Қаржылық тәуекел

1 Қаржы тәуекелі және оны басқару негіздері
1.1 Тәуекел мәні, мазмұны және түрлері
1.2 Қаржылық тәуекелдерді басқару жүйесінің ерекшеліктері
1.3 Қаржылық тәуекелді төмендету тәсілдері
2 Банктерде қаржылық тәуекелдерді басқару тәжірибесі («Kaspi Bank» АҚ.ның нақты мәліметтері негізінде)
2.1 «Kaspi Bank» АҚ.ның қаржылық жағдайын талдау
2.2. Активтер мен пассивтерді басқару шеңберінде банктегі қаржылық тәуекелдерді басқаруды талдау
3 Банктік қаржылық тәуекелдерді басқарудағы проблемалар және оларды шешудің жолдары
3.1 Банктік қаржылық тәуекелдерді басқарудың қазіргі заманғы проблемалары
3.2 Қаржылық тәуекелді басқарудың шетелдік тәжірибесі
3.3 Банктік қаржылық тәуекелдерді жетілдіру жолдары
Тәуекел табиғаттың түрлі құбылыстары және қоғамның қызмет түрлерінің ерекшелігінен туындайтын мүмкін болатын жоғалтулар қаупімен түсіндіріледі.
Экономикалық категория ретінде тәуекел өзімен бірге болуы мүмкін немесе болмауы да мүмкін жағдайларды ұсынады. Мұндай жағдайдың туындауы салдарынан келесідей үш экономикалық нәтиже болуы мүмкін: жағымсыз (ұтылыс, зиян, шығын), нольдік, жағымды (ұтыс, пайда, табыс).
Тәуекелді басқаруға болады, яғни тәуекелдік жағдай туындауын белгілі бір шекте болжамдау және тәуекел дәрежесін төмендету үшін шаралар қабылдауға мүмкіндік беретін түрлі шаралар қолдануға болады.
Көбінесе тәуекелді басқаруды ұйымдастыру тиімділігі тәуекелдің сыныптамасына тәуелді.
Мүмкін болатын нәтижеге (тәуекелдік жағдайдың нәтижесіне) байланысты қаржылық тәуекелдер екі үлкен топқа бөлуге болады: таза және спекулятивтік.
Спекулятивтік қаржылық тәуекелдер жағымды да, жағымсыз да нәтиже алу мүмкіндігімен сипатталады. Бұл тәуекел түрлеріне коммерциялық қаржылық тәуекелдер бөлімі болып табылатын қаржы қаржылық тәуекелдері жатады.
Қаржы тәуекелі банк қаржылық институттармен (банктер, қаржылық, инвестициялық, сақтандыру компаниялары, биржалар және т.б.) қатынасы процесінде пайда болады.
Қаржы тәуекелінің туындау себептері – инфляциялық факторлар, банктің есептік мөлшерлемелерінің өсуі, бағалы қағаздар құнының төмендеуі және т.б.
Қаржы қаржылық тәуекелдері екі түрге бөлінеді:
1) ақшаның сатып алу қабілеттілігімен байланысты қаржылық тәуекелдер;
2) капитал салымдарымен байланысты қаржылық тәуекелдер (инвестициялық қаржылық тәуекелдер).
Ақшаның сатып алу қабілеттілігімен байланысты қаржылық тәуекелдерге қаржылық тәуекелдердің келесі түрлері жатады: инфляциялық және дефляциялық қаржылық тәуекелдер, валюталық қаржылық тәуекелдер, өтімділік тәуекелі.
Инфляция ақшаның құнсыздануы болып табылады, бағалар өседі. Дефляция – инфляцияға кері процесс, ол бағалардың төмендеуінен және соған сәйкес ақшаның сатып алу қабілетінің жоғарылауынан көрінеді.
Инфляциялық тәуекел – инфляция өсімі кезінде нақты сатып алу қабілеттілігі көзқарасынан өсуден көрі алынатын ақшалай табыстар тез құнсыздануындағы тәуекел. Мұндай жағдайда кәсіпкер нақты шығыстарға тап болады.
        
        1 Қаржы тәуекелі және оны басқару негіздері
1.1 Тәуекел мәні, мазмұны және түрлері
Тәуекел табиғаттың түрлі құбылыстары және ... ... ... ... ... болатын жоғалтулар қаупімен түсіндіріледі.
Экономикалық категория ретінде тәуекел өзімен бірге болуы ... ... да ... ... ... ... ... туындауы
салдарынан келесідей үш экономикалық нәтиже болуы мүмкін: жағымсыз (ұтылыс,
зиян, шығын), нольдік, жағымды (ұтыс, пайда, табыс).
Тәуекелді басқаруға ... яғни ... ... туындауын белгілі
бір шекте болжамдау және тәуекел ... ... үшін ... ... ... ... ... қолдануға болады.
Көбінесе тәуекелді басқаруды ... ... ... ... болатын нәтижеге (тәуекелдік жағдайдың нәтижесіне) байланысты
қаржылық тәуекелдер екі үлкен топқа бөлуге ... таза және ... ... тәуекелдер жағымды да, жағымсыз да нәтиже алу
мүмкіндігімен сипатталады. Бұл ... ... ... ... ... болып табылатын қаржы қаржылық тәуекелдері жатады.
Қаржы тәуекелі банк қаржылық институттармен (банктер, қаржылық,
инвестициялық, ... ... ... және т.б.) ... ... ... тәуекелінің туындау себептері – инфляциялық факторлар, банктің
есептік мөлшерлемелерінің өсуі, бағалы қағаздар құнының төмендеуі және т.б.
Қаржы ... ... екі ... ... ... сатып алу қабілеттілігімен байланысты қаржылық тәуекелдер;
2) капитал салымдарымен ... ... ... ... тәуекелдер).
Ақшаның сатып алу қабілеттілігімен байланысты қаржылық
тәуекелдерге қаржылық тәуекелдердің келесі түрлері ... ... ... ... ... валюталық қаржылық тәуекелдер, өтімділік
тәуекелі.
Инфляция ақшаның құнсыздануы болып табылады, бағалар ... ... ... кері ... ол ... төмендеуінен және соған ... ... алу ... ... ... ...... өсімі кезінде нақты ... ... ... ... көрі ... ... табыстар тез
құнсыздануындағы тәуекел. Мұндай жағдайда кәсіпкер нақты ... ... ...... ... кезінде бағалар деңгейі
төмендейді, ... ... ... нашарлайды табыс
төмендейді.
Валюталық қаржылық тәуекелдер сыртқы ... ... және ... ... операцияларды жүргізу кезінде бір шетелдік валюта бағамының
басқа валюта ... ... ... байланысты валюталық жоғалту
қаупімен түсіндіріледі.
Өтімділік тәуекелі – тұтынушылық құнының және ... ... ... ... ... немесе басқа да тауарларды ... ... ... жоғалтулармен байланысты қаржылық тәуекелдер.
Инвестициялық қаржылық тәуекелдер келесі ішкі жүйелік қаржылық
тәуекелдерді ... ... ... ... ... ... ... тәуекелі;
3) тікелей қаржылық жоғалтулар тәуекелі.
Жіберіліп қойған пайда ...... бір ... ... ... ... т.с.с.) іске асырмау нәтижесінде
жанама (қосымша) қаржылық зиянның (алынбаған табыс) туындау ... ... ... портфельдік инвестициялар, салымдар
және несиелер бойынша ... және ... ... ... ... ... инвестициялар инвестициялық портфельдің пайда болуымен
байланысты және ... ... және ... ... сатып алумен
түсіндіріледі. «Портфельдік» ... ... ... «Porte foglio» ... бар ... ... жиынтығын білдіреді. Табыстылықтың
төмендеу тәуекелі келесідей тәуекел түрлерінен тұрады: ... ... және ... ... ... ... ... тартылған қаражаттар бойынша төленетін
пайыздық мөлшерлемелер ұсынылған несиелер бойынша мөлшерлемелерден жоғары
болып кетуі нәтижесіндегі коммерциялық ... ... ... институтардың жоғалту қауіптері жатады. Пайыздық қаржылық
тәуекелдерге сонымен қатар акциялар бойынша дивидендтердің, облигациялар,
сертификаттар және ... ... ... ... ... өзгерісімен байланысты инвесторлар жоғалтулар тәуекелі
жатады.
Пайыздың нарықтық мөлшерлемесінің өсімі бағалы қағаздардың ... ... алып ... әсіресе тұрақты пайызды облигацияларға
қатысты. ... ... ... ... ... ... бойынша
шығарылған және шығару шарттары бойынша ... ... ... ... қағаздардың массалық алынып тасталуының ... ... ... ... ... ... пайыздың өсуі
кезінде тұрақты пайыздық орта мерзімді және ұзақ мерзімді бағалы қағаздарға
өз қаражатын салған инвестор ... ... ... мүмкін. Басқаша
айтқанда, инвестор пайыздың жоғарылауы есебінен табыстар өсімін ала алатын
еді, бірақ ... ... ... өз ... ... ... ... орташа нарықтық пайыздың
төмендеуі кезінде тұрақты пайызды орта мерзімді және ұзақ мерзімді бағалы
қағаздарды ... ... ... ... ... ұшырауы мүмкін.
Басқаша айтқанда, эмитент нарықтан төмен пайызды қаражаттар ... ... ... ол өзі ... бағалы қағаздармен байланысты.
Тәуекелдің бұл түрі инфляция жағдайында пайыздық ... ... ... қысқа мерзімді бағалы қағаздар үшін де мән береді.
Несиелік ...... ... ... қарыз және несиегерге
жататын пайыздардың төленбей қалу ... ... ... ... қатар
қарыздық бағалы қағаздар шығарған эмитент қағаздар бойынша ... ... ... ... ... алмайтын жағдай да жатады.
Сонымен қатар несиелік тәуекел тікелей қаржылық жоғалтулар түрлілігі болуы
мүмкін.
Тікелей қаржылық жоғалтулар тәуекелі келесі түрлерін қамтиды: ... ... ... ... ... сонымен қатар несиелік
тәуекел.
Биржалық қаржылық тәуекелдер өзімен бірге ... ... ... ... Бұл қаржылық тәуекелдерге келесілер жатады:
коммерциялық мәмілелер ... ... ... ... фирманың
комиссиялық сыйақы төлемеу тәуекелі және т.б.
Селективтік қаржылық тәуекелдер (латын ... selectio – ... ... ... ... басқа бағалы қағаздармен
салыстырғанда инвестициялау үшін бағалы қағаздардың түрін, ... ... ... емес ... ... ... ... бірге капитал салымының әдісін дұрыс емес
таңдау, кәсіпкердің меншікті капиталын толық жоғалту және ... ... ... ... ... ... ... қауіпті
ұсынады. Нәтижесінде кәсіпкер банкротқа ұшырайды.
Қаржы тәуекелі өзімен ... ... ... ... Берілген
қаржылық актив немесе капитал салымының түрі үшін тәуекел ... ... ... ... ... ... бүгінгі күнде
контрактіге отырған кезден, уақыттан мәміле бойынша төлем мерзіміне дейінгі
уақытқа байланысты, себебі ... ... ... ... ... өсуде.
Шетелдік тәжірибеде капитал салымы тәуекелін ... ... ... ... ... ұсынылады.
Бұл әдіс инвестициялық жобаның ... ... ... ... ... ... ағымдарын нақты анықтауға
мүмкіндік береді. Егер капитал салымы жобасы бірінші ... ... онда ... ... ол ... ... түрлі мерзімдердегі ақша ағымдары бір-бірінен тәуелсіз болатын
болса, онда әр уақыт мерзімі үшін ақша ... ... ... ... ... ... ақша ағымдары арасында байланыс болған жағдайда
бұл ... ... оның ... келешектегі жағдай қалай
болатынын елестетіп көруге болады.
Тәуекелдің тұжырымдамасы адамзатқа ежелден-ақ таныс. Өйткені тәуекел
біздің ... ... ... ... келеді. Тәуекел деп оқиғаның болу
немесе болмау мүмкіндігін жүз ... ... ... ... Кез ... адам ... ... төмендетуге тырысады. Өйткені
жағымсыз оқиғаның болу жағдайында ... ... адам ... ... ... төмендету мақсатында біз екі немесе одан да көп
баламалардың бар ... ... ... таңдау құқығына ие болғымыз келеді.
Тәуекел деңгейі мен табыстылық деңгейі өзара пропорционал ... ... ... ... ... ... болса, табыстылық деңгейі де соғұрлым
жоғары болады. ... ... ... ... ... ... та төмен
болады. Сондықтан кез-келген кәсіпорын табыс пен тәуекел деңгейлерінің
арасынан ең ... ... ... ... ... ... ескере отырып, банк үшін тәуекелді басқару ең
маңызды мәселелердің бірі болып келетінін ... ... жөн. ... ... ... ... процесінен бастап бүкіл қызмет ету уақтысында
банктің іс-әрекеті көптеген тәуекелдерге ... ... ... ... банктің болашақта банкроттыққа ұшырауы немесе ұшырамауы банктің
тәуекелді басқаруымен ... ... ... деп ... ... ... кері әсер ететін оқиғалардың болу ықтималдығын айтамыз. Тәуекел
жағымсыз оқиғаның болу ықтималдығымен сипатталады. Бұл ... ... ... ... берілген несиелердің қайтарылмауына байланысты
шығындардың пайда болуы, базалық ресурстардың азаюы, ... ... ... ... төленбеуі және тағы басқалары. Бірақ
тәуекел ... ... ... болса, жоғары табыс алу ықтималдығы да
соншалықты төмен болады. Сондықтан ... банк ... ... ... және ... ... ... іс-әрекеттерге жұмсауға тырысады.
Егер де банк өз қызметін бірінші бөлікте ұйымдастырса, мұндай ... ... өте ... ... Банк ұзақ ... бұл ... қызмет етсе
үлкен проблемаларға жүгінеді. Бұл бөлікті жеткіліксіз табыс бөлігі деп
атауға болады.
Ал, екінші ... ... ... банк ... ... ... мұндай банктің жоғары табыс алу ықтималдығы ... Бұл ... ... ... бару ... деп ... ... өз қызметін үшінші бөлікте ұйымдастыратын болса, өзін ... ... ... етеді және негізделген тәуекел деңгейін
қабылдайды. ... мен ... ... ... қатынасы осы бөлікте
орнығады.
Банктің басқармасы тәуекелдің пайда болу көздеріне және пайда ... аса ... ... ... ... ... ... үш көзін
атап өтуге болады. Алғашқы екі түрі объективті сипатта, ... ... ... ... тәуелсіз болады. Ал, ... ... ... ... яғни банк ... ... болып келеді.
Нарықтық тәуекел деп әр түрлі активтер құнының өзгеруіне тәуелді
қаржылық жағдайды айтамыз. Ол мыналардан тұрады:
1) ... ...... проценттік тәуекелдің өзгеруімен
байланысты тәуекелдің түрі.
2) Валюталық ...... ... ... байланысты
тәуекелдің түрі.
3) Инвестициялық тәуекел – қор нарығындағы өзгерістермен байланысты
тәуекелдің түрі.
1-сурет. ... ... ... болу ... ... тәуекелі немесе қаржылық тәуекел – контрагенттің өз
міндеттемелерін орындамауына немесе берілген несиені қайтармауына
байланысты тәуекелді айтамыз.
3) ... ... ... ... Ол ... тұрады:
а) Оперативтік тәуекел – банктің кейбір функцияларымен байланысты
тәуекелді айтамыз. Оларға мыналар жатады: ... ... ... және технологиялық жабдықтармен қамтамасыз етілу
дәрежесі, кадрлардың мамандану деңгейі, банктің өз қызметін жедел және
нақты орындау қабілеті.
ә) Стратегиялық ... – банк ... ... ұйымдаспауымен немесе
жіберілген қателермен байланысты тәуекелдің түрі. Олар: шешім қабылдау үшін
ақпараттық ... ... ... ... математикалық
модельдерін сапасының төмен болуы, болжау және жоспарлау әдістемелерінің
толық еместігі.
Тәуекел дәңгейіне әсер ететін факторларды ішкі және ... деп ... ... ... факторлар келесі жиі кездесетін банктік
тәуекелдердің пайда болуына ... бола ... ... ... тез ... ... айналдыру немесе
міндеттемелерді орындау үшін керек ресурстарды тарту қабілетін жоғалтумен
байланысты;
2)проценттік тәуекел нарықтағы ... ... ... ... ... алушының өз міндеттемелерін орындамауымен
байланысты;
4)нарықтық немесе инвестициялық тәуекел бағалы қағаздардың мүмкін
болатын құнсыздануымен ... ... ... ... жағдайдың тұрақтылығымен
сипатталады;
6)валюталық тәуекел валюталық бағамның ... ... ... ... төлемдерді жүргізу барысында ... ... ... кезінде пайда болады;
8)экономикалық тәуекел өндіріс салаларында және ... ... ... ... ... ... болады;
9)келеңсіз жағдай тәуекелі ... ... ... ... ... ... ... тәуекелдің түрі;
Осылайша банктік тәуекелдердің түрлерін жіктеу мақсатында тәуекелдерді
мына элементтер бойынша топтаймыз:
1)коммерциялық банктің түрі мен ... ... ... ... болу ... ... ету аясы;
3)банк клиенттерінің құрамы;
4)тәуекелділікті есептеу әдістері;
5)банктік тәуекелдің деңгейі;
6)тәуекелді уақыт тұрғысынан үлестіру;
7)тәуекелді есепке алу ... ... ... ... ... банктердің түрлері немесе мамандану саласы. Қазіргі
кезде коммерциялық банктердің мамандану саласына ... үш ... ... ... салалық және әмбебап (2-сурет).
Маманданған банктердің қызметі белгілі бір ... ... ... ... Банк ... қызмет көрсету саласына тән
тәуекелдердің түрі жиі ... ... ... банктер жаңа
технологияларды несиелендірумен байланысты тәуекелдерге жиі кезігеді. Ал,
әмбебап банктерде тәуекелдің барлық ... жиі ... ... ... ... ... болу немесе ықпал ету аясына ... және ... деп ... ... Сыртқы тәуекелге банктің немесе
клиенттің іс-әрекеттеріне тәуелді емес тәуекел ... ... ... көп ... әсер ... ... саяси, экономикалық,
демографиялық, әлеуметтік, географиялық және тағы ... ... ... ... ... жіктелуі
Ішкі тәуекелге банктің және оның клиенттерінің іс-әрекеттерімен
байланысты ... ... ... ... ... Ішкі ... ... банк басқармасы іс-әрекетінің белсенділігі, ... ... ... және тағы басқа факторлар. Сыртқы тәуекелге
мемлекеттік тәуекел, валюталық тәуекел, табиғи апаттар тәуекелі жатады, ал
ішкі тәуекелдерге банк ... ... ... ... ... коммерциялық банктердің түрлері жатқызылады (3-сурет).
3-сурет . Банктік тәуекелдердің ықпал ету аясы
Ал, қазақстандық экономистер ішкі және сыртқы тәуекелдерді ... ... ... ... ... ... ... банктік тәуекелдер
Мұндағы негізгі ерекшелік сыртқы ... ... ... деп ... ... ... табылады. Ал ішкі тәуекелдер
әкімшілік, қаржылық және ұйымдастырушылық деп үшке бөлінген. Басқарылмайтын
сыртқы тәуекелдерге ... ... ... ... ... проценттік тәуекелдер жатады. Ал әкімшілік тәуекелдерге
құрылымдық, басқару, ынталандыру, бақылау, стратегиялық тәуекелдер ... ... ... ... диверсификациялық,
табыстылықтың төмендеу тәуекелдері жатады. Ұйымдастырушылық тәуекелдерге
ақпараттық, ... жаңа ... ... ... ... Банк ... ... Клиенттің құрамына байланысты әр банк
тәуекелді ... ... және ... ... ... ... банк ... байланысты тәуекелдердің толық ... ... ... ... ... кіші, орта және ірі деп
үш топқа ... ... Кіші және орта ... алушылар немесе клиенттер
нарықтағы өзгерістерге тез бейімделеді. Олардың құрылымы өте ... ... ... ... ... ... табыс алу мақсатында кәсіби
бағытын жедел өзгерте алады. Бірақ мұндай банктердың меншікті капиталы ... ... олар ... ... ... ... ... төтеп бере алмай банкроттыққа ұшырайды. Меншікке қатысына
байланысты ... ... ... ... ... ... кооперативтік деп бөлінеді. Меншікке қатысына байланысты әр
түрлі банктерда ... ... де әр ... ... ... ... ... қызмет көрсетпес бұрын немесе несие берместен бұрын клиенттер
портфелінің сапасын тексереді.
5-сурет. Банк клиенттерінің құрамы
Осылайша банк өз ... ... үшін және ... ... ... ұстау үшін үнемі түрде клиенттер портфелінің сапасын тексере
отырып нақты және потенциалды ... ... ... ... ... (талдау) әдістері. Тәуекелді талдау арқылы банк
жобаға қатысу кезінде қаржылық ... ... ... ... ... кестедегідей жүргізіледі (6-сурет).
Тәуекелді талдау кезінде бір бірімен тығыз байланысты екі әдісті қолдануға
болады. Олар: сандық және ... ... ... ... ... ... негізгі мақсаттары – тәуекелдің факторларын, пайда болу кезеңдерін,
пайда болуының мүмкін аймағын анықтау ... ... ... ... үш элементтен тұрады: тәуекелдің ұзақтығы,
көлемі, ... ... ... ... сандық талдаудың ... ... ... болып табылады: статистикалық, аналитикалық,
сараптамалық және тағы басқалары.
5) ... ... ... ... ... ... оқиғаның
болу ықтималдығымен сипатталады. Ол процент ... ... ... ... ... ... Банкінің 2002 жылдың үшінші шілдесінде
бекіткен ... ... ... үшін ... ... туралы
ережеге» сәйкес тәуекелдің деңгейіне байланысты банк активтері ірі бес
топқа бөлінген. ... ... ... ... ... ... ... металдар, үкіметке берілген несие, Ұлттық Банкке
берілген несие, Ұлттық ... ... ... ... ... тағы басқалары жатады.
6-сурет. Тәуекелді есептеу(талдау) әдістері
Бұл топтағы активтердің тәуекелділік деңгейі 0-ге тең. Екінші топтағы
активтерге жергілікті билік ... ... ... ... ЖАҚ
«Қазақстан ипотекалық компаниясының» бағалы қағаздары. Бұл ... ... 0.2-ге тең. ... ... активтерге аффинирленбеген
бағалы металдар және тағы басқалары жатады және ... ... ... ... топтағы активтерге төлем бойынша есеп айырысулар, негізгі
құралдар, материалдық қорлар жатады және бұл ... ... ... 1-ге тең. ... ... әділеттік құны бойынша есептелетін
инвестициялар, субординацияланған қарыз, лицензияланған ... ... Бұл ... ... ... ... 1-ге тең.
6) Тәуекелді уақыт тұрғысынан үлестіру. Нарық ... ... ... ... банк үшін маңызды ... бірі ... ... ... ... ағымдағы, келешектегі және
бұрынғы деп үшке бөлінеді.
7-сурет. Банктік тәуекелдерді ... ... ... ... ... арқылы біз ағымдағы және ... ... ... ... Бұл үш ... ... бір
бірімен өте тығыз байланысты болып келеді. Мысалы, ағымдағы кезеңде несие
берілсе, ол ... ... ... ... ... көрініс
табады. Сондықтан да банк үшін тәуекелді уақыт тұрғысынан үлестіру маңызды
болып келеді.
7) Тәуекелді есепке алу ... ... алу ... ... баланстық және баланстан тыс, активтік және ... ... ... деп ... ... тәуекелдерді басқару мүмкіндігі. Басқару мүмкіндігіне
байланысты тәуекелдер ашық және ... ... ... Ашық ... жатпайды, ал жабық тәуекелдерді реттеуге болады.
1.2 Қаржылық ... ... ... ... жағдайында шешімдер қабылдау кезінде қолданылатын нақты
әдістер мен тәсілдер банктің ... ... ... ... ... ... ... Сонымен бірге тәуекелді басқару теориясы мен
практикасымен тәуекелді ... ... ... ... негізқалаушы
принциптер орнатылған. Біріншіден, ... ... ... ... етуге болады, екіншіден, азшылық үшін көпшілікпен
тәуекелге баруға болмайды.
Тәуекелдерді талдаудан кейін осы ... ... ... ... ... бұл ... ... бөлігі болып сақтандыру табылады.
Сақтандырудан басқа тәуекелден қашу ... оны ... алу, ... ... тәуекелдерді бөлу, қаражаттарды резервтеу, тәуекелдер
бойынша мүмкін болатын ... ... ... ... жүйесі
есебінен өтеу, кепілдік және т.б. ... ... ... ... ...... ... болу ықтималдылығын және
мүмкін жоғалтулар көлемін азайту. Тәуекелді басқару әдісін таңдау кезінде
тәуекел түрі ... ... ... ... ... есептеу, оны
тәуекелге ұшырауы мүмкін капитал көлемімен сәйкестендіріп, барлық мүмкін
шығысты меншікті қаржылық ресурстар ... ... ... ... жүйесінің қызметін тиімді жүргізу банкды ... ... ...... ... ... құруды
қарастырады. Бұл бөлімше міндетті түрде тәуекелді басқару бойынша мақсатты
шаралардың арнайы бағдарламасын ... ... ... ... ... ... ... қызметі мен
құрылымының негізгі элементі ішкі және сыртқы ... ... ... ... ... тәуекелдерді басқаруды қамтамасыз
ету тиіс. Тәуекелдер банк қызметтерінің түрлі жақтарына әсер етеді және ... ... ие ... ... ... бойынша жұмыстар
тәуекелдерді басқарудан бастау қажет, яғни тәуекелмен байланысты қаржылық
жоғалтуларды төмендетуге бағытталған банк үшін ... ... мен ... ... ... тиіс.
Банктің тәуекелді басқару бөлімшесі бірнеше топтардан тұруы қажет.
Бөлімшенің құрамына кіретін әр ... ... ... ... ... ... керек: ең алдымен - антитәуекелділік басқарушы, маркетинг бойынша
маман, қаржы ... ... ... ... жоспарлы-экономикалық
жұмыс бойынша, өндіріс бойынша маман.
Банктің басқармасы ... ... ... ... ... орын
алады, өйткені ол тәуекелді төмендету бойынша шаралар бағдарламасын
бекітеді, ... ... ... өткізу шешімдерін қабылдайды,
антитәуекелділік бағдарламамен бірге сыналатын шешімдер қабылдайды.
Тәуекелді басқару ... ... ... ... ... негізгі
өндірісітік және басқарушылық бөлімшелерінің ... ... ... есеп беру ... жағымсыз әсерін тигізеді, себебі бұл
шаралар жедел табыс ... ... ... ... ... тәуекелді
басқару бойнша соңғы шешімдерді банктің ... ... ең ... қабылдағаны үлкен маңыздылықты иеленеді.
Қаржылық тәуекелмен байланысты мүмкін ... ... ... кез ... банк өзі үшін ... ... ... қаржылық тәуекелмен байланысты мүмкін жоғалтуларды бағалау;
- фирма белгілі бір тәуекелдерді өзінде қалтыра ма, яғни олар ... ... бола ма, не олар ... ... басқа субъектілерге
беретіндігі туралы шешім қабылдауы тиіс;
- негізгі мақсаты мүмкін жоғалтуларды ... ... ... ... ... ... қажет.
Бұл міндеттерді тәуекелді басқару бойынша мақсатты шаралардың арнайы
бағдарламасын жасау ... ... ... менеджерде тәуекелді
басқару бойынша дұрыс шешім қабылдау үшін барлық қажетті ақпараттар болуы
тиіс.
Тәуекелді басқару бойынша ... ... кез ... ... ... ... банктің тәуекелділік жағдайларында ... ... ... ету ... табылады.
Қаржылық тәуекелмен байланысты қаржылық жоғалтуларды төмендету
мәселесін шешу ... ... ... ... бар ... жою,
мүмкін тәуекелдің алдын алу, мүмкін болатын ... ... ... алу,
мүмкін болатын зиянның жанама алдын алу.
Мұндай бағдарламаны талдауда тәуекелді басқару бойынша ... ... ... ... мен ... ... басқарудың мақсаттары мен міндеттерін жүзеге асыру
менеджерге фирма тәуекелдерін ... ... ... ... ... тәуекелді басқару бойынша мақсатты шаралардың арнайы бағдарламасын
жасауда негізге алатын ... ... ... ... ... ... ... тұрақтылығын қамтамасыз етуге негізделсе, онда
бағдарлама жасаушы жұмыс негізіне алатын ... ... ... қамтамасыз ететін тәуекелді басқару ... ... ... ... ... ... компанияның барлық тәуекелдерді сыртқы
ортаға шығаруға бағытталу принципі болып табылады.
Тәуекелді басқару ... мәні ... ... ... банктердың интегралдық құндылықтарын
сақтауға бағытталғандықтан, бұл функцияларды орындау фирма ... ... ... ... біріккен күштерімен жүзеге
асырылады. Тәуекелді басқару жүйесін орнату үшін ... ... ... ... әрдайым біріккен тренингтер жүргізілуі тиіс.
Жүргізілген зерттеулер нарық жағдайында бақылаудың мәні де өзгеретінін
көрсетті, ендігі уақытта ол:
– басқарушылық қызметтің ажырамас ... ... ... ... процесінде ақпараттық қамтамасыз етудің
көзі;
– басқарушылық шешімдердің орындалуы туралы қажетті ақпарат алуға
болатын кері байланыс ... ... ... ... тәуекелді оқиғаның салдарынан банкға шығын, залал
келтірілуі немесе банк имиджіне ... ... ... ал осы ... ... ... кейін ғана бағалау мүмкін. Тәуекелдің осындай көп
жақтылығы оны ... ... ... ... ... ... ал ... көп жіктелім мен тәсілдеме пайда болады. Кез келген өндірістік
және коммерциялық қызмет өзіне тән ... ... ... ... ... ... олардың тиімділігі ішінара ғана белгілі.
Тәуекел-менеджментті ұйымдастыру үшін банктердің қосымша қаржы шығыны,
басқару, ... және ... ... болуын, сонымен бірге тәуекелге
бас ұра алатын және банктің беделі, оның ... ... ... ... жөнінде сөз қозғалған қиын жағдайда жеке-дара дұрыс шешім
қабылдай ... ... ... мамандарды даярлауды қажет етеді.
Шетелдік тәжірибені зерттеу банк жүйесінде тәуекел-менеджментті
күшейту проблемасы батыс ... ... ... ... табылатынын
көрсетті. Осы елдерде сыртқы аудиторлар жылына бір рет жүзеге асыратын
сыртқы бақылаумен ... ... жол ... ... тәуекелдерді ерте білу және ықтимал шығындар мен залалдардың
алдын алу ... күн ... ... ішкі бақылаудың күшейгені
байқалады. Тәуекел-менеджмент бастапқы бақылау жүйесінен ерекшеленетін ішкі
бақылау жүйесінің маңызды элементі, сондай-ақ ... мен ... ... ... басқару, реттеу және бақылау жүйесі болып
табылады.
Қазақстанның Ұлттық банкі банк қызметінің ... ... ... ... келесі түрлерге бөлуді ұсынады:
– кредит тәуекелі;
– пайыз тәуекелі;
– өтімділіктің ысырап болу тәуекелі;
– операциялық тәуекел;
– валюталық тәуекел;
– баға ... ел ... ... құқықтық тәуекел;
– бедел тәуекелі.
Банк қызметінде кез келген операция орындағанда тәуекелдік болады,
өйткені тәуекелдіксіз ... ... ... ... ... ... ... басқару – іс жүзінде банк
қоржынымен, яғни банктің кірісін қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... болып табылады.
Банкроттық немесе банкды тарату адамдардың түрлі санаттарын (жеке
тұлғалар, ... ... ... ... ... ... орасан зор
қаржы қиындықтарына ұшыратады.
Тәуекелдерді басқару функциясы банк қызметінің барлық бағыттарымен
ұштасады. Бірқатар ... ... ... ... ең ... және инвестициялық қызметпен ... ... ... ... есеп ... және ағымдағы шоттардағы
қалдықтар түрінде қаражат ... ... ... ... ... ... ... құру тәуекел болуы мүмкін
операциялардың ашықтығы мен ... ... ... ... етуі ... ... тәуекел-менеджмент жүйесі банктің ішкі ... ... ... және ... принциптеріне сәйкес болуға тиіс:
– тұтастай ішкі бақылау жүйесіне қатысты және ... ... ... ... ... басқару жүйесін ұйымдастыруға ... ... ... факторларын басқаруға қатысты принциптер;
... ... ... ... ... ... ... принциптер.
Қорытындыланған сапа көрсеткіштерін ... үшін ... ... ... тән сипаттамалар ... ... ... ... ... ... ... әртараптандыру, дербестік,
егжей-тегжей стратегиясы. Соңғы ... ... ... ... механизмдері әзірленген болатын. Жүргізілген талдау тәуекелдерді
басқаруды келесі жүйеге біріктіру тәсілдемесін жасауға және әрбір ... ... ... ... жеке ... алуға
мүмкіндік береді (1-кесте):
1-кесте
Тәуекелдерді басқару жүйесі
|Тәуекелдерді басқару жүйесінің элементтері ... ... ... ... ... материалдық |
|ішінара немесе | ... ... бас ... | | |
|1 |2 |3 ... ... ... |1. ... ... |1. ... ... әріптестерді |барынша көп шамасын және |2. ... ... ... аз ... алдын |3. Ішкі бақылауды |
|2. Тәуекелі жоғары |ала ... ... ... бас |2. ... ... Тәуекелдер |
|тарту; ... ... ... ... Қисынсыз ысырапқа |3. Ықтимал ысыраптың | ... ... ... ... | ... ... ... ... ... ... |1. Өтімділік тәуекелі; |1. Пайыздық тәуекел; ... ... ... |2. ... тәуекел. |2. Қор тәуекелі; |
|3. Несиетік тәуекел; | |3. ... ... ... Инвестициялық | |4. ... ... ... | |5. ... |
| | ... ... ... ... ... тәуекелдерді басқару жүйелерін
қалыптастырғанда бірқатар қиындықтармен ... Осы ... ... түрінде құрылымдарға бөлуге болады:
1) Ұйымдастыру проблемалары: акционерлер ... ... ... ... баса ... ... ... қарамастан біздің тарихымызда сол немесе ... ... ету ... ... ... ... дағдарыстардың болмағанын)
жеткіліксіз түсіну;
2) Кадр проблемалары: тәуекелдерді ... ... ... ... ... құрылу тиімділігін
айтарлықтай төмендетеді, бұл ... ... ... ... ... әсер ... ... нақты тарихи және талдау деректерінің
болмауы немесе олардың қорытындыланбауы. Біздің ... ... және ... банк ... шеңберінде салыстырма талдау жасауға
мүмкіндік беретін әдістемелердің болмауы.
Ұқсас мысал ретінде ... ... ... ... стандарттарды (Базель ІІ) кезең-кезеңмен енгізу негізінде
тәуекелдерді басқару жүйесін ... ... ... Осы ... ... математикалық модельдерді қолдану нәтижесі ... ... ... ретінде қарастырылады. Базель ІІ-нің негізін қалаушы
бағыттарының біріне сәйкес мониторинг, яғни несиетік ... ... ... ... ... және ... мақсатында оны жүйелі түрде бақылау
қарастырылады. Мониторингпен қолданылу саласы, несиетік ... ... ... ... ... нарық ортасы және т.б. қамтылады.
Базель ІІ-де басқарушылық есеп тәуекелдерді ... ... ... болып табылады.
Тәуекел-менеджментті талдауда төмендегі факторлар назарға алынады:
– банк басшылығы біліктілігін, ... ... және ... ... ... тиіс;
– банк басшылығы заңнаманы және белгіленген ішкі ... ҚР ... және ... ... ішкі және ... аудиторлардың
ұсыныстарын сақтауға;
– банк басшылығы ... ... ... банк ... бейімделуін (тактика мен стратегияның ... ... банк ... тиісті ішкі жұмыс ережелерінің әзірленуі және
олардың ... үшін ... ... ... банк ... ... басқарудың тиісті ... ету ... ... ... банк ... ... ... кез келген көрінісі,
әсіресе банкмен ерекше қатынастар ... ... ... ... ... ... ... алушыларды бағалаудың жоғарыда көрсетілген жүйелерімен қоса,
батыс елдерінде соңғы он ... ... ... алушылардың сапасын
бағалауда статистикалық ... ... ... әдіс ... ... ... болады. Бұл модельді американдық экономистер жетпісінші
жылдардың соңында құрастырған. «Зет» моделі ... ... ... ... ... ... ... «Зеттің» мәні бірнеше айнымалылары
бар теңдеу арқылы шешіледі. Осы әдісті қолдана отырып американдық экономист
Альтман бес айнымалыны ұсыныс ...... ... ... ... – бөлінбеген табыстың активтер сомасына қатынасы;
Х3 – операциондық табыстың активтер ... ...... ... ... жалпы қарыз сомасына қатынасы;
Х5 – сату көлемінің активтер сомасына қатынасы.
Егер «Z» мәні 2,675-тен ... ... ... потенциалды
банкроттардың қатарына кіргізуге болады, ал егер «Z» мәні 2,675-тен ... ... ... ... ... ... ... бағалаудың моделін американдық экономист Чессер
ұсыныс етті. Оның ... ... алты ... ... – бағалы қағаздар мен кассадағы қолма-қол ақшаның ... ... – сату ... ... ... мен ... қолма-қол ақшаға
қатынасы;
Х3 – салықты есептемей тұрғандағы табыстың активтер ...... ... ... ... қатынасы;
Х5 – негізгі капиталдың акционерлік капиталға қатынасы;
Х6 – негізгі капиталдың таза сату көлеміне қатынасы.
Дамыған мемлекеттерде валюталық ... ... үш түрі ... ... ... ... тәуекел сауда операцияларымен, қаржылық инвестициямен
және дивиденттік төлемдермен байланысты. Операциялық ... ... ... мен ... ... ... тәуекел шетелдік инвестициямен және шетелдік
қарыздармен байланысты болып келеді. Ол ... мен ... ... ... ... баланс таптарының көрсеткіштерінің көлеміне
әсерін тигізеді.
Ал экономикалық тәуекел болса, болашақта жасалатын келісімшарттық
мәмілелермен ... ... түрі ... ... Ол ұзақ мерзімді
сипатта болады және оны жорамалдау жеңіл.
Валюталық ... ... және ... деп ... ... ... мәміле нарығы келісімшарт жасалғаннан кейін екі ... ... ... ... етеді. Сондықтан мұндай
операциялардың тәуекел ... ... ... спот пен ... ... ... ... бойынша тәуекел инвестордың несие
қабілеттілігімен сипатталады. Бұл мерзім неғұрлым ... ... ... өзгеру тәуекелі де жоғары болады. Клиенттер өз ... ... үшін ... мәмілелерді қолданады, ал банктер өз
клиенттеріне қызмет көрсету мақсатында осындай құралдарды қолдануға ... ... ... ... болғандықтан, банк өз кезегінде өзі де
мұндай ... ... ... ... мыналар жатады:
– форварттық валюталық операциялар;
– валюталық фьючерстер;
... ... своп ... ... ... фундаменталды талдау әдісі ... ... ... ... ... макроэкономикалық факторына
байланысты деп есептеледі. Сондықтан валюта бағамының өзгерісін талдау үшін
валютаны шығаратын ... ... ... дамуына талдау
жасайды.
Ал техникалық талдау әдісінің тұжырымдамасы бойынша мемлекеттің қысқа
мерзімдегі макроэкономикалық көрсеткіштері бағамның өзгерісінде ... деп ... ... ... және ... есептеулер
жүргізу арқылы нақты болжамдар есептеледі. Мұнда есептік база ... ... ... ... ... ... ... қолданылады
Әлемдік тәжірибеде өтімділікті басқарудың ... ... ... ... ... қордың пул әдісі;
– резервтік позицияны басқару әдісі;
– несиелік позицияны басқару әдісі;
– портфельді белсенді ... ... ... ... ... ... тартылу көздері көп болған
кезде қолданылады да, ... мен ... ... ... ... пул әдісі ақша нарығындағы операцияларға шек қойылған
уақытта қолданылады. Бұл әдіс бойынша қажетті өтімділік ... мен ... ... ... ... қаражаттардың көзін сәйкестендіру
қолданылады. Яғни, оның негізгі мақсаты - өтімділікті қамтамасыз ету ... ... ... және ... ... ... ... Резервтік позицияны басқару әдісі былайша сипатталады: ... ... ... ... ретті резервтер алдын ала құрылмайды;
4) Несиелік позицияны басқару әдісі бойынша банк өтімділігін ... ... ... несие арқылы өтейді;
5) портфельді белсенді басқару әдісі. Бұл ... ... яғни ... ресурстарды орналастыру тек ... ғана ... ... ... ... мен ... ... арқылы
жүргізіледі.
Банк үшін тәуекелдерді басқару өте маңызды ... ... ... мен ... ... ... Осы арқылы банк өзіндегі бар
ресурстар мен ... ... ... ... Стратегиялық
жоспарлау мен басқарудың негізгі мақсаты – операциялардың көлемін, табыс
деңгейін жоғарлату, акциялардың нарықтық құнын жоғарлату ... ... жаңа ... ... жоғары деңгейімен сипатталатын банк ... банк ... ие болу үшін ... ... ... механизмін
дамытады. Банктер тәуекелдің мүмкін болатын деңгейін анықтап, оның табысты
қандай дәрежеде ақтайтынын ... ... ... банк тәуекелдерді
анықтауға өзгертуге, бақылауға, деңгейін төмендетуге байланысты ... ... ... ... ... ... ... жүйесі
төмендегі суретте көрсетілген элементтерден тұрады (8-сурет).
8-сурет. Тәуекелді басқару жүйесінің элементтері
Банктік ... ... ... ... ... ... жүзеге асады.
Ондай шаралар стратегиялық басқару ... ... ... ... асуы ... ... ... басқаруға байланысты
банктер тарапынан көптеген жалпы және арнайы әдістер қолданылады. ... жиі ... ... ... ... ... ақпараттарды алу;
3) лимиттеу;
4) өзін-өзі сақтандыру;
5) хеджирлеу;
6) сапаны басқару.
1) Диверсификациялау арқылы ... ... бір ... ... жояды немесе төмендетеді.
2) Сақтандыру. Мейлінше, тәуекел деңгейі бар банк активтерінің барлық
түрлері сақтандырылуы керек;
3) ... ... ... ... алу ... ашық
позициялар кері мәмілелер арқылы хеджирлену керек;
4) Өзін-өзі сақтандыру. Банктің ... ... ... ... шығару және операциялар бойынша мүмкін шығындарды жабу үшін
мемлекеттен немесе құрылтайшылардан қосымша ... ... ... ... құралған резервтік қоры болуы керек.
5) Лимиттеу – ... ... ... мақсатымен партнерлар,
құралдар және көлемдері бойынша банктік операцияларды зерттеуді ... ... көп ... ... бар:
• әр контрпартнерлармен операциялар бойынша лимиттер;
• әр құрал, ... ... ... ... ... ... лимиттер;
• бір қарыз алушыға минималды қарыз мөлшері;
• баланстан тыс міндеттемелердің минималды мөлшері;
• келесі ... ... ... ашық ... минималды мүмкін
мөлшері;
• банктің әр бөлімшесі, әр құралы, әр позициясы бойынша пайда ... ... мен ... ... ... ақпараттарды алу практикада
келесі шаралардың көмегімен жүзеге асады:
• банктің ... ... ... бөлімшесінің материалдары және
мерзімді басылымдар бойынша ақпараттарды іздестіру;
• Блумберг, Телерейтер, Рейтер, Интернет ... ... ... және ... қызметтерді алу және аналитикалық
агенттіктердің мерзімді басылымдарына жазылу;
7) Сапаны басқару – ... ... ... ... ең көп
қолданылатын түрі. Оның негізгі мәні болып банк ... ... ... алу ... табылады. Мұндай тәсілмен басқару үшін банкке
маманданған қызметкерлер керек.
Қаржылық тәуекелді басқару. Банк үшін қаржылық ... ... ... ... ... Қаржылық тәуекел – негізгі қарызды және берілген қарыз
бойынша есептелген проценттерді қайтармауға байланысты туындайтын тәуеклдің
түрі. ... ... ... дәрежеде клиентке және банкке қатысы бар.
Ол мынадай факторлармен байланысты туындауы мүмкін: кәсіби белсенділіктің
төмендеуі, сұраныс ... ... ... ... және тағы ... ... ... тәуекелі негізінен екі тәуекелден тұрады: қаржылық
тәуекел және контрпартнер тәуекелі. Қаржылық тәуекел несиені уақтылы емес
немесе ... ... ... ... ал ... тәуекелі
контрпартнердың қаржылық жағдайының нашарлауымен ... ... ... туындайды.
Қаржылық тәуекел немесе негізгі соманың қайтарылмау тәуекелі келесідей
өндірістік мәселелермен түсіндіріледі: өндірістің құлдырауы, өнімге деген
сұраныстың ... және жеке ... ... ... ... ... ... деңгейі келемідей факторларға байланысты:
1) Ұзақ мерзімді приоритеттердің болмауы немесе банктің ... жиі ... ... ... ... ... болған клиенттерінің арасында несиенің үлкен
бөлігін орналастыруы;
3) Жағымсыз конъюнктуралық өзгерістермен сипатталатын географиялық
аймақтар мен ... банк ... көп ... ... етілмеген несиелер, күмәнді несиелер, қаржылық ... ... ... ... үлес ... көп ... ... жаңа сегменттеріндегі банк іс-әрекетінің тығыздығы.
Әр банк өзінің қаржылық саясатын жеке құрастырады. Сондықтан да, ... ... ... ... ... сомасы мен есептелген
проценттерді өтеу ерекшеліктері бар. Банктің қаржылық саясаты үш бөліктен
тұрады: ... ... ... алдын ала талдау, несиелеу процесінде
қарыз ... ... ... анықтау, несиенің қайтарылу процесі.
Потенциалды қарыз алушыны алдын ала талдау келесідей ... ... ... ... ... ... ... Әрекет қабілеттілігі
мемлекеттік тіркеу құжаттарымен тексеріледі;
• қарыз алушының репутациясын тексеру, яғни қарыз алушының партнерлармен
және несие ... кем ... бір ... ... ... ... Ол қаржылық есеп және банктің ... ... ... ... ... ... ... көлемі. Дамыған мемлекеттерде қарыз
алушы жоспарланған инвестициялық жобаға өз капиталын белгілі деңгейде
жұмсамаса, ешқандай банк ... ... ... ... меншікті
қаражаттар мен тартылған қаражаттардың ара қатынасы 70% / 30%-ға тең;
• нарықтық конъюнктураның жағдайы. Ұзақ ... ... ... ... ... ... толығымен анықтау керек, яғни несие
алушының өндіретін товарына нарықтағы сұраныс пен ұсыныс қатынасы.
• міндетті түрде ... ... ... қаржылық коэффиценттері
анықталады және кепілдік ... ... Банк ... ... өтімділігін, оның нарықтық бағасының ... ... ... ... ... екінші кезеңі клиент іс-әрекетінің тиімділігін
периодты тексерумен сипатталады, яғни осыны тексеру арқылы банк клиенттің
ағымдағы ... ... ... Клиенттің ағымдағы ... ... ... үшін ... ... керек:
1) жылдық, кварталдық және айлық қаржылық есептері;
2) товарлы материалдық қорлардың, дебиторлық және ... ... ... үлес ... қарыз алушының өндірген өнімінің өткізілу дәрежесіне талдау жасау;
4) қарыздың толығымен өтелуіне ... ... ... ақша қозғалысын
талдау.
Үшінші кезеңде қарыз алушы несиені өтейді. Жоғарыда ... ... ... белгілі бір деңгейде ... ... ... ... басқарудың тәжірибеде ең көп тараған тәсілдеріне
мыналарды жатқызуға болады:
• банк, ... ... ... ... ақпараттарды талдау
арқылы қарыз алушыға ... ... ... Осы ... ... ... деңгейін талдау жұмыстарымен
айналысатын және табыстарды басқаратын бөлімше құрылады;
• қарыз алушының жеке басының ерекшеліктерін ... ... ... ... нақты сомасы мен қайтарылу мерзімін анықтау;
• несиені сақтандыру;
• қайтарылмаған қарыздарға байланысты ... ... ... ... деңгейі жоғары болса, қарыз беруден бас тарту;
• қаржылық тәуекелді диверсификациялау;
• несие беруге байланысты келісім шартты заңға ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілігі мен төлем
қабілеттілігін алдын ала талдау өте маңызды болып келеді. Бұл процессті
тәжірибеде алты ... ... ... ... ... ... ... несиені өтеу кезеңдерін талдау;
3) тәуекелдерді талдау;
4) менеджмент деңгейін талдау;
5) қаржылық түрақтылығын талдау: коэффиценттерді талдау және ... ... ... ... ... талдау.
Қаржылық тәуекелді бағалаудың қорытынды ... ... ...... ... және ... шығындар. Қаржылық тәуекелгн
байланысты күтілген шығындар ... ... ... ... ал ... шығындар банктің меншікті қаражаттарының есебінен
орны тортылады.
Қаржылық ... ... жеке бір ... ... ... ... мына ... есептеледі:
EL = ... EL – ... ... – тәуекелмен байланысты сома;
PD – дефолттың ықтималдығы;
SL – дефолт кезіндегі шығындардың ... ... ... ... шығындар сомасы:
UEL = CE*SL
UEL – күтілмеген шығындар;
CE – тәуекелмен байланысты сома;
SL – дефолт болған жағдайдағы ... ... ... ... ... екі ... ... Олар жеке және бір бірімен қолдануы мүмкін:
• қаржылық инспекторлар
• мен сараптаушылардың субъективті қорытындысы;
• автоматтандырылған скоринг жүйесі.
Скоринг математикалық ... ... ... ... ... Осы
модельдың арқылы банк бұрынғы клиенттерге талдау жүргізудің негізінде
потенциалды клиенттердің қарызды ... ... ... ... ... ... басқару. Проценттік тәуекелдер дегеніміз –
тартылған қаражаттар бойынша ... ... ... орналастырылған
активтер бойынша алынатын проценттік ... ... ... ... ... ... түрі.
Жалпы қарастырсақ, банк ісінде көп қолданылатын пассивтер ... ... ... ... конънктураның өзгеруне байланысты
активтер мен пассивтер бойынша ... ... ... ... Банктердегі проценттік тәуекелдерге талдау ... ... мен ... ... ... ... ... анықтап алу керек.
Проценттік тәуекелдерді басқарудың мынадай құралдар қолданылады:
1) проценттік тәуекелдерді сақтандыру;
2) несиені өзгермелі проценттік ставкамен беру;
3) FRA (Forvard Rate ... ... ... ... ... Валюталық тәуекелдер - әр түрлі бағам
бойынша валютаны сату және сатып алу кезінде шығынға ... Бір ... ... ... ... әр ... ... байланысты
өзгереді. Ондай факторларға мыналар жатады: валютаның ішкі ... бір ... ... ... ақша ағымы. Валюталық тәуекел
ашық позиция жағдайында ... ... ... әр ... әр ... ... басқарылады. Банктер
тарапынан ең жиі қолданылатын әдістердің бірі валюталық ... ... ... белгілеу болып табылады. Ондай лимиттерге мыналар жатады:
- шетел мемлекеттеріне байланысты лимиттер;
- клиенттермен жүргізілетін ... ... ... әр ... ... ... шығындарға байланысты лимиттер.
Өтімділік тәуекелін басқару. Өтімділік тәуекелі банк ... ... ... ... ... ... қаражаттардың жетіспеу
мүмкіндігіне байланысты пайда болады. Өтімділік тәуекелі басқа банктік
тәуекелдердің ... ... ... яғни ... проценттік
тәуекелдердің шамадан тыс жоғарлап кетуі өтімділік тәуекелінің жоғарлауына
әсерін тигізеді.
Өтімділік тәуекелінің деңгейі пассивтер есебінен ... жоқ ... ... сипатталады. Өтімділік тәуекелінің
пайда болу көзі ретінде пассивтердің мерзімі мен ... ... ... ... болады, яғни банктердің ағымдағы
инвестициялық жобаны қаржыландыру үшін қажетті пассивтерді ... ... ... ... ... ... ... бірнеше әдістер
қалыптасқан. Өтімділікті басқарудың ... ... ... ... ... ... ... болып келеді. Ресурстарды бөлу
мынадай екі әдіске байланысты жүргізіледі: «жалпы қор» әдісі және ... ... ... қор» ... ... ... ... көздеріне
қарамастан пассивтер сомасын әр түрлі активтердің ... ... ... бір ... ... ... кезінде осы әдіске ... ... ... есепке алмайды. Бұл тәсіл өтімділіктің
талаптарына жауап бермейді, сондықтан ол қарапайым ... жай әдіс ... ... банктер» әдісіне сәйкес банктер тарапынан пассивтерді
бөлу барысында тартылған ресурстардың құрамына көңіл бөлінеді. ... ... ... ... қаражаттар қысқа мерзімді және
өтімділігі жоғары активтерге орналастырылуы керек.
Өтімділік кризисі банктің банкроттыққа ұшырауына дейін ... ... ... ... ... ... ... проблемалардан
басталады. Өтімділік тәуекелін ... ... ... ... алып
келеді. Сондықтан банк төменде көрсетілген шараларды қолдана ... ... ... ... ... қаржылық және проценттік тәуекелдерді тиімді басқару;
- өтімді активтердің жеткіліктігін қамтамасыз ету;
- баланстан тыс ... ... ... ... ... және ... қызметкерлер арасында банктің қаржылық жағдайы туралы ... ... ... ... ... ... ... алу үшін жоғары репутациясын
сақтау немесе қалыптастыру.
Өтімді активтердің жеткіліктігін қамтамасыз етудің мынадай тәсілдері
бар. Өтімділікті ... ... ... болып, белгілі бір активтер
сомасын абсолютті өтімді түрде, яғни қолма-қол ақша түрінде сақтау. ... әдіс банк ... жиі ... таппайды, өйткені бұл жағдайда ... ... бір ... ... ... табыс деңгейі төмендейді.
Өтімділікті басқарудың екінші әдісі филиалдар жүйесін ашу ... тез ... және жеке ... ... қолма-қол ақша ретінде тартады.
Өтімділікті басқарудың ... ... ... ... құрылымын
қалыптастыру, ал төртінші әдісі резервтік қаражат көздерін ... ... ... ... ... ... ... тәуекелдері түрлі әдістер мен тәсілдер көмегімен
шешіледі. Қаржы ... ... шешу ... ... олардан қашу,
ұстап қалу, беріп жіберу, деңгейін төмендету.
Тәуекелден қашу ... ... ... жай ... ... кәсіпкер үшін көбінесе тәуекелден қашу ... алу ... ... ... ... қалу – ... инвестордың
жауаптылығына қалтыру. Сонымен, инвестар венчурлік капиталды сала отырып,
вечурлік капиталдың ... ... ... ... қаражаттары
есебінен өтей алатынын алдын ала ескереді. Тәуекелді беріп жіберу инвестор
тәуекел ... ... ... мысалы сақтандыру қоғамына, ... ... Бұл ... ... беріп жіберу қаржы
тәуекелін сақтандыру жолымен ... ... ... ... ... ықтималдылығын және көлемін қысқарту.
Қаржы тәуекелін шешуде нақты құралдарды таңдауда ... ... ... ... меншікті капитал мүмкіндігінше ғана тәуекел етуге болады;
- тәуекелдің соңын ойлау керек;
- аз нәрсе үшін көппен тәуекел етуге ... ... ... ... ... ... жасаудан бұрын
тиіс:
- берілген тәуекел бойынша мүмкін болатын шығыстар көлемін максималды
түрде анықтау;
- ... ... ... ... көлемімен салыстыру;
- олрады (шығыстарды) барлық меншікті қаржы ресурстармен салыстырып,
инвесторды банкроттыққа ... ме ... ... салымы бойынша шығыстар көлемі капитал көлеміне тең, не одан
кіші, не үлкен болуы ... ... ... яғни екінші ретті нарықта сатуға
болатын бағалы қағаздарды сатып ... ... ... көлемі әдетте
шығыстанатын капитал көлемінен аз. ... ... ... ... және ... ... болатын шығыстар көлемінің
арақатынасы банкроттыққа апаратын тәуекел ... Ол ... ... = У / ... Кр – ... ...... мүмкін болатын шығыс сомасы;
С – нақты түскен қаражатттар есебімен ... ... ... ... ... сүйену инвестор шығыстың максималды мүмкін болатын
көлемін біле отырып, оның тәуекелдің ықтималдылылығы қандай екенін
анықтауды және тәуекелден ... ... бас ... тәуекелді өз
жауаптылығына алу немесе тәуекелді басқа тұлғаның жауаптылығына беру
шешімін қабылдауды талап етеді
Үшінші ... ... етуі ... ... ... ... жіберуде
көрінеді. Бұл жағдайда инвестор сақтандыру сомасы мен сақтандыру сыйақы
өзіне ... ... ... ... ... ... немесе
сақтандыру жарнасы – бұл сақтанушының сақтандырушыға сақтандыру тәуекелі
үшін төлемі. Сақтандыру ...... ... (немесе
сақтанушының азаматтық жауапкершілігі, өмірі жіне ... ақша ... Егер ... ... ... ... ... үлкен болса, онда тәуекел ұсталынып ... ... ... ... ... ... ... керек. Қаржы тәуекел деігейін
төмендеті үшін түрлі ... ... ... ... және нәтижелер туралы қосымша ақпараттар алу;
- шектеу;
- сақтандыру;
- жабу;
- хеджирлеу және т.б.
Диверсификациялау ... ... ... ... ... ... арасында инвестицияланатын қаражаттарды орналастыру процесін
білдіреді. Диверсификациялау принципінде клиенттерге өз акцияларын ... ... ... нарықтан сатып алынатын және тұрақты орташа табыс
әкелетін түрлі бағалы қағаздарға ... ... ... ... ... ... қызметтер арасында капиталды
орналастыру кезінде тәуекелдің бөлімінен қашуға мүмкіндік береді. Сонымен,
инвестор бір ... ... ... ... түрлі акционерлік қоғам N
акцияларын сатып алу табыс ықтималдылығын N есеге көбейтеді және сәйкесінше
тәуекел деігейін N есе ... ... ... ... және ... ... шешім қабылдайды. Әрине, егер инвесторда толық ақпарат болса, ... ... ... ... діңгейін төмендете алатын еді. Бұл жағдай
ақпаратты тауар ретінде көрсетеді. Ақпарат бағалы ... ... ... ... ... ... ақша төлеуге дайын, олай болса, ақпаратқа капитал
салымы кәсіпкерліктің бір сферасы ... ... ... ... құны ... бар ... бір нәрсенің күтілетін сатып алу құны мен ақпарат толық
емес жағдайдағы күтілетін құн ... ... ... ... ... ... болып шықпаса да, қаражаттарды перспективаға өткізудің сапалы
болжамын қамтамасыз ететін сұраныс пен ... ... ... ...... сатулар, несиелер және тағы басқалардың шекті
сомасын бекіту. Шектеу тәуекел деңгейін төмендетудің маңызды ... ... және ... ... ... беруде, овердрафт келісімшартына
отырғанда; шаруашылық жүргізуші субъектілер ... ... ... жол чектері және еврочектер бойынша сату, инвесторлар
капитал ... ... ... ... ... Сақтандыру мәні –
тәуекелден қашу үшін ... ... ... бас ... яғни тәуекел
деңгейін нөлге дейін төмендету үшін төлеуге дайын. Егер сақтандыру құны
мүмкін болатын ... тең ... онда ... ... ... ... мүмкін кез келген ... ... ... ... ... сақтана алады. Қаржы қаржылық тәуекелдерін сақтандыру оның
деңгейін ... ... ең ... түрі ... табылады. Сақтандыру –
бұл ерекше қаржылық қатынастар. Бұл қатынастар үшін міндетті түрде екі жақ
болуы ... ... мен ... ... сақтанушы төлемдері
есебінен ақша қорын (сақтандыру немесе резервтік қор) құрады.
Сақтандыру үшін құрылып жатырған ақша ... ... ... тән, оның ... тек ... ала ... жағдайлардағы
жоғалтуларды өтеуге (көмек көрсету) жұмсау; қатынастардың ықтималдылық
сипаты, себебі сәйкес жағдай қашан ... оның күші ... және ... ... болатыны алдын ала белгісіз; ... ... бұл ... ... сақтанушылар бойынша зияндарды
өтеу төлеміне бағытталған.
Сақтандыру процесінде ... ... ... ... ... ... бөлу ... бір немесе бірнеше сақтанушы
жоғалтуларын өтеу жоғалтуларды барлығына бөлу ... ... ... ... ... ... сақтанушылар саны өтеу алатын сақтанушылар
санынан үлкен болады.
2 Банктерде қаржылық тәуекелдерді басқару ... («Kaspi Bank» ... ... ... ... «Kaspi Bank» ... қаржылық жағдайын талдау
Тәуекелділік жағдайында шешімдер қабылдау ... ... ... мен ... ... ... ... қойылған мақсаттар жету
стратегиясына тәуелді болады. Сонымен бірге тәуекелді басқару теориясы мен
практикасымен тәуекелді ... ... ... ... ... ... Біріншіден, меншік капиталдың ... ... ... ... екіншіден, азшылық үшін ... ... ... ... ... осы тәуекелдерді басқару әдістерін талдау
қажет. Әрине бұл процестің ажырамас ... ... ... ... ... ... қашу ... оны өзіне алу, шектеу,
хеджирлеу, ... ... ... ... ... ... мүмкін болатын қаржылық жоғалтуларды айыппұл санкциялар жүйесі
есебінен өтеу, кепілдік және т.б. ... ... ... әдістері
қолданылады.
Тәуекелді төмендету – тәуекелді жағдайдың болу ықтималдылығын және
мүмкін жоғалтулар көлемін азайту. Тәуекелді басқару ... ... ... түрі бойынша максималды мүмкін болатын ... ... ... ... мүмкін капитал көлемімен сәйкестендіріп, барлық мүмкін
шығысты меншікті қаржылық ресурстар ... ... ... ... ... қызметін тиімді жүргізу кәсіпорынды
басқару жүйесінде ... ...... ... ... ... Бұл бөлімше міндетті түрде тәуекелді басқару бойынша мақсатты
шаралардың арнайы бағдарламасын жасауы керек.
2-кесте
2009-2011 жылдар бойынша банк активтерінің ... |
| ... ... мен ... ... 2010 жыл қорытындылары
бойынша -10 939 млн теңгеге -8%ға төмендеу ... 2011 жыл ... млн ... ... 99% ды ... ... ... бойынша 2009 мен
2010 жылдар бойынша 10 383 млн теңгеден 20 697 млн теңгеге дейін 10 314 млн
теңге өсу болды.
4-кесте
Экономика салалары бойынша несиелік ... ... |
| ... ... келесідей мәліметтерді ала аламыз, жеке сала секторы
бойынша 2009 мен 2010 ... ... 67 457 млн ... ... 51%-ға
өсу болды. Бұл жеке саладағы клиенттердің көбейгенін және осы банкке деген
сұранысты, банктегі жалпы ... ... ... ... ... ... өсу – 91 610 млн теңгеге немесе 46% құрады.
Бұл банктегі қаржылық жағдайдың тұрақтылығын, және ... ... ... ... үшін ... және ... болып келуін білдіреді.
Әлеуметтік қызметтер секторы ... 2009 мен 2010 ... 44 814 ... 106 258 теңгеге дейін 61 444 млн дейін өсу байқалды. 2010, 2011
жылдарға өсу 49 054 млн ... ... 46% ... 2010 ... ... ... ... 5 705 млн теңгеге өсу немесе 37% құрады. 2010,
2011 жылдар бойынша 21 822 млн теңгеге, екі есе ... ... ... ... |2009 |2010 |2011 ... сала |131 209 |198 666 |290 276 ... қызметтер |44 814 |106 258 |155 312 ... |15 375 |21 080 |42 902 ... |12 025 |16 162 |33 368 ... |13 399 |21 433 |26 547 ... |14 478 |7 543 |24 239 ... |44 644 |18 136 |23 663 ... және ... |8 659 |4 962 |16 787 ... |10 452 |3 548 |11 516 ... ... |5 394 |5 453 |9 440 ... |1 366 |1 602 |8 832 ... |2 721 |4 570 |6 577 ... және ... ... 154 |2 566 |3 968 ... ... |2 171 |1 453 |1 861 ... өндіріс |237 |463 |814 ... үй ... |123 |2 301 |636 ... ... |121 |2 628 |217 ... ... |109 |2 764 |114 ... да |4 993 |5 793 |13 425 ... |313 444 |427 381 |670 494 ... «Kaspi Bank» ... ... есебі ... ... ... жеке ... ... беріледі
| ... 2010, 2009 ... 31 ... ... ... ... және төрт несие алушыларға жалпы сомасы 134 573 млн теңге 83 803
млн теңге және 46 016 млн ... ... ... Бұл сомалар жиынтықта
және бөлек түрде банктің капитал сомасының 10% нан асқан.
Несиелік өнімдермен жеке тұлғаларға ... ... ... ... жеке ... ... ссудалар 2011 жыл
Клиенттердің қаражаттары. Клиенттердің қаражаттары ... ... ... және ... ... ... Ол
келесі 7-ші кестеде көрсетілген.
2011 жылдың соңында мерзімді салымдарға ... ... ... ... бойынша сыйақылар есептелінді (2011 жылы 1%-дан 9%-ға дейін;
2010 жылы 1%-дан 10%-ға ... ал ... ... ... ... 5,5%-
ға дейін есептелінді (2011 жылы 1% - 7%; 2010 жылы 1% - ... ... |2011 ж |2010 ж |2009 ж ... ... ... 919 |131 256 107 |87 086 458 |
|Жай вексельдер |1 067 525 |868 318 |( ... ... |261 691 |117 000 |( |
| |2011 ж |2010 ж |2009 ж ... |429 345 |428 498 |145 037 |
| |174 417 843 |133 627 043 |87 400 995 ... займдары ... 497 ... 039 |83 664 396 ... : ... ... современного кадрового менеджмента в банке// |
|Лисак ... ... ... №2 2010. ... ... ... жыл ... Банк алатын жылдық сыйақы ... ... мен ... ... 11%-дан 28%-ға дейін болды (2010 жылы 11% - 28%;
2009 жылы 18% - 30%), ал АҚШ ... ... 23%-ға ... (2009 жылы ... 2008 жылы 14% - ... төленген және айналымға шығарылған акциялардың қозғалысы
| ... саны ... құны ... |
| ... |Жай ... |Жай | |
| |бар ... |бар ... ... жыл |( |54 226 |( |5 422 |5 422 ... | |000 | |600 |600 ... |22 611 500 |20 000 |2 261 150 |2 000 |4 261 ... |000 | |000 |150 ... жыл |22 611 500 |74 226 |2 261 150 |7 422 |9 683 ... | |000 | |600 |750 ... |2 130 500 |- |213 050 |( |213 050 ... | | | | ... жыл |24 742 000 |74.226.00|2 474 200 |7 422 |9 896 ... | |0 | |600 |800 ... Б.И.// ... ... №2 2010. ... ... ... жылы Банк 20.000.000 жай акция шығарды, олар 2009 мен ... ... ... жылы Банк ... бар ... бойынша 354.936 мың теңге
көлемінде дивиденттер төледі (2008 жылы 394.459 мың ... ... 2010 ... ... ... ... 398,2 ... тг,
меншікті капитал 34,4 млрд. тг, таза пайда 8,1 млрд. тг ... ... 264,9 ... тг құрады. Клиенттердің депозиттері – 224,6 ... ... оның ... ... ... 110,2 млрд. теңгеге тең.
9-кесте
Клиенттер мен банктердің қаражаттары
| ... ... 2009 жылы 2010 ... ... ... ... 422 059 теңгеге дейін өсті, бұл өсу 112 058 млн ... ... ... 36% ... 2010 және 2011 ... ... 239 797 млн
теңге өсу байқалып, 239 797 млн теңгеге немесе 57% ға өсті.
Клиенттер мен банктердің қаражаттары
Ескерту: Клиенттер мен банктердің қаражаттары
2.2. Активтер мен ... ... ... ... қаржылық
тәуекелдерді басқаруды талдау
Активтер мен пассивтерді басқару (АПБ) бірінші кезекте қысқамерзімді
перспективаға бағытталған және банктің балансын басқару ... ... ... Сондықтан, АПБ-ның қаржылық жағынан негізгі мақсаттары
мынадай:
- табыстылықты максималдау;
- қаржылық тәуекелдері минималдау.
Егер біршама ұзақмерзімді перспективаны қарастыратын ... АПБ ... ... ... ... ... Ақыры келгенде, АПБ-ның
сұрақтары стратегиялық ұзақмерзімді жоспарлау кезінде үлкен рөл ... ... ... банк өзінің ресурстік базасын,яғни ... және ... ... ... ... ... табылады. Содан
кейін, банк шоғырланған қаржылық ресурстарын ... ... ... ... ... ... ... салу көздері мен бағыттары
және сонымен байланысты болған қаржылық тәуекелдерді ... оқып ... мен ... басқару қаржылық тәуекелдерді басқаруға тура
байланысы бар ... ... ... ... мен ... І бөлімде
қарастырған болатынбыз. Ал бұл жерде тек қана ... ... ... негізгі түрлерінің кейбір маңызды ерекшеліктеріне тоқталамыз.
Өтімділік тәуекелін басқару активті операциялар ... ... ... ... ... міндетті қазыналық міндеттемелер, болып
табылады,ал пассивті операциялар тұрғысынан - қаражаттардың жаңа ... ... алу. ... ... ... ... ... ретінде
активтер мен пассивтер арасындағы белгілі бір пропорцияларды сақтап отыру
саналады. Соңғы кездері, әлемдік ... ... ... ... түрі ... болды; олар банктік өтімділікті басқару
үшін жаңа инструменттер ұсынып отыр.
Проценттік ставкалар өзгерісі ... ... ... ... ішіндегі орталығы болып алшақтықты басқару табылады. ... ... ... ... ... өзгерісі тәуекелін
басқарудың негізі болып ... Және де ... ... ... ... ... менеджерлер арсеналын айтарлықтай кеңейтілген
көптеген қаржылық инновациялар пайда болды. ... бұл ... ... үшін ... көрсеткіштері ретінде банктің проценттік кірісі мен оның
таза проценттік маржасы саналады.
Нарықтық тәуекел проценттік ... ... ... ... АПБ ... бұл ... ... есептеу проценттік ставкалардың
өзгеруі,нарықта айналыста жүрген қарыздық міндеттемелер бағасына теріс әсер
еткенінен керек болып отыр. Нарықтық ... ... ... ... ... ... бағасы өседі.Бұл жағдай активтер мен
пассивтерді басқару тәжірибесін ... сол ... ... ... ... ... ... әсерді компенсациялауға жаңа
мүмкіндіктерді тудырады. Бұл жағдайды несиелік қаржылық ... ... ... АПБ бұл ... ... ... басқаруға тура
байланысты емес.
Валюталық тәуекел шетел валютасындағы ақшалай ... ғана ... ... ... ... мен валюталық салуларында қатысты
болады. Қазақстандағы ... ... ... банк ... валюталық
активтерінің үлесі ондаған проценттер құрап ... бұл ... ... ... мен ... ... ... едәуір қиындатады.
Осы валюталық тәуекелді лимиттеу арқылы азайтуға болады.
“Каспий Банк,, ААҚ-да Экономикалық талдау және ... ... ... ... зерттеу арқылы қаржылық тәуекелдерді
басқарудың бұл әдісін жүзеге ... ... ... түрлері
(Банкаралық несиелер (МБК), гарантиялар мен ... ... ... айырбастау), РЕПО) бойынша әртүрлі масштабтар берілген.
Төлем ... ... ... банк ... жеткіліксіздігі
тәуекелі) оның экономикалық мағынасын түсіну позициясы тұсынан немесе
банктік қадағалау ... ... ... ... Банк ... ... ... болады,банктің шығыстары ұзақ мерзім аралығында
оның кірістерінен асып отырған кезде ... ... ... Бұл ... ... ... ... кесірінен болады:
- клиентердің қаражаттары банкті ,,тастап,, , өтімділік кризисін тудырады;
- несиенің қайтпай қалу шығындары жоғарылайды;
- банктің тым көп өзін ... және ... емес ... ... ... ... емес шаруашылық жүргізу кесірінен біртіндеп
жоғалтылады.
Банктік қадағалау көзқарасы тұсынан төлем ... ... ... ... жеткіліктілігі талаптарын
қанағаттандыра алмағандығымен байланысты. Яғни банктік капиталдың оның
мынадай ... ... ... жеткіліксіздігі:
1) банк тұрақтылығына деген барлығының сенімін қолдау;
2) өтімділікпен байланысты проблемаларды уақытылы қаржыландыруға арналған
қорлармен қамтамасыз ... ... ... немесе қайта құруға алып келетін несиелер ... ... ... ... барлық кредиторлар
қызығушылықтарын қорғау;
4) банкті тарату жағдайында халықтың салымдарын қорғау;
5) ғимараттар, құрал-жабдықтар және басқа да табыс ... ... ... көздерімен қамтамасыз ету.
Экономикалық жағдайда төлем қабілетсіздігі несиелік ұйымның ... ... ... асып ... яғни ... ... теріс болған
кезде пайда болады. Қадағалау ... ... ... ... ... түсінік болып саналады және банк капиталының минималды
жіберілетін деңгей ... ... ... ... ... ... деп
есептелінетін, белгілі бір нормативті ... ... ... ... ... «Kaspi Bank» ... дамуының жоспарлы көрсеткіштері және
олардың негізгі баптары бойынша ... ... ... активтер портфелі 2010 жылы
әртүрлі қаржылық инструменттер бойынша ... ... ... ... ... ... Қаржылық комитеті бақылап отырады.
Есепті ... ... ... активтерінің құрылымы төмендегідей болды:
Несиелік операциялар - 31,4% (1),Мемлекеттік Бағалы Қағаздарға (МБҚ) ... ... ... ... ... ... (3)
орналастырылғаны - 16,6%,негізгі қорлар мен гудвилл (4) -11,6%, ... (5) ... ... ... ... шот (6) - ... ... қаражаттар (7) - 5,3%, ассоциировандырылған компанияларға
инвестициялар (8) - 0,4% .
Несиелерді беру ... ... ... ... ... ... ... салулардың жалпы көлемінде жеке және заңды тұлғаларға
берілетін ... -66,8%, ... ... - 33,2%. ... ... ссудалық портфель көлемін жыл бойы активтердің ... 40%-не ... ... ... ... ... ... 48%-нен
көп бөлігі тәуекел деңгейі өте төмен жоғары өтімді активтер болып табылады,
олардың ... ... ... және банк кассасындағы
қаражаттар - 27,8%. Корршоттағы және ... ... ... ... ... ... дейінгі шоттарда қалдықтары бар клиенттерді ... ... ету ... ... ... ... жеке және заңды
тұлғалардың шетелдік валютаға деген қажеттілігін қанағаттандыруда активті
қатысуымен түсіндіріледі. Өтімді ... ... ... мен ... банк ... жоғары деңгейін және
төлемдерді уақытылы жүргізуді кепілдендіруге мүмкіндік ... ... жылы ... да ... ... ... активтеріндегі үлес
салмағы 34,7% болса, ал есепті жылы ол төмендеді және ... ... ... ... ... ... - 11,6%. ... табыс әкелмейтін үлесі былтырғы жылмен салыстырғанда 13%-ке
қысқарды.
Активтер портфелінің ... ... ... - 2120125 мың тг, ... ... ... - 1221678 мың тг (57,62
%), ... және ... ... жүргізетін ұйымдардағы
депозиттер - 835164 мың тг (39,39 %) және дебиторлық берешек - 63233 мың ... ... ... ... ... кезекте өзіндік және
қаратып алынған ресурстары арасындағы пропорцияларды ... ... ... ... ... ... бойынша бағытталған жұмыстар жүргізіп
жатыр. Осы мақсатта банк үшін басымды болып ұзақмерзімді депозиттерді тарту
болып табылады.
Банктің ... ... 68,4 ... ... қаражаттар
болып табылады, соның ішінде банктер мен ұйымдардың есеп шоттарындағы
қалдықтар (1) - 45,3%. ... ... ... ... (2)
27,7%-ті құрайды, үлес салмағы банк міндеттемелерінің өсуімен байланысты
қысқарды. ... ... (3) - 14,3%, ... ... ... ... салымдары (4) - 8,8%. Басқада кредиторлар (5) ... ... ... ... ... 4-ті ... ... жылы қаратып
алынған қаражаттар банктің барлық ... ... ... Осы ... ... және жеке ... депозиттеріндегі қалдықтар 3,3
есе, 47,9 млн тг-ден 324,4 млн тг-ге дейін, өсті.
Индивидуалді ... ... ... ... орындау бойынша Банк басшылығы
өзінің қызметінде әрқашан үлкен назарды ағымдағы қаржылық жағдайының және
перспективадағы кейінгі ... ... ... ... ... ... ... Банктің жарғылық капиталы 800 млн ... ... ... ... ... банктің ағымдағы қызметі үшін жеткілікті
болды, өзіндік капитал 1 млрд тг-ден асты.
Банк пен капиталдың адекваттылығы, ... ... ... бар ... ... ... ... салуларлардың
нормативтері тұрғысындағы барлық талаптардың орындалғанын көріп отырмыз.
2011 жылдың 1-ші қаңтарындағы жағдай бойынша ... ... ... 1221678 мың ... тең, ал бұл 2010 ... 1-ші
қаңтарындағы ссудалық портфельдің 108,7%-тін құрайды.
Осыған сәйкес, стандартты несиелердің банктің ссудалық портфеліндегі
үлес салмағы өсті, ал жоғары тәуекелді және ... ... ... ... ... ... ... сәйкес 2011 жылдың ... ... ... ... ... ... 55793 мың ... іс жүзінде 55793 мың тг. Провизиясы құрылды, яғни ... ... 2010 ... ... 201804 мың тг. сомасында провизия құрылды,
соның ішінде несиелік қызмет бойынша 194119 мың тг.. Құрылған ... ... 173783 мың ... ... активтер шығарылып тасталды.
Бұрын баланстан шығарылып тасталған несиелерді қайтару бойынша претензионды-
исктік жұмыс және соттың шешімі ... ... ... ... сату ... жұмыстар жүргізілді.
3 Банктік қаржылық тәуекелдерді басқарудағы проблемалар және
оларды шешудің ... ... ... ... ... ... ... келген өндірістік-коммерциялық қызмет немесе қаржылық бағалау
тәуекелді болып ... ... оның ... тек ... ... яғни ... ... немесе мәмлеге отыру кезегінде
тек жартылай белгілі деген сөз. ... бір ... ... де, ... ... ... ... фактісі тәуекелдің қосымша факторларының және
олардың әсерін ... ... ... ... ... етеді. Операциялық
бөлімшелердің іс-әрекеті, ақпараттық технологиялардың қызмет етуі ... ... ... ... ... ... қаржылық
тәуекелдермен түйіндескен, оларда банктің капиталы мен табысына теріс ... ... ... ... жалпылай оған қатыстылығы бойынша басқада
сыртқы қаржылық тәуекелдер әсер етуі мүмкін, ... ... ... ... ... тәуекелінің банктің қызметі үшін бірінші
дәрежелі мағынасы бар. Сондықтан ... ... ... ... ең маңызды мәселелеріне кіруі керек. Осыған сәйкес, біз айтамыз,
банктік қаржылық тәуекелдер - бұл нашар менеджмент және ... ... ... тууы ... ... ... ... анықтамасы бойынша қоғамның сенімді институттарының
қатарында болуы тиіс, себебі ол экономикалық жүйе ... ... ... ,,банктің сенімділігі,, түсінігі мүлде қолданылмайды,
ал әлемдік тәжірибеде ... ... ... дәрежесі бойынша
жіктеледі. Экономикалық және құқықтық ... ... ... ... ... ... деген мемлекеттік қолдау мен
демеудің болмауынан мүлде дербес күйінде өз ... ... ғана ... оны көбейту керек Осы орайда, сенімділікті ... ... ... ... ... ... және оларды бағалау
әдістері банктің күнделікті өмірінде үлкен мағынаға ие ... ... ... банк ... деп есептеледі, егер ол өтімді қаражаттардың қажетті
сомасына ие болса, капитал нарығына еркін шығуы болса, ... ... ... ... көрсеткіштеріне ие болса, қажетті менеджмент
деңгейі болса.
Сенімділік төлем қабілеттілігімен, өтімділікпен және қысқа-, орта-
және ... ... ... ... ... ... шығатыны, қаржылық тәуекелдер мен банктік жүйенің
сенімділігін жоғарылату арасында тура ... бар. Банк ... ... ... ... ... ... байланысты болып келеді.
Нарықтық қатынастар элементерінің пайда болуы банк ... ... ... ... ... байланыстырып қойды. Отандық
банкирлер әлі өз еркімен немесе өз ... емес ... да екі ... отыр - ... дәуірдегі банкті басқару тәжірибесіне және шетелдік
тәжірибеге. Біріншісі, жаңа ... ... ... ... ... ... ... таңда анахронизмге айналған, басқарудың бірқатар
әдістерін мұра етті. ... ... ... көмегі күшті болып
отырған жоқ, ... ... ... ... ... отандық
жағдайларға адаптациясының өте қиын жүретіні белгілі, жаман ... үшін ... ... ... ... ... ... тәуекелдерді басқару үш этапта жүргізілуі тиіс.
Бірінші этапта, банктерде операцияларды жүзеге асыруға байланысты туатын
қаржылық тәуекелдердің ... ... және ... ... ... ... этапта, банктер банктік қаржылық ... ... ... Бұл үшін ... ... тұрғызылуы және
бөлек алғанда әрбірі үшін және жалпы алғанда бүкіл жүйе үшін сыни ... ... ... керек. Бұл жүйеге бірінші этапта
анықталған,туекелдер номенклатурасы баптарының әрбірі ... ... ... ... ... ... Мұнда әртүрлі коэффициенттер,
рейтингтік жүйелер, салыстырмалы шамалар және таразыланған балдық ... ... ... ... ... қаржылық тәуекелдерді минималдау
үшін арналған бірқатар шараларды қамтитын, қаржылық тәуекелдерді басқарудың
өзі ... ... ... ... шараларға диверсификация, тәуекелдің
дәрежесін бақылау, арнайы резервтер ... мен ... ... және т.б. ... ... бір банктік қаржылық тәуекелдерді ... ... ... ... ... ... тек қана коммерциялық
банктердің тәуекелді ... ... ... кешенді бағдарламаны
жүзеге асырумен банктер, бүкіл әлемде бағаланатын,сенімділікке жете алады.
Қазақстан үшін өте ... ... ... ... бұл: ... ... тәуекел, инвестициялық тәуекел, жаңа өнімдерді енгізу
тәуекелі, валюталық тәуекел, репутация жоғалту ... ... ... және ... ... ... қатысушы Қазақстандық коммерциялық банктер бүгінгі
таңда әрі ішкі, әрі сыртқы сындарға түсіп отыр. Сондықтанда, жақсы несиелік
саясатқа қарамай,несиелер ... ... орын алып ... ... басқару банктердің жұмысында үлкен қиыншылықтар туғызатын,
негізгі проблемалардың бірі ... ... ... ... ... көлемінің
негізгі үлесін қарыз алушылардың ссудалық берешегі алып отыр, олардың
үлесіне 2010 жылы 79,1% ... ... бұл ... ... ... отыр. Осы орайда, несиелік тәуекелге, қазақстандық ... үшін ... ... ... оған өте ... ... ... тиіс.
Бантік қаржылық менеджментінің маңызды аспектісі ретінде проценттік
ставкалар өзгерісі тәуекелі ... ... Егер ... ... онда банктер арзан қорларға қол жеткізеді, бірақта қаражаттарды
орналастырғанда аз ... ... Кері ... ... ... ... ... өсуімен, ресурстар үшін төлемдер де өседі. Көптеген
бұрыңғы социалистік мемлекеттерде, соның ішінде Қазақстанда да, ... ... ... өте ... ... реттеу салдарынан,
несиелік және өтімділік қаржылық тәуекелдерімен салыстырғанда үлкен көңіл
бөлінбейді. Бір жағынан бұл ... мен ... ... ... ... ... отыр. Басқа себебі, бастапқыда банктер
проценттік ... ... ... ... еш бөгдесіз
клиенттерге, соның ішінде бірінші кезекте салымшыларға жатқызылып отырды.
Бәсекелестіктің күшеюімен және заң ... ... ... ... айтарлықтай азайды.
Банктермен өздерінің міндеттемесін уақытылы орындай алу ... ... ... ... және ... ... ... Өтімділік тәуекелі - бұл банктің өз
міндеттемесін орындай алмауы және оны орындау ... ... ... ... ... ... апаратын тәуекел. Қазақстандық
банктердің ... ... орта және ұсақ ... ... ... ұрынып отыр. Ірі банктердің қатысы аз, ол ... ... және ... ... ... ... ... жоғары
болуымен байланысты, және олардың нарықтары, кіші банктерге қарағанда, кең
болып табылады.
Қазақстандық банктердің бағалы қағаздар ... ... ... ... жоғары активтендірілгендігін атап өтуіміз керек. Мемлекеттік
бағалы қағаздардың көлемінің өсуі болып жатыр, бірақ ... және ... ... қағаздары аз болып отыр. Банктер үшін, әрине, клиенттерден
олардың бағалы ... ... ... ... ... тікелей
несиелендірген тиімдірек, себебі бағалы қағаздар бойынша ... ... ... ... ... ... менің ойымша, банктер
бүгіннің өзінде инвестициялық тәуекелді бағалауды ... ... ... банкке әсері тек зияншылықпен ғана байланысты
емес. Бір жағынан алғанда жоғары инфляция банкаралық ... ... ... ... ... да, ... ... айтарлықтай жоғарылатуы мүмкін. Бірақта, басқа жағынан
қарағанда, уақытша бос ... ... ... ... ... ... тауарларына деген сұраныстың көбеюі, жылжымайтын
мүлікке, асыл бұйымдарға деген ... ... ... күрт ... ... ... ... дағдарыс кезінде, қазақстандық банктер
бағалы қағаздар немесе несиелер ... ... ... ... кірісте тауарлар мен қызметтердің бағаларының өсуі нәтижесінде
құнсыздану мүмкіндігіне байланысты абай болу ... ... ... ... ... ... ... - олардың таза нарықтық
құнын - құнсыздандырып ... ... ... қазақстандық банктер көптеген жаңа ... ... ... жатыр. Сондықтан ендіру тәуекелімен жолығып ... ... ... өнім, қызмет, операциялар, бөлімшелер немесе технологиялар
өзін-өзі өтей алмау тәуекелі. Жалпы ... де ... ,,өз ... ... ... ... мен ... клиенттер үшін
күреске және банк үшін тиімді ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттерінің валюталарындағы
қаражаттарды тарту және активтерді қалыптастыру ... ... ... ... курсқа елдің экономикалық дамуының тенденциялары
және,валюталық ... ... ... ... ... ... ... әсер етуі мүмкін. Валюталық
қаржылық ... ... ... ... ... ... баланстық
және баланстан тыс операциялардың барлығында кездеседі.
Қазақстан үшін, менің ойыша, банктің репутация жоғалту ... ... ие ... отыр. Бұл тәуекел, ... ... ... ... ... ... ... мүмкін қабілетсіздігінен туып отыр.
Біздің ... ... ... ... ... ... ... отыр,
бұл әрине оларды бұл тәуекел түрі алдынды әлсіретеді. (“Казкоммерцбанк,,
76% заимдік қаражаттарға ие, “Цесна Банк,, - 70%, ... ... - ... ... - 91%, ... АМРО ... - 91%, ... Банк,, - 67% ... ... ... ... ... кейбір жағдайлардағы қорқынышың
еш негізділігі болмасада, ... ... ... ... ағып ... және төлем қабілетсіздігін туғызуы мүмкін. Қалын
көпшілік алдында репутациясының зиянға шекпеуімен қатар, банк ... ... ... ... да ... ... маңызды етуі тиіс. Бұл
тәуекел түрін бақылау бойынша ... ... ... ... есеп ... ... ... күмәнді операцияларды,
ақшалардың “ағып кетуі,, бойынша операцияларды болдырмау жатады.
Ал бағалы қағаздарға салым даинамикасы ... ... ... 2011
жылдың мәліметтері бойынша 8-ші орында тұр.
Несиелік портфель 362,6 млрд. теңгені құрады, алдыңғы жылы 160,1 ... ... (54,7% ... ... ... ... несиелік портфель
динамикасы бойынша «Каспий Банкі» тағы да 8 ... ... ... ... ... тәуекелдердің туындысы болып есептеледі.
Ол банктің өз міндеттемесін орындай ... ... ... ... қалған шығындары мен жаратуларының көлемі олардың өз капиталын
асып кетеді. ... ... ... ... кідірісімен тікелей
байланысты, олар репутация жоғалту тәуекелін туғызады да, депозиттерді
жаппай алуға алып ... ал бұл ... ... алып ... ... ... ... банкроттылығы, олардың қарыз ... ... ... ... ... банктік инструменттердің
азайып бара жатқан табыстылығы жағдайында тәуекелді операциялар жүргізу,
әрине, банк қызметінің ... ... ... ... ... активтерді сатқанның өзінде ... есеп ... ... ... ... ... шығатыны, банк иелерінің
қаражаттары жоққа шығарылып, банкті жою туралы әңгіме ... жөн ... ... ... ... ... ... тәжірибесі
Қаржылық тәуекелдерді басқаруды банктік тәуекелдерді басқару саласында
ең жақсы зерттелген мәселе ретінде қарастыруға болады. Банктік ... ... ... ... ... Құрама Штаттарының банктерін
қарастырғанды жөн көрдім. АҚШ-тың банктерінде қаржылық тәуекелді ... ... ... ... ... ... қаржылық комитет
екі бөлімнен тұрады – қаржылық саясат бөлімі (CRESCO) және несиені ... ... ... қаржылық тәуекелді анықтау және бағалау,
банктегі қаржылық саясатты ... ... ... ... ... ... ... портфельдің диверсификациялау критерияларын
белгілеу. Оның негізгі маңызды функцияларының бірі – ... ... ... шешімін қабылдау, яғни оны үмітсіз деп тану болып табылады. ... бұл ... ... банктің қаржылық саясатына өзгертулер еңгізу
туралы ұсыныс жасайды. Бұл ... ... ... ... ... ... бір ... артық құрылмайды.
Тәуекелдің дәрежесін анықтауға банк қажетті ақпараттарды жинау үшін
CREVCO мен CRESCO комитеттерінің қызметкерлері ... ... ... Олар мемлекеттік тәуекелдер мен салалық тәуекелдерді анықтап,
жиналған ақпараттардың нәтижесінде талдау жұмыстарын ... ... ... беру ... ... ... деген ұсынысты
қарастыру, қаржылық талдау ... ... ... ... ... ... ауыстыру тәртібі қарастырылады.
Қаржылық тәуекелді төмендетуге арналған бағыттарға қарыз алушының несие
қабілетін бағалау болып табылады. Қарыз ... ... ... ... ... ... қазіргі кезде көп ... ... ... ... несие қабілетін бағалау критериялары әр түрлі болып келеді.
Англияның ... ... PARSEP және CAMPARI ... PARSEP әдісі:
P – қарыз алушының репутациясы;
A – алынған несиенің сомасы;
R – өтеу қабілеттігі;
S – қамтамасыз етілу дәрежесін бағалау;
E – несиенің ...... ... үшін ... алатын сыйақы сомасы.
Ал Америка банктерінде «5 си» ережесі қолданылады. Мұнда қарыз алушыны
бағалау кезінде қойылатын талаптар ағылшын ... «с» ... ... сөзден тұрады:
CAPACITY – қарызды өтеу мүмкіндігі;
CHARACTER – қарыз алушының репутациясы;
CAPITAL – капитал;
COLLATERAL – кепілзаттың қамтамасыз ету дәрежесі;
CONDITIONS – ... ... ... ... ... ... ... қоса,
батыс елдерінде соңғы он жылдықта потенциалды қарыз алушылардың сапасын
бағалауда ... ... ... ... әдіс ... «Z»
моделін қарастыруға болады. Бұл модельді американдық экономистер жетпісінші
жылдардың соңында құрастырған. ... ... ... ... ... ұшырау ықтималдығын бағалауға арналған. «Зеттің» мәнін ... бар ... ... ... Осы ... қолдана отырып
американдық экономист Альтман бес айнымалыны ұсыныс етті:
Х1 – ... ... ... ... қатынасы;
Х2 – бөлінбеген табыстың активтер сомасына қатынасы;
Х3 – операциондық табыстың активтер сомасына қатынасы;
Х4 – акцияның нарықтық бағасының жалпы ... ... ... – сату ... активтер сомасына қатынасы.
Егер «Z» мәні 2,675-тен төмен болса, кәсіпорынды ... ... ... болады, ал егер «Z» мәні 2,675 ... ... ... банкроттық қаупі тумайды.
Коммерциялық қарызды бағалаудың моделін американдық экономисті Чессер
ұсыныс етті. Оның ... ... алты ... ...... ... мен кассадағы қолма-қол ақшаның активтер сомасына
қатынасы;
Х2 – сату көлемінің бағалы қағаздар мен кассадағы қолма-қол ...... ... ... ... ... ... қатынасы;
Х4 – жалпы қарыздың активтер сомасына қатынасы;
Х5 – негізгі капиталдың акционерлік капиталға қатынасы;
Х6 – ... ... таза сату ... қатынасы.
Дамыған мемлекеттерде валюталық тәуекелдердің негізгі үш түрі ... ... ... ... ... сауда операцияларымен, қаржылық инвестициямен және
дивидендтік төлемдермен байланысты. ... ... ... ... мен ... ... ұшырайды.
Трансляциялық тәуекел шетелдік инвестициямен және шетелдік қарыздармен
байланысты болып келеді. Ол табыстар мен шығындарды ... ... ... ... ... көрсеткіштерінің көлеміне әсерін тигізеді.
Ал экономикалық тәуекел болса, ... ... ... ... ... тәуекелдің түрі болып табылады. Ол ұзақ мерзімді
сипатта болады және оны ... ... ... ... ... тәуекелін басқаруды қарастырып
өтейін. Коммерциялық банктердің өтімділігі мына үш элементтің дұрыс ... ... ... ... ... ... тартылған және
орналастырылған қаражаттар. ... ... ... ... ... ... өтімділігін сақтау ... ... және ... әдістері қолданылады. Осыған байланысты, әр
мемлекеттің орталық банктері өтімділікке ... ... ... ... сараптама баға беруге мүмкіндік беретін әдістердің бірі
CAMЕL болып табылады. Бұл әдіс АҚШ-та және басқа да дамыған ... ... – (capital ... ... ... – (assets ... активтердің сапасы;
M – (management), басқару;
E – (earnings), табыс немесе ...... ... ... ... басқарудың мынадай ... ... ... ... қордың пул әдісі;
2. резервтік позицияны басқару әдісі;
3. қаржылық позицияны басқару әдісі;
4. портфельді белсенді басқару әдісі.
1) Қорлардың ... ... ... ... көздері көп болған
кезде қолданылады да, активтер мен ... ... ... Қордың пул әдісі ақша нарығындағы операцияларға шек қойылған
уақытта қолданылады. Бұл әдіс ... ... ... ... мен оның
орнын толтыруға арналған банктік ... ... ... Яғни, оның негізгі мақсаты өтімділікті қамтамасыз ету үшін
қажетті ... ... және ... ретті резервтерді құру.
3) Резервтік позицияны басқару әдісі былайша сипатталады: резервтік
позиция анықталады, бірақ екінші ретті резервтер алдын ала ... ... ... ... ... ... банк ... сақтау
үшін қысқа мерзімді несие арқылы өтейді.
5) Портфельді белсенді ... ... Бұл ... секьюритизация
жүргізіледі, яғни қаржылық ресурстарды ... тек ... ... ғана ... ... қатар вексель мен облигацияны қолдану арқылы
жүргізіледі.
Валюталық операцияларды кассалық және ... деп ... ... ... мәміле нарығы келісім шарт жасалғаннан кейін екі күннің
ішінде міндеттемелердің ... ... ... Сондықтан мұндай
операциялардың тәуекел деңгейі өте ... ... спот пен ... жатады.
Мерзімді валюталық мәмілелер бойынша тәуекел инвестордың ... ... Бұл ... ... жоғары болса, соғұрлым
бағамның өзгеру ... де ... ... ... өз ... ... үшін осындай мәмілелерді қолданылады, ал банктер өз
клиенттеріне қызмет көрсету ... ... ... қолдануға мәжбүр
болады. Мұндай тәуекел жоғары болғандықтан, банк өз кезегінде өзі де ... ... ... ... ... ... форвардтық валюталық операциялар;
2. валюталық фьючерстер;
3. валюталық опциондар;
4. своп операциялары.
Форвардтық мәмілелер кезінде айырбас бағамы бірден ... ... ... ... ... ... ... бар:
- валюталық операция келісім шарт жасалған күннен бастап кем дегенде
екі жұмыс күннен ... ... ... болашақтағы валюталық курс келісім шартта көрсетіледі;
- төлем ... ... ... ... ... ...... бір уақыт аралығында бір валютаны екінші
валютаға айырбасталу операциясын ... ... ... форвард
операциялары бір уақытта жүргіледі. Своп проценттік ... ... ... ... ... ... құралы ретінде қолданылады. Сол сияқты
своп проценттік ставканың төмендеу ... ... ... ретінде
қолданылады.
Опциондық операция дегеніміз – ... ... мен ... ... валютаны болашақта сатып алу келісімі болып табылады. Мұнда
валютаны сатып алушы белгіл бір ... ... ... ... ... ... ... ол міндеттеме болып табылмайды. Опцион валюталық тәуекелді
шектеудің құралы болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... ретінде қолданса болады. Опцион ... ... ... ең ... ... ... ... өткені
валютаны сатып алушы валюта бағамы өскен ... ... алу ... ... де егер ... бағамы төмендесе бас тартуға құқы бар. Фьючерстік
келісім арнайы биржаларда ... ... ... ... ... сақтану әдістері валюталық
поерацияны келісілген бағамен курстың болашақта өзгеруіне дейін ... ... Шет ел ... К. ... ... ... шектеуге
байланысты шешімдерді қабылдау 9-суреттегідей әдіспен шешудің жолын ұсыныс
етті.
Валюталық тәуекелдерді басқарудың тағы бір әдісі ... ... ... ... ... ... өз ... фундаменталдық және
техникалық болып екіге бөлінеді.
9-сурет. Банктік тәуекелдердің ... ... ... ... фундаменталды талдау әдісі бойынша
бағамның ... ... ... ... ... факторына
байланысты деп есептеледі. Сондықтан валюта бағамының өзгерісін талдау үшін
валютаны ... ... ... ... дамуына талдау
жасайды.
Ал техникалық талдау әдісінің тұжырымдамасы бойынша мемлекеттің қысқа
мерзімдегі ... ... ... өзгерісінде көрініс
таппайды деп есептеледі. Мұнда, математикалық және ... ... ... ... ... ... ... есептік база ретінде
орта ғасырладың математигі Фибоначи ... ... ... ... талдау әдісі валюта бағамының өзгерісін реттеп отырады және
валютаны сату, сатып алу туралы сигналдарды талдайды. (новиков) ... ... ... ... ... «Фильтр» ережесі.
Сату сигналы – валюта бағамы бұған дейінгі ... ... ... Х ... ... алу ... – валюта бағамы бұған дейінгі төмен валюта ... Х ... ... ... бағамының ауытқуының орташа дәрежесін есептеу ережесі.
Сату сигналы – бес күндегі орташа валюта бағамы отыз күндегі ... ... ... алу ... – бес ... ... ... бағамы отыз күндегі
валютаның орташа бағамынан төмен.
Мақсаты – ұзақ мерзімді тенденцияларды анықтау.
3) Салыстырмалы қүш ... ... ... ... тыс ... ... ... тыс төмендеп кетуін анықтауға арналған көрсеткіш
болып табылады. Бұл көрсеткіш арқылы ... бір ... ... ... ... ... ... Бұл көрсеткіш ... ... Егер бұл ... шамасы 30%-пен 70%-тің аралығында болса,
онда валюта бағамы бейтарап болып табылады. Ал егер оның ... ... ... ... ... ... ... ал егер 75%-тен жоғары болса
шамадан тыс ... ... ... ... ... ... ... болады.
10-кесте
Валюта бағамының өзгеруі.
|Күн |Валюта ... ... ... |Бағамның төмендеуі |
|1 |1,5010 |- |- |
|2 |1,5045 |35 |- |
|3 |1,5000 |- |45 |
|4 |1,5075 |75 |- |
|5 |1,5075 |- |- |
|6 |1,5100 |25 |- |
|7 |1,5125 |25 |- |
|8 |1,5110 |45 |15 |
|9 |1,5155 |60 |- ... |1,5215 |- |- |
| ... |265 |60 ... ... ... үшін ... ... өсуін жалпы бағамның
өзгеруіне бөлеміз. 9 кестеде берілген мысал бойынша бұл ... ... 265 / (265+60) = 81,53% ... отырғандай жоғарыда келтірілген
мысалда валюта бағамының өзгеруіне талдау жасап ... ... ... ... ... кеткен деген тұжырымдамаға келуге ... ... ... валюталық тәуекелді техникалық талдау әдісімен
анықтау қиынға ... ... ... ... тұрақты мемлекеттерге ғана
жарамды болып келеді.
3.3 Банктік қаржылық тәуекелдерді жетілдіру жолдары
Банктер іс-әрекет ... ... ... ... ... олар ... ... болу орны және мезгілі бойынша, олардың
деңгейіне, әрине оларды ... ... мен ... әсер ететін
сыртқы және ішкі факторлар бойынша ажыратылады. ... ... ... қолдану банктік тәжірибедегі ... ... ... ... негіздейді. Тәуекелді өзгерту мен
индексациялау, бүгінгі ... ... ... банктік қаржылық
тәуекелдерді басқару және оларды ... ... ... болып
табылады. Банкирлер тәуекелді басқаруды проблеманы қойылуынан, ... ... ... ... ... ... қарастыруы тиіс.
Мен үш ірі тәуекелді қарастырғым келіп отыр: несиелік, проценттік ... өз ... ... ... өзінің ссудалық операцияларынан
алатындығынан, несиелік ... ... ... ... тұр.
Нақ, қарыз алушылардың қарызды өтемеуі банктерді ірі шығындарға ... ... ... ... бірден-бір себебі ретінде
саналады. Несиелік тәуекелдің алдында заималушының ... ... орын ... ... несиелік тәуекелді бағалау әдістері туралы
айтқанда, несиелік ... ... ... деп ... болады.
Негізінен мен үш әдіске тоқталған болар едім:
1) қарыз алушыны бағалау жүйесі (PARSER,CAMPARІ,5C), мұнда ажыратылған
күйде ... ... ... ... және ... ... ... стандартты анықтамалар қолданылады. Бұл жүйелер
банкпен ескерілуі қажет, қарыз алушылардың ... ... ... ... ... бағалаудың рейтингтік жүйелері, бұлар ... ... ... мен ... тексеру жүйелерінде кең
қолданылады. Банктер сапа бойынша жеке өздерінің жүйелерін құруға болады.
Біреулер қарапайым ... ... ... ... ... және бұл ... тәуекелдерді классификациялау
көмегімен жүзеге асырылады. Қазақстанда, өкінішке орай, бүкіл ... ... ... ... ... ... ... ешқайсысы
қолданылмайды;
3) қаржылық коэффициенттер ... ... ... ... ... және оларды өтеу қабілеті сипатталады.
Келтірілген несиелік тәуекелді бағалау ... ... ... ... ... кезінде ескерілуі қажет негізгі факторларды
қалыптастыруға мүмкіндік береді (қосымша 8-ді қараңыз).
Тәуекелдің ... түрі - бұл ... ... ... ... ... үшін ... мүмкіндіктер пайда болды.
Активтерге салымдардың мұндай түрі қарыз алушыларға ақша қаражаттарын
беруден ... ... Егер ... тек несиені пайдаланған үшін
алынатын процент ретінде табыс табатын болса, ал ... ... ... тек қана табыс таппайды, сонымен қатар банктің өтімділігіне қажетті,
және
өзінің міндеттемелерін уақытылы орындау үшін ... ... ... ... ... Қазақстанда бағалы қағаздар жаңа ... ... ... ... жоғары сипатта болып отыр.
Мұндай тәуекелдің ерекшеліктеріне мыналар жатады: Бағалы қағаздар нарығының
тұрақсыз сипаты, қор операцияларын ... ... ... ... заң
шығарушылық база, инфраструктураның дамымағандығы, нәшар ақпараттық
қамтамасыз етілу.
Менің ... ... ... ... ... ... ... бұлар Қазақстандық банкирлерге бағалы қағаздар портфелін
қалыптастыруда оптималды шешім таңдауға көмектесуі мүмкін.
Процентік тәуекелге де үлкен назар аударылуы тиіс, ... ... ... ... банк активтеріне, міндеттемесіне және
капиталына және ... ... әсер етуі ... Нарықтағы
проценттік ставкалар деңгейінің өзгеруі қаржыландыру ... ... ... ... ... азаюы арқылы, ... ... ... ... ... сенімділігін түсіруі мүмкін.
Бүкіл экономика масштабында ресурстарды ... және ... ... себебінен проценттік ставкалар елдің ... әсер ... ... ... ... ... ... даму
стратегиясы мен тұрақтану бағдарламасы, саясаттың реформасы ... ... ... деңгейін және оларды анықтау тәсілдерін
ысырып тастамауы керек. Көптеген ... ... ... ... берілген: ,,құн плюс,, моделі, базалық
ставкалар моделі, жай ... ... ... ... ... ... 78 ережесі және т.б.. ... ... ... ... ... ... ... отыр (қосымша 10-ды қараңыз).
Проценттік ставкалардың құрылымы мен деңгейі қаржылық сектордың
дамуына, ... ... ... мен ... ... ... Егер ... ставкалар нарықтан төмен болса, онда ол ... ... ... ынталандырмайды, ал бұл өз кезегінде жиынтық
сұранысты басқаруды қиындатады және ... ... ... Тым ... ... проценттік ставкалар, ... ... пен ... жоғары
деңгейін бейнелеуі мүмкін, ал ссудалардың көбісі спекулятивті ... ... ... ... ... ... егерде тәуекел,
өтімділік пен мәмле шығындарының дұрыс емес айырмасын көрсететін ... ... ... азаюын және олардың оңтайлы емес қолданылуын
өрбітіп жіберуі мүмкін.
Айтылғандардан ... ... ... дұрыс бағалай алмау
және басқара алмау банктердің төлем қабілетсіздігінің негізгі ... ... ... ... ... ... нормаларын тексерулер, өкінішке орай, тәуекелдің дәрежесін және
менеджменттің ... ... ... нашар өңделген және қойылған
ережелері, үкімет тарапынан жеткіліксіз қадағалау, тіпті сенімсіз сыртқы
аудиторлар, ... ... ... ... - міне осының ... ... ... ... ... ... ашылуы, бір
дауыспен, нарықтың ,,өзін-өзі,, тәртіпке келтірудің маңызды инструменті
ретінде ... ... ... мен ... өздерінің қаржыларын жақсы
банктерге беруі тиіс, сонда жаман жұмыс істеп отырған банктерге бұл сауап
болып, олар ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеуді сұрайды немесе оларды ,,тақтан тайдырады,, .
Бірақта, өкінішке орай, біздің ... ... ... ... ... ... қызметі туралы барлық ақпараттар өте құпия күйінде,
банктік қадағалау органдарында ... ... ... Банк
клиенттері, тіпті акционерлерде сонау банктің жойылу ... ... ... ... ... ... мүлде білмейді деуге болады. Бұқаралық
ақпараттар құралдарында аналитикалық материалдардың болмауы, клиенттер мен
салымшыларды ... ... ... ... деп ... ... ... Осыған байланысты, қазақстандық банктердің
сенімділігін анықтайтын ... ... құру ... ... Активтердің сапасы, өз қаражаттарының жеткіліктілігі, ... орта және ұзақ ... ... көлденең жағдайлар пайда
болу мүмкіншіліктерінен сақтану үшін, жеткілікті болуы керек.
Әрине, біз тек ... есеп ... ... ғана ... сенімділігіне және т.б-ға, оның қаржылық жағдайының сипаттамалары
бойынша қорытынды бере алмаймыз.
Сондықтан ... ... ... ... ... нәтижелер
банктің төлем тәртібі, ... ... ... ... ... ... қызметінің спектрі, қаржылық
нарықтағы имиджі туралы ақпаратпен және т.б. дәл ... ... ... ақпараттың “жаңалығы да,, өз рөлін ойнайды. Банктік сфераның
жағдайы соншалықты ... ... кез ... ірі ... ... жағдайы
2-3 ай ішінде өте сенімдіден кризистік деңгейге дейін ... ... ... банктер болса, олардың қаржылық әл-ауқаты қаржылық күйреумен 1-2 апта
ішінде, тіпті ... ... ... өзгеруі мүмкін. Осыған сәйкес,
талдаудың қанағаттандырарлық нәтижесін алғанда, ... ... ... ... дәрежесін және оның кәзіргі ... ... ... ... көз ... керек. Әрине, үмітсіз
қарыздары көп банктер мен шығынды банктерды қаржыландырып отырған банктерді
потенциалді партнерлар ... ... ... жөн. Банк ... жағдайын бағалау кезінде, ең алдымен, банктің табысы мен активтерінің
сапаларына, банктің капиталына және өтімділігіне аса ... ... ... ... өз ... ... ... шамасына да қатты көңіл
бөлу керек, себебі ол ... құны ... ... және ол
әртүрлі сомалармен көрсетілуі мүмкін материалдық құндылықтар мен ... ... ... ... ... мүмкін. Активтердің тым күрт
өсуі де қауіпті сигналға жатқызылады, себебі ол төмен сапалы арзан активтер
болуы мүмкін.
-----------------------
Есептелінген сыйақы
Банктердің қаражаттары
Клиенттер ... мен ... ... ... ... ... ... 000
200 000
100 000
0
8 740
5 595
661 856
5 461
10 670
422 059
3 722
54 576
310 001
құ нсыздану резервін есептемегенде
Автонесиелендіру
Бизнесті дамыту
Тұтыну несиелері
Ипотекалық ... ... ... 000
150 000
100 000
50 000
0
-50 000
-11 467
6 849
52 677
66 933
130 317
Форвардтық келісім шарт
Фьючерстер, ... ... ... ... ... ... форвордтық келісімдер, фьючерстер.
Своптық немесе валюталық несиелер
Ұзақ ... және орта ... ... және орта ... ... ... мерзімді
Операциялар
Тәуекелдің сипаттамасын бағалау
Тәуекелдің пайда болу көздері
субъективті
объективті
басқару тәуекелі
нарықтық
тәуекел
несиелік тәуекел
стратегиялық тәуекел
операциондық тәуекел
инвестициялық тәуекел
валюталық тәуекел
проценттік тәуекел
салалық
әмбебап
маманданған
Коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... тәуекелі
Диверсификация тәуекелі
Меншікке қатысы бойынша
Көлемі бойынша
әр түрлі салаға жатуы бойынша
Пассивтік операциялар
Активтік операциялар
Баланстан тыс операциялар
Баланстық операциялар
коммерциялық
трансляциялық
Айырбасталмалық
тәуекелі
Трансферт ... ... ... апат ... ... ... ... сипаты
Валюталық тәуекел
Мемлекет тәуекел
сыртқы
ішкі
экономикалық
саяси
бартер
клиринг
несиелеу
лизинг
факторинг
Банктік тәуекелдер
ішкі
сыртқы
қаржы
лық
әкімші
лік
ұйымдастыру
шылық
басқарыла
тын
басқарылмайтын
Банк клиенттерінің құрамы
Көлеміне байланысты
Меншігіне байланысты
Салаға жатқызылуына байланысты
мемлекеттік
кіші
өндірістік
Жеке ... ... ... ... түрлерінің көбейюі немесе азаюына әсерін тигізетін ішкі
және сыртқы факторларды анықтау (1)
Анықталған ... ... ... ... екі ... қолдана отырып нақты тәуекелді анықтау (3)
Жобаның қаржылықтұрақтылығын ... ... ... ... ... тиімдігін анықтау (4б)
Тәуекелдің минималды рұқсат етілетін деңгейін анықтау ... ... ... ... жеке ... талдау жасау (6)
Тәуекелді төмендетуге байланысты іс-шараларды анықтау (7)
Уақыт ... ... ... және ... ... мен ... ... аналитикалық қызмет
Тәуекелді басқару жүйесінің элементтері
Қызметтер мен өнімдерге баға белгілеу
Қаржылық талдау мен ішкі басқармашылық ... ... ... байланысты шешім қабылдау уақтысында уәкілділікті бөлу
Құжат айналымына және есеп ... ... ... белгілеу
Қауіпсіздік қызметі
Несиелік саясатты жасау және жүзеге асыру

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 56 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қаржылық тәуекелділік және оның фирма қызметіне әсер етуі»6 бет
Кәсіпорынның қаржылық менеджменті және тәуекелділігін басқарудың экономикалық негіздері26 бет
Тәуекелді басқару саясатын анықтаудағы кәсіпорынның қаржылық-экономикалық көрсеткіштерін талдау37 бет
Қаржылық инвестиция табыстылығы және тәуекелділігі31 бет
Қаржылық менеджментте тәуекелді анықтау және талдау110 бет
Қаржылық тәуекелдік72 бет
Қаржылық тәуекелділік62 бет
Қаржылық тәуекелділік және оның фирма қызметіне әсер етуі9 бет
Қаржылық құралдар портфелінің нарықтық тәуекелін есептеу методикасы7 бет
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы жайлы81 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь