ҚР айырбас бағамы мен есептік мөлшерлемені реттеу

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1 АЙЫРБАС БАҒАМЫН РЕТТЕУ МЕТОДОЛОГИЯСЫ ... ... ... ... ... ... ... ..5

Айырбас бағамдары және оны макроэкономикалық талдау ... ... ... ... ..5
1.2 Айырбас бағамының қалыптасу жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10


2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ АЙЫРБАС БАҒАМЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12

2.1 Қазақстан Республикасының халықаралық сауда қатынастарындағы
айырбас бағамы және төлем балансы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
2.2 Қазақстан Республикасының экспорт пен импорты және
протекционизм саясатының жүргізілу барысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
2.3 ҚР.ның БСҰ.на енудің мақсаты мен ену мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... 21


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .28
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30
Қазақстан Республикасының бүгінгі таңдағы халықаралық сауда қатынастарына тән ерекшелігі негізінен ел экономикасының әлемдік экономикада дамушы ел ретінде танылып, ал халықаралық саудада шикізатты экспорттаушы ел болып табылады.
Әлемдік тәжірибе дәлелдегендей шикізаттық экономикалы елдер дүниежүзілік бәсекеге қабілетсіз болып қала береді және ол елдердің экономикасы шикізат бағасына тәуелді болып, тұрақсыз даму жолы болып табылады. Сондықтан Қазақстан үшін алдағы жылдарға басты стратегиясы экономиканы шикізаттық бағыттан алып шығатын индустриялы-инновациялы экономика құру болып табылады.
Қазір отандық өнеркәсіпорындарының экономикалық өнімділігі төмен, яғни өндірістік және экономикалық шығындары жоғары. Елде өндіріс көлемінің өсуі шығындардың одан да жоғары қарқынмен өсуін қамтамасыз етеді. Осының салдарынан отандық өнеркәсiптердiң рынокқа шығарған өнiмдерiнiң бәсекеге қабiлеттiлiгi төмен болып, олардың экономикалық белсендiлiгiнiң өсуiне керi әсер етуде. Яғни, бiр сөзбен айтқанда экономиканың тиiмдi дамуы үшiн ұдайы өндiрiстiң негiзi болып табылатын капиталдардың толық және қарқынды қызмет етуi қажет болып табылады.
Бүгiнгi әлемде экономикалық және шаруашылық қатынастар күннен-күнге даму барысында халықаралық валюта қатынастарының өркендеуi өндiргiш күштердiң қарқынды өсуiмен, дүниежүзiлiк рыноктың қалыптасуымен, халықаралық еңбек бөлiнiсiнiң тереңдеуiмен, шаруашылық байланыстарының интеннационалдануы және жаһанданумен сипатталады. Ваюталық жүйе - ұлттық заңдылықтарымен немесе мемлекет аралық келiсiм шарттарымен бекiтiлетiн валюталық қатынастарды ұйымдастыру және реттеу формасын бiлдiредi. /1, 16 б/
Курстық жұмыстың өзектiлiгi Қазақстан Рсепубликасының әлемдiк экономикалық қатынастарда ұтылмауы және әлемдік нарықта алдынғы қатарлы 50 елдің қатарына қосылуы үшiн iшкi экономикалық өсумен қатар, халықаралық экономикалық қатынастарды дамыту, соның iшiнде өзектi саласы халықаралық валюталық қатынастардың дамуы және айырбас бағамды ұлттық деңгейде тұрақтандырудың елiмiз үшiн маңызы зор. Өйткенi бiздiң экономикамызда теңгемiз еркiн айналысқа шыққандықтан, әлемдегi валюта өзгерiстерi бiзге де зор әсер етедi. Сондай-ақ бүгінгі таңда барлық экономиканың, қаржы жүйесінің және банктердің қызмет ету барысы тікелей айырбас бағамның өзгерісіне немесе оның жағдайына тікелей байланысты болады.
Осыған орай курстық жұмыс тақырыбын “ҚР айырбас бағамы мен есептік мөлшерлемені реттеу” деп алдық.
1 Мамыров Н.Қ., Тiлеужанова М.Ә. - Макроэкономика. - Оқулық. – Алматы. Экономика. - 2003. – 432 бет.
2 Ивашковский С.Н. - Макроэкономика. - Учебник. – 2-е изд., испр., доп. – М., - Дело. 2002. – 472 с.
3 Агапова Т. А., Серегина С. Ф. – Макроэкономика. - Учебник. – МГУ. - Изд-во “Дис”. - 1999. – 416с.
4 Байгiсиев Майдан-Әли / Халықаралық валюта қатынастары және валюталық құқық: Оқу құралы. – Алматы: Қазақ университетi, 2004. – 302 бет.
5 Мэнкью Н.Г. - Макроэкономика. – Москва. - 1994 г. – 630 с.
6 Гальперин В.М. и др. - Макроэкономика. – СПб. - 1997г. - 630 с.
7 Дорнбуш Р., Фишер С. - Макроэкономика. - Пер. с англ. – М.: Изд-во МГУ. - 1997. – 784 с.
8 Микро-макроэкономика. - Практикум. - Под общ. ред. Ю.А. Огибина. – СПб. - 1994 г. - 230 с.
9 Бұхарбаев Ш.М. “Валюталық бағамның және оның атқарылуы тәртiптерiнiң елдiң сыртқы экономикалық қызметiне әсерi” // Банки Казахстана. №1.- 2005 ж.
10 Дәуренбекова Ә.Н. “Бәсеке қабiлеттi өнеркәсiптi дамыту – индустриялық-инновациялық стратегияның басты бағыты” // Аль-Пари, №2-3. 2004 ж.
11 Н. Ә. Назарбаев. «Қазақстан әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы» Жолдауы, Астана, 2006 жыл, 1 наурыз.
12 «Обзор макроэкономической ситуации в Казахстане» // Бердибек Сапарбаев, РЦБК, №5 2008 г.
13 Статистический ежегодник. Алматы. – 2008г. – 487 б.
14 «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру мемлекеттік саясаттың басты мақсаты» Н.Назарбаев 2008 жылғы Қазақстан халқына Жолдауы. – Астана, Ақорда, 2008 ж. 5 ақпан.
15 Әлмереков Н.А. «Қазақстанның экономикасын дамыту және Республиканың ДСҰ-ға кірудегі проблемасы» ∕∕ ҚазҰУ хабаршысы, экономикалық серия, №4 2006жыл. 116-121бет
16 “Тауар өндіре алсаң ғана ДСҰ-ның қызығын көресің”. АЙҚЫН газет. 30 наурыз 2006 ж. 7-бет.
        
        Қазақстан Республикасы
Білім және Ғылым министрлігі
әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
Экономика және Бизнес факультеті
Макро-Микроэкономика кафедрасы
Курстық ... ... ... мен ... ... Г.(Ф07К5)
Тексерген:Зейнолла С.Ж.
Алматы 2008
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
............................................................................
.................................3
1. АЙЫРБАС БАҒАМЫН РЕТТЕУ МЕТОДОЛОГИЯСЫ ..............................5
1. Айырбас бағамдары және оны макроэкономикалық талдау
..................5
1.2 Айырбас бағамының қалыптасу жағдайы
.............................................10
2 ҚАЗАҚСТАН ... ... ... ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ
..........................................................................
............12
2.1 Қазақстан Республикасының халықаралық сауда ... ... және ... ... ... ... экспорт пен импорты және
протекционизм саясатының ... ... ... ... ... ... мен ену ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
.........................................................30
КІРІСПЕ
Қазақстан Республикасының бүгінгі таңдағы ... ... тән ... ... ел экономикасының әлемдік
экономикада ... ел ... ... ал халықаралық саудада ... ел ... ... тәжірибе дәлелдегендей шикізаттық экономикалы ... ... ... ... қала береді және ол елдердің
экономикасы ... ... ... ... ... даму жолы ... ... Қазақстан үшін алдағы жылдарға басты стратегиясы
экономиканы шикізаттық бағыттан алып ... ... құру ... ... отандық өнеркәсіпорындарының экономикалық өнімділігі төмен, яғни
өндірістік және экономикалық шығындары жоғары. Елде өндіріс көлемінің ... одан да ... ... өсуін қамтамасыз етеді. Осының
салдарынан отандық өнеркәсiптердiң рынокқа шығарған өнiмдерiнiң бәсекеге
қабiлеттiлiгi ... ... ... ... ... ... керi
әсер етуде. Яғни, бiр сөзбен айтқанда экономиканың тиiмдi дамуы үшiн ұдайы
өндiрiстiң негiзi болып табылатын капиталдардың толық және ... ... ... болып табылады.
Бүгiнгi әлемде экономикалық және шаруашылық қатынастар ... ... ... ... қатынастарының өркендеуi өндiргiш
күштердiң қарқынды ... ... ... ... ... бөлiнiсiнiң тереңдеуiмен, шаруашылық байланыстарының
интеннационалдануы және жаһанданумен сипатталады. Ваюталық жүйе - ... ... ... ... ... шарттарымен бекiтiлетiн
валюталық қатынастарды ұйымдастыру және реттеу ... ... 16 ... ... ... ... ... әлемдiк
экономикалық қатынастарда ұтылмауы және әлемдік нарықта алдынғы қатарлы ... ... ... үшiн iшкi ... ... ... халықаралық
экономикалық қатынастарды дамыту, соның iшiнде өзектi саласы ... ... ... және ... ... ... ... елiмiз үшiн маңызы зор. Өйткенi бiздiң экономикамызда
теңгемiз еркiн ... ... ... ... ... ... ... әсер етедi. Сондай-ақ бүгінгі ... ... ... қаржы
жүйесінің және банктердің қызмет ету барысы тікелей айырбас ... ... оның ... ... ... ... орай курстық жұмыс тақырыбын “ҚР айырбас бағамы мен есептік
мөлшерлемені реттеу” деп алдық.
Әлемдік тәжірибе ... ... ... ... ... ... болып қала береді және ол елдердің
экономикасы шикізат бағасына тәуелді ... ... даму жолы ... Сондықтан Қазақстан үшін алдағы жылдарға ... ... ... ... алып шығатын индустриялы-инновациялы
экономика құру болып табылады
Бұл жұмысты орындаудағы басты мақсатым сыртқы ... ... ... ... оның ... мен ... ету барысын
макроэкономикалық талдау ... ... ... ... Манделл-
Флеминг моделін қарастырып, жалпы еліміздің валюталық жүйеміз бен айырбас
бағамының жағдайын ... ... ... ... ... негiзгi мiндеттерге мыналар жатады:
1) Экономикадағы ... ... ... мен түрлерін және оны
макроэкономикалық талдау, айырбас бағамға әсер ... ... ... ... ... бағамы мөлшерлемесін анықтағандағы Манделл-Флеминг моделіне
тоқталу және оның графикалық сипаттарын ашу;
3) Айырбас бағамға әсер етуші факторларды талдау және оның ... әрі ... ... ... ... атап ... ... бағамды реттеуге байланысты операцияларды талдау және оның
еліміздегі жүргізілу барысын ... ... ... ... екі бөлімнен, яғни бірінші бөлімде айырбас бағамы
маңыздылығы мен ... ... ... макроэкономикалық талдаудан
тұрса, ал екінші бөлім еліміз экономикасындағы айырбас бағамының орны мен
жалпы ұлттық валюталық жүйенің даму ... ... ... ... ... авторлардың еңбектерін қолдандым:
Н.Қ.Мамыров, М. Байгiсиев, С.Н. Ивашковский, Н.Г. ... ... ... экономикалық басылымдарын, статистикалық мәліметтерді
пайдаландым.
1 АЙЫРБАС БАҒАМЫН РЕТТЕУ МЕТОДОЛОГИЯСЫ
1. Айырбас ... және оны ... ... ... ... ... мен несиелердiң
қозғалысы кезiнде, дүниежүзiлiк және ұлттық рыноктардың бағаларын, сонымен
бiрге әр алуан ... ... ... валюталарға шаққандағы құндық
көрсеткiштердi салыстыраған уақытта айырбас ... аса ... ... айырбас бағамдарының орны ерекше. Айырбас бағамы
атаулы және нақты болып ... ... ... – екi ... ... ... ... немесе сауда шарттары болып табылады. Ол келесi
теңдеумен берiледi:
E = e P / P* ...... ... бағамы;
е – атаулы айырбас бағамы;
Р* - шетелде шығарылған тауардың бағасы;
Р – iшкi ... / 2, 347 б. ... Р > P* => E↑, онда N x ↓ ... E↑ iшкi ... ... ... бағам көтерiлсе онда бiздiң тауарларымыз
қымбаттайды, ... ... ... ... ... ... мүмкiн.
Атаулы айырбас бағамы (е) – екi елдiң ... ... = e P / ... атаулы айырбас бағамы АҚШ бойынша e = $ / ... ... ... e = ... / $ ... ... ... экономикада
көбiнесе нақты айырбас бағамын қолданады, ... ол ... екi ... ... ... ... / 2, 351 б. /
Нақты айырбас бағамды анықтайтын факторларға:
1. N x таза экспорт, төлем балансының ... ... N x = S – ... S = Y – C – ... ... функциясымен немесе әлемдiк пайыз ... / 3, 443 б. /
E N = S - I ... ... ... жерi айырбас бағамы болып табылады.
Мұндағы:
Е0 – нақты ... ... ... нүктесi.
E S - ... N x ... ... 1 – ... айырбас бағамының тепе-теңдiгi
Ендi осы нақты айырбас бағамына әсер ететiн саясаттарды қарастырайық.
1) Бюджеттiк-салық саясаты.
а) Мемлекет ... iшкi ... ... ... мемлекеттiк
шығындар өссiн деп есептейiк. ( Сурет-2)
Суреттен көрiп отырғандай мемлекеттiк шығындардың өсуi ... ... ... ... ... ... ... бағамы өседi,
таза экспорт азаяды. / 3, 341 б. /
E S2 - I S1 - ... x ... ... 200
Сурет 2 – Нақты айырбас ... iшкi ... ... ... экономика проблемаларын талдау ... ... ... ... ... экономикалық қатынастардың негiзiн сыртқы
сауда құрайды. Ашық ... ... ... ... ... ... ... ЖҰӨ деңгейiне, жұмысбастылыққа тiкелей әсер етедi. Бұл
көрсеткiштер жалпы макроэкономикалық теңдестiкке әсерiн тигiзедi.
Ашық экономиканың жабық экономикадан ... ... ... ... ашық ... көрсеткiштерi қосылады.
Мысалы, экспорт пен импорт, әлемдiк пайыз қойылым және ... ... ... ұлттық табысты есептеу келесi теңдеумен берiледi:
Y = C + I + G + ( EX – IM ) ... - өнiм ...... мен ... тұтыну;
I – инвестициялар;
G – мемлекеттiк шығындар;
( EX – IM ) – ... пен ... ... ... Бұл ... N x-тi ... / 2, 356 б. /
N x - ашық ... негiзгi компонент болып табылады. ... тең деп ... = Y – ( C + I + G ) ... ... ... ... ... тепе-теңдiгi болып табылады. Мысалы,
Y > C + I + G => N x ↑
Y < C + I + G => N x ... ... ... ... шоты мен ... ... ... келетiн болсақ тағыда негiзгi макроэкономикалық ... / 3, 339 б. /
Y = C + I + G + ( EX – IM ) ... ... ... ... ... – C – G = I + NX ... теңдеудiң сол жағы көрiп отырғанымыздай ұлттық жинақты бередi.
Осылайша, ұлттық жинақ iшкi ... мен таза ... ... = I + NX ...... ... ... ... бiр ... шығарып, нолге теңестiргенде
ағымдағы операциялар шоты мен капитал қозғалысы шотының негiзгi теiдеуi
шығады. / 3, 339 б. /
( I – S ) + N X = 0 ... ... ... ... ... ... ... яғни
(I–S) капитал қозғалысы шоты мен N X ... ... мен ... ... ... ( I – S ) оң ... ... онда N X екеуi
нолге тең болу үшiн ... ... болу ... Бұл ... екi ... ... I > S, ... инвестиция сұранысы көп, ұсынысы аз дегендi
көрсетедi. I – капитал немесе инвестиция ... ал S – ... ... ... Онда екi шара ... ... ... дайын
өнiмдер аламыз немесе екiншi шара қаржыны несиеге аламыз.
2. I < S, ... ... ... экономикада жинақтар көбейiп,
сыртқы инвестицияларға сұраныс азаяды және экспорт өседi. / 4, 512 б. ... ашық ... ... ... шарт ... пайыз қойылым
r* = r болып табылады. Өйткенi кiшi ашық экономика әлемдiк экономикаға
әсер ете ... ... iшкi ... ... әлемдiк пайыз қойылымға тең
болу керек.
Ашық экономика моделiнiң шарттары:
1. Y = Y = F ( K, L ... C = C ( Y – T ... I = ... r = ... N х тек қана ... ... ... қойылымның өзгеруiне
байланысты болады. Оны келесi теңдеуден көру болады:
N X = ( Y – C – G ) – I (r*) ... - ... ... ... ... жинақ көлемдi және инвестиция көлемiн немесе капитал
қозғалыс ... және ... ... ... ... элементтер
анықтайтынын көрсетедi. Ол ең бiрiншi ... ... ... ... ... Мысалы, G↑, Т↓ ондай жағдайда ұлттық жинақ S
көлемi де азаяды.
ә) ... ... ... ... ... ... шығындар
көбейсiн деп есептейiк, онда келесiдей жағдай болады. (Сурет-3)
E S1 - I S2 - ... N x ... ... 3 – Нақты айырбас бағамға шетелдегi бюджет-салық саясаты әсерi
Суреттен көрiп отырғандай, шетелдiк мемлекеттiк шығыстардың өсуi ... ... ... ... ... ... ... бағамы ұлттық
экономикада төмендейдi, ал таза экспорт өседi.
б) Халықаралық сауда саясатының әсерi.
Кейде бұл саясатты отандық өндiрiстi ... яғни ... деп те ... Бұл ... ... әдiсi ... шектеу болып
табылады, ал экспортқа әсерi жоқ. ... ... ... ... таза
экспорт өседi. (Сурет-4) / 4, 574 б. /
E S1 - ... x ... x ... ... 4 – ... ... саясатының әсерi
Көрiп отырғанымыздай протекционизм саясаты айырбас бағамды өсiредi.
/ 4, 561 б. /
Валюта ... ... ... ... ... ... валюталық бағымдардың индексi кеңiнен қолданылған. Нақты валюта
бағымының индексi сәйкес ... екi ... iшкi ... ... ... ... бағымының индекссiн бiлдiредi.
Нақты тиiмдi валюта бағымның индексi ... ... ... ... ... ... сол ... iшкi бағаларының
өзгеруiне қатысты түзiлетiн тиiмдi валюта индексiн бiлдiредi.
Қазiргi ... АҚШ ... ... бағымының индексi номиналды
және нақты түрде есептеледi.
Ұлттық валютаның ауыстырымдылық ... ... ... ... ... ... саналады.
Қазақстанның дүниежзiлiк шаруашылыққа интеграциялануға ұмтылысы оның
халықаралық валюта-қаржы және несие қатынастарына белсендi түрде ... ... ... ... ... ... валюталық саясаты теңге
құнының тұрақтылығын орнықтыру және оны ... ... ... ... ... ... бағамын қарастырғандағы Манделл – Флеминг моделi
Ашық экономикадағы Манделл – Флеминг моделi IS – LM ... ... ... Мұнда бағаларды тұрақты деп аламыз. Айырмашылығы
IS – LM моделi жабық ... ...... ашық ... қарастырады. / 3, 341 б. /
Бұл модел бойынша экономика жұмыс iстеуi заңдары валюталардың айырбас
бағамдарына немесе валюталық ... ... ... ... ... ... келедi:
1. Тұрақты валюта бағамы;
2. Еркiн алқымалы валюта бағамы.
Манделл – Флеминг моделiнiң негiзгi шарттары:
1. Y = C ( Y – T ) + I (r) + G + NX (E) ... ... M / P = L ( r, Y ) ... ... r = ... ... ... модел бойынша айырбас бағамының номиналды жене
нақтының айырмашылығы e = E жоқ. / 3, 341 б. /
r ... = ... ... 5 – ...... ... ... ашық экономикадағы ерекшелiгi IS қисығы айырбас
бағамына тәуелдi болады.
Манделл – Флеминг моделiнде үш эндогендi ... ... ( ... e ) Осы үш ... ... байланыс бар.
1. Y пен r моделi. Мысалы, Манделл – ... ... IS ... ... r = r* ... ... кiредi және еркiн шығады. Көрiнiп
тұрғандай IS ... ... ... пайыз қойылымының әлемдiк пайыз
қойылымнан жоғары болуын көрсетедi. Шетелдiк ... келе ... ... өседi, таза экспорт азаяды. / 3, 342 б. /
r ... r = ... IS ... IS2 ... 6 – ... – Флеминг: модел “ У; r ”
Y және e моделi. Мұнда ақша ... ... ... немесе е-ге
байланысты емес. Оны 9-суреттен көруге болады. ... ашық ... ...... ... IS* ... ... Манделл – Флеминг арқылы шығарып алуға болады. Яғни ... ... ... ... ... ... ... бағамды
пайдаланамыз. (Сурет-7) / 5, 364 б. /
e ... 7 – Ашық ... ( Y, e ) ...... моделi
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ АЙЫРБАС БАҒАМЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ
2.1 Қазақстан ... ... ... ... бағамы және төлем балансы
Ұлттық валюта. 1993 жылы 12 қарашада Қазақстан ... ... ... ... ... валютаны енгiзу
түралы” Жарғыға қол қойды және осы ... 1993 жылы 15 ... ... ... ... ұлттық валюта – «теңге» ... Ал 1999 жылы ... ... және ... ... ... еркiн рыноктық түрде
дамыту үшiн еркiн айналымға жiбердiк. Бүгiнгi таңда ұлттық валютамыз күннен-
күнге нығайып, елiмiздiң ... ... ... даңғыл жол ашуда. /9/
Ұлттық валютаның шетел валютасына айырбасталу жағдайлары, яғни: а)
еркін айырбасталатын және ә) жарым-жартылай ... ... ... Қазақстан Республикасының ұлттық валютасы теңге ... ... ... ... ... ... ... – валюталардың алтын құрамына
байланысты өзара қатысы. Сондай-ақ 1970 жылдардан ... ... ... 1991 ... бастап Қазақстанда ХВҚ-ның Жарғысы бойынша валюта паритеті
тек СДР (арнайы қарыз алу құқығы) – арнаулы ақша өлшемімен ... ... ... ... ... ... ... емес.
Сонымен валюталық паритет дегеніміз – валюталық бағамның негізі болып
табылатын ... ... ... екі ... ... ... ... егер ұлттық валюта теңгеге, яғни елдің ақша бірлігіне негізделсе, ал
дүниежүзілік ... жүйе – бір ... ... ... ... ... ... бірліктеріне негізделеді.
Қазiргi жағдайда валюта бағамы кез-келген нарықтық баға сияқты сұраныс
пен ұсыныс әсерiмен құрылады. Соңғыларын тепе-теңестiру валюта ... ... ... ... ... орнығуына алып келедi.
Бұл негiзгi(фундаментальдi) тепе-теңдiк деп аталады.
Мұндағы шетел валютасына сұраныс мөлшерi ... ... ... ... ол ... ... шығындары, шет мемлекекеттерге
шыққандармен , резиденттердiң шетелде инвистициялық жобаларын iске асырғысы
келетiндiгiне байланысты шетел қаржылық активтерiне және ... ... ... ... ... ... ... оған сұраныс азаяды, шетел
валютасының бағамы ... ... оған ... көбее түседi.Осы
жағдайлармен қаралып жатқан графикте, сұраныс қисығының иiлуi анықталады.
Шетел валюта ... ... осы ... валютасына шетел
мемлекетiнiң резиденттерiнiң сұранысы осы мемлекеттегi қызметтерге ... ... ... ... ... ... осы
мемлекеттiң ұлттық валютасында көрсетiлген, резидент ... ... ... ... iске ... ... ... валютаға
сұранысымен анықталады.
Сонымен, қаншалықты отандық валютаға ... ... ... ... ... ... аз ... нарық субьектiлерi оны шетел
валютасына ауыстыруға дайын және ... ... ... ... бағамы
шетел валютасына қатынасында төмен болса, соншалықта көп ұлттық ... ... ... ... ... дайын. Осы тусiнiктермен ұлттық
валюта ұсынысы қисығының иiлуi түсiндiрiледi.
Валюта айырбас курсының фундаментальдi ... ... ... ... ... бар. Олар ... ... кезеңде әрекет
етушi) және ... ... ... ... ... ... болып бөлiнедi.
Дүниежүзілік экономикалық операцияларды жүргiзу үшiн ұлттық
валютаны ... ... ... айырбастау қажет. Айырбастау процесi
белгiлi бiр арақатынаспен жүргiзiледi. Әр түрлi мемлекеттердiң ... ... ... ... ... ... ... ақша өлшемiмен көрсетiлген бiр елдiң ақша өлшемiнiң бағасы
валюта бағалы деп аталады.
Кесте 4 - 2008 ... ... ... ... теңгесiне шетел
валюталарының бағамдары.(17.11. 2008ж).
|  1 АҚШ ДОЛЛАРЫ |USD / KZT |119.28 ... 1 ЕВРО |EUR / KZT |156.80 ... 1 ... ... |CNY / KZT |15.48 ... 1 РЕСЕй РУБЛЬІ |RUB / KZT |4.63 ... ... ... Банкінің сайты
www.nationalbank.kz
Валюта бағамы халықаралық валюталық, есеп ... ... ... ... үшiн қажет. Мысалы, экспортшы шетел валютасымен
түскен түсiмдi ұлттық валютаға ... , ... ... елдiң валютасы
бұл мемлекеттiң жерiнде күнбе-күнгi жағдайда ақша қаражаты ретiнде
айналысқа ... құқы жоқ. Ал ... ... ... ... ... үшiн ... валютасы н сатып алады.
Резервтік валюта – бұл басқа ... үшін ... ... ... ... анықтауда негізі ретінде қызмет ететін және валюталар
бағамын реттеу мақсатында валюталық ... ... ... төлем және резерв құралы қызметін атқаратын әлемнің алдыңғы
қатарлы елдерінің еркін ... ... ... ... АҚШ ... мен еуро ақша ... жылдардан бастап паритеттер валюта қоржыны негізінде анықталуға
көшті. Валюта ... деп ... ... ... бөліктерінің сомасын
сол валюталардың нарықтық бағамына көбейтіп, оларды АҚШ ... ... бір ... орташа өлшенген бағамын айтады.
Валюталық жүйенiң маңызды элементтерi – валюталық бағам ... Оның ... ... тауарлармен көрсетiлген қызметтердiң
халықаралық барысында, ... және ... ... ... ... қажеттiлiгiнен: дүниежүзлiк және ұлттық нарықтағы
бағаларды, сондай-ақ ұлттық немесе шетелдiк валюталарды ... ... ... ... ... ... банктер мен
формалардың шетел валютасындағы шоттарын уақытылы қайта бағалап ... ... ... ... ... пен ұсынысқа ықпал етушi
көптеген факторларға байланысты өзгередi. Валюталық ... ... және ... сауда-саттықта, капиталдар мен ... ... ... валюталарды айырбастайды. Ипортер ұлттық
валютаны шетелден тауар алғаны үшін шетел валютасына алмастырады;
2) ... және ... ... ... және ... салыстыру;
3) Фирмалардың және банктердің шетел валютасындағы счеттарын үздіксіз
қайта бағалап отыруға.
Валюталық шектеудің болуы немесе болмауы ... ... ... мен ... ... ... және ... құндылықтармен жасалатын операцияларын заңды түрде немесе
әкiмшiлiк ... тиым ... ... ... ... ... бақылаудың құрамдас бөлiгi болып табылады. ... ... ... бекiтiледi . /12/
Валюталық шектеудiң мақсаттары ... :
1) ... ... ... ... бағамды қолдау;
3) ағымдағы және стратегиялық мiндеттердi шешу үшiн мемлекеттiң
қолында валюталық бағалықтардың ... ... ... қағидаларға сүйенедi :
1) валюталық операцияларды Орталық және ... ... ... ... ... үшiн рұқсат қағазының берiлуi ;
3) валюталық шоттарды жартылай немесе толық ... ... ... шектеу.
Төрт қосындыдан тұратын (елдің ресми алтын және ... ... ... ... ХВҚ резервтік бағыты және елдің сыртқы қарыздарын ... ... ... ... валюта өтімділігі нреттеу.
6) Халықаралық несиелік айналым құралдары мен халықаралық есеп айырысу
формаларын қолдану тәртібін белгілеу;
7) Валюта нарығы мен алтын нарығының ... ... ... ... ... органдардың статусы. Оларға
елімізде: Ұлттық банк, Қаржы министрлігі, валюталық бақылау ұйымдары және
т.б. ... есеп ... ... агрегаттық экономикалық
көрсеткiштер жүйесiнде маңызды орын алады, себебi ол ... ... ... ... ... ... ... жиынтық ұлттық
өнiммен ұлттық табысты бөлгенде ... ... ... таза ... есептелiнедi.
Халықаралық есеп айырысу баланстары – ол бiр ... ... ... ... ... мен ... ... мен төлемдерiнiң арақатынасы.
Халықаралық есеп айырысу баланстарының негiзгi түрлерi ... ... ... есеп ... ... ... ... баланысы; /4, 29 б/
Төлем балансы дегеніміз - ... бiр ... ... ... ... ... соммасымен оған шетелден түскен
соманың арақатынасы. Белгiлi бiр мерзiмiнiң және бiр ... ... ... ... ... ... статистикалық көрсеткiш ... ол ... бiр ... ... тиiс төлемдер мен
түсiмдердiң арақатынасындағы өзгерiстердi ... ... ... ... ... осы уақыт аралығында қзгерiстердi көрсетдi.
белгiлi-бiр мерзiмнiң ... ... осы ... аралығындағы төлем мен
тұсiмдердiң арақатынасын көрсетiп, мемлекеттiң ... ... ... және елдiң экономикасының ... ... ... түсiм төлемнен артық ... онда ... ... ал егер ... түсiмнен төмен ... онда ... ... деп ... балансымен есеп ... ... ... ... ... балансына тек iс жүзiнде жүргiзiлген түсiмдермен төлемдер
кiредi;
2) есеп ... ... ... шетелге қойған талаптарымен
мiндеттемелерi кiредi;
3) есеп айырысу балансында ... ... және ... ... оның ... ... ... кiрмейтiн өтелменген
несиелерде көрсетiледi, оның iшiгде ... ... ... несиелерде көрсетiледi;
4) төлем және есеп айырысу баланстарының ақырғы сальдосы-активтiк
немесе пасивтiк ... ... ... әдетте олар қарама-қарсы
болады, себебi ... ... есеп ... баланстары
акивтiк болады, ал төлем баланысы ... ... ... ... пассивтiк болады;
5) төлем балансына тек ... ... және ... ... ... айырысу балансы болашақта несие ... ... ... ... бөлiгiн қамтиды. /3, 265 б/
Сөйтiп, төлем және есеп ... ... ... ... ... қатынастарының дамуымен
айқындалады. Төлем балансының ... ... ... сипатына қарай басылымдарда жарияланатын ... ... екi ... ... ... құрылымы
1) “Ағымдағы операциялар балансы”
1. сауда балансы ( сыртқы сауда операциялары ... ... ... /3, 264 ... ... импорт
2. Қызметтер балансы және комерциялық емес ... ... ... ... ... үшiн төлем )
2) “Капитал және несие қозғалысының балансы”
Кесте-1 - Қазақстан Республикасының төлем балансы
(млн.АҚШ доллары)
| |2004 |2005 |2006 |2007 ... есеп ... |-272,6 |454,9 |-485,7 ... ... |1987,14 |3679,00 |6785,55 |10321,8 |
| ... ... ... ... |28300,6 |
| ... ... |-9553,63 |-13817,59 |-17978,8 |
|Қызмет балансы ... |-272,6 |454,9 |-485,7 |
| ... |1540,42 |1712,29 |1999,1 |2251,0 |
| ... ... ... |-5026,2 |-7466,4 |
|Табыстар балансы ... |-1746,6 |-2815,3 |-5179,7 ... және ... бойынша |-213,07 |-277,5 |-410,0 |-817,9 ... | | | | ... ... ... |-1014,80 |-1448,3 |-2331,8 |-4611,5 |
|Резервтер бойынша сыйақы |127,70 |123,6 |140,21 |228,2 ... ... ... ... |72,58 |68,10 |118,25 |181,8 ... | | | | ... ... |-99,77 |-212,5 |-331,8 |-160,3 ... ... |113,74 |-164,67 |-488,16 |-412,4 |
|* ... ... - А.: 2008 г. ... ... ... ағымдағы есеп бойынша Қазақстан
Республикасының төлем балансы көбінесе теріс шамада болғандығын, ал ... ... ... ... келе ... ... 2004
жылғы 10000 млн. доллар шамадан 2007 жылы 30000 млн. ... ... да өсіп келе ... көре ... Жалпы айтқанда елдің
экономикасының өсуімен қатар төлем балансының да құрамдық ... ... ... келе ... ... еліміздің экспортының негізгі құрамын ... ... ал ... ... ... ... ... дайын өнімдер
болып табылады.
Сауда балансы – экспорты ... ... және ... ... ... Егер ... ... оны әкелуден астам болса,
онда активтiк ... ... ... ал егер импорт экспорттан артық
болса, онда ... ... ... сальдосы пайда болады
Көрсетiлген қызметтер балансы – ол формасы бойынша да ... ... ... да әр ... сонымен бiрге
коммерциялық операциялар емес операциялар бойынша ... ... ... және ... ... ... – ол жеке және
мемлекеттiк капиталдарды әкелу және жетiлдiру ... , ... ... ... ... ... төлемдер мен түсiмдердiң
арақатысы.
Халықаралық қарыз балансы - ... және ... ... кең ... ... ... Оның есеп
айырысуы балансына ұқсас ... одан ... ... кейбiр елдердiң өз ерекшелiгiмен айрықшаланады. /9, 139
б/
Төлем ... ... ... оның тараулары негiзгi
және ... ... ... бөлiнедi. Негiзгi тарауларға –
ағымдағы ... ұзақ ... ... ... ... тараулырға - валюталық ... ... ... ...... резервтердiң қозғалысы , қысқа
мерзiмде активтердiң ... ... ... ... түрлерi,
сыртқы мемлекеттiк зайымдар, халықаралық ...... ... және т.б. ... балансының сальдосының толықтырушы ... ... ... және ... ... ... бiрiн-бiрi өзара өтеу қажет, яғни ... ... ... қажет.
Төлем балансының тепе-теңдiкке әкелетiн ... әдiс – ... ... валюталарын қолдану. Халықаралық мiндеттемелердi өтеу
құралы – ... ... ... ... алу үшiн – ХВК – ... ... шотнан екiншi елдiң шотына валюта ... ...... ... Ал 1979 жылдан ЕВЖ-ге мүше елдер осы ... ... ... /4, 31 ... ... ... экспорт пен импорты және протекционизм
саясатының жүргізілу барысы
Қазақстан ... ... ... ... ... ... түскен таңдағы мемлекет ретiндегi орны оның ... ... ел деп ... ... ... Рыноктық қатынастардың
дамуы ұлттық экономикамыздың елiмiз өз ... ... ... ... дейiн даму үстiнде. Рыноктық қатынастардың тиiмдi ... ... ... ... ... ... қызмет етуiн қамтамасыз
етiп отырады.
Сұраныс пен ... ... баға ... және ... ... ... анықтауға көмектеседі. Мемлекеттің тауар қызметін импорттау
және экспорттау көлеміне, дүниежүзілік қалыптасқан баға мен ... сол ... ... ... ... ... ... тепе-теңдігі ішкі сұраныс пен ұсыныстан пайда болаы, яғни бұл ... ... ... ... ... елде ... артықшылық теориясына байланысты ... ... ... ... келе ... ... Республикасы еркін
сауда аймағына жататындықтан экспортық жағынан тиімді болғанымен оған ... ... ... /1, 411 ... ... ... ... салығы;
2) Қазыналық баж салығы – ... ... ... ... ... ... салым. Олар жергілікті өндірушілерді
шет ел өндірушілерінің бәсекелестігінен қорғау үшін салынады, мөлшері
көп болғанымен шет еле өндірушілерін сауда ... ... ... Импорттық квота – оның көмегімен белгілі бір уақыт ... ... ең ... ... белгілейді. Халықаралық саудаға
салымдардан қарағанда импортық квота көп әсерін тигізеді.
5) Тарифсіз бөгет – лицензиялық жүйе.
6) Экспортқа еркін ...... ... жаңа ... ... ... бір ... экспорттайтын тауарға өз еркімен
шек қоюы, қатал ... ... ... ... ... өз еркімен шектеуге келіседі.
Сыртық саудадағы протекционизм кезінде еркін сауданы жақтаушылар көп,
бірақ мемлекет басшыларының ... ... ... көп.
Олардың еркін саудаға кедергі қою ұлттық маңызды себептерге байланысты: /4,
38 б/
1) Қорғаныс қажеттігін қанағаттандыру – бұл себептің маңызы ... ... ... үшін маңызды. Қолдампаздық баж салымдары ... ... ... үшін ... ... мен материалдар шығару
үшін салынады.
2) Мемлекеттегі жұмыс ... ... – оның ... ... Ашық ... жиынтық шығын тұтыну шығынынан,
инвестициядан, мемлекеттік шығыннан, таза ... ... ... қысқарту арқылы жиынтық шығынның өсуі экономиканың дамуын
ынталандырады. Өйткені соның арқасында пайда және ... орны ... ... ... кемшіліктері де баршылық:
1) Импорт кезіндегі жұмыс орнының қысқаруы. ... ... ... ... ... ... ... елдерде жұмыс орны көбейеді.
2) Импорттық шектеу ... ... ... ... жете бермейді. Бір мемелекеттің экспорты басқа мемлекет үшін
импорт, экспорт импорттан үлкен болса, ол ... ... ... ал экспорт импорттан кіші болса, онда ол мемлекет экономикасы
құлдырайды, жұмыссыздық ... Баж және ... ... ... ... оған ... сауда бөгеттерін жоғарылатады. Соңында барлық мемлекет экономикасы
құлдырайды.
4) Ұзақ уақытты кері байланыс. Ұзақ ... ... ... ... ... болу ... ішкі жұмыс орнының өсуін ынталандыру
жетістіктерге әкелмейді. Сонымен баж салымы ... таза ... және ... ... ... болады деген түсінікпен экономистер
келіседі.
Тұрақтылық үшін диверсификация – жоғары маманданған ... ... ... ... ... ... өндіріс жүйесінің
жағымсыз өзгеруі ауырпашылықтар ... ... ... ... үшін баж ... және ... ... соның
нәтижесінде халықаралық нарықтағы 1 немесе 2 тауар тәуелділігі кемиді. ... ... ... ... шетелдегі өндірістің құлдырауынан
сақтайды.
Арзан шетелдік жұмыс ... ...... ... ... ... ... жұмыс күшінен қорғау керек. Егер оларды
қорғамаса, онда Қазақстан нарығында шетелдік арзан ... ... ... ... және ... ... ... Бұл әсіресе Қазақстан үшін
екі жақты әсері бар. Біріншіден, Қазақстан азаматтары білімді маман ретінде
шетелде қалып жатыр, ал ... ... ... ... дамуына
байланысты жақын шетелдерден Қазақстанға да жұмыс күші ағымы толастамауда.
/1, 413 б/
Бiрақ қазiргi уақытта шетелдiк инвестицияның басым ... ... ... ... ... отыр. Осыған байланысты экономикалық
өсудiң өзi осы сонғы ... ... ... ... деген бағаның
өсуiмен байланысты болып отыр. Ал экономиканың тұрақты өсуiн қамтамасыз ету
үшiн өндiрiстiң ... ... ... ... ... отыр. Ол үшiн осы
салаларға ... ... ... ... ... ... алу ... көлемiн азайту экспортқа бағытталған өнiм өндiру барлық ... ... ... ... мақсаты. Осы мақсатта өңдеушi салалардың
техникалық ... ... ... ... ... ... ... күш-
жiгер салынуы тиiс болып отыр. Себебi, көптеген кәсiпорындар техниканы,
құрал-жабдықтарды импорттауға ... ... ... ... ... тамақ, киiм, ауыл шаруашылығы, көлiк жiне құрылыстың ... ... ... ... ... ең ... өндiрiстерi көлiк және ауыл
шаруашылығына қажеттi техника өндiруi тиiс.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... және астық өнімдері құрап отыр. Ал елге импортталушы тауарлардың
негізін дайын өнімдер, техника, ... және тағы ... ... ... құрайды. Жалпы Қазақстан Республикасының ... ... ... ... 8-ші ... көре аламыз. /13, 388 б/
Суреттен көріп отырғанымыздай еліміздегі халықаралық сауда сальдосы
оң болып отыр, яғни ... ... ... болып келеді. Алайда осы
экспорттың 85% ... ... ... дайын емес фабрикаттар құрайды.
Сондай-ақ импорттың басым бөлігін өңдеуші сала өнімдері мен ... ... ... ... ... ... ... бiрi болып отырған,
Бүкiләлемдiк Сауда Ұйымына кiру алдындағы ... ... ... жаңа ... ... ... отыр. Ол сыртқы және iшкi
нарықтарда ... ... бере ... ... инновациялық деңгейiн
көтеру болып табылады. Мұны, Оңтүстiк ... ... ... ... тауарлары әлемдiк нарықта дәлелдеп шықты. Яғни, тауар саясатын
дайындауда кез келген ... ... ... ғылыми-техникалық
сиымдылығын көтеруi тиiс, сөйтiп инновациялық мәнi бар ... ... ... мен ... анықтап алуы керек. Сонда ғана еліміз әлемдегі
алдынғы ... 50 ... ... ... ... ... ... экономикасын
индустриялы-инновациялы етіп құра алады. /13/
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | ...... ... сауда айналымы
Осы жұмыстарды қаржыландыру ... ... ... Даму ... ... iске ... Әрине, ол қаражаттарды
бастапқы мақсатына қарай тиiмдi пайдалану, ысырапқа жол ... ... орын ... ... ... жағдайда ғана ... ... ... ... тағы бiр ... мәселелер қатарына өнеркәсiпте жаңа
салаларды Қазақстанның экономикалық, географиялық ерекшелiгiне қарай құру,
олардың құрылымын жетiлдiре түсу ... ... ... ... енудің мақсаты мен ену мәселелері
БСҰ-ның айрықшалық ерекшелігі болып оның ... ... ... пен осы ... барлық мүше-елдерінің тең құқықтығына негізделген
еркін сауда-саттықты ... ... ... ... сауда ережелері
мен тәртіптік шараларды орнатуы табылады. Ашық сауда саясаты шағын ішкі
саудаға ие және ... келе ... ... ... жол ... ... ... Қазақстан үшін объективті түрде қажет болып табылады. Өздерін
дәл болжамдауға болатын және халықаралық құқыққа ... ... ... ... ішкі мүмкіндіктерін пайдаланумен саудалық
серіктестерімен тартыста өзінің бәсекеге қабілетін көрсетуге ... /15, 116 ... ... ... ... ... ... мақсаты белгілі бір
артықшылықтарға ие болу.
Қазақстан үшін олар келесіге негізделген:
• Қазақстан ашық нарықтық экономикаға ие, әлем ... мен ... ... ететін әлемдік құрылымдарға біріккенімен қатар, ол БСҰ-
ның барлық ... ... БСҰ ... ... ... ... (РНБ) ие ... Қазақстан сондай-ақ өз тауараларын транзиттеуге арналған қосымша және
тиімді жолдарына ие болады. Бұл Қазақстанның ... ... ... ... ... дамыту үшін әсіресе маңызды
болып табылады.
• Қысқа- және ... ... ... ... ... ... және ең ... оларды өңдеу өнеркәсібіне және
жоғары технологиялы өндірістерге тарту тұрғысынан маңызды ... ... үшін ... ... ... ... ... тауарларына қатысты қолданылатын демпингке қарсы дауларына
қатысты ... ... ... ... ие ... ... және ... дауларды БСҰ-да ескерілген рәсімдердің шеңберінде одан
да әділетті негізде шешуге мүмкіндік береді.
• БСҰ-на ... ... ... ... ... ... реттейтін нормаларды әзірлеуге қатысу құқығына ие ... ... ... ... ... ... ... туралы жедел ақпарат пен БСҰ-
на қатысушы-елдердің үкіметтерінің мақсаттары туралы ақпаратқа қол
жеткізу ... ... бұл ... одан да ... ... жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
• Ішкі рыноктағы алдыңғы қатарлы ... ... ... мен ... орын ... ... ... сапа
стандарттарын енгізу нәтижесінде ұлттық өнімнің ... мен ... ... ... ... тудырту.
• Импорт кеңейтілгендіктен тұтынушы тауарлардың кең ассортиментіне ... ... ... қол ... ... мен сауда жөніндегі бас келісімнің ... ... ... кез ... елін аталмыш ұйымға қабылдаудан бас тарту
туралы ештеңе айтылмаған. Келісімнің XXXIII-бабында былай делінген: “Осы
Келісімге қатыспайтын үкімет, ... осы ... ... ... сыртқы
коммерциялық байланыстарын немесе өзге түрдегі ... ... ... ие ... жеке ... ... ... әрекет ететін үкімет
осы келісімге өзінің атынан немесе сол аймақтың ... сол ... ... ... өзара келісілетін шарттармен кіре ... ену ... ... ... ... ... екі ... қабылдануы мүмкін.
БСҰ-на ену рәсімінің өзі брінеше жалпы сәттерден құралады:
1. БСҰ Бас ... ... ... ... кейін Уәкілдер кеңесі сол
өтінішті өтінім-беруші-елдің үкіметі ұсынған басты ... ... ... ... ... ... елдің халықаралық
сауда саясаты мен заңдарының «Халықаралық сауда ... ... ... ... мен нормаларына сәйкес келетіні жайлы дәлелдемесіне
негізделе отырып зерттеуге арналған жұмыстық топты құрайды.
2. БСҰ-на ... ... ... ... ... ... ... ғана емес, сондай-ақ экономикалық ... ...... ... ... және ... жүйелер,
салық салу механизміне қатысты сауалдарына жауап береді.
3. Жұмыстық топ, ... ... ... ... ... бар баяндаманы, және мүмкін, өтінім беруші-елді қосу ... ... ... ... мүше-елдері баяндаманы немесе хаттаманың жобасын талқылайды,
соған негізделумен кезекті сессияда шешім шығарады. Құқықтық ... ... ... туралы хаттама қосылып жатқан ел мен Келісімге қатысушы-
елдердің өзара келісімі ретінде қарастырылуы мүмкін.
ДСҰ-на ... ... ... сөздер кезінде ең ... ... ... ... баж ... төмендету маңайында
туындайды. Қазақстан ДСҰ-на кіру барысында импорттық баждарды ... ... ... ... керек. Ал ДСҰ- дағы импорттың орта
салмақтанған қойылымы- 4 %. /15, 118 б/
Қазақстанның ДСҰ-на кіруіне ... ... ... ... ... ... экономиканы толығымен шет елдік тауарларға ашып
береді, нәтижесінде кептеген отандық ... ... ... ... ... ... ... деген. Алайда ДСҰ-
дағы импорттық тарифтің, орта салмақтанған қойылымы 4% ... ... ... 7-15 % ... болса, бұл Қазақстан үшін тиімді қойылым
болады, өйткені біздің импорттық тарифтің орта ... ... 8-9 ... аутқып тұрады, ал бұл ДСҰ- ның қойылымынан көп үлкен емес.
Сонымен қатар ... өз ... ... төмендетіп келеді.
Тауарлы позициялардың ең көп саны 0-15%, оның ... 75% ... ... ... 1-10%, ал 94.3 % - 0-15% ... тарифтер қойылымдары
салынады. (Сурет 9) /13/
2007 ж. Салынған баж қойылымдарына ... ... ... 9 - 2002-2007ж.ж. ҚР импорт және импорттық баждар
Қазіргі кездегі Қазақстан нарығындағы бәсекені импортталатын тауарлар
құрайды, сондықтан ДСҰ-на ... ... шет ел ... ішкі ... ортаны жандандырып, отандық өндірушілерді,
өндірісті жаңартуға, бағаны төмендетуге, өнім ... ... ... ... қанағаттанрыруға мүмкіндік береді.
Қазақстандағы импорт бәсекеден басқа келесілерді қамтамасыз етеді:
- арзан, сапасы жақсы, табысы аз тауарлармен қамтамасыз ету;
- кәсіпорындарды ... мен ... ... өндіріс
шығындарын төмендетуге, қазіргі заманғы бәсекелес өнім шығаруға
мүмкіндік беретін инвестициялық тауарлармен қамтамасыз ету;
- инвесторларға тауарлар түрлеріне ... ... ... ... және өз ... жаңа ... ... мүмкіндік
береді;
- кәсіпкерлерді не өндірісін дамытуға, не жабуға мәжбүрлейді;
Әрине, ... ... ... ... ... ... бір ... ұтады да, екішілері ұтылып, өндіріс шығындарын азайту мен еңбек
өнімділігін арттыруға ... ... ... ... ... ... ... тауарларға тарифті және
бейтарифті шараларға қарағанда үлкенірек шектеу болады. Импортерлер ... ел ... ... ешбір табыс әкелмейді. Нарықты қорғаудың тағы ... ... ... ... Бұл механизм әсіресе АҚШ- та кең
түрде қолданылады.
БСҰ-на ену ... ... ... ... бірігуге
арналған стратегиялық бағытының аса ... ... бірі ... ... уақытта Қазақстан әлемдік рынокта өзінің шикізатын сатып
отырғандықтан, және ... ... ... ... ... ... деген талпыныстары негізсіз болып көрінуі мүмкін. Алайда
мұндай проблемалар бір ... ... және жеке ... ... ... ... стратегиялық мақсаттарына негізделумен шешіледі.
Аяққы өнім өндірісінің дамуын Қазақстанның сыртқы рынокқа шығуымен ... ... ... ... ішкі сұраныстың шектелгендігінің орнын
толтырады. Алайда бұл жолда әлемнің ... ... ... ... тосқауылдар түріндегі түрлі кедергілер туындауы
мүмкін. Қазақстан өңдеу өнеркәсібі өнімінің экспорты үшін ... ... ... ... ... ету ... қатысты кепілдікке тек БСҰ-на
мүше болған жағдайда ғана ие болады. Қазіргі уақытта ... ... ... мен ... қарсы демпингке қарсы дауларды АҚШ, Аргентина,
Қытай, Таиланд және Ресей жүргізуде. /16, 7б /
Қазақстанның ... ену ... ... ... ... ... ... жауапты қадамға дайын ба, жоқ па, оның экономикасының
жағдайлары мен ... ... өз ... ... ... ... бере
ме, ол аталмыш талаптарды өзі үшін елеулі нұқсан келтірмей орындай ала ... ... ... ... мағынаға ие болады.
Осы уақытқа қарсы Қазақстан көптеген нарықтық реформаларды жүзеге
асырып ... және ... ... ... айналдыру бойынша
өтпелі кезеңді басынан өткерген. ЕО және АҚШ ... ... ел ... ... ... шамада араласуымен экономиканың ашықтығының қажетті
деңгейіне қол жеткізілді, халықаралық сауда ырықтандырылған, меншіктің 80%-
і жекеменшік ... ... елде ... тұрақтылыққа қол
жеткізілген, ... ... ... ... ... Осылайша,
республикамыз экономикалық дамудың басты критерийлері бойынша халықаралық
саудаға өзара шектеулерді ... ... ... ... Қазақстанның БСҰ-да бақылаушы мәртебесіне ие болғалы алты
жылдан бері едәуір көлемдегі рәсімдік-ұйымдастыру жұмысы жүргізілген:
Қазақстан Республикасының БСҰ-на енуі ... ... ... ... және ... тауарлар мен қызмет көрсетулерге қазақстандық
рынокқа жол ашу ... ... ... ... ... келіссөздердің 7 раунды өткізілген болатын. Сонымен қатар, ... ... мен ауыл ... ... ... ... ... өткізілген болатын. /16, 7 б/
Республиканың заңдарын халықаралық ... ... ... ... қол жеткізілді. Ішкі рынокты қорғау, селекицялық
жетістіктерді ... ... ... бойынша жаңадан заңдар
қабылданды, Парламентте Кедендік Кодекстің жаңа нұсқасы ... Бұл ... ... БСҰ-на қосылуы бойынша алты жыл бойы ... ... ... ... ... ... ... мен
Қазақстанның БСҰ мүшелерімен ену шарттарын белгілеу жөніндегі келіссөздік
процесінің белсенді фазасына өтуі табылады.
Тауарларға ... жол ашу ... ... ... ... ниетін Қазақстанның БСҰ-на кіруі жөніндегі жұмыстық
топтың құрамына кіретін 33 ... ... 15 ел ... ... ЕО, ... ... Жапония, Австралия, Латвия, Польша, ... ... ... ... мен ... ... мен Пәкстан.
Қазақстанның БСҰ-на ену процесіне әсер ету тұрғысынан аса маңызды ... ... АҚШ, ЕО, ... ... ... және Швейцария.
Сонымен қатар, біз Қазақстанның экономикасы нарықты болғанымен, әлі
жеткілікті мөлшерде дамымағандығын түсінуге тиіспіз.
Белгілі ... ... ену ... ... ... елдердің екі
мәртебесі қалыптасты: дамушы елдің мәртебесі және ... ... ... ... елдердің көпшілігі БСҰ-на ену кезінде дамушы
елдің мәртебесіне ие болуды тиімді деп ... ол ... ... мен ... ... ... айрықшалықтарды пайдаланып
қалуға мүмкіндік береді. БСҰ-дағы дамушы елдің мәртебесі Ұйымға енуден
кейінгі ... ... бойы ... балансытың теңгерілімін қамтамасыз
етумен, «жас» ... ... ... ... ... ... ... лицензиялаудың және өзге шектеулердің күшін сақтауға
мүмкіндік береді.
БСҰ-на ену туралы шешім қабылдау кезінде республиканың ... әсер етуі ... ... ... және ... ... бағалау
қажет. Өзге мемлекеттермен тең құқылы қатынастар негізінде халықаралық
жүйеге біріккен жағдайда ... ... ... ... ... ... ... шығармаған дұрыс. Пайда шығындарға қарағанда артық болуға
тиіс, және соңғылары елдің ұлттық мүдделері мен мемлекеттік ... ... ... ... оң ... ... ... дамыту БСҰ-дға кіруден
табыс табудың ең маңызды ... ... ... ... ... ... ... құйылуын арттырады және отандық тауар өндірушілердің
мүмкіндіктерін кеңейтеді, сондай-ақ ... ... ... және ... ... мүмкіндіктерді күшейтеді. Сонымен қатар импорттың артуы
ішкі рыноктағы бәсекені дамытады, тұтынушылардың қажеттерін бұрынғыдан ... ... ... ... ... шаруашылық пен әлемдік құрылымдарға біріккен, ашық
нарықтық экономикалы ел ретінде танылумен қатар, ол аБСҰматты түрде ... ... ... ... ықпал етудің қалыпты және
толық режиміне қол жеткізеді, бұл ең алдымен осындай режимге екі тараптық
негізде ие ... ... ... үшін маңызды болып келеді. /15, 120
б/
Бұл Қазақстанның өңдеу өнеркәсібінің отандық тауарларымен халықаралық
саудасын дамыту үшін ... ... ... ... Қысқа- және ортамерзімді
келешекте Қазақстанның БСҰ-на енуі ең алдымен сауда тұрғысынан ... ... ... ол сыртқы рыноктарға инвестициялардан басқа
(шикізаттарды ... ... ... алмайды. Бұл жағдайда ... ... ... мен ... ... одан да ... ... тартуға үміттенуіне болады.
Қазақстан үшін БСҰ-ның саудалық дауларға қатысты, әсіресе ретсіз түрде,
бұрынғысынша оны нарықтық емес, ... ... ел деп ... ... ... ... ... демпингке қарсы
дауласулар кезіндегі режимі үлкен маңызға ие болуы мүмкін. ... ... ... ... ... қатаң рәсімдер шеңберінде одан да
әділетті негізде шешуге мүмкіндік береді.
Экономика мен сауда режимін қайта құрудың ... ... ... БСҰ ... ... ... сауда жүйесін жаңарту табылуда.
БСҰ құру туралы шешімнің қабылдануына негіз болған БСҰ ... ... ... ... либеральдік сауда жүйесінің ұстанымдарына
негізделген тұғырнамаға жаңа ... ... күш ... Бұл тұғырнаманың
Қазақстан үшін маңыздылығын асыра бағалау ... ... БСҰ ... ... ... ... ... келешек артықшылығын ұсынуда.
БСҰ ұсынып отырған нығайтылған және кеңейтілген ережелер, даулы мәселелерді
шешудің одан да ... ... мен ... дамытуға арналған жаңа
мүмкіндіктер Қазақстан экономикасын реформалаудың ... ... ... ... ... табылуы мүмкін. Қазақстан үкіметі БСҰ-на ену
туралы өз өтінімін ұсынумен осыны ... ... ... ... өзі ... ырықтандыруға ықпал етуде маңызды роль ойнауы
тиіс, ал шешімдік бастамасы ... ... ... ... ... ... жеткізуі тиіс.
Қазақстанның БСҰ жүйесіне қосылу шеңберіндегі Қазақстандағы халықаралық
саудалық саясат реформаларын ... ісін ... келе оның ... ... қорыта кетейік:
1. Халықаралық сауданы реттеу ісінде бағалық әдістер мен механизмдерді
артықшылықпен ... ... ... басты дәйектеме болып кедендік
тарифтер табылуы тиіс. Экспортқа қатысты қолданыстағы экспорттық квоталар
біртіндеп ішкі және ... ... ... ... ... алмастырылуы тиіс.
2. Үкіметтік сатып алулардың күшін жою. Орталықтандырылған импорттың
күші жойылғаннан кейін ... ... ... ... ... шешу ... жойылған тәрізді жойылуы тиіс.
3. Сыртқы экономикалық қатынастарға көптараптық көзқараспен ... ... ... және оның ... және тауарлық құрылымын
кеңейту. Бұл жерде негізгі артықшылық болып ... ... атап ... лицензиялау мен түрлі экспорттық баждардың
жойылуы табылады.
5. ... ... ... ... баламалы жүйесін қалыптастыру.
Импорттық баждардың жақын уақыттағы ... ... ... тиімсіз
болып келетін қатаң шаралардың орнатылғандығын көрсетіп ... ... ... ... кедендік тарифтер мөлшерлемелерінің
деңгейіне қатысты шектеу міндеттемелерін, ... ... ... ... ... ... ... жойылуы тиіс.
6. Халықаралық сауданы реттеу құралдарын пайдаланудан, ... ... бұл ... ... жоқ ... бас тарту. Көбінесе
бюджеттік түсімдердің тиімді деңгейін ... ісін ... ... және ... ... өзге ... мен алымдарды
арттыру есебімен жүзеге асыру мүмкін ... /15, 121 ... ... ... ... ... кiшi ашық ... экономика өзгерiстерiне тәуелдi болып келедi.
Кiшi ашық экономикада басты шарт ... iшкi ... ... ( r ... ... ... ( r* ) ... болып келедi. Бұл пайыздық
қойылымға бiз әсер ете ... ашық ... екi ел ... ... ... ... бағамдарының түрiне де байланысты. Номиналды айырбас бағамы
екi ел валюталарының салыстырмалы бағалары болса, ал нақты ... ... ... ... тауарлардың салыстырмалы бағалары.
Қорыта келгенде, айырбас бағам дегенiмiз – бұл бiр ... ... ... бiр ... ақша ... бейнеленген бағасы.
Әрбiр елдiң ұлттық ваюталарын ... ... ... және ... ... ... обьективтi құндық қатынастарына негiзделедi.
Валюталық ... ... ... пен ... ... ... факторларға байланысты өзгередi.
Өз кезегінде айырбас бағам валюталық жүйенің ... ... ... Валюталық жүйе дегенiмiз - ұлттық заңдылықтарымен немесе
мемлекет аралық ... ... ... ... ... және ... формасын бiлдiредi .
Тауарлармен, қызметтермен саудаласқанда, капиталдар мен ... ... ... және ... ... бағаларын, сонымен
бiрге әр алуан елдердiң ұлттық немесешетелдiк валюталарға шаққандағы құндық
көрсеткiштердi салыстыраған уақытта айырбас бағам аса қажет.
Айырбас бағамды ... ... ... ... ... ... ... байланысты макроэкономикалық салық-бюджет, халықаралық сауда
саясаттарының ... ... және ... ... ... ... ... айырбас бағамы ұлттық өнімді макроэкономикалық ... ... бірі ... ... ... қазіргі таңдағы
әлемдегі мемлекеттердің барлығы ... да ... ... ... бұл ... тұрғыдан айтқанда ашық
экономиканы білдіреді. Ал ашық экономикада ... ... ... айырбас
бағамы немесе экспорт пен импорттың арақатынасы арқылы есептелінеді.
Айырбас бағамның қалыптасуы және оның ылғи да ... ... ... ... келесідей топтастыруға болады:
1) Құнсыздану (инфляция) қарқыны. Айырбас ... ... ... әсер
етеді. Елдегі құнсыздану қарқыны неғұрлым жоғарылаған сайын ... да ... ... ... базасының жағдайы. Экспорттың импорттан асып кету, яғни активті
төлем ... ... ... ... жоғарылауына ықпал етіп,
шетелдік борышқорлар жағынан оған деген сұраныс күшейеді.
3) Әр түрлі елдердегі пайыз ... ... ... ... ... ... ... бір валютаның еуронарықта және халықаралық есеп айырысуда
пайдалану дәрежесі ... ... әсер ... Ұлттық және дүниежүзілік нарықтарда сенімділік дәрежесі.
Қазақстан Республикасы бүгінгі таңда әлемдік ... ... ... ... ... Еліміз өз кезегінде әлемнің ... ... ... ... ... ... Ал осы байланыстардағы
тауар бағасы екі елде өндірілген тауарлардың салыстырмалы бағаларымен
анықталады. Сондықтан ... ... ... ... ... ... қол жеткізуі, отандық тауарлардың құндылығын жоғарлатпауы үшін
айырбас бағамының орны жоғары болып табылады.
Елбасының ... ... ... ... ... оңтайлы
ролi, бiр жағынан, экономиканы барынша ырықтандырып, оның ... ... ... ...... жасау және басты ... жеке ... ... ... жөнiнде белсене жұмыс жүргiзуде деп
бiлемiн” деп атап өтті. Яғни, Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... және әлемдегі дамыған елдердің 50 үздік
қатарына қосылуы қажет болып ... ... ... ... ұмтылысы оның
халықаралық валюта-қаржы және несие қатынастарына белсендi түрде қатысуын
талап етедi. ... ... ... ... ... ... ... тұрақтылығын орнықтыру және оны еркiн ауысатын ... ... ... ... өзi бiр ... балансталған,
екiншi жағынан шетелдiк тауарлар мен валюталар үшiн ашық ұлттық рыноктың
болуын талап ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан экономикасы үшiн дүниежүзiлiк рынокқа
шығудың тиiмдi жолы.
Жоғарыда атап ... ... ... ... ... ... отырғандай, халықаралық сауда саясаты реформасының алға жылжуы
макроэкономикалық тұрақтындырумен және шаруашылықты ... ... көшу ... қол ... ... тығыз байланысты.
Алайда айта кететін нәрсе, сыртқы экономикалық саладағы реформаның табысқа
жетуі өз тарапынан жалпы макроэкономикалық ... ... сол ... ... ... ... қойылған мақсаттарды жылдам түрде
жүзеге асыруға ... етуі ... ... ... ... шаруашылықты
құрылымдық қайта құру тұрғысынан алып қарағанда да стратегиялық роль ойнауы
мүмкін және де тиіс.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ... ... ... Н.Қ., ... М.Ә. - ... - ... ... Экономика. - 2003. – 432 бет.
2. Ивашковский С.Н. - ... - ... – 2-е изд., ... – М., - Дело. 2002. – 472 с.
3. Агапова Т. А., Серегина С. Ф. – ... - ...... ... ... - 1999. – ... ... Майдан-Әли / Халықаралық валюта қатынастары және
валюталық құқық: Оқу ...... ... ... 2004. –
302 бет.
5. Мэнкью Н.Г. - Макроэкономика. – ... - 1994 г. – 630 ... ... В.М. и др. - ... – СПб. - 1997г. - 630 с.
7. Дорнбуш Р., ... С. - ... - Пер. с ... – М.: ... - 1997. – 784 ... ... - ... - Под общ. ред. Ю.А. Огибина. –
СПб. - 1994 г. - 230 с.
9. Бұхарбаев Ш.М. ... ... және оның ... ... ... ... қызметiне әсерi” // Банки Казахстана. №1.-
2005 ж.
10. Дәуренбекова Ә.Н. ... ... ... дамыту –
индустриялық-инновациялық стратегияның басты бағыты” // Аль-Пари, ... 2004 ... Н. Ә. ... «Қазақстан әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50
елдің қатарына кіру ... ... ... 2006 жыл, ... ... ... ... в Казахстане» // Бердибек
Сапарбаев, ... №5 2008 ... ... ежегодник. Алматы. – 2008г. – 487 б.
14. «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру ... ... ... ... 2008 ... ... халқына Жолдауы. – Астана,
Ақорда, 2008 ж. 5 ақпан.
15. Әлмереков Н.А. «Қазақстанның экономикасын ... және ... ... проблемасы» ∕∕ ҚазҰУ хабаршысы, экономикалық серия,
№4 ... ... ... ... алсаң ғана ДСҰ-ның қызығын көресің”. АЙҚЫН ... ... 2006 ж. ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тәуекел. Тәуекел түрлері6 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Капитал нарығындағы пайыз нормасын басқару30 бет
Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалау. Қарыз үшін пайыздың экономикалық мәні24 бет
«Трансформатор» АҚ-ның жаңартылған механикалық цехын электр энергиясымен қамтамасыз ету: есептік зерттеу33 бет
АЖО валюта айырбастау пункті18 бет
Айырбас бағамының режимі және жиынтық сұраныс3 бет
Айырбас шартының элементтері11 бет
Валюта айырбастау пункті9 бет
Валюта бағамы38 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь