Ақша қаражаттары есебі


КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2

I Тарау. Ақша қаражаттар есебінің теориялық негіздемесі

1.1 Ақша қаражаттар операцияларын
есепке алудың мәні мен мақсаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
1.2 Есеп айырысу шоты операцияларының есебі ... ... ... ... ... ... ... 4
1.3 Валюталық шот операцияларының есебі ... ... ... ... ... ... ... ... .. 9

ІІ Тарау. Касса операцияларының есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ...13

2.1 Банктегі арнайы шоттардағы ақшалар есебі ... ... ... ... ... ... ... 18
2.2 Төлем карточкаларының есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23
2.3 Ақша қаражаттар қозғалысы туралы есеп беру ... ... ... ... ... ...26

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..29

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
Бухгалтерлік есеп нарық қатынастары жағдайында шаруашылық жүргізуші субъектілерде ерекше маңызды орынға ие. Қазақстан нарық экономикасына түгелімен күшті, оны бүкіл әлемдік қауымдастық та мойындады. Бұндай жағдайда біздің республикамызда пайдасы жоғары, тұрақты, әлемдік нарықта бәсекелестік қабілеті бар кәсіпорындар неғұрлым көп болса, соғұрлым біздің экономикамыздың деңгейі де жоғарылай береді. Бұл бүгін, ертең, алдыңғы отыз жыл ішінде де ең өзекті мэселелердің бірі болатыны, Қазақстан Республикасының Президентінің «Қазақстан - 2030» деген халыққа жолдауында да ерекше аталып кеткен. Ал кәсіпорын қызметінің дұрыс жолға қойылуы көптеген факторларға байланысты болып табылады. Соның ішінде бухгалтерлік есептің, аудиттің, оның ішінде қаржылық есептің, ішкі аудиттің және талдаудың дұрыс ұйымдастырылып жүргізілуі үлкен рөль атқарады. Бұл қызметтердің мәні «тірі» ақпаратта. Ал кім ақпаратқа ие болса, сол әлемді билейді деген сөз бар. Бухгалтерлік есептің маңызын осыдан-ақ білуге болады.
Есепке алу мәліметтегі кәсіпорынның және оның құрылымдық бөлімшелерінің қызметін жедел басқару үшін, экономикалық болжамдар мен ағымдық жоспарлау жасау үшін, сөйтіп ел экономикасының даму заңдылықтарын зерртеу үшін қолданылады. Шаруашылық жүргізудің қазіргі жағдайында кәсіпорынның күрделі экономикалық тетігін нық, дұрыс жолға қойылған есеп жүйесіз, сондай - ақ сенімді экономикалық ақпаратсыз басқару іс жүзінде мүмкін емес. Осы түрғыдан есептегенде, ақша қаражаттарының есебі мен оның ішкі аудиті өзекті болып есептелінеді.
Бухгалтерлік есепті халықаралық стандарттардың талабына сай жүргізу қазіргі кезде ең басты мәселе болып табылады. Осыған байланысты бухгалтерлік есеп пен аудитке жүктелетін міндеті қай кезде болмасын күрделі болып отыр. Осы тұрғыдан қарағанда ақша қаражаттар есебін дұрыс ұйымдастырудың рөлі зор.
Ақша қаражаттардың есебін зерттеп бақылай отырып кез - келген кәсіпорынның жабдықтаушылары мен клиенттерінің кім екендігін, олардың қандай тауар сататынын, қызмет көрсететінін, олармен қандай қарым -қатынастарда, қандай тәртіпте, қандай құжат негізінде жүзеге асатынын көріп білуге болады.
Бұл жерде тағы маңызды бір нәрсе - банк мекемесі. Жоғарыдағы айтылып кеткен қарым - қатынастар қолма қолсыз есеп айырысу нысанында жүзеге асырылса банк мекемесі де бұл қатынастарда өз үлесін қосады. Яғни, кәсіпорын банкі мен жабдықтаушы банкі арасындағы қатынастар жүзеге асырылады. Бұл жерде банк қызметімен де жақынырақ танысып, олардың құжаттарының кәсіпорын құжаттарымен қандай байланысы бар екенін көруге болады.
1. Қазақстан Республикасының «Аудиторлық қызмет туралы»
20.11.2008ж. Заңы
2. Бухгалтерлік есептің Типтік жоспары, Қазақстан
Республикасының Қаржы министрлігі, Алматы 2002ж.
4. Бухгалтерлік есептің стандарттары. Алматы, 2006ж.
5. Қаржылық есеп берудің халықаралық стандарттары, 2001ж.
6. Қазақстандағы Аудиттіңхалықаралықстандарттары,2001ж.
7. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (Негізгі бүлім,
1996ж.)
Арнайы әдебиеттер:
1. Айтжанова Ж.Н. «Бухгалтерский учет, отчетность и аудит
устойчивого экономического развития». Алматы 2002, 205с.
2. Абдыкалыков Т.А., Сатмурзаев А.А., «Основы бухгалтерского
учета и аудита» Алматы 2005, 236с.
3. «Аудит». Под редакцией профессора В.И. Подольского Москва
2007г. 432с.
4. Әбдіқалықов Т.Ә. «Бухгалтерлік есеп және аудит». Алматы 2000ж.
1686.
5. Баймұханова С.Б., Балапанова Ә.Ж. «Бухгалтерлік есеп»,
Алматы 2001ж., 2366.
6. Балапанова Ә.Ж. «Аудиттің теориялық негіздері». Алматы 2003ж.
7. Бернстайн Л.А. «Анализ финансовой отчетности». Москва 2002г.
623с.
8. Дюсембаев К.Ш. и др. «Аудит и анализ финансовой
отчетности». Алматы 2008г. 432с.
9. Дюсембаев К.Ш., Түлегенов Ә.Т. т.б. «Кэсіпорынның
қаржылық жағдайын талдау» Алматы 2005ж. 3296.
10. Дюсембаев К.Ш., «Аудит и анализ в системе управления
финансами» Алматы 2000г., 293с.
11. Кеулімжаев Қ.Қ., Әжібаев З.М. т.б. «Қаржылық есеп». Алматы
2001г. 3306.
12. Кодекс РК о налогах и других обязательных платежах в
бюджет. Алматы 2003г. 238с.
13. Международные стандарты финансовой отчетности 2001г. 1242с.
14. Нидяз Б., Андерсон X. Принципы бухгалтерского учета Москва
2000ж., 495с.
15. Радостовец В.К. и др. «Бухгалтерский учет на предрприятиях».
Алматы 2002г. 728с.
16. Савицкая Г.В. «Анализ хозяйственной деятельности предприятия».
Москва 2005г. 686с.
17. Сейдахметова Ф.С. «Современный бухгалтерский учет». Алматы
2000г. 335с.
18. Стандарты бухгалтерского учета и методические рекомендации
2001г., 609с.
19. Тасмағамбетов Т.А., Омаров А.Ш. т.б. «Қаржы есебі» Алматы
2005ж. 475 б.
20. Шуванова В.М., Абдилсанапов А.А. « Организация
бухгалтерского учета и формирование учетной политики
предприятия». Алматы 2001 г., 398с.
21. «Бухгалтерский учет - Аудит» №7 февраль, №3 март 2006г.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге




МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .2

I Тарау. Ақша қаражаттар есебінің теориялық негіздемесі

1.1 Ақша қаражаттар операцияларын
есепке алудың мәні мен
мақсаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
1.2 Есеп айырысу шоты операцияларының
есебі ... ... ... ... ... ... ... 4
1.3 Валюталық шот операцияларының
есебі ... ... ... ... ... ... ... .. ... 9

ІІ Тарау. Касса операцияларының есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ...13

2.1 Банктегі арнайы шоттардағы ақшалар
есебі ... ... ... ... ... ... ... 18
2.2 Төлем карточкаларының
есебі ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... .23
2.3 Ақша қаражаттар қозғалысы туралы есеп
беру ... ... ... ... ... ...26

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
... ... ... ... ... ... ... 29

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ...31

Кіріспе
Бухгалтерлік есеп нарық қатынастары жағдайында шаруашылық жүргізуші
субъектілерде ерекше маңызды орынға ие. Қазақстан нарық экономикасына
түгелімен күшті, оны бүкіл әлемдік қауымдастық та мойындады. Бұндай
жағдайда біздің республикамызда пайдасы жоғары, тұрақты, әлемдік нарықта
бәсекелестік қабілеті бар кәсіпорындар неғұрлым көп болса, соғұрлым біздің
экономикамыздың деңгейі де жоғарылай береді. Бұл бүгін, ертең, алдыңғы
отыз жыл ішінде де ең өзекті мэселелердің бірі болатыны, Қазақстан
Республикасының Президентінің Қазақстан - 2030 деген халыққа жолдауында
да ерекше аталып кеткен. Ал кәсіпорын қызметінің дұрыс жолға қойылуы
көптеген факторларға байланысты болып табылады. Соның ішінде бухгалтерлік
есептің, аудиттің, оның ішінде қаржылық есептің, ішкі аудиттің және
талдаудың дұрыс ұйымдастырылып жүргізілуі үлкен рөль атқарады. Бұл
қызметтердің мәні тірі ақпаратта. Ал кім ақпаратқа ие болса, сол әлемді
билейді деген сөз бар. Бухгалтерлік есептің маңызын осыдан-ақ білуге
болады.
Есепке алу мәліметтегі кәсіпорынның және оның құрылымдық
бөлімшелерінің қызметін жедел басқару үшін, экономикалық болжамдар мен
ағымдық жоспарлау жасау үшін, сөйтіп ел экономикасының даму заңдылықтарын
зерртеу үшін қолданылады. Шаруашылық жүргізудің қазіргі жағдайында
кәсіпорынның күрделі экономикалық тетігін нық, дұрыс жолға қойылған есеп
жүйесіз, сондай - ақ сенімді экономикалық ақпаратсыз басқару іс жүзінде
мүмкін емес. Осы түрғыдан есептегенде, ақша қаражаттарының есебі мен оның
ішкі аудиті өзекті болып есептелінеді.
Бухгалтерлік есепті халықаралық стандарттардың талабына сай жүргізу
қазіргі кезде ең басты мәселе болып табылады. Осыған байланысты
бухгалтерлік есеп пен аудитке жүктелетін міндеті қай кезде болмасын күрделі
болып отыр. Осы тұрғыдан қарағанда ақша қаражаттар есебін дұрыс
ұйымдастырудың рөлі зор.
Ақша қаражаттардың есебін зерттеп бақылай отырып кез - келген
кәсіпорынның жабдықтаушылары мен клиенттерінің кім екендігін, олардың
қандай тауар сататынын, қызмет көрсететінін, олармен қандай қарым
-қатынастарда, қандай тәртіпте, қандай құжат негізінде жүзеге асатынын
көріп білуге болады.
Бұл жерде тағы маңызды бір нәрсе - банк мекемесі. Жоғарыдағы айтылып
кеткен қарым - қатынастар қолма қолсыз есеп айырысу нысанында жүзеге
асырылса банк мекемесі де бұл қатынастарда өз үлесін қосады. Яғни,
кәсіпорын банкі мен жабдықтаушы банкі арасындағы қатынастар жүзеге
асырылады. Бұл жерде банк қызметімен де жақынырақ танысып, олардың
құжаттарының кәсіпорын құжаттарымен қандай байланысы бар екенін көруге
болады.
Жоғарыдағы айтылып кеткен мәселелер мені қызықтырды, сондықтан
бухгалтерлік есептің ақша қаражаттар бөлімін кеңірек ауқымда қарастырып,
курстық жұмысымның тақырыбы ретінде таңдап алдым.

IБӨЛІМ. АҚША ҚАРАЖАТТАР ЕСЕБІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗДЕМЕСІ

1.1 Ақша қаражаттар операцияларын есепке алудың мәні мен
мақсаты.
Қазақстан Республикасы Қаржы Министрлігі жанындағы Бухгалтерлік есеп
және аудит әдістемесі департаментінің №4 № Ақша қаражаттарының қозғалысы
туралы есеп- деп аталатын бухгалтерлік есеп стандартының бірінші бабында:
Кәсіпорындар мен ұйымдардың, яғни субьектілердің ақша қаражаттарының
қозғалысы туралы есебі осы деректі пайдаланушыларды түрлі операциялық және
инвестициялық қаржы қызметі бойынша есепті кезеңдегі ақша қаражаттарының
келіп түсуі, кірістелуі ол қаржылардың жұмсалуы туралы ақпараттармен
қамтамасыз етіп және оларға осы заңды түлғаның, яғни субъектінің қаржы
жағдайындағы өзгерістерін бағалауына мүмкіндік береді делінген. Ал осы
стандарттың екінші бабында:Заңды тұлғалар, субьектілер (банктер мен
бюджеттік мекемелерден басқа) ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есепті
осы стандарттың талаптарына сай жүргізеді және есепті кезеңдегі қаржы
нәтижелері есептемесінің құрамында (яғни сонымен бірге) тапсырады
делінген.
Барлық шаруашылық жүргізуші субьектілерде өндірілген өнімді сату
барысында, сондай-ақ материалдық қүндылықтарды, негізгі құралдарды,
тауарларды сатып алғанда немесе бюджеттен тыс басқа да мекемелерге әртүрлі
төлемдерді түлеуге байланысты түрлі операциялар пайда болады. Әрбір
кәсіпорын, ұйым, мекеме немесе фирма әдетте бір уақытта өндірілген өнімін
сатып немесе қызмет көрсетіп, жабдықтаушы ретінде болатын болса, екіншіден
сол өнімдерді өндіріп шығару үшін қажет болатын шикізаттар мен
материалдармен жабдықтайтын жабдықтаушылар алдында сатып алушы болып
табылады.
Осындай кәсіпорындар мен ұйымдардың, фирмалардың арасында алашақ және
берешек операциялар көбіне қолма-қол ақша және қолма-қол ақшасыз түлеу жолы
арқылы жүргізіледі. Қолма қол ақшамен есеп айырысу Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банк мекемесі белгілеген ережелер мен тәртіпке
сәйкес жүргізілуі тиіс. Ақшаларды сақтау және қолма қол ақшасыз есеп
айырысуды жүргізу үшін Қазақстан Республикасының банк мекемелері:
1) ҚР Әділет министрлігінде тіркеуден өткен заңды
тұлғаларға есеп айырысу шоттарын ;
2) Шетелдік валютадағы қаражаттардың қолда бары мен қозғалысын есепке
алу үшін заңды түлғаларға валюталық шоттарды;
3) Бюджеттік мекемелерге, олардың бюджеттен тыс қаражаттары бойынша,
қоғамдық ұйымдарға, өндірістік, коммерциялық қызметпен айналысатын жеке
тұлғаларға ағымдық шоттарды;
4) Республикалық бюджетте түрған мекемелерге бюджеттік шоттарды;
5) Ұлттық банк мекемелеріндегі екінші деңгейдегі
банктерге корреспонденттік шоттарды ашады.
Ақшалай қаржылармен есеп айырысу операцияларының бухгалтерлік есебін
жүргізу мен оны ұйымдастырудың мақсаттары мыналар болып табылады:
1) Ақшамен есеп айырысу операцияларын толық және уақтылы дер кезінде
есептеу.
2) Субьектідегі ақшалай қаржылардың түгелдігін және оларды дұрыс,
тиімді пайдалануды бақылау.
3) Есеп айырысу, төлеу тәртібін бақылау, кәсіпорынның, ұйымның немесе
фирманың ақшалай кірістері мен шығындарын дұрыс есептеу.
Ақша қаражаттарының бухгалтерлік есебінің міндеттері:
1) Қолма қолсыз ақша аудару жолымен және қолма қол ақшамен қажетті
есеп айырысуларды уақытылы және дұрыс жүргізу.
2) Ақша қаражаттарының қолда бары мен қозғалысын және есеп айырысу
опрацияларын есептік тіркелімдерде толықтай және жедел түрде көрсету.
3) Бүлінген лимиттерге, қорларға және сметаларға
сәйкес ақша қаражаттарын мақсаты бойынша жұмсаудың қолданыстағы
ережелерін сақтау.
4) Белгіленген мерзімдерге ақша қаражаттары мен есеп
айырысудың жағдайына түгендеуді ұйымдастыру және жүргізу.
Мерзімі кешігетін дебиторлық және кредиторлық берешектердің
туындауын болдырмаудың мүмкіндіктерін іздестіру.
5) Кассадағы, есеп айырысу шотындағы және банктегі басқа шоттардағы
ақшалардың бар, жоғы мен сақталуына бақылау жасау.
6) Есеп айырысу - төлем тәртібінің сақталуына, материалдық құндылықтар
мен қызметтер үшін сомалардың уақытылы аударылуына, сондай - ақ несие
тәртібінде алынған ақша қаражаттарының қайтарылуына бақылау жасау.

1.2 Есеп айырысу шоты операцияларының есебі

Барлық шаруашылық субъектілер ақша қаражаттарын банктердің сәйкес
мекемелеріндегі шоттарда сақтайды және міндеттемелер бойынша төлемдерді
жүзеге асырады. Көп жағдайда бұл төлемдер қолма-қолсыз есеп айырысу
нысанында болады, ал қажетті қолма - қол есеп айырысулар Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкінің нормативті құжаттарымен бекітілген мүлшерде
ғана жүзеге асады. Заңды түлғалар арасындағы төлем 4000 айлық есеп айырысу
көрсеткішінен артып кеткен жағдайда, есеп айрысу тек қолма - қолсыз түрде
жүзеге асу керек.1 Ақша қаражаттарын сақтау және заңды түлғалармен есеп
айырысу үшін Қазақстан Республикасының банк мекемелерінде банктік шоттарды
ашады. Банктік шот депозит қабылдаумен, келісім - шартта қарастырылған
клиентке банктік қызмет көрсетумен байланысты операцияларды жүзеге асыру
бойынша банк пен клиент арасындағы келісім - шарт қатынастарын көрсету
амалы. Банктік шоттар теңге мен шетел валютасында жургізілуі мүмкін және
есеп айырысу (ағымдағы), жинақ, корреспонденттік шоттар болып бөлінеді.
Корреспонденттік шоттар - (банктер мен ұйымдардың) банктік
операциялардың жеке бір түрлерін ғана жүзеге асыратын банктік шоттары.
Ағымдағы (есеп айырысу) және жинақ шоттары - жеке және заңды
тұлғаларға, заңды түлғалардың ерекше бөлімшелеріне (филиалдар мен
-өкілдіктер) ашылатын банктік шоттар.2[1]
Есеп айырысу шоты мынадай құжаттардың негізінде ашылады:
1) шотты ашу жөніндегі өтініш;
2) қойылатын қол таңбалары мен мөр таңбаларының үлгісі бар карточка;
3) субъектінің салықтық есепке қойылу фактісін
растайтын салық органының анықтамасы;
4) мемлекеттік тіркеу туралы куәліктің көшірмесі;
5) жарғы мең қүрылтай шартының күшірмесі (егер құрылтайшылар саны 1-
ден көп болса).
Есеп айырысу шотын ашқан шаруашылық субъектісі оның иесі болып
табылады. Ол өзіне берілген құқықтардың шегінде осы шоттағы қаражаттардың
барлығына иелік жасайды.
Ақшаларды қабылдауды, беруді және аударуды банк мынадай құжаттардың
негізінде орындайды:
1. Қолма-.қол ақшаларды кассадан есеп айырысу шотына енгізген кезде
қолма-қол ақша салымының мәлімдемесі ресімделеді. Қолма - қол ақша
салымының мәлімдемесі түскен түсімді, депоненттелген еңбек ақыны және қолма
- қол ақшадағы басқа да сомаларды өз шотына қабылдау туралы шот иесінің
банкке деген бұйрығы. Мәлімдемені сиямен бір данада толтырады;
қабылданған ақшаға банк квинтация береді, ол шығыс касса ордеріне
тіркеледі.
2. Әртүрлі мақсаттар үшін кассаға алынғанда-чек
рәсімделеді. Чек рәсімделуі - чек берушінің чек алушыға төлем құжатын
беру арқылы төлемнің жүзеге асуын білдіреді.1[2]
3. Басқа субъектілермен есеп айырысқанда төлем тапсырмасы жазылады.
Төлем тапсырма - қызмет көрсететін банкке өз ақшасын тапсырмада көрсетілген
сомада бенефициар пайдасына аудару жөнінде төлеушінің тапсырмасы.
4. Субъект босатылған өнімдердің, орындалған
жұмыстар мен қызметтердің құнын сатып алушыдан өндіріп алуға тиіс
болғанда төлем талап тапсырмасы жасалады. Төлем талап тапсырмасы
бенефициардың сатылған тауарлар, көрсетілген қызметтер, орындалған жұмыстар
үшін дәлелдеуші құжаттар негізінде ақша аударушыға төлем ақыны жүргізу
туралы талабы.
5. Шаруашылық істері жөніндегі комиссияның бұйрығы, сот органдарының
атқарушы қағаздары, есеп айырысу шотынан қаражаттар есептен
шығарылатын атқарушы құжат болып табылады.
Субъектінің шотынан барлық төлемдер есеп айырысу құжаттарының банкке
түсуіне қарай күнтізбелік кезек тәртібімен жүзеге асырылады. Банк төлеуге
қабілетсіз деп жариялаған міндеттемелер бойынша төлемдердің кезектілігін
банк мекемесінің басшылығы белгілейді. Банктер мезгіл- мезгіл немесе күн
сайын шоттардың иелеріне жүргізілген операциялар туралы хабарлап, есепке
алуға және есептен шығаруға негіз болған құжаттарды оған қоса беріп, оларға
есеп айырысу шотынан көшірме жолымен жасайды. Көшірмеде банк кодтайтын,
қатаң түрде белгіленген көрсеткіштер болады. Бухгалтер банктен алынған
көшірмені тексереді, құжаттарды таңдап, шоттардың кодын
(корреспонденциясын) қояды, ол жекелеген операциялар бойынша есептік
тіркелімдерге жазу үшін талдау есебі баптарының кодын қояды.
Банктің көшірмесі есеп айырысу шоты бойынша талдамалы есептің
тіркелімін үздігінен алмастырады және сонымен бірге бухгалтерлік жазулар
үшін негіздеме қызметін атқарады. Кәсіпорынның банктегі есеп айырысу шоты
кредиторлық берешекті көрсететін пассивтік шот болып табылады. Көшірмеде
банк ақша қалдығын немесе кредит бойынша оның өсуі, ал дебет бойынша оның
есептен шығарылуын күрсетеді. Шаруашылық жүргізуші субьектінің
бухгалтериясында керісінше, есеп айырысу шоты активтік болып табылады. Ақша
қаражаттарының қалдығы мен өсуі дебет бойынша, ал кемуі (есептен шығару)
кредит бойынша көрініс табады. Банк көшірмесінің деректері бойынша есеп
айырысу шотындағы ақша қозғалысының есебі 441 - шотта жүргізіледі.
1040 - шот бойынша төмендегідей шаруашылық операциялары жүргізіледі:
1. Өнімдер, жұмыстар мен қызметтер және сатып алушылар мен тапсырыс
берушілерден алынған төлем сомасына Д-т1040К-т1210
2. Төлеу мерзімі басталғанда вексель берушінің вексельді өтеуі Д-т
1040 К-т 1210
3. Еншілес заңды тұлғалар берешекті өтеген Д-т 1040 К- т 1220,1230
4. Жал, займ, қарыздар бойынша алынған % сомасына Д-т 1040 К-т 1270
5. Дебиторлық берешек өтеген кезде Д-т 1040 К-т 1251
6. Аккредитивтердің, лимиттелген чек кітапшаларының пайдаланылмаған
сомалары есеп айырысу шотына есептелді
Д-т 1040 К-т 1070
7. Ақшаны кассадан есеп айырысу шотына өткізгенде Д-т 1040 К-т 1010
8. Жарғылық капиталға салым ретінде құрылтайшылардан қолма-қолсыз
ақша қаражаттары келіп түсті Д-т 1040К-т 5020
9. Алынған несиелер мен займдардың сомасы есеп айырысу шотына келіп
түскен кезде Д-т 1040 К-т 4010-4030
10.Аванс алынды Д-т 1040 К-т3510,3510
11.Алдағы кезеңдер есебіне алынған ақы Д-т 1040 К-т 3520
12.Акцияларға, облигацияларға салымдар жасалды Д-т 2210-2310, 1120-
1150, К-т 1040
ІЗ.Болашақ кезеңдер үшін жалдық ақыны төлеу Д-т 1620 К-т 1040
14.Аванс берілген кезде (алдын ала төлем) Д-т 1610, К-т 1040
15.Аккредетивтерге қаражаттар есептелді, чек кітапшасы ашылды Д-т
1070К-т 1040
16.Чек бойынша есеп айырысу шотынан қолма қол ақшалар алынды Д-т 1010К-
т 1040
17.3айымдар мен несиелерді қайтару (өтеу) Д-т 4010-4030К-т 1040
18.Акциялар бойынша дивиденттерді төлеу Д-т 3520 К-т 1040
19.Бюджетке салықтар аударылды Д-т 3110 3330 К-т 1040
2О.Еншілес, тәуелді, бірлесіп бақыланатын тұлғаларға, жеткізушілер мен
басқа кредиторларға берешек өтелді Д-т3320-3330, 3310 К-т 1040
21.Несиелер , қарыздар жалдау шарттары бойынша % түленді Д-т 3380 К-т
1040
22.Айыппұлдарды, түсімақыларды, тұрақсыздық айыптарын төлеу Д-т 7210К-
т 1040
1040- шотта көрсетілген операцияларды есепке алу үшін №2 журнал ордер
мен №2 ведомость қолданылады. Олардағы жазулар есеп айырысу шоты бойынша
банк көшірмесінің және соларға қоса берілетін құжаттардың негізінде
жүргізіледі. Құжаттар алдымен әрбір күн үшін жиынтықтарды сомалау арқылы
біртектес жинақтамалы шоттар бойынша топтастырылады содан кейін №2 журнал-
ордерге (1040— шоттың кредиті бойынша) және 1040-шоттың дебеті бойынша №2
ведомоске жиынтық бір сомамен жазылады.№2 ведомостьке біртектес
жинақтамалы шоттар бойынша сомаларды жазудан басқа, ай
басындағы сальдо (қалдық) көрсетіледі де, ай ішінде есептелген
дебеттік және кредиттік айналымдар ескеріліп, ай соңындағы қалдық
анықталады. №2 ведомость бойынша жиынтық айналымдар мен сальдо ай
соңында Бас кітапқа 1040-шот бойынша көшіріледі.
Есеп айырысу шотын жабу оның иесінің өтініші бойынша:
- есеп айырысу шотын ашу үшін тіпті болмағанда бір ғана
бөлігінің болмауына (дербес баланстың бар болуы және т.б.) әкеп соқтырған
субъект қызметі сипатының үзгерісі кезінде;
- субъектіні құрған органның шешімі бойынша;
- 3 ай бойы шотта қозғалыс болмаған кезде жүргізіледі.
Шот жабылған жағдайда, сондай-ақ субьектінің атауы өзгерген кезде
шоттың иесі чек кітапшасын пайдаланылмаған чектермен қоса банкке қайтаруға,
олардың нөмірін көрсетуге және есеп айырысу шотындағы қаражаттардың
қалдығын растауға міндетті.

Төлем тапсырмалары арқылы есеп айырысулар.

Төлем тапсырмалар тауарлы материалдық құндылықтар, орындалған жұмыстар
және көрсетілген қызметтер үшін есеп айырысу кезінде және тауарлар мен
қызметтердің алдын ала төлемін, келісім шартта немесе заңмен қарастырылған
аванстық төлем жағдайларында қолданылады.
Төлеуші белгіленген нысан бланкілерінде тапсырманы банкке ұсынады.
Тапсырмадан басқа банк талабы бойынша төлеуші келісім-шарттарды, шот
фактураларды, төлемнің мақсаттылығын дәлелдейтін басқа да құжаттарды
күрсетуі тиіс. Төлем тапсырмалар онда көрсетілген күннен бастап 10 күн
ішінде банк-алушымен қабылданады. Олар төлеушінің шотында қажетті
қаражаттар болған жағдайда ғана іске асады. Төлем құжаттары электронды да,
қағаз бетінде де болуы мүмкін. Негізінен төлем тапсырмалар екі данада болып
толтырылады: біріншісі - банкте қалады, екіншісі - ақша төлеушіге
қабылданғаны жөнінде банктің мөр таңбасымен қайтарылады.
Төлем тапсырманы толтырған кезде келесі реквизиттер көрсетіледі:
- төлем тапсырма номері;
- төлем тапсырма күні;
- жеке идентификациялық код (ЖИК) - аударушы мен бенефициардың
банктік шотының номері;
- ақша аударушы коды және бенефициар коды - ол екі символдан
тұрады, біріншісі - резиденттік белгісі, екіншісі- экономика секторы;
- бенефициар - ақша қаражаттарды алушы;
ақша аудару жөнінде клиенттен тапсырма алатын банк аударушының атауы;
- банк бенефициар - ақша қаражаттарды келісім-шарт негізінде
қабылдаушы банк;
- аударушының банктік идентификациялық коды (БИК)9
- филиалдар арасындағы айналымдар коды (МФО)
- төлем мақсатының коды - ҚРҮБ нормативті - құқықтық актілерімен
белгіленген үш символдан тұратын, жүзеге асатын төлемдердің кодтық белгісі;
- бюджеттік сыныптау коды - салықтардың (төлемдердің) қайтарылуы
жүзеге асатын коды;
- валюталау күні - бенефициар банктік шотына ақша қаражаттардың
кіріске алыну күні, оны төлемді жүргізуші субъект белгілейді.
Төлем құжатында еш бір түзетулерге жол берілмейді. Егер олар болатын
болса, онда банк бұл тапсырманы орындаудан бас тартып, үш күн ішінде
құжатты клиентке қайтарады.

1.3 Валюталық шот операцияларының есебі.

Резиденттер арасындағы операциялар бойынша нормативті актілермен
қарастырылған жағдайлардан басқа барлық төлемдер тек теңгеде жүзеге асу
керек. Қазақстан Республикасында резидент және резидент еместердің
жүргізетін валюталық операциялары өкілетті банк пен банктік емес қаржылық
мекемелері арқылы жүзеге асады. Валюталық операцияларды жүргізудің негізі
№115 2001ж. 20 сәуірде Ұлттық Банк қаулысымен бекітілген Қазақстан
Республикасының Валюталық реттеу туралы № 54-1 1996ж. 24 желтоқсандағы
Заңы және Қазақстан Республикасында валюталық операцияларды жүргізу
ережелері болып табылады. Қазақстан Республикасында валюталық реттеудің
негізгі органы Ұлттық Банк болып табылады. Өкілетті банктерде заңды
түлғалар - резиденттермен шетел валютасындағы шоттардың ашылуы, жүргізілуі
және жабылуы №266 2000ж. 2 маусымдағы Қазақстан Республикасының банк
клиенттерінің банктік шоттардың ашылу, жүргізілу және жабылу тәртіптері
туралы Нұсқаулықта көрсетілген тәртіпте жүзеге асады. Заңды тұлға
-резиденттерінің тауарлар (жұмыс, қызмет) экспорты үшін түсетін валюталық
сомасы экспорт күнінен бастап 120 күн ішінде міндетті түрде банк шоттарына
кіріске алынуы керек. Заңды түлғалар – резиденттер, резидент емес тұлғаға
төлем ақы жүргізген кезде өкілетті банкке дұрыс рәсімделген құжаттарды
(келісім-шарттар, инвойстар, коноссаменттер т.б.) үсынуы тиіс. Өкілетті
банктер валюта заңының орындалуын тексеру мақсатында жүзеге асып жатқан
валюталық операцияға тиісті қажетті қосымша ақпарат пен құжаттарды талап
етуге құқылы. Ағымдағы валюталық операциялар өкілетті банктер арқылы
шектеусіз жүргізіледі.[3] 2001ж. 31 наурызда №88 Қазақстан Республикасының
Ұлттық Банк Басқармасымен бекітілген 1996ж. 24 желтоқсандағы Валюталық
реттеу туралы Заңға және Капитал қозғалысымен байланысты
валюталық операцияларды тіркеу ережелеріне сәйкес капиталдың
резидент еместен резидентке қозғалысымен байланысты операцияларды
жүргізу мен есебін ұйымдастырудың тәртіптері бекітілген.
100 мың АҚШ доллар эквиваленттен асатын сомада мүліктердің Қазақстан
Республикасына келіп түсетін, капитал қозғалысымен байланысты келесі
валюталық операциялар міндетті түрде тіркелуге тиісті:
- 120 күннен астам резидент еместерден несие алу;
- экспорт-импорт мәмілелерін резидент еместермен несиелеу;
- Қазақстан Республикасына резидент еместердің тікелей және
портфельді инвестициялар түрінде инвестициялар;
- Интеллектуалды меншік объектілеріне түгел қүқықты
иемденуіне резидент еместердің ақысын төлеуі;
- Жылжымайтын мүлікке меншік құқығына иемденуінің
резидент еместердің ақысын төлеуі;
Аталған операциялардың тіркелімі сэйкес келісім-шартты (кредиттік
немесе инвестициялық мәміле, контракт, қатысушылар келісім-шарты) және
квартал сайынғы қаражаттардың қозғалысы туралы есеп беруді қамтиды
Заңды тұлғалар - резидент емес тұлғалармен заңды тұлға -
резиденттермен шетел валютасындағы есеп айырысулар қолма — қолсыз түрде
валюталық шоттағы қаражаттар көлемнің шегінде ғана жүзеге асады. Валюталық
қаржылар келесі көздерден құрылуы мүмкін:
- экспортты валюталық түсім;
- жарғылық капиталға үлес;
- резидент еместердің қаржылық көмегі (гранттар);
- өкілетті банктердің, шетел банктердің, қаржылық ұйымдардың
және басқа да шетел заңды тұлғаларының валюталық несиелері;
- өкілетті банктер мен өкілетті ұйымдар арқылы ішкі нарықта теңгеге
сатып алынған валюта;
Орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызметтерге шетелдік валюта, яғни
шетелдің ақшасы арқылы есеп айырысу сол операция жасалған күні Қазақстан
Республикасы Ұлттық Банк мекемесі белгілеген ақша айырбастау курсы бойынша
Қазақстан Республикасының Ұлттық валютасымен (теңгемен) көрсетілуі тиіс.
Шаруашылық субьектілері ақша қаражаттарын пайдаланады және әртүрлі
мынадай валюталарда:
1) ұлттық;
2) еркін айырбасталатын (шетелдік басқа валюталарға еркін және
шектеусіз айырбасталатын);
3) тұйық (айырбасталмайтын) валютада (жақын шетел мен
дамушы елдердің ұлттық валюталары);
4) клиринг валютасында (қарсылама талаптар мен міндеттемелерді өзара
есепке алу негізінде қолма-қолсыз есеп айырысуға қатысушылар
келіскен валютада) операциялар жасайды.
ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 1997 жылғы 2 мамырдағы № 206
қаулысымен бекітілген Қазақстан Реслубликасында валюталық операцияларды
жүргізудің ережесіне сәйкес валюталық операцияларды жасау үшін заңды және
жеке тұлғалар өкілетті банктердің бірінде валюталық шот ашады. Шотты ашу
үшін заңды тұлғалар төмендегі құжатты тапсырады:
1) Валюталық шотты ашу туралы өтініш;
2) Құрылтай құжаттарының нотариалды расталған көшірмесі;
3) Өкілетті түлғалардың қойған қолдары мен мөртабан белгісінің
үлгілері;
4) Мемлекеттік тіркеу туралы куәлік;
5) Салық төлеуші ретінде есепке қойғаны туралы салық
орғанының анықтамасы.
Резидент заңды тұғалардың валюталық шотты, жүргізуі және жабуы
Клиенттердің екінші деңгейдегі банктерде банк шоттарын ашу, жүргізуі және
жабу тәртібі туралы 1997 жылғы 4 наурыздағы №61 Нұсқаулықта көзделген
тәртіппен жүргізіледі.
9- Шетелдік валютадағы операцияларының есебі БЕС -ына сәйкес
валютадағы операциялар болып табылады. Мұндай кезде субъект:
1. Мүлікті (тауарлы -материалдық қорларды, негізгі құралдарды және
т.б. айналым активтерін) шетелдік валютаға сатып алады немесе сатады.
2. Төленуге немесе алынуға тиіс сомасы шетелдік валютада белгіленген
несиелерді алады немесе береді.
3. Өзгедей жолмен активтерді шетелдік валютаға сатып алады
немесе сатады, шетелдік валютамен өзіне міндеттеме алады немесе
сол міндеттемелер бойынша валютамен есептеседі.
Заңды тұлға - резиденттерге валюталық операция бойынша есеп айырысуды
қолма-қол нысанда жүзеге асыруға рұқсат берілмейді. Валюталармен
операциялар жөніндегі бухгалтерлік есептегі жазулар бухгалтерлік есептің
шоттарында операция жасалған күнгі Ұлттық Банктің бағамына қайта есептелген
ҚР-ның валютасында көрсетілуге тиіс. Бұған қоса, валюталық шоттардағы ақша
қаражаттарының қозғалысы туралы және шетелдік валютадағы басқа операциялар
бойынша талдамалы шоттағы жазулар сонымен бірге есеп айырысу немесе төлем
валютасында жүргізілуге тиісті.
Шетелдік валютамен есеп айырысу әдетте мынадай нысандарда жүргізіледі:
1) Банктік аударым-бұл бір банктің төлем тапсырмасының басқа банкке
пошта немесе телеграф бойынша салып жіберуімен жүргізілетін
операциясы;
2) Құжаттамалық инкассо - бұл импортшыдан (төлеушіден) ақша сомасын
немесе тауар құжаттарына қарсы белгілі бір мерзімде төленетіндігін растауды
алуға экспортшының (кредитордың) өз банкіне берген талсырмасы;
3) Құжаттамалық аккредитив бұл - импортшы клиентінің талсырмасы
негізінде экспортшының пайдасына берілген банктік
ақшалай міндеттеме.
Валюталық шоттар бойынша операциялар мынадай
құжаттармен рәсімделеді:
1. қолма-қол валютаның (түсім, пайдаланыпмаған сома, есеп
беретін сомалар және басқалар) келіп түсуі валюталық кіріс
ордерімен рәсімделеді;
2. қолма-қол валютаның берілуі (шығысы) -валюталық шығыс
касса ордерімен (тапсырмамен);
3. шетелдік жүрген бенефициарға (алушыға) валюта қаражатын аудару
аударым өтінішімен рәсімделеді.
Валюталық шоттар бойынша операциялардың есебі төмендегі активтік
шоттары бойынша жүргізіледі:
- 1040 -Ел ішіндегі валюталық шоттардағы қолма-қол ақшалар
- 1050 - Шетелдегі валюталық шоттардағы қолма-қол ақшалар. 1050-
шотты шетелдегі банктерде шоттары бар заңды тұлғалар пайдаланады. Мұндай
шотты ашу және сол бойынша операциялар жасау ҚР Ұлттық Банкінің берген
алдын ала рұқсаттың болуын талап етеді. Бұл орайда шаруашылық жүргізуші
субъектісі аталған шоттардағы қаражаттардың қалдығы бойынша және басқа да
мәліметтер бойынша есептемені ҚР Ұлттық Банкі белгілеген нысанда
және мерзімде тапсыруға міндетті. 1040 шоттың дебеті бойынша
бастапқы қалдық, ақша қаражаттарының түсуі және соңғы қалдық
көрсетіледі. 1040 -шоттың кредиті бойынша субьектінің валюталық шотынан
қаражаттардың есептен шығарылуы (аударылуы, берілуі) көрініс табады. 1040 -
шоттың кредиті бойынша операциялар банк көшірмесінің негізінде №2 журнал-
ордерге, 1040-шоттың дебеті бойынша №2 ведомостьке жазылады. Жиынтық
айналым мен сальдо ай соңында Бас кітапқа көшіріледі.
1040 - шот бойынша төмендегідей шаруашылық операциялары жүргізіледі:
1. Экспортқа жөнелтілген өнімдер мен көрсетілген қызметтер
үшін шетелдік сатып алушылардан түсім түскен кезде Д-т 1050 К-т 1210;
2. Әртүрлі шетелдік дебиторлардан берешектің келіп түсуі Д-т 4312 К-
т 1284;
3. Бұрын берілген аванстардың түсуі (қайтарылуы) Д-т 1050 К-т 1610
4. Шетелдік валютадағы шоттан ел ішіндегі валюталық шотқа келіп
түскені Д-т 1050 К-т1050
5. Құрылтайшылардың жарғылық капиталға салымы шетелдік валюртамен
түскен кезде Д-т 1050К-т 5310
6. Шетелдік валютамен несие, зайым алу Д-т 1050 К-тр 4010-4030;
7. Шетелдік валютамен аванс алынғанда Д-т 1050 К-т 3510;
8. Тауарлы материалдық қорларды жеткізуге, жұмыс және қызмет үшін
шетелдік валютамен берілген аванс (алдын ала төлем) Д-т 1610 К-т 1050;
9. Шетелдік валюта аккредетивке есептелді Д-т 1070 К-т 1050;
10. Банктерден қолма қол шетел валютасын алу Д-т 1020 К-т 1050;
11. Несиелер, зайымдар берешек өтелді (қайтарылды) Д-т 4010-4020 К-т
1050;
12. Шетелдік жеткізушілердің шотын төлеу Д-т 3310 К-т 1050
13. Өзге кредиторларға берешектерді өтеу Д-т 3350 К-т 1050;
14. Еншілес, тәуелді және бірлесіп бақыланатын заңды
тұлғаларға берешектерді өтеу Д-т 3320-3330 К-т 1050;
15. Теріс бағамдық айырма Д-т 7430 К-т 1050;
Есеп айырысу мен валюталық шот бойынша операциялардың есебін келесі
беттегі №1 сызбадан көруге болады.

Есеп айырысу мен валюталық шотгар операцияларын есепке алудың
сызбасы.1[4]



431050-1040 дебеті бойьшша №2 ведомость 1050
1040кредиті бойынша журнал ордер

Бас кітап

Кассалық есеп беру
і
1040-1020 шоттар дебеті 1020шоттар кредиті
бойынша №1 ведомость бойынша №1 журнал-ордер
1
Бас кітап
1

Қаржылық есеп беру
2.1 Банктердегі арнайы шоттардағы ақшалай қаржылар есебі
Кәсіпорындар ұйымдар, фирмалар өздерінің ақшалай қаржыларын сақтауға
банк мекемесінен арнайы шот ашуына болады. Бұл шотта ашылған
аккредетивтердегі ақшалай қаржылар, чек кітапшаларындағы ақшалай қаржылар,
банктердегі арнайы шоттардағы ақшалар және басқа да ақшалай қаржылыр
есептелінеді.
Аккредитивтермен есеп айырысу. Шаруашылық субъектілер 421-
Аккредитивтердегі ақшалай қаржылар - деп аталатын шотта жабдықтаушы және
басқа да кәсіпорындар мен ұйымдардың, фирмалардың аттарына ашылған
аккредетивтегі ақша қаражаттарын есептейді. Негізінен есеп айырысудың бұл
түрі басқа қаладағы (субъекті орналасқан жерден басқа жерде тұратын)
жабдықтаушылармен қолма қол ақшасыз есеп айырысу үшін қолданылады. Есеп
айырысудың бұл түрі басқа қолма қол ақшасыз есеп айырысуға ұқсас болып
келеді. Бұл есеп айырысу құжаты бойынша сатып алушы өзіне қызмет
көрсететін банк мекемесі арқылы жабдықтаушының шоты ашылған, яғни оған
қызмет көрсететін банктен аккредетив ашады. Есеп айырысудың бұл түрі 1931
жылдан қолданылып келеді. Аккредитивтердегі ақшалай қаржылар бойынша есеп
айырысу жабдықтаушыларға төлемнің дер кезінде төленуін қамтамасыз етеді.
Аккредитив-сатып алушыға қызмет ететін банк мекемесінің осы
кәсіпорынды немесе ұйымды жабдықтайтын шаруашылық субъектісіне қызмет
көрсететін банк мекемесіне тауарларының жіберілгендігін немесе
қызметтерінің көрсетілгендігін дәлелдейтін құжаттар бойынша төлем төлеу
жайлы тапсырмасы.
Аккредитив тек бір ғана жабдықтаушымен есеп айырысуға арналады. Ал
аккредитивтің мерзімі жабдықтаушы мен сатып алушының арасындағы келісім-
шартқа сәйкес бекітіледі. Бұл шартта мыналар көрсетілуі қажет:
1. Төлеушінің тапсырмасы бойынша аккредитивті ашқан банктің
(банк имитенттің) аталуы ;
2. Аккредитивтің түрі және оның орындалуы мен пайдалануының әдісі
мен тәсілі ;
3. Аккредитив бойынша қаржы (ақша) алу үшін жабдықтаушының өзіне
қызмет ететін банкке тапсыруға тиісті құжаттардың толық тізімі және нақты
сипаттары ;
4. Тауарларды, материалдарды тиеп-жөнелткеннен немесе жұмыстарды,
қызметтерді орындағаннан кейін құлсаттардың банк мекемесіне
тапсырылу мерзімі және олардың орындалуына қойылатын талаптар.
Жабдықтаушыларға аккредитив жайлы, яғни оның ашылғандығы туралы хабарлау.
5. Басқа да керекті құжаттар мен шарттар.
Аккредитивтердің өтелінген (депоненттелген) және өтелінбеген
(депоненттелінбеген) - деп аталатын түрлері ашылуы мүмкін. Аккредитив
сонымен қатар кері шақырылатын және кері шақырылмайтын болып екі түрге
бөлінеді.
Тапсырыс берушінің өзінің шотындағы ақша қаражаты есебінен немесе оған
көрсететін банкінің берген несиесінің есебінен жабдықтаушы кәсіпорынға
қызмет көрсететін банкке келісім - шарт бойынша алдын ала аударылған
қаржысы - Өтелінген аккредетив (депоненттелген) болып есептеледі.
Ал сатып алушы кәсіпорын мен жабдықтаушы кәсіпорындарға қызмет
көрсетуші банк мекемелері арасында аккредитивте көрсетілген қаржы сомаларын
аударуға тек қана келісім-шарт жасалынып келісілген, яғни ақша әзірге
аударылмаған болса онда бұл - Өтелінбеген аккредитив түрі қатарына
жатқызылады.
Аккредитив ашу ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ақша қаражаттары есебі жайлы
Ақша қаражаттары есебі мен аудиті
Ақша қаражаттары
Ақша қаражаттары және есеп айырысу есебі
Ақша қаражаттары мен оның эквиваленттеріннің есебі
Қысқа мерзімді активтердің есебі: Ақша қаражаттары және олардың эквиваленттерінің есебі
Ақша қаражаттары аудиті
Коммерциялық банктегі ақша қаражаттары
Кассадағы ақша қаражаттары
Кәсіпорынның ақша қаражаттары
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь