Ғұндар мемлекеті

КІРІСПЕ 3
1. Ғұндар мемлекеті 4
2. Ғұндардың экономикалық қатынастары 10
3. Ғұндардың шаруашылығы. 14
4. Ғұндардың саудасы. 15
5. Ғұндардың қоғамы. 16
6. Ғұндардың мәдениеті 18
ҚОРЫТЫНДЫ 20
ҚОЛДАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 22
Ғұндар (ғұндар)-ежелгі замандағы еліміздің батыс өңіріндегі көшпенді ұлыстың бірі. 24 тайпадан біріккен көшпенді ғұндардың одағы б. ж. с. дейінгі 2-ғасырда дәуірлеп заманымыздың І-ғасырында ыдырады. ғұндар өзінің басшысы Мөте тәңіркұт тұсында төңірегіндегі толып жатқан ұлыстарды өзіне бағындырып, шығыста Лиаухы өзенінен батыста Памир тауына дейінгі, солтүстікте Байкал көлінен оңтүстікте ұлы қорғанға дейінгі ұлан-байтақ өңірге үстемдік еткен.
Тарихи деректердің дәлелдеуіне қарағанда, осы ғұндердің бір бөлегі ежелгі замандағы қазақ ұлыстарымен тоғысып, қазақ халқын құрған қайнардың біріне айналған.
Үйсін ұлысы Хыши тілігінде көшіп-қонып журген кезде, іргелес көрші ұлы иозылардың шапқыншылығына ұшырап, халқы азып-тозып, ғұндарғе барып паналаған. Осы жаугершілікте үйсін күнбиі Нәнді би жау қолынан қаза тапқанда, оның жаңа туып, жетім қалған баласы Елжау биді һұн тәңірқұты асырап ер жеткізіп, азып-тозып ғұндарғе келген үйсін халқын жинап өз қолына беріп, әкесінің тағына отырғызған. Үйсіндер ғұн елінде 20 жылдай тұрып, аралас-құралас өмір өткізді. ғұн тайпалары мен үйсін тайпаларының тоғысуы осы кезден басталған.
Онан соң үйсін ұлысы Іле өңіріне қоныс аударып, іргелі елге айналды. Б. ж. с. дейінгі 71-жылы үйсін билеушілері хан патшалығымен тізе қоса отырып, қазіргі Баркөл ауданында ғұндердің оң қанат ордасына тұтқиылдан шабуыл жасап ойсырата жеңді. Осы бір соғыста үйсін күнбиі Оңқай би ғұндердің 40 мың адамын қолға түсіріп өзіне қосып алды. Бұдан кейінгі соғыстарда үйсіндер ғұндардың қыруар адамын қолға түсірді. Олар үйсін ұлысына сіңісіп, олардың жан саны мен күш-қуатын молайта түсті.
Б. ж. с. дейінгі І-ғасырдың орта шенінде ғұндер одағы өз ішінен оңтүстік һұн (яки шығыс ғұн) және солтүстік ғұн (яки батыс ғұн) деп екіге бөлінді де, оңтүстік ғұндар хан патшалығына бағынды, солтүстік ғұндар батысқа қарай қоныс аударды. Осы батысқа қарай қоныс аударған солтүстік ғұндар Алтай тауы мен Іле өзені алқабы, Жетісу өңірі мен Сырдария бойына келіп, бір мезгіл қазақ даласын қоныстанып, жергілікті тайпалармен араласты, осы ғұндардың бір бөлегі ежелгі қазақ тайпаларымен тоғысып, оларға сіңіп кетті. Әсіресе күш-көлігі жоқ кедейлері шаршап-шалдыққан жерінде қалып отырды.
1. Қазақ ССР тарихы», І-том, 55-бет, Алматы, 1957
2. «Қазақ совет энциклопедиясы», 3-том, 449-бет.
3. Хан патшалығы тарихы, Батыс өңір шежіресі»
4. Маркс К. Капитал. I том. - Қаз. мемл. баспасы, 1963.
5. Энгельс Ф. Семьяның, жеке меншіктік және мемлекеттін. шығуы. «Қазақстан» баспасы, 1967.
6. Ленин В. И. Бақытсыз бітім туралы мәселенің тарихы жөнінде. Таңдамалы шығармалар үш томдығы, 2-том.
7. Ленин В. И, Міндетті мемлекеттік тіл қажет пе? - Шығармалар толық жинағы, 24-том.
8. Ленин В. И. Философиялык, дәптерлер. Шығармалар толық жинағы, 29-том.
9. Ленин В. И. Мемлекет туралы. Шығармалар толық жинағы, 29-том.
10. Лепин В. И. Жұмысшы, солдат және шаруа депутаттары Советтерінің Бүкілроссиялық үшінші съезі. Шығармалар. 26-том.
        
        Тақырыбы: Ғұндар. Курсовая.
МАЗМҰНЫ:
КІРІСПЕ 3
1. Ғұндар мемлекеті 4
2. Ғұндардың экономикалық қатынастары 10
3. Ғұндардың ... ... ... саудасы. 15
5. Ғұндардың қоғамы. 16
6. Ғұндардың ... ... ... ... ... 22
КІРІСПЕ
Ғұндар (ғұндар)-ежелгі замандағы еліміздің батыс өңіріндегі көшпенді
ұлыстың бірі. 24 тайпадан ... ... ... ... б. ж. с.
дейінгі 2-ғасырда дәуірлеп заманымыздың І-ғасырында ыдырады. ғұндар өзінің
басшысы Мөте тәңіркұт тұсында төңірегіндегі ... ... ... ... шығыста Лиаухы өзенінен батыста Памир тауына дейінгі,
солтүстікте ... ... ... ұлы ... ... ... үстемдік еткен.
Тарихи деректердің дәлелдеуіне қарағанда, осы ғұндердің бір ... ... ... ... ... қазақ халқын құрған қайнардың
біріне айналған.
Үйсін ... Хыши ... ... журген кезде, іргелес көрші
ұлы иозылардың ... ... ... ... ... барып
паналаған. Осы жаугершілікте үйсін күнбиі Нәнді би жау ... ... оның жаңа ... ... ... ... Елжау биді һұн тәңірқұты
асырап ер жеткізіп, азып-тозып ғұндарғе келген үйсін халқын жинап өз ... ... ... ... ... ғұн ... 20 ... тұрып,
аралас-құралас өмір өткізді. ғұн тайпалары мен үйсін тайпаларының тоғысуы
осы кезден басталған.
Онан соң үйсін ... Іле ... ... аударып, іргелі елге айналды.
Б. ж. с. дейінгі 71-жылы үйсін билеушілері хан ... тізе ... ... ... ауданында ғұндердің оң қанат ордасына тұтқиылдан
шабуыл жасап ... ... Осы бір ... ... ... ... ... 40 мың адамын қолға түсіріп өзіне қосып алды. Бұдан кейінгі
соғыстарда ... ... ... ... қолға түсірді. Олар үйсін
ұлысына ... ... жан саны мен ... молайта түсті.
Б. ж. с. дейінгі І-ғасырдың орта ... ... ... өз ... һұн (яки шығыс ғұн) және солтүстік ғұн (яки ... ғұн) деп ... де, ... ... хан ... бағынды, солтүстік ғұндар
батысқа қарай ... ... Осы ... ... қоныс аударған солтүстік
ғұндар Алтай тауы мен Іле ... ... ... ... мен ... ... бір ... қазақ даласын қоныстанып, жергілікті тайпалармен
араласты, осы ... бір ... ... ... ... ... сіңіп кетті. Әсіресе күш-көлігі жоқ кедейлері шаршап-шалдыққан
жерінде қалып отырды.
1. ҒҰНДАР ... мал ... ... ... ... мүмкіндіктерін
пайдалану, бірқатар аудандарда көшпелі мал шаруашылырын ойдым-ойдым ... ... ... ... қолөнер мен үйдегі
кәсіпшіліктердің дамуы, сауда байланыстарының ... - ... ... ... және ... ... тайпаларының өркен-деуіне
себепші болды. Б. з. б. III - б. з. III ... олар ... ... ... ... ... ірі әрі тұрақты әуелгі таптық
бірлестіктер ... ... және ... ... ... үйсін қоғамы
және Сырдарияның орта бойындағы кангюй деген атпен ... ... ... ... маңыз алды. Бұл қоғамдардағы әскери ұйым жоғары деңгейде
болды, оның негізі жақсы қаруланған салт адамдар ... ... ... ... ... әскери-саяси күш болды да, олардың
ежелгі дүниедегі рөлі өсе түсті. Мұның өзі ... б. з. б. II ... ... ... ... ... ... көзге түсті; бұл кезде
оңтүстікке қарай ұмтылған, топтасып жақсы ұйымдасқан әскери ... ... ... ... қатер төндірді. Оңтүстікке
басып кірген көшпелілер өздері ... ... ... ... ... ... кешпелілер әулеттерінің өкілдері әуелі
шағын иеліктерді басқарды, ал coдaн кейін б. з. I ғасырда жаңа ... - ... ... ... Орта Азияның тарихында
маңызды орын алған ұлы Кушандар империясыы ... ... ... ... әрі ... Бактрия болды. Араларынан Кушан әулеті шыққан
көшпелі ... бұл ... ... ... ... ... жоғары
мәдениетінің бай дәстүрлері бар еді. ... ... ... ... ... тән ... белгілерін ала келді. Кушан патшалығының
тарихы егіншілік дүниесі мен ... ... өмір ... ... өзара әсерінің айқын мысалы бола ... ... ал ... - ... ... ... жатқан
құдіретті Кушан державасынын, пайда ... ... ... ... ... ... де ... ұлан-байтақ
территория Шығыстың дамыған мәдениеттерінің ықпалына тартылды. Бұл ықпал ... орта ... Авар ... ... ал ... ... байланысты ғана біраз бәсеңдеді. Бұл кезде Оңтүстік және Оңтүстік-
Шығыс Қазақстан территориясында қуатты қала ... ... та ... бұл ... ... Орталық және Шығыс Қазақстанның түркі
тілдерінде ... ... ... ... дала да ... ... Б. з. б. I мың жылдықтың екінші жартысынан бастап Евразияның
этникалық-саяси тарихында Орталық Азияның көшпелі тайпаларының рөлі ... ... ... ... таман және Ордосқа дейін созылып жатқан
далалық және ... ... ... мал ... ... ... әр түрлі тайпалар көшіп жүрді. Бұл тайпалар ... ... ... және ... ... ... көшу ... еді. Сонымен бірге көшпелі қоғамның консервативтік дәстүрлері рулық
ұйым сарқыншақтарының сақталуына себепші болды.
Б. з. б. IV-III ... ... ... ... ... ... Тайпалық екі бірлестік - сюнну және дунху бірлестіктері
қалыптасты; ... ... өз ... ... ... ... атқарып, көршілес елдердің тарихына ықпал жасады.
Сюннулер, (хунну немесе ғұңдар) б. з. б. III ... ... бұл ... аты ... ... ... ... деген неғұрлым
кейінгі этноним сюнну (хунну) деген ... ... ... ... бұл
көшпелілер осылай аталған. «Сюнну» деген сөз - ... ... ... ... ... ... ... құрған тайпалардың өз
атының қытайша жазылуы болуы да мүмкін.
Ғұндардың ... тегі ... ... әлі анықталмаған.
Зерттеушілердің көпшілігі ... ... арғы тегі деп ... ... ... ... ... дәуірде олардың бірлестігіне
түрлі тайпалардың ... ... ... ... терминнің этникалық
болудан гөрі саяси термии болғанын ескерген жөн.
Қытаймен төрт ғасырдан астам уақытқа созылған ... ... ... ... ... ... Ханьдық Қытай ғұн тайпаларын ... ... ... ... Қытайдың әскери-саяси қуаты әлсіреген
дәуірлерде ғұндар өз ... ... ... ... ... ... жүрді. Ғұндардың бірігіп топтасуы, немесе ... б. з. б. 109 жылы «ғұн ... ... ... ... (шаньюй - ғұндардың билеушісінің атағы).
Мөде ғұндарды құдіретті державаға айналдырған реформалар жасады. Мөде
билеп тұрған жылдары ... ... ... ... қалдықтары
Маньчжурияға, Монғолия мен Оңтүстік Забайкальеге ... ... ... және ... бір ... ... Мөде батыста Юечжей
тайпаларына қарсы ... ... ... ... ... ... ... Б. з. б. 20-жылдары ғұндар Ордосты қайтарып алды, ал б.
з. б. 200 жылы Хань әулетінің ... ... Лю ... ... ... сәтсіздіктерге ұшырағаннан кейін, б. з. б. 188 жылы ... ... ... және ... ... шарт жасасты. Шаньюй
қытай ханшасын әйелдікке алды, ал Хань империясы ғұндарға жыл сайын ... ... тиіс ... ... және ... ... Хуанхэнің орта ағысына
дейін созылып жатқан территория ғұн шаньюйлерінің қол ... ... ... ... ... бірақ өте-мөте осал болды. Ішкі қайшылықтар, билік
жүргізу үшін күрес және ... ... б.з. б. I ... ғұндар
державасының құлдырауына әкеліп соғып, ол ыдырай бастады. Б. з. б. 59 ... өз ... ... басталды.
Б. з. б. 47 жылы ғұндар державасы оңтүстік және солтүстік ғұндар болып
бөлінді. Оңтүстіктегі ғұндар Хань империясына ... Ал ... ... ... ... ... ширек ғасырға жуық
уақыт бойы елдігінен ... Хань ... мен ... ағайындары
тарапынан үнемі шабуылға ұшырап отырды. Солтүстіктегі ... ... және ... ... ... ... көшіп баруға мәжбүр
болды. Бұдан кейін олардың бір бөлегі Тянь-Шаньнан өтіп, Қангюй ... ... ... Чжичжи-шаньюй кангюйлермен шарттық
қатынастар орнатты; сөйтіп кангюйлер ғұндарға ... ... ... ... жүру үшін жер ... ... ... Қазақстан:1,
Мұның өзі ғұндардың Қазақстан мен Орта Азия территориясына тұңғыш рет
жаппай енуі еді. Екінші ... б. з. I ... ... Б. з. 93 ... ... ... солтүстіктегі ғұндар бір тайпаларды бағындырып,
енді біреулерімен одақ жасап, ... ... ... тағы да батысқа
қарай жылжыды. Сейтіп, олар Тарбағатайға дейін келді. Оңтүстік-Шығыс Балқаш
өңірін жайлаған юебань ... ... ... ... осы ... болса керек.
Тайпалардың ғұндардың қысымымен басталған жылжуы Орталық ... ... ... ... өңір мен кангюй иеліктерін қамтыды.
Кейінірек ғұндар (бұл кезде олар өздерінің ... ... ... ... еді, ... бұл ... ғұндардың түрткісімен көше
бастаған алуан текті тайпалар үшін ортақ термин ... Арал ... ... маңына шығып, аландар мен ассаларды батысқа ... ... ... ... ... б. з. IV ... бірінші жартысында көбінесе
мейлінше әр текті, бірақ европалықтарға «ғұндар» деген ... ... ... көшпелілердің құмырсқадай қалың нөпірі Шығыс және Орталық Европаның
далаларына жеткенге ... үш ... ... ... ... ұлы ... аударуы» Қазақстанның, Орта және Алдынғы
Азияның, ... ... ... және саяси картасын едәуір дәрежеде
өзгертті. Қазақстан территориясында жергілікті тұрғындардың антропологиялық
типіне ... ... ... ... ... ... ... және, бәлкім, өлкенің бүкіл территориясында түркі ... ... ... ... болған шығыс тайпаларының миграциясымен
байланысты болса керек. Орталық ... ... ... ... ... біразының батысқа қоныс аудару себептерінің бірі болды.
Археологиялық деректер сол кездегі Қазакстан ... ... ... ... ... ... халықтың антропологиялық типінің қан араласуы күшейе ... ... ғұн ... ала-құла этникалық құрылымын және оның
ілгері ... ... ... ... ... күрделілігін
сипаттады.
2. ҒҰНДАРДЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚАТЫНАСТАРЫ
Ғұндардың өмірінде мал ... ... рөль ... Сыма Цянь ... ... ... ... сырт жағын мекендей жүріп, олар
өздерінің ... бір ... ... ... көшеді. Үй малдарынан
жылқы, сиыр, қой-ешкі ұстайды; біразы түйе, есек, жылқы ... ... ... мол ... ... бір жерден екінші жерге көшіп жүреді...
Шонжарларынан бастап бәрі де үй ... ... ... ... киім қылады, жүн мен аң терісін жамылады» . ... ... ... ... рөль ... Ал ... ... терісін, жүнін
пайдаланды. Қой терісі мен ... ... аяқ киім ... ... ... бәрі ... ... жыл бойына жайып бағылды. Сондықтан жазда
қуаншылық, қыста ... ... мал ... ... ... ... ... мұны жиі көрсетеді.
Ғұндарда отырықшылық та, егіншілік те болды. Деректемелерде «солтүстік
жерлерде суық ерте ... ... тары ... ... ... да,
ғұндардық жерінде тары себіледі»
Ғұндарда жақсы ұйымдастырылған әскер ... ... ... тез ... ... ... Атты ... қаруы садақ пен жебе еді. Қазбалардан
табылған материалдарға ... ... екі түрі ... ... ... иіп жасады, адырнасы тарамыс болды. Ағашы сүйек қаптырмалармен
қапталды (барлығы ... ... ... ... екі ... ... ... бар екі қаптырма, ортасында трапеция тәрізді қаптырма,
сонғысы жебе атылатын жеріне орнатылды. ... ... ... ... ... 70-80 см ... ... үш қырлы темір үш
орнатылды. Екінші түрі - бұл ауыр ... ... ... ... бар ... темір ұшты жебе қолданылды. Мұндай садақ пен ... ... ... қарсы қолданылды.
Ғұн коғамында патриархаттық-рулық институттары әлі күшті болған еді.
Сыма Цянь «Тарихи ... ... ... ... туралы былай дейді:
«Әкесі мен ағалары өлсе тұқым ... деп ... ... ... ... ... қан араласу болса да, тұқым құрымайды» .
Алайда ғұндардың патриархаттық-рулық құрылысының қойнауында жаңа
қоғамдық қатынастар ... ... ... ... ... ғұн
қоғамындағы мүлік теңсіздігін айқын көрсетеді. Ондағы ... ... ... ... құлдар мен бағынышты аймақтар халқы болды. Олар үй
малайлары, мал бағушы, қоленерші, жер жыртушы ретінде ... ... ... жоне жеке меншік болғаны туралы мәліметтер
бар. Сыма Цянь олардың князьдері Хань елшісі Су Уға үйірлеп ... ... ... ... ... қара мал ... ... деп хабарлайды.
Ғұндарда ауыл-ауыл болып көшу әдісі қолданылған деп ... ... ... ... бөлінген жер алқабы болды» дсгсн сөздерді
жеке меншік шаруашылықтарға саюға болады.
Әуелгі таптық қоғамға тән қатынастар ... ... ... ... және мұрагерлік билік болды. Әдетте ол тағын ... ... ... ... етіп ... ... Рулық дәстүр бойынша жаңа әміршіні
ақсақалдар кеңесі бекітетін болса да, ол ... ... ... ... ... ал риза ... ақсақалдардьщ басы кесілетін жағдай да аз
болған жоқ. Шаньюйге едәуір ... ... ... ... Онда ... ... патша әулетінің адамдары алды. Шонжар лауазыммен ... үлес жер ... оның ... шонжардың патша әулетімен
туысқандығына байланысты ... ... ... мол ... Олардың өте аумақты қабірлерінен
көптеген алтын, күміс заттар, қалы кілемдердің, жібек маталардың қалдықтары
және басқа қазыналар ... ... ... тұрақты кезі соғыстар
болды. Соғыс кезінде тұтқындарды жаппай құлдыққа салатын болды. Мысалы,
Қытайға ... ... ... әр жолы ... мық ... ... ... Шонжарлар құлдардың көпшілігін өз үлесіне ала отырып,
олардың тегін еңбегін иемденіп, байып отырды. ... ... ... ... Борышқор болғандарды да құлға айналдырушылық болды. Лаошан
шаньюй тұсында ғүн державасында кадастр - халықтың, ... және ... ... - жүргізілді, осы санақтың негізінде халыққа салық салынды .
3. ҒҰНДАРДЫҢ ... ... мал ... ... ... әсіру басты рөл
атқарған. Жылқы болмаса, көшпелі мал шаруашылығының өзі өмір сүре ... ... ... ат ... өзін ғана алып ... ... де ... етіп отырған. Ғұндардың аттарының көпшілігінің
шоқтығы аласа, жатаған, дене бітімі тығыз да ... басы ... ... Олар ... ... жарлауыт тау қыраттарына емін-еркін шығып,
өзен-сулардан ... өте ... ... «Тау ... ... ... тау өзеңдерінен көктсй өтіп, олардан шығарда Кіндік патшалықтың
аттары сюннулар аттарына ілесе алмай қалады» - деп ... ... ... ... қойы да ... күллі қажетіне жараған.
Ғұндар шаруашылығының жүйесін алғашқы қауымдық ... ... мал ... деп ... ... ... отырықшылық пен
егіншілік те болған. Деректерде «терістік жерлерінде ызғар ерте түссді,
бірақ, тары себу ... ... ... ғұн ... оны сеуіп
отырады» - деп хабарлайды.
Ғұндар өмірінде аңшылық та үлксн орын алған. Бұл жөнінде деректерде:
«Балалардың ... ... ... ... ... мен ... атуына
болады; біраз өсксннен кейін олар түлкі мен қоянды атып ... ... ... ... әдет-ғұрпптары бойынша тыныш кездсрі малын
жайып келе жатып, жолай аң мен құстарды атып тіршілік қажстінс ... ... ... ... ... ... ... кәсібінің өркен жайғаны металдан, сүйек
пен мүйізден, тас пен ... ... ... бұйымдардың көп,
табылғанынан бслгілі. ... ... ... немесе құмыра
шеңбсрінде жасалған керамика, ... мен ... ... құмырашы
өнерінің жоғары дәрежеде өркендегенінің дәлслі. Қазба жұмыстары ксзінде
ғұндар қабырларынан жергілікті өндіріс заттарымсн бірге, шетелдік ... ... ... бір ... ... ... қытайдың ағаштан, лактеп
жасалған қымбат мүліктері, айналар мен ... ... ... ... арқылы келген.
5. ҒҰНДАРДЫҢ ҚОҒАМЫ.
Ғұндар қоғамындада патриархалды-рулық қарым-қатынастардың белгілері
өте күшті болған. Дерсктердсгі ... ... ... 24 ... ... ... ... ұлықтары (атамандар) тұрған. Ағамандар
кеңесі мен халық жиналысы жумыс істеген. Дсрсктер: ... жыл ... ... ... бас ... одсті бар сді, онда жылдың бірінші, бссінші жоне
тогызыншы айында ... деп ... күні ... ... ... ... ... ұрпақ ұлықтары мемлскст істсрі жөнінде кен, отырып
кеңескен, ат жарыс псн түйе бөмгслсрін қызықтап көңілдерін көтерген» - ... ... ... ... ... жаңа ... қатынас белгілсрі
пісіп, жетіліп келс жатады. Бұл процесстін. негізінде ... ... ... ... ... ... Оның бір ... айырбас пен
сауданың дамығаны-тұғын. Қазбалардан табылған алтыннан жасалған бұйымдар,
шстслдік қымбат тауарлары ... ... ... қажстінін,
өсксндігін керсетсді. Дсректер ғұндардын, арасында малға жске-отбасының
және жекебас мсншігінің болғанын ... ... ... жеке меншікпен
біргс, дсрсктер жер-суға да жеке бас ... ... ... «Сол
сияқты әркімнің де бөлініп берілген тоқымдай жсрі болады». - делінген
дсректе, ... ... ... сол жер ... жске шаруашылыққа
жатады».
Ғұндардың қарауында әскери тұтқындар қатарынан құрылған кұлдары және
қоластындағы облыстар халқы болған. Олар ... ... ... ... жәнс ... рстінде пайдаланылған.
Жазба дсректер сол сияқты ғұндар қоғамындағы өкіметтің тұрпаты туралы
мәлімет те қалдырған. Елді шаньюй басқарған, ол шексіз ... ... ... ... аты ... деп ... ... жүреді. Жазба дсрсктер
куәлігіне қарасақ, оларда шаньюйдін, ұлдары, аға-інілері ... ... ... ... саны ... 24 ... ... мсншігінде көшіп-қонатын жер-сулары болған. Дерсктерде қара
халықтарды қанау құралы ... ... да ... ... ... арасында мал мен жерге жске ... ... ... ... аппараттын құрылуы, қанаудың бір түрі рстінпе ... ... ... ... ... ... ... жаңа кезснгс -
таптық қоғам мен мсмлекетке өту кезсңін ала кследі.
6. ҒҰНДАРДЫҢ ... ... ... ... ... ... ... кезде алынды. Ғұндардың тұрмысын сипаттауда шонжарлар мен қатардағы
жауынгерлер қойылған қабірлердің ... ... ... ... ... ... 53 ... қою әдет-ғұрпының байлығымен
таңдандырады, мұның өзі мүлік ... ... ... жіктелуін де,
олардың ақсүйектерінің пәрменділігін де көрсетеді.
Ғұндар киіз үйлерде ... ... ... ... тұрғын үйлері де
болған. Иволгинское қала ... ... сол жақ ... ... ... 12 км) 54 ... ... ғұндарда жылы тұрғын үй
едені жер, жартылай жертөле ... ... ... ... үйдің
қабырғалары іш жағынан ... ... ... ... ... ... ... қабықпен және шыммен жапқан. Ғұндардың тұрғын үйлерінде
үйді жылыту жүйесі ... жер ... ... ... ... үйді ... болған. Олардың үстіне адам жататын
нарлар салынған.
Ғұндардың киімі теріден, аң терісінен және ... ... ... ... тігілген. Дәулетті ғұндар жеңіл киімдерін Қытай ... ... ... ... көбі ... ... ... - бешпент немесе жұқа ... мен ... ... ... не aң ... ... тігілетін болған. Байлары
көбіндс ғажайып ксрсмсттер мсн аңдар бейнеленген алтын, күміс және қола,
оның өнінде ... бір ... ... ... дәрежесін, пормепділігіп,
баіілыгын бейнелейтін болған.
Ғұндарда колөнер кеңінен дамыған. Темір, қола ... ... ... те ... ... ... жеткен. Зергерлік өисрі
полихромдық стильде орындалған бұйымдармен сипатталады, ал бұл ... ... ... роль атқарды .
Ғұндар тұрмыста және шаруашылықта темір бұйымдарды - қару мен ... ... ... жалпақ келетін, екі жүзді, ... ... ... ай ... және ... бәйегі бар қанжарлар болды. Темірді
қыздырып соғып, жебе ... екі ... ... үш ... ... ... ... бар шомбал 56 жебе ұштары жасалды. Балқытып барып, қалыпқа қүйып бұйым
жасау әлі ... ... ... ... ... ... сияқты буйымдар жасауға
темір сирек қолданылды. Бұрынғыдай қоладан сәндік заттар және ... ... ... ... ... және құю ... әр түрлі
тоғалар, ат-тұрманың сәндейтін қаптырмалар, түйреуіштер, кішкене қоңыраулар
мен малдың мойнына ... ... ... ... ... еңбек
қүралдары да істелетін болған.
Ағаштан тұтқасы бар, цилиндр бітімдес текше тостағандар, табак, жүк
аяқ, бесік ... ... ... ... ... ... мен шот болған.
Қыш ыдыстар бітімі мен сыйымдылығы жағынан әр ... ... ... сапты аяқтар, қазандар болды. Қазанды қоладан құйып та жасаған.
Иленген теріден киім, аяқ киім, қорамсақ, қалқан, белбеу, ат-тұрман
жасайтын ... жүн және ... ... ... орын ... ... кезінде қыштан және тастан жасалған көптеген ұршықбастар ... ... ... - оның бір ... ... немесе конус тәрііді
ұршықбас кигізілген. Салмақты ұршықты тездетіп шиырғанда жіп ... ... ... ... әр ... ... Ғұндардың материалдық мәдениеті
алғашқы кезде өздерінің ерекшеліктерін сақтап келсе де, кейін ... ... ... түскен.
ҚОРЫТЫНДЫ
Көшпелі өмір мал бағу мен оны қорғау ұшін жылқыны мініс кұралы ... ... жол ... ... езі ... пен ... қаруланған
топтардан тұратын атты әсксрдің пайда болуьша әкелді. Көшпелі ... ... ... ... ... ... қоғамға ұқсайтын.
"Алтын адам" дәуіріндегі және онан кейінгі сақ ... ... ... ... Ең ... ... ... тайлалар үлкен тайпалық одақтарға бірікті. Осы тайпалық одақтар
алғашқы мемлекеттік кұрылымдар болды. Себебі оларды ... ... ... ... Сақ патшалары әскер басы болып саналып, соғыс
және бітім мәселесін, көшіп-қону, ... ... ... Сақ тайпаларындағы патшалық билік тек бір рудың қолында болды деп
есептеуге болады. Кейде патшалардың рөлінде ... де ... Есік ... ... ... ... ... кеткен сақтардың
патшазадасы оларда мемлекеттік институттың кеп белгілерінщ ... ... ... ... Кир ... ... ... Томиристің де патшалытының мемлекеттік ... ... ... ... елдер мен парсылардың шабуылы, кейінірек А. Македонскийдің
әскерінің ... тағы ... ... ... ... ... ... күшеюіне, әсіресе сыртқы жаудан ұйымдасып
қорғануга ... ... ... көреміз.
Сақтар қоғамында көсемдерге әлі де болса халық жиналысымен есептесуге
тура келген.
Б.Э.Д. IV-III ... ... ... ең ... бірі - жазу ... болған:. Жазудың пайда болуы адамзат
өркениетінің ең зор жетістіктерінің де бірі еді. Ал жазу ... ... даму ... ... ... ... мекендеген алгашқы көшпелі тайпалар одағының
бірлестігі сақтар ... ... ... ... ... ... - ... демократия кезеңінде өмір сүрді. Сонымен катар
сақтарда мемлекеттің қалыптасу белгілері де ... ... ... сыртқы жаулармен күрестің ықпал етуімен сақтар бірлестігі әлі ... ... ... ... ... ... болды.
ҚОЛДАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Қазақ ССР тарихы», І-том, 55-бет, Алматы, 1957
1. «Қазақ совет энциклопедиясы», 3-том, 449-бет.
1. Хан патшалығы тарихы, Батыс өңір ... ... К. ... I том. - Қаз. ... ... 1963.
1. Энгельс Ф. Семьяның, жеке меншіктік және ... ... ... ... ... В. И. Бақытсыз бітім туралы мәселенің тарихы жөнінде. ... үш ... ... ... В. И, ... мемлекеттік тіл қажет пе? - Шығармалар толық
жинағы, 24-том.
1. ... В. И. ... ... Шығармалар толық жинағы, 29-том.
1. Ленин В. И. Мемлекет туралы. Шығармалар толық жинағы, 29-том.
2. Лепин В. И. ... ... және ... ... ... үшінші съезі. Шығармалар. 26-том.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ерте орта ғасырлардағы түркілер құрған мемлекеттер62 бет
Көне Түркі дәуіріндегі Қазақстан12 бет
Тараз қаласының тарихы4 бет
Ғұндар, сақтар, қаңлылар, үйсіндер тарихы21 бет
Ғұндар. саяси тарихы. шаруашылығы. мәдениеті2 бет
Қазақстан жеріндегі алғашқы мемлекеттік құрылымдар олардың саяси-құқықтық қатынастары3 бет
Қазақстан тарихы32 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Қазақстан тарихы пәнінен лекциялар69 бет
Қазақстан тарихы туралы15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь