеткізудің
арасындагы уақыт аралығын қамтиды.
Жабдықтау ... ... - ... ... ... ... ... күн мен жоспарланған күннің арасындағы айырмашылық.
Жалпы нормативтік ... ... - ... ... ... өнім
бірліктерінің санымен және дайын өнім ... ... ... ... ... ... (бюджет) - баланс, қолда бар ақша қозғалысының
есебі, кірістер мен шығыстар шоғырландырма түрінде, яғни ... ... ... ... ... - пайда мен залал туралы есеп берудің жобасы.
Жанама шығындар - ... ... ... жүктеуге мүмкін емес
немесе экономикалық жағынан пайдасы жоқ ... Ол ... ... ... ... ... жекелеген шығын шығарушыларға бөледі.
Жанама шығындарды бөлу базасы - шығын ... ... ... ... ... ... көрсеткіш.
Жанама шығындарды бөлу мөлшерлемесі - калькуляциялау объектілеріне жанама
шығынды алдын ала ... ... ... ... ... басталғанға дейін
бұрын есептелген норматив
Жаппай өндіріс - әр түрлі аталатын өнімдерді ... ... ... шектеулі
номенклатурамен және көптеп (көп санмен) ұдайы (үздіксіз) дайындап отыратын
өндіріс.
Жауапкершілік - ... ... ... және оларды
қанағаттандырарлықтай аяқтауды камтамасыз ... ... ... ... ... ... - "шығын - шикізатты қайта
өндеу көлемі - пайда" ... ... ... ... топтастыру
жүйесі. Нақты деректер мен ... ... ... ... ... - есеп ... жасайды.
Жеке өндіріс - қайталанатын немесе қайталанбайтын, кезеңдік емес әр түрлі
мөлшердегі ірі, ... ұсақ ... ұзақ ... ... ... есеп - ... шығынын дайын өнімдер меи аяқталмаған өндіріске
болу үшін, барлық ... ... мен ... ... ... өзіндік кұндарын есептеу үшін ақпараттарды дайындау ... ... ... өнім ... ... ... негізгі жәнс
қосалкы өндіріс цехтарының тұрғысындағы шығын баптары бойынша ... ... ... Ол екі ... - ... дайындалған өнімсіз
және жартылай дайындалған өнімді болады.
Жоғары жэне төменгі нүктелер әдісі - шығындарды тұрақтыға жэне ... ... ... мына у = а + Ьх, ... ... ... у - жиынтык шығын; а - тұракты бөлігі; Ъ - ... ... х ... ... ... - болашақта жүзеге асырылуы ыктимал әрекет нұсқаларын тандау.
Жоспарлы-есептік бірлік өндіріс есебі мен жоспарлауда қабылданатын өндіріс
көлемінің ... ... ... күшінің шығынын жіктеу - шығындарды есеп ... ... ... ... ... категориялары
бойынша, шығын бағыттары мен өнім түрлері бойынша, басқару функциялары,
құрылымдық ... ... ... ... ... - талдаушы-бухгалтер дұрыс басқару шешімін
қабылдау үшін болжауға тура келетін шығын. Мәні бойынша кәсіпорынның қолдан
жіберіп алған пайдасы.
Жіктеу ... - ... ... және оның ... ... ... экономикалық ақпараттарды топтастыру.
Залалсыздық нүктесі (шиеніс-кен сәт, тапжылмайтын ... ... ... ... қаржылық нәтижені камтамасыз ететін ұйымның іскерлік
белсенділігінің ... ... - ... ... кезең ішінде табыс, шығын және пайда
арасындағы байланысқа негізделген, ... ... ... ... ... талдау.
Инвестиция - сақтау және ұлғайту максатында әр түрлі экономика салаларына
ұзақ мерзімді капитал жұмсау.
Инвестициялық ... - ... ... бар ... ... ... - ұйымның іскер белсенділігінің бірнеше баламалы ... ... ... мен ... - өнімнің партиясын қосымша дайындауда
пайда болатын қосымша шығындар мен табыстар.
Инновациялық ... ... - жаңа ... әзірлеп, енгізуге,
дәстүрлі өнім өндірісін одан әрі дамытуға, өндірістен ескірген өнімді алып
тастауға бағытталған кәсіпорынның ... ... - өнім ... ... ... ... құнын есептейді және
бухгалтерлік есеп әдісінің бір ... ... - ... ... Жоспарлы, нақты жэне сметалық калькуляциялар ... бабы - ... ... және ... ... болу орнын қоса
ескеретін шығын ... ... бабы ... ... ... ресурстар
қайда және не үшін шығын болды деген сауалдардың ... ... ... - тұтыну құны анықталған жұмыс пен ... әр ... ... ... ... ... өнімдер, өнім
түрлері.
Калькулиялаудың процестік әдісі - өлшеудің және ... ... ... ... ... номенклатурамен аяқталмаған өндірісті
не азғантай мөлшермен ... басы ... ... жалғасы жоқ
(тізбектілікті емес) өндірістік ... ... ... сипатын
сипаттайтын кен өндіру өнеркәсіптері мен энергетикада қолданылады. Қайта
бөлістік калькуляциялаудың ... әр ... ... ... ... - ... объектінің өлшеу бірлігі.
Кәсіпкерлік қызметтің сегменті - өнім түрі, бөлімше, ... ... ... жүйесі -барлық кәсіпорын бөлімшелерінің шаруашылық
қызметтерінің нақты нәтижелері туралы ақпаратты ... ... ... ... және осы ауытқулардың себебін талдауға негізделген
баскарушылық бақылау жүйесі, алға ... ... қол ... шараларды әзірлеу.
Кәсіпорынның нормативтік шаруашылығы - өндіріске қызмет ету мен оны басқару
шығындарының, еңбек ... ... ... түрлерінің, отынның, сатып
алынатын бұйымдардың, материалдар мен шикізат ... ... ... және ... жүйесі.
Кезендік шығын (есептік кезең шығыны) - өнім (жұмыс, кызмет) өндірісімен
тікелей ... ... ... ... және ... шығындардан
тұрады.
Келісімді баға - сатып алу-сатудың әрбір жеке актісіндегі баға.
Кіру шығыны - болашақта табыс әкелуі ... ... ... және ... ... ... мен шығын есебінің тапсырыстық әдісі -теңдессіз немесе
арнайы тапсырыстағы бұйым ... ... ... ... Ол жеке және ұсақ ... ... ... қолданылады:
тұрмыстық кызмет көрсетуде, полиграфиялық өнеркәсіптерде, құрылыс және т.б.
Шығын есебінің объектісі мен калькуляциялау объектісіне клиенттің ... ... ... бір ... бұйымға тапсырыс-өтінімі жатады.
Қайта бөлу - келесі кайта белуге жөнелтілуі мүмкін немесе тарапка ... ... ... ... әзірленген өнімді алумен ... ... ... ... ... ... ... калькуляциялау - қайта бөлу деп аталатын өндірістің барлық
сатылары арқылы белгілі бір тізбектілікпен ... ... ... ... ... өнеркәсіп салаларында қолданылатын шығын есебі мен каль
куляциялау әдісі.
Қайтарылмайтын шығындар - бұрын қабылданған ... ... ... ... ... ... Оған ешқандай басқарушылык шешім әсер ете
алмайды.
Қажетті сақтандыру кезеңі - сұраныстың ... ... мен оны ... ... ... керек кезінде қажетті көлемде беруді
қамтамасыз етеді
Қалыпты стандарт - ... ... ... ішінде орташа баға бойынша
есептеледі.
Қаржылық бюджет - күрделі қаржы жұмсау бюджетін, ақшалай ... ... ... ... бас ... ... ... кезеңі -материал партиясы қоймада болатын орташа уакыт.
Қордың ең көп шамасы - ТМҚ партиясы тапсырыс берген және сақтандыру ... ... ... ... - ... ... ... қатыспайтын әрі қорларды ... ... ... әкімшілік және өткізу шығындары.
Қорларды бағалау – аяқталмаған өндіріс қоймадағы дайын ... ... ... ... ... ... тасу ... - орналастыруға дайындық үшін қажет және қорларды екі
пункті арасына орналастыруға ... ... ... ... - қорларды сатып алумен және сақтаумен ... ... - ... әкелінген шығынға қосуға біреудің өндіретін шығыны.
Құнды дисконттау - ағымдағы кұн және ... ... ... ... түсетін ақшалай қаражаттың есептік шамасы.
Қызмет нәтижесі - ... ... ... өлшенетін
тиімділік.
Лимит - белгілі бір кезеңге ресурстарды тұтынушылар белгілеуі мүмкін
шығынның шекті ... - ... ... бағдарлама мен шығын мөлшерінен
есептелетін өндірістік ресурстар шығынының шекті шамасын белгілеу тәсілі.
Маржиналдық ... ... - ... ... ... түсім мен
өзгермелі шығын шамасы ... ... ... ... әр ... ... жүйесінде анықталады.
Маржиналдық шығын мен табыс - өнім бірлігінің есебіндегі қосымша шығын мен
табыс.
Маркетинг саласы - өндіріс, ... ... ... және ... ... - ... зерттеу, ақпараттарды алу, өнім
ассортиментін жоспарлау, ... және ... ... мен ... ... - маркетингтің барлық қызметінін орындалуын қамтамасыз
ететін акпарат. Ол ішкі есеп ... ... және ... ... ... маркетингтік зерттеуден, талдаудан, стратегияны
әзірлеуден жоспарлаудан, бақылаудан және реттеуден ... ... ... - жыл ... қор шығынының жалпы сомасын ең
аз шамаға дейін кемітуді ... ... ... ... ... ... ... шығынның жыл сайынғы жалпы ... ... және ... ... (нақты шығындар мен оны ұстаудың шығындарын
реттеу, бақылау, есептеу). Мінсіз стандарттар - ... ... ... ... және ... ... сметалық
мөлшерлемелеріне жайлы бағаны ұйғарады.
Мінсіз шығын мөлшері - өндірістің мінсіз ... ... ең ... ... және ... ... есебінің қосарлас (паралельдік) жүйесі -
өндіріс шығыны туралы ақпараттар қозғалысын екі бағада бейнелейтін үлгі.
Нақты ... ... ... ... ... бойынша шығын шамасы туралы
деретктің есебінде бейнеленбейтін ... ... ... туралы
деректерді тізбектілікпен жинау. Өнімнің (жұмыс, қызмет) нақты ... ... ... ... ... ... - ... процеспен тікелей байланысты шығын.
Негізгі шығын нормасы — ұзак уақты бойы өзгеріссіз қалатын тұрақты шығын.
Норма - ... ... мен озық ... ... ... ... ... ала белгіленген сандық көрінісі.
Нормалау - өндірістік ... ... ... ... етуге
бағытталған оңтайлы норма мен нормативтердің ғылыми негізделген ... ... ... ... ... ... ұзақ уақыт
өзгертпейтін әр түрдегі пәндерде кәсіпорын ресурстарын сипаттайды, ал ол
туралы мәлімет есептік және ... ... көп ... ... - ... болашаққа бағдарлаушы және бірқатар
шектеулермен ... ... ... ... ... ... ... есеп жүйесі - нақты шығын алгебрлік жолмен
нормативтік шығынды және одан ... ... ... ... ... – технологиялық процестің сатылары бойынша
жартылай дайындалған өнімдердің, тараптардың, бөлшектердің ... ... ... ... - аз ... ... ... орны,
кұрылымдық бөлімшелер бойынша көрсеткіштерді нақтылау, ... ... ... ... - ... ... және ... баптарын бейнелеуші қосалқы
(жеке) бюджеттер ... ... ... пай да мен залал жоспарын
қамтитын бас бюджеттің бөлігі.
Операциялық шығын нормасы - материал шығынының, жеке ... ... ... ... - ... ... ... тікелей байланысты болатын
шығын.
Өндіріс - мақсатты бағыттағы қызмет. Бұл ... ... ... ... өнімге айналады.
Өндіріс шығыны - ақшалай түрде көрінетін кәсіпорынның өнім (жұмыс ... ... мен оны ... ... жиынтығы.
Өндіріс шығынын есептеу әдісі және өнімнің өзіндік құнын ... ... ... нақты өзіндік құнын анықтауды қамтамасыз ететін өндірістік
шығындарды көрсету және құжаттау тәсілдерінің ... ... ... ... ... қайта бөлістік және тапсырыстық әдістері
бөліп көрсетіледі; ескерілетін шығындардың толық болуына ... - ... ... және ... емес етіп ... ... бойынша
- нормативтік шығын мен нақты өзіндік құн ... ... ... және ... ... ... ... кәсіпорындер дербес
таңдайды.
Өндіріс шығынын жіктеу - шығгын дарды есеп ... ... ... және ... ... ... ... шығынының құрылымдық есебі - қысқа мерзімді мен ұзақ ... ... ... ... және ... топтастыралатын шығын
нұсқасы.
Өндіріс факторлары бойынша шығын есебі - жұмыс күші, еңбек кұралы, материал
шығындары - ... ... ... факторлар бойынша топтастырлатын
шығын нұсқасы.
Өндіріс шығынының көп сатылы есебі - әр сатыдағы шығынның орнын ... ... баға ... ... ... есеп - бухгалтерлік басқару есебінің негізі. Өндіріс шығындары
туралы ақпараттары жинақтайды, өткен ... ... ... болжаулармен
салыстырғандағы оның өсу себептерін талдауды және үнемдеудің ... ... ... - ... ... ... ... өзіндік құнға
тек өндірістік шығын жатады. Калькуляциялаудан басқару және ... ... ... - еңбек және ... ... ... ... ... өндіріс процесіне негізгі ... ... ... ... ... ... барлық
кешенін біріктіретн жоспарлы-есеп бірлігі.Өндірістік шығындар өнім (жұмыс,
қызмет) өндірісімен байланыстышығын. Өндірістік ... ... ... ... — түсімге (бағаға) проценттік қатынаста тұлғаланатын
өнім бірлігіне ... ... ... ... ... құны – оны ... мен өткізуге кететін, яғни
шикізат, материал, отын, ... ... қор, ... және ... ... ақшалай түрде бейнеленетін шығындары. Цехтық, өндірістік,
толық, ... ... ... ... ... ... бөліп
көрсетіледі.
Өсім шығыны (табысы) - өнімнің (жұмыс, қызмет) ... ... ... ... ... ... болатын қосымша шығын (табыс).
Өтелімділік кезеңі - ұйымның таза табысы бастапқы жұмсалған ... ... ... ... ... ... ... - қазіргі уақытта табыс әкелетін, алайда, болашақта табыс әкелу
қабілетін жоғалтқан ... ... ... ... шығын үшін жауапты орталықтар - бір есептік процесте шығынның
пайда болу орталығы мен менеджерлердің жауапкершілігін біріктіру ... ... ... ... ... ... болу орталығы бойынша шығын есебі - өнім түрлеріне ... ... орны ... топтастырылатын шығын есеп объектісі ретінде жалпы
өндірістік сипаты болатын жанама шығынға ... ал ... болу ... ... өнім ... ... жүйе.
Пайда орталығы — сату көлемі, баға, өзгермелі шығын сияқты басты ... ... ... рөлі болатын жаупаты орталықтар.
Релеванттық материал шығыны - қорды сақтаумен және тапсырысты орындаумен
байланысты болшақтағы шығын.
Релеванттық ... ... - ... ... ... қарай өзгеретін
болашақтағы шығын.
Релеванттық шығын - оңтайлы басқарушылық шешімді таңдау (іріктеу) барысында
назарға алынатын шығын.
Ресми баға - ... мен ... ... белгіленген баға.
Реттелетін (бақыланатын) шығын - жауапты орталықтардың басшылары ... ... ... ... ... - ... ... басшысы ықпал ете
алмайтын шығын.
Реттелмейтін шығын мен табыс - жауапты ... ... ... ... ... әдісі – көп сатылы сегменттік шығын есебінің ... ... ... ... әр ... түсетін салым ақшаған
негізделген әдіс.
Смета - әкімшілік қабылдайтын шешімді жүзеге асырудың ... ...... ... ... ... ... беретін
және барлық шығындарды қатал нормалауға негізделген калькуляция жүйесі.
Талдаушы-бухгалтер – ... ... ... ... шығын- шығыс нәтижесінде шығару үшін өндірілген өнім түрлерін
өткізуден ... ... ... ... ... өнім ... өндірістік емес сипаттағы
шығын.
Толық шығын нормасы – жеке ... ... ... ... ... ... ... шама.
Трансфертті баға- бір жауапты орталықтың екінші бір жауапты орталыққа өз
өнімін немесе қызметін берудегі баға.
Тұрақты шығын- ... бір ... ... ... ұйымның іскерлік
белсенділігінің өзгерісіне қатыссыз ... ... ...... да бір ... ... пайдаланбай-ақ шығын
шығарушылыға тікелей салынатын ... Ол ... ... ... және
тікелей еңбек ақы шығынынан тұрады.
Үдемелі шығын – ... ... ... де жылдам өсетін шығын.
Үстеме шығын – кәсіпорынды басқарумен, өндірісті басқару және оған қызмет
етумен байланысты ... ...... ... ... қаблетті кәсіпорын активтері ретінде
баланста тіркелетін ... бар ... ... ... ... ... ... әдебиеттер
1. Бернер Д. Директ-костинг Мюнхен, Минск: Экономика, 1993
2. Би ... Вил. ... учет (с ... финансового учета)
М.Инфра-1997
3. Дэвид Мидлтон. Бухгалтерский учет и прянятие ... ... с ... Под ... РАН ... ... «Юнити», 1997
4. Друри К. Введение в управленческий и производственный учет (Перевод
англ.Под ред Н.Д. ... М. ... ... ... ... К. ... в ... и производственный учет М.Аудит, 1994
6. Карпова Т.П. Управленческий учет М.Аудит Юнити, ... ... К.К. ... ... ... ... ... плану счетов бухгалтерского учета финансово-хозяйственной
деятельности субъектов. ... ... ... ... В.Е. Учет и ... по ... производства и центром
ответственности. М. Финансы и статистика, 1992.
9. Нидлз Б. И др. ... ... ... М. Фин. и ... ... ... С.А. Особенности уета и затрат в ... ... ... ... и статистика, 1992
11. Радостовец В.К., Шмидт О.И. Учет и затрат на ... ... ... ... ... и ... ... дом «Бико», 1998.
12. Радостовец В.В., ... О.И. ... и ... ... учета» Алматы, «Центраудит», 2000.
13. Сатубалдин С.С. Учет и затрат на ... в ... ... и ... ... Тулегенов Э.Т., Олохтоново Э.А. Нормативный метод учета и затрат на
производство. М Фин. и ... ... Ткач В.И., Ткач М.В. ... ... учета и отчетности М.Фин и
стат. 1994.
16. Ткач В.И., Ткач М.В. ... ... ... ... и стат., 1994.
17. Управленческий учет – пособие, разработанные на основе стандартов
бухгалтерского ... ... ... ... Хорнгрен Ч.Т., Фостер ДЖ. Бухгалтерский учет: Управленческий аспект
М.Фин. и статистика 2000
19. Хорнгрен Ч.Т., Фостер ДЖ. ... ... ... ... и статистика. 1995
20. Энтони Р. Рис Д. ... ... и ... ... и ... ... Яругова А. Управленчесий учет: опыт экономически развитых стран. М:
Финансы и статистика, 1991.
-----------------------
Дебет 1310, 1350 ... ... 1310, 1350 ... ... 1310, 1350 ... ... 1310, 1350 ... 3310

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 197 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аяқталмаған құрылыс есебі42 бет
Бухгалтерлік есепті ұйымдастыру туралы31 бет
ЖШС «Камаш-Строй» құрылыстағы өндіріс шығындарын есепке алудың әдістері мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау39 бет
Құрылыстағы бухгалтерлік есепті ұйымдастырудың теориялық аспектісі31 бет
Құрылыстағы тауарлы - материалдық қорлардың есебі34 бет
Құрылыстағы шығыстардың есебі және аудиті75 бет
Бухгалтерлік баланс және есеп беру22 бет
Информатикадан сыныптан тыс жұмыстар әдістемесі4 бет
Сұрақ кітапшасы 3804 нұсқа 8 сынып12 бет
Құрылыстағы бухгалтерлік есепті ұйымдастыру22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь