Ақшаның қажеттілігі, мәні және қызметтері

I. Ақшаның қажеттілігі, мәні және қызметтері. II . Ақша түрлері және олардың даму эволюциясы.
III.Ақша айналымы және ақша айналысы
I. Ақшаның қажеттілігі, мәні және қызметтері. Ақша дегенгіміз- құнның жалпыға балама формасының даму нетижесінде барлық тауарларға тікелей айырбасталатын тауарлар әлемінің ерекше бір тауар ақша тауары қалыптасты. Ол тауар рөлін бағалы металдар: алтын және күміс атқарды. Сонымен ақша – бұл құнның өлшейтін жалпыға балама айрықша тауар. Ақшаның объективті қажеттігі тауар өндірісі және ақша айналысының болуына сәйкес қалыптасты. Ақша бұл – тауар айналысының құралы және оның ізбасары. Тауар мен ақша бірінен бөлінбейді. Себебі: ақша айналысынсыз тауар айналысының болуы мүмкін емес. Ақшаның экономикалық категория ретіндегі мәні, оның мынандай 3 қасиетінің бір тұтастығымен байқалады:
1. Жалпыға тікелей айырбасталу формасы;
2. Айырбас құнының дербес формасы ;
3. Еңбек өлшемінің заттай формасы;
Жалпыға тікелей айырбасталу формасы – оның кез-келген материалдық бағалы затқа айырбасталуын сипаттайды.
Айырбас құнының дербес формасы - тауарды сатумен байланыссыз.
Еңбек өлшемінің заттай формасы – тауар өндіругежұмсалған еңбектің ақша көмегімен өлшеуге болатынын құнын сипаттайды.
Ақша экономикадағы рөлін өзінің атқаратын негізгі қызметтері арқылы орындайды. Ақшаның әр қызметі тауар айырбасы прцессінен туындайтын тауар өндірушілердің формасы ретінде ақшаның әлеуметтік және экономикалық мазмұнының ббелгілі бір жақтарын сипаттайды.
Ақшаның қазіргі экономикадағы атқаратын қызметтеріне мыналар жатады:
1. құн өлшемі және баға масштабы
2. айналыс ( айырбас) құралы
3. төлем құралы
4. қорлану және қор жинау құралы
5. дүниежүзілік ақша.
1. Ақшаның құн өлшемі қызметі . Ақша жалпыға бірдей балама ретінде барлық тауарлардың құнын өлшейді. Ақша құн өлшемі ретінде: « мөлшері жағынан аттас, сапасы жағынан салыстыруға келетін тауарлар құнын бейнелеу үшін тауарлар дүниесіне материал беру» қызметін атқарады. Бірақта тауарларды өзара өлшейтін ақша емес, тауар өндірісіне кеткен қоғамдық қажетті еңбек олардың бірінің біріне өлшеуіне жағдай жасайды.Барлық тауарлар қоғамдық еңбек өнімдері, сондықтан олардың өзіндік құны бар нақты ақшалар ( алтын жәнекүміс) өлшей алады. Тауар құнының ақшамен бейнеленуі оның бағасы деп аталады. Баға тауарды өндіруге және сатуға қажетті қоғамдық еңбек шығынымен анықталады. Әр бір елде ақшаның өлшемі ретінде қабылданған және тауарлар бағасын өлшеуге қызмет ететін металдың (алтын ) баға белгілеу процесіндегі ақша бірлігіне бекітілетін салмақты саны баға масштабы деп аталады.
        
        I. Ақшаның қажеттілігі, мәні және қызметтері.
Ақша дегенгіміз- құнның жалпыға балама
формасының даму нетижесінде барлық тауарларға тікелей ... ... ... бір ... ақша ... қалыптасты. Ол тауар рөлін
бағалы металдар: алтын және күміс атқарды. Сонымен ақша – бұл құнның
өлшейтін жалпыға балама айрықша тауар. Ақшаның ... ... ... және ақша ... ... сәйкес қалыптасты. Ақша бұл – тауар
айналысының құралы және оның ізбасары. Тауар мен ақша бірінен ... ақша ... ... ... ... ... ... Ақшаның
экономикалық категория ретіндегі мәні, оның мынандай 3 қасиетінің бір
тұтастығымен байқалады:
1. Жалпыға ... ... ... ... ... ... ... ;
3. Еңбек өлшемінің заттай формасы;
Жалпыға тікелей айырбасталу формасы – оның кез-келген материалдық бағалы
затқа айырбасталуын сипаттайды.
Айырбас құнының ... ... - ... сатумен байланыссыз.
Еңбек өлшемінің заттай формасы – тауар ... ... ... ... ... құнын сипаттайды.
Ақша экономикадағы рөлін өзінің атқаратын ... ... ... ... әр ... тауар айырбасы прцессінен туындайтын тауар
өндірушілердің формасы ... ... ... және экономикалық
мазмұнының ббелгілі бір жақтарын сипаттайды.
Ақшаның қазіргі экономикадағы атқаратын қызметтеріне мыналар жатады:
1. құн ... және баға ... ... ( ... ... төлем құралы
4. қорлану және қор жинау құралы
5. дүниежүзілік ақша.
1. Ақшаның құн өлшемі қызметі . Ақша ... ... ... ... ... құнын өлшейді. Ақша құн өлшемі ретінде: « ... ... ... ... салыстыруға келетін тауарлар құнын бейнелеу үшін
тауарлар ... ... ... қызметін атқарады. Бірақта тауарларды
өзара өлшейтін ақша емес, тауар ... ... ... ... ... бірінің біріне өлшеуіне жағдай жасайды.Барлық тауарлар қоғамдық
еңбек өнімдері, сондықтан олардың өзіндік құны бар ... ... ( ... өлшей алады. Тауар құнының ақшамен бейнеленуі оның бағасы деп
аталады. Баға тауарды өндіруге және ... ... ... ... ... Әр бір елде ... ... ретінде қабылданған және тауарлар
бағасын өлшеуге ... ... ... ... ) баға белгілеу процесіндегі
ақша бірлігіне бекітілетін салмақты саны баға масштабы деп аталады.
Ақшаның құн өлшемі қызметі мен баға ... ... ... ... Құн ... – бұл мемлекетке тәуелсіз ақшаның экономикалық қызметін
сипаттайды. Баға масштабы – бұл ... ... ... ... ... үшін ... тек оның ... бейнелеуүшін қызмет етеді. Баға
масштабы нарық заңына, яғни сұраныс пен ұсынысқа байланысты белгіленеді.
Бүгінгі таңда тауарлар алтынға айырбасталмайды және ... ... ... ... бұл ... ... орнында жүретін оның құндық
өкілдері немесе ... және ... ақша ... ... ... ... құны болмағандықтан оларды толық бағалы емес ақшалар
деп атайды.
2. Айналыс ( ... ... ... ... ... ... ақша ... процесінде делдалдық рөл атқарады. ... ... ... ... : ... сату, яғни оның ақшаға айналуы және ... алу ... ... ... Бұл процесті арнайы формуламен мынандай
түрде бөлігу ... ( ... – А ... – Т ( тауар)
Ақша айналысының тауар айналысының айырмашылығы ақша тауарларды біртіндеп
айналыстаншығара ... өзі ... ... ... отырады. Ақшаның айналыс
құралы қызметін ерекшелігі , біріншіден, бұл қызметті ... ... ... белгілері: қағаз және несиелік ақшалар атқарады, ... , ...... ... ... ... қажетті сатылатын тауарлар
массасы негізінде анықталады. Ал егер ... ақша ... ... ... ... онда ... ... инфляцияға жол береді.
3.Ақшаның төлем құралы қызметі . Ақша төлем құралы ретінде мынандай ерекше
бір қозғалыс ... ие : Т ( ... – М ( ... , келісілген
мерзімнен кейін М ( міндеттеме) - Т ( тауар). Ақшаның төлем құралы қызметі
мен ... ... ... ... ... ... бар . ... құралы ретінде делдалдық рөлінде жүргізетін болса, төлем құралы
қызметінде ақша мен ... бір ... ...... ... болмайды,
яғни қарыздық міндеттеме арқылы өтеу, сату және ... алу ... ... Ақша ... ... ретінде тек қана тауар
айналысына ... етіп ... сол ... ... және ... ... ... Жалпы ақшалай төлемдерді мынадай түрде топтастыруға болады:
• Тауарлар және көрсетілген ... ... ... ... қатысты қаржылық міндеттемелер;
• Банктік несиелер, мемлекеттік және тұтыну несиелері бойынша қарыздық
міндеттемелер;
... ... ... сот ... және өзге ... төлем құралы қызметін толық бағалы емес, яғни қағаз және несиелік
ақшалар атқарады.
4.Ақшаның ... және қор ... ... Ақша ... бірдей балама
ретінде оның иесіне тауар алуды қамтамасыз етумен қатар , ... ... ... ... ... ... адамдар оларды жинақтауға немесе
қорлануға тырысады . Қорлану үшін ақша ... ... ... ... және ... алу қозғалысы үзіледі. Ақшаның қор жинау ... ... емес ... ... ... себебі олардың меншікті құны жоқ . Бұл
қызметті атқару қашанан алтынға жүктелеген. Ал ... ... ... ... емес ... ... Тауар өндірісі жағдайында қорлану екі
формада жүзеге асады:
1. Кәсіпорындар мен ұйымдардың ағымдық және жинақ (депозиттік) шоттардағы
, сол ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық қорлану формасында
2. Банктердегі халық салымдарында, облигацияларда жинақталған жеке
қорлану формасында.
5.Дүниежүзілік ақша. ... ... ... халықаралық заемдер, сыртқы
серіктестерге қызмет көрсету барысы дүниежүзілік ... ... ... ... Дүниежүзілік ақшалар жалпыға ортақ төлем құралы, жалпыға ортақ
сатып алынатын құрал, және жалпыға ортақ қоғамдық байлықтың ... ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік
ақшалар халықаралық байланыстардағы есеп айырысуларда қолданады. Жалпыға
ортақ қоғамдық байлықтықұрау ретінде дүниежүзілік ақшалар бір ... ... елге займ ... субсидиялар қызмет етеді.
II . Ақша түрлері және олардың даму эволюциясы.
Ақша өзінің дамуы ... екі ... ... ... ақшалар және толық құнсыз
ақшалар.
Толық құнды ақшалар – номиналдыдық құны оны дайындауға кеткен нақты құнымен
сәйкес келетін ақшалар. Мұндай ... : ... ... , ... ... ... ... - номиналды құны нақты құнынан яғни ... ... ... еңбектен жоғары болып келетін ақшалар. Оларға :
... м ... ...... бағалы металдардан жасалған ұсақ
монеталар, мысалға жез, алюминий, т.б. монеталар
... ... ... ... Құнның қағаздай белгілері екіге
бөлінеді: қағаз ақшалар және несиелік ақшалар.
Қағаз ақшалар – нағыз ... ... ... олар ... жүрген
алтын және күміс монеталарының орынбасарлары ретінде п.б.
Металл ақшаның қағаз ақшаға ауысуы себептері:
• Металл ақшаның алып жүруге қолайсыздығы
... ... ... ... ақша ... қарағанда қымбатқа түсуі
• Металл ақшалардың мемлекеттік ... ... ... әрекетінің
нәтижесінде яғни қазынаға қосымша табыс алу ... ... ... ... ... ... ... жабу мақсатында қағаз ақшалардың шығарылуы.
Алғашқы қағаз ақшалар б.э. XII ғ. Қытайда, 1690 ж Ұлыбритан отары ... ... , 1762ж ... және 1769 ж Ресейде пайда ... ... ... ... ... ... ... елдерде шығарылды.
Қазіргі кезде қағаз ақшалар қазыналық билеттер ... он елде ( ... ... және т.б.) ғана сақталған . Кешегі КСРО – да 1961 ... ақша ... ... қағаз ақшалар , яғни 1,3,5 ... ... ... ... рет ... шығарылып, кейіннен
Ресейдегі 1991-1992 жж және Қазақстандағы 1993 ж ақша ... ... ... ақшалар ( қазыналық билеттер) – бюджет ... жабу ... және ... ... ... ... ... номиналы бар құнның белгілері.Қағаз ақшалар тек қана айналыс құралы
және төлем құралы ретінде қызметін ... ...... ... ... яғни ... ... алу
және сатудың уақытын кешіктіріп төлеуге берілуімен байланысты п.б. ақшалар.
Несиелік ақшалардың шығуы ... ... ... ... ... ақшаның басты мақсаты: ақша айналымы икемді ету; нағыз
ақшалардың үнемдеу; ...... ақша ... ... ... ... ... вексель, банкнота,чек.
Вексель - белгілі бір соманы алдын ала келісілген ... ... ... ... туралы борышқордың қарыздық ... ... ... бар: жай және ... ... ...... ұстаушы векселде көрсетілген сомманы белгілі
бір уақытта немесе талап етуге байланысты төлеу туралы вексель берушінің еш
нәрсемен негізделмеген ... ... ... ... ( ...... көрсетілген соманы белгілі бір
уақытта алғашқы вексельді ұстаушыға ( ... ... ... ... ... ( ... вексель берушінің ( трассаттың) еш ... ... ( ... ... ...... сөзінен аударғанда « банк билеті» деген мағына береді .
Банкнота – орталық ... ... ... әр түрлі номиналдағы ақша
бірліктері. . Банкнота екі түрге бөлінеді: жай банкнота және ... ... - бұл ... ... ... ... Орталық банк
билеті
Классикалық банкнота – бұл ... ... ... ... ... алтынға еркін алмастырылатын,яғни алтынмен қамтамасыз ... банк ...... шот ... ... ... белгілі бір ақшалай соманы төлеу
туралы немесе басқа ... ... ... ... ... ... ... бұйрығы.
Чектің мынандай түрлері бар: ақшалай чек, атаулы чек, ... ... чек, есеп ... ... жол ... кепілдендірілген чек.
Ақшалай чек – банктен қолма- қол ақша ақша алуға арналған төлем құралы
Атаулы чек – аударға құқысыз белгілі біртұлғаның ... ... ... чек - бір ... ... ... , ... индоссамент бойынша
басқа бір тұлғаға беруге құқық береді.
Мәлімдеуші чек – ... ... ... ... ... ... айырысу чегі – заңды тұлғалар арасында ... ... ... ... чегі - туристік сапарларға арналған төлем құралы
Кепілдендірілген чек – ... ... ... соманы төлеуге
кепілдендіруін сипаттайтын төлем құралы.
Электронды ақшалар – компьютер торабының, ... ... ... құралдарын қолданатын байланыс жүйелері арқылы жүзеге асыратын
банктер және ... ... ... мен ... ... ... жиынтығы.
Электронды ақшалар пластикалық карточка формасында болады. Олар 2 ... ( ... ...... ... карточкалық қаражаты бар,
клиент арасындағы келісімшартқа ... ... ... ... ... ... – қол ақша ... , сондай-ақ тауарлар мен қызметтер
үшін төлеуге арналған төлем құралы.
Кредиттік ... - оның ... мен ... иесі ... сәйкес, несиелік көлемінде тауарлар мен қызметтер ... ... не ... – қол ақша алуға арналған карточка.
Оларға: « Eurocard» , « Master card», «Visa», « ALTYN», «Maestro».
III.Ақша айналымы және ақша айналысы
Ақша ...... қол ... ... ақша ... ... ... ететін ақша қызметі.
Айналысқа ақша 2 формасы эмиссияланады:
1. Қолма- қол ақша, яғни айналымдағы банкнотамен монеталар.
2.Банктік айналымындағы ақша ... , яғни ... ... ... 2 формасының тығыз байланыста жүруі яғни бір формадан екіншісіне
алмаса алуы ... ақша ... ... ... ... ... д/з – жеке және заңды ... ... ... және
шаруашылық айналымына қызмет ететін сатып алу және төлем құралдарының
жиынтығы.
Дүниежүзілік тәжірибеде ақша ... ... ақша ... ...... ... – қол ақша және банктің ағымдағы шоттардағы
қаражаттар
М2 – бұған М1 ... және 4 жыл ... ... ... ... және ... салымдары кіреді.
М3 – М2 агрегаты ж2не арнаулы несие мекемелердегі жинақ салымдары
М4 – М3 агрегаты және ірі ... ... ... ... айналысы – шаруащылықтағы тауарларды өткізуге, сондай- ақ тауарлы емес
төлемдерді есеп айырысуларды жүзеге асыруға қызмет ететін қолма - қол ...... ақша ... ... ... ... 2 түрге бөлінеді:
1. Қолма- қол ақшалардың айналысы – ... ... ... ... банкноталар, монеталар, қағаз ақшалар (қазыналық
билеттер) қызмет етеді.
2. Қолма – ... ... ... – бұл қолма – қолсыз ... ... ... ... ... пластикалық
карточкалар, электрондық аударымдар көмегімен ... ... ... ақшалары немесе депозиттер.
Ақша айналысы заңы – тауарлар айналысы үшін қажетті ақшалардың санын
(Ата) анықтайды . ... ... ... ... / бір атты ақшалар бірлігінің
айналымының саны.
Айналысқа қажетті ақша санын мына формуламен көрсетеді:
Ақ = Стб - Нтб + Мтс - Өтс / ... ...... ... ақша ...... тауарлар бағасының сомасы
Нтб – несиеге сатылған тауарлар бағаларының сомасы
Мтс - ... ... ... ... - ... өтелетін төлемдер сомасы
Аос – айналыс және төлем құралы ретіндегі ақша ... ... ... және оның Қазақстанда дамуы
«Вексель» сөзі ағылшынша bill not – міндеттеме шоты ... ... ... бір ... алдын ала келісілген мерзімде және
белгіленген жерде төлейтіндігі туралы борышқордың қарыздық міндеттесмесі.
Вексельдің екі түрі бар: жай және ... ... ... ... ... ... ҚЗ ьзаңына мынандай
түсініктемелер берілген:
• Жай вексель(соло) – ... ... ... ... ... бір ... немесе талап етуге байланысты төлеу туралы
вексель ... еш ... ... ... сипаттайтын
вексель.
• Аудармалы вексель (тратта ) – вексельде көрсетілген сом аны белгілі
бір уақытта алғашқы вексельді ұст аушыға ... ... ... бір ... ... ... берушінің (трассанттың) еш
нәрсемен негізделмеген ұсынысын ... ... ... ... ... ... келісімін бергеннен бастап, борышқор
болып табылады. Аудармалы ... ... ... ... (басқа
біреуге аударып жазу) көмегімен айналыста жүре ... ... ... көбеюіне байланысты вексель айналысы ұлғая түседі және мұндағы әр
индоссант вексель бойынша міндеттемеге бірлесіп жауап береді.
Жай және ... ...... ... ... ретінде
қарастырылады.
Сонымен қатар вексельді экономикалық әдебиеттерде мынандай түрлерге
бөледі: қаржылық, қазыналық, достық, бронзалық..
Қаржылық (банктік) вексель-белгілі бір ақша ... ... ... ... ... ...... тапшылығы жабу мақсатында мемалекет тарпынан
шығарылатын оның міндеттемесі. Қазыналық ... ... ... ... саналады.
Достық вексель – кейіннен банкте оларды есепке алу мақсатында бір-біріне
беріледі.
Бронзалық ... ... ... ... ... ... мынандай өзіне тән қасиеттері бар:
• Дерексіздік, яғни вексельде мәміленің нақты түрінің көрсетілмеуі;
... яғни ... бір ... ... жазу ... ... құралы ретінде вексельдің берілуі.
Қазақстанда жоғарыда аталған заң қабылданғанға дейін онан ... ... ... ... келеді.
Вексель айналысы бірінші болып қолдаушылардың ... ... атап ... ... Бұл банк 1996 жылы ... ... ... бағдарламасына сәйкес өзінің 500, 1000 және 5000 ... ... ... ... ... ... несие құралы
ретінде клиенттеріне берді. Сол клиенттерінің ішінде атап ... ... ... айналысатын «Астық» акционерлік ... 5000 ... ... ... ... жеңіп алып, оны өзінің
жабдықтаушылары арасында төлем ... ... ... ... осы банк 2003 жылы ... ... «Қазақстан
темір жолы» ҰК-ның 2000,0 млн теңгеге бағаланған ... ... ... - ... көрсетілген төлемді жүзеге
асыратын, вексельде делдал ретінде қатысатын банк.
Банкнота – орталық банктің айналысқа шығарған әр ... ... ... ... және ... ақшалардан өзара өзара ажыратылады.
Банкноталардың вексельден мынандай айырмашылығы ... ... ... егер ... ... ... міндеттеме
болса, ал банкнота- мерзімсіз қарыздық міндеттеме;
• Кепілдігіне қарай, вексельді ... жеке ... ... ... жеке кепілдігі болады, ал банкнотаны қазіргі кезде орталық банк
шығаратындықтан, оған мемлекет кепілдік береді.
Сонымен, вексель- несие және ... есеп ... ... болып табылады.
Вексель айналысында бірнеше тұлға қатысуы мүмкін, себебі вексель төлем
құралы ... ... ... ақша ... шығындарын үнемдеуге мүмкіндік
береді. Бірақ қолма – қол ақшаны вексель ... ... ... Вексельдің пайда болуына ықпал ететін коммперциялық несие, тек
тауар айналымының бір ... ... ... ... ғана
қамтиды.
• Вексельдік міндеттемелер талаптарын өзара есепке алу бойынша сальдо
қолма-қол ақшамен төленеді;
... ... ... ... тек ... ... ... арасында ғана шектеулі айналыс сферасына ие болады;
• Вексельдер ... ... ... ... арқылы шектеулі
болады.
5.Ақша жүйесі: түрлері және элементтері
Жалпы ... ... ... елдегі ақша айналысын
ұйымдастыру ақша жүйесі болып табылады. ... ... ... ... ... болады.
ҚР-ның ақша жүйесі 1995 жылы 30 наурыздағы ... ... Банк ... Қазақстан Республикасы Президентінің заң күші ... ... ... Жарғы ақша айналысын ұйымдастыру негізін
және формаларын белгілейді, онда ... ақша ... ... ... ... ... монеталарды жасау тәртібі, ақша айналысын
ұйымдастыру, және ... ... ... жүйесі дегеніміз- бұл тарихи түрде қалыптасқан және ұлттық
заңдылықтармен екітілген ақша айналысын ұйымдастыру формасы.
Ақша ... ... тән ... және ... ... ... келесі элементтерден тұрады:
Ақша бірлігінің атауы. ... ақша ... ... 100 тиыннан
құралған 1 теңге болып табылады.
Ақша бірлігі дегеніміз – ... ... ... ... ететін заңды түрде бекітілген ақша белгісі.
Ақша бірлігі ұсақ бөлшектерге бөлінеді. Көптеген елдерде ... ... бөлу ... ... ... ... 1 ... 100 центке
тең, ағылшынның 1 функ стерлинг – 100 пенсаға тең, ... 1 ...... ... 1 ... – 100 тиынға және т.с.с.
Ақша белгілерінің түрлері. Егер 1991ж. 1 ... ... ... ... ... онда қазіргі кезде ҚР ақша белгілері болып
олардың өсу құны бойынша ... ... ... ... ... ... ... Олар Ұлттық банктің міндеттемесі болып табылады
және барлық авктивтермен қамтамасыз етіледі.
Ақша белгілерінің түрлеріне төлем құралы ... ... ... қағаз ақшалар (қазыналық билеттер) жатады. Мысалыға, АҚШ-та айналыста:
100,50,20,10,5,2 және 1 долларлық банк билеттері; 100 долларлық қазыналық
билеттер; 1 ... ... ... ... және ... ... ... қазіргі кезде 1 теңгеге дейінгі ... ... ... ақ 100 теңгеге дейінгі номиналдағы банкноталар
(қағаз түріндегі) айналыста жүрмейді, олардың орнына металдан ... ... жүр. ... билеттер айналымда жоқ.
Ақша түрлері. Заңды төлем құралы болып табылатын: қағаз және ... ... ... қол ... ... ... айналысын
ұйымдастыру және айналыстан шығаруды Ұлттық банк қолма – ... ... ... ... мен ... сату ... жүзеге
асырады.
Эмиссияндық жүйе – бұл әр елдің орталық банктердің айналысқа ақша
шығаруын білдіреді. ... ... ... ... ... ... жүйе, Ресейде – РФ Орталық банкі, ал Қазақстанда ҚР
Ұлттық ... ... ... ... қарамағында еліміздің банкнота
жасайтын – Банкнота фабрикасы (Алматыда) мен ... ...... ... бар.
Ақша жүйесінің типі бұл ақшаның қандай формада ... ... ... ақша ... ... ... бөліп қарайды:
• Металл ақша айналысы, яғни мұндай ақша тауары тікелей айналыста ... ... ... қызметтерін атқарады, ал ... ... ... ... және ... ақша жүйесі, яғни алтын айналыстан ... оның ... ... және ... ... айналысқа түседі.
Металл ақша айналысыекіге бөллінеді:
1. Биметализм- жалпыға ... рөлі екі ... ... (алтын мен
күміске) негізделген ақша жүйесі.
Биметализмнің үш түрі болған:
• Қос валюталы жүйе, яғни мұнда ... мен ... ... ... ... ... құндарына байланысты
белгіленген;
• Қатар жүретін валюталар жүйесі, яғни мұнда бұл қатынас мемлекет
тарапынан белгіленген;
• Ақсақ ... ... яғни ... алтын және күміс монеталары
заңды төлем құралы қызметін атқарады, бірақ бірдей негізде емес,
себебі күміс монеталарды жасау жабық ... ... ... монеталарды жасауға ерік береді.
Биметализм XVI-XVII ғғ. Кеңінен тарап, ал Еуропа елдерінде ХIХ ғ. ... ... та ... ақша ... капиталистік шаруашылықтық даму
қажеттілігіне сәйкес ... ... екі ... құн ... ... ... ... бұл қызметінде қарама – қайшылық тудырды. Нәтижесінде
жалпы құн ... ... бір ғана ... ... ... ... ... ақша жүйесінің орнына монометализм ақша жүйесі келді.
2. Монометализм-бұл барлығына бірдей балама және ақша ... ... бір ғана ... (алтын немесе күміс) қызмет ететін ақша жүйесі.
Күиіс монометализм Ресейде 1843-1852 жж. Индияда ... ... ... ... ... ақша түрлері
Банк қызметіне механикаландыру мен автоматтандыруды енгізу, ... ... ... ЭЕМ мен ... кеғ ... ... ақшалардың пайда болуына ықпал етті,яғни компбютер жадындағы
шоттарда ақшаны ... ... мен ... ... карточкамен
алмастыруға мүмкіндік жасады. Олар клиенттің шоты ... ... бар ... ... ... банк ... ... карточкалардың иелері тауарларды сатып алып және жасалған
қызметтерге төлем төлеп қана ... ... ... ... ... қысқа мерзімді несиелерді де ала ... ... ... ... ... ... қолданылады, олардың ішінде
банктік және ссудалық карточкалар өте кең таралған.
Электрондық ақшалар – компьютер торабының, ... ... ... ... ... ... жүйелері арқылы жүзеге асыратын
банктер және олардың клиенттері, сатушылар мен сатып алушылар арасындағы
төлемдер ... ... ... ... ... ... Олар ... болып келеді:
Дебеттік (төлем) карточка – банкте арнайы карточкалық қаражаты бар,
клиент арасындағы келісімшартқа сәйкес ... ... ... арқылы қолма-қол ақша алуға, сондай-ақ тауарлар мен қызметтер үшін
төлеуге арналған төлем ... ... – оның ... мен ... иесі ... ... ... көлемінде тауарлар мен қызметтер үшін
төлемді жасауға, не қолма – қол ақша ... ... ... ЕДБ ... және ... ... ... және
халықаралық түрлерін кеңінен қолдануда. Лоарға «Eurocard», «Master Card»,
«Visa», «ALTYN», «Maestro» және т.б.
Қазіргі кезде жалақы ... ... ... ... да ... ... карточкалардың шоттарын көбіне теңгемен ашылады.
Несиелік карточкалар бөлшек сауда айналымыеда қызмет ... ... ... ... ... карточкалардың мынандай
түрлері қолданылады: банктік, саудаға ... ... ... ... ... және ойын-сауық шараларын төлеуге арналған. Біршама
кеңінен таралған түріне ... ... ... ... ... ... қоғамның өте кең тобының өміріне тікелей
ықпал етеді. Көптеген дүкендер ... ... ... ... ... ... ... береді, қажетті сома ... ... ... ... ... ... ... төлемі сияқты
қайталанатын төлемдер айына бір рет ... ... ... ... ... түрде жүзеге асырылады. Көптеген компониялар, фирмалар,
ұйымдар өз қызметкерлерінің банктік шоттарына ақшаны тікелей аудару ... ақы ... ... банктер өз клиенттіріне төмендегідей қызметті
көрсетеді: клиент өзінің дербес ... ... ... қоса ... ... ... ... ағымдағы шотына аударуға мүмкіндік береді.
Соңғы жылдар шет елде және Қазақстанда тауарларды «Интернет» желісі
арқылы сату – сатып алу кең өріс ... ... ... ... ... ... ... – дүниежүзілік
шаруашылықта орын алатын валюталық іс- әрекеттер кезінде қалыптасатын және
ұлттық шаруашылықтар қызметі нәтижелерінің ... ... ... ... ... ... Валюталық қатынастардың жекелеген элементтері
ерте Грецияда және ... ... ... ... ... ... ... Лиондағы және ... ... ... басқа да сауда
орталықтарында ... ... ... ... ... ... тратта бойынша есеп айырысулар жүргізілген. ... ... ... ... ... құрылуымен байланысты банктер арқылы
халықаралық есеп айырысулар жүйелері дами түсті.
Валюталық жүйе - ... ... ... мемлекетаралық
келісімшарттармен бекітілетін валюталық қатынастарды ... ... ... жүйе үш ... бөлінеді:
• Ұлттық валюталық жүйе.ҰЖВ
• Дүниежүзілік валюталық жүйе.
• Аймақтық немесе мемлекетаралық валюталық жүйе
ҰВЖ- ... ... ... ... асыратын, ұдайы өндіріс процесінің
қажетті валюталық ресурсты құрайтын және оны ... ... ... ... ... елдің ақша жүйесінің бір бөлігі. Оның ерекшеліктері ... ... және ... ... байланыстардың даму дәрежесі мен
жағдайына байланысты анықталады.
ҰВЖ әлемдік валюталық жүйемен анықталады. ӘВЖ XIX ғасырдың ... ... – бұл ... ... ... ... мен ... құралдардың
қызмет етуін қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... кешенін қамтиды.
ҰВЖ мен ӘВЖнің элементтері
ҰВЖ нің элементері
1. Ұлттық валюта
2. ҰВ алмастыру шарты
3. ҰВ паритеті
4. ҰВ бағамының режимі
5. Валюталық шектеудің, валюталық ... ... ... ... ... халықаралық валюталық өтімділігін ұлттық реттеу
7. Халықаралыө несиелік айналыс құралдарын пайдалануды регламенттеу
8. Елдің халықаралық есеп айырысуларын регламенттеу
9. ҰВ ... пен ... ... режимі
10. Елдің валюталық қатынастарын басқаратын және реттейтін ұлттық ұйымдар
ӘВЖ ... ... ... Валюталардың өзара алмастыру шарттары
3. Валюталық паритеттердің ортақ режимі
4. Валюталық бағамдар режимінің ... ... ... ... реттеу
6. Халықаралық валюталық өтімділікті мемлекетаралық реттеу
7. Халықаралық ... ... ... ... ... Халықаралық есеп айырысудың негізгі формаларының біртұтастығы
9. Әлемдік валюталық нарық мен ... ... ... ... валюталық реттеудің жүзеге ... ... ... жүйе өнеркәсібі дамығын елдердегі әлемдік валюталық жүйе
төңірегінде құралады.
Мысалы, Еуропалық валюталық жүйе бұл еуропалық қоғамдастыққа мүше елдердің
валюта ... ... ... ... қатынастарды
білдіреді.
Валюталық паритет валюталық бағамның негізі болып табылатын заңды тәртіпте
белгіленетін екі валюта арасындағы шекті қатынас.
Резервтік валюта бұл ... ... үшін ... ... пен ... анықтауда негіз ретінде қызмет ететін және валюталар бағамын реттеу
мақсатында валюталық интервенция жүргізуде ... ... ... ... ... ... атқаратын әлемнің алдынғы қатарлы елдердің
еркін ауыстырылатын ұлттық валюталар.
Валюта бұл ... сол ... аұша ... шетел
мемлекеттерінің ақша белгілері; үшіншіден, халықаралық есептесу бірліктері
және төлем құралы.
Валюталық бағам бір ... ақша ... ... ... ақша ... ... бағам.
Жаңа ӘВЖ құру үш басты кезеңде жүргізілді:
I кезеңде жаңа жүйенің қағидаларының қалыптасуы, алғышарттардың түзілуін,
анықталуын қамтиды,мұнда ... ... ... ... сақталады.
II кезеңде жаңа жүйесінің қағидаларының құрылымдары толығымен аяқталып,
біртіндеп іске қосылды.
III кезеңде ... ... ... жаңа ... жүйе құрылады.
ӘВЖ мынандай эволюциялары белгілі:
1. Париждің ВЖсі (1867ж)
2. Генуэз ВЖсі (1922)
3. Бреттон-вудс ВЖ ... ... ВЖ ... ЕуропалықВЖ (1979)
23сұрақ Қазақстанның мүшелілігі ҚР бүгінде дүние жүзіндегі үлкенді- кішілі
80халықаралық ұйымға мүше болып табылады, ... 61 ... ... ... Осыған сәйкес республика халықаралық қаржы- кредит және
басқа да ұйымдарға қатысудан туындайтын ... ... ... мен мәмілелер бойынша қажетті төлемдерді жүзеге асырады, ... ... ... ... ... ... ұйымдарға берешегі
21миллион АҚШ доллары көлеміне жеткен.
Осы уақыт ішінде қатынас орнатқан ... ... ... ... ... БҰҰ, ... ЕҚЫҰ ... 64 халықаралық
ұйымда өкілдігі бар. Шет елде 50 шетелдік мекеме, ... ... ... өкілдік, 2дипломатикалық миссия, 3 бас консулдық, 10 консулдық
және 1 төлқұжат виза ... ... ... ... ... ... Жаңа ... өзінің өзгерістерін бірге
ала келетіні белгілі. Сол ... ... ... біздің қоғамға
инвестиция ұғымына ала ... Бұл ... ... ... ... қалыпты заңдылығына айналып кеткен ұғым болып табылады. Өз
кезегінде Қазақстанның сыртқы ... ... ... ... іргелес
істері елімізге шетелдік инвестицияның көптеп келуіне жол ашып ... ... ... ішкі ... ... ... ... жүзеге асырыла бастауы сырттан келетін қаржының тұрақтылығына
мүмкіндік береді. Сараптамалық бағалау бойынша Орталық Азияға келген тура
инвестициялардың 80% ... ... ... алып ... ... біздің елімізді инвестициялар әкелуге өте қолайлы 20 елдің қатарына
қосты.
Қазақстанда нарықтық реформаларды табысты жүзеге ... үшін ... ... ... валюта қоры, Еуропалық қайта құру және даму
банкі, Ислам даму банкі, Азия даму ... ... ... халықаралық қаржы
институттарымен, басқа да қаржы мекемелерімен іс-әрекетті үйлестірудің
үлкен мәні ... ... ... түрлері, элементтері.
Халықаралық шаруашылық байланыстардың дамуы шамасына байланысты
валюталық жүйе құрылды. ... ... ... – бұл ... ... ... ... түрде қалыптасқан
валюталық – экономикалық қатынастар ... ... ... ...... бір ... ... шегіндегі валюталық
қатынастарды ұйымдастырудың мемлекеттік – ... ... ... ... ... ... қалыптасқан: ұлттық,
дүниежүзілік, аймақтық.
Егер ұлттық валюталық жүйе ұлттық валютаға – ... ақша ... ... ал ... ... жүйе – бір немесе ... ... ... ... есептесу бірліктеріне негізделеді.
Аймақтық валюталық жүйе – валюталық бағамдардың ... ... ... ... ... ... бірлестікке мүше елдердің
валюталық қатынастарын мемлекеттік – құқықтық ұйымдастыру формасының ... ... ... ... қызмет етуімен байланысты
қалыптасатын қоғамдық қатынастардың жиынтығы болып табылады.
Ұлттық және дүниежүзілік валюталық жүйелердің негізгі элементтері
|Ұлттық валюталық жүйе ... ... жүйе ... валюта ... ... ... ... ... ... ... |резервтік валюталар ... ... ... |2. Валюталардың өзара ... ... ... ... ... ... |
|Халықаралық валюталық ... |3. ... ... ... ... ... болуы немесе |режимі ... |4. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |5. ... валюталық өтімділікті|
|ережелерінің регламентациясы |мемлекетаралық реттеу ... ... есеп ... |6. ... шектеуді мемлекетаралық|
|регламентаациясы ... ... ... ... пен ... |7. ... ... айналыс |
|нарығының режимі ... ... ... ... ... ... ... ... және ... ... ... есеп ... ... ... ... ... ... |
| |9. ... ... нарықтар |
| ... ... ... ... |
| |10. ... валюталық |
| ... ... ... ... |
| ... ... несие және экономиканың дамуындағы мәні
Банктік несие бұл банктік мекемелерден қарыз алушыларға ақшалай
түрде ... ... ... ... – бұл ... кеңінен тараған несиелік
қатынастардың формасы болып табылады. ... ... ... ... ... ... шарт немесе несиелік келісім жатады. Банктік
несиеде ... ... банк және ... ... ... ... ал ... ретінде: кәсіпкерлікпен немесе бизнеспен ... ... ... сұранысы бар кез келген заңды ұйым ... ... ... берушінің басты мақсаты – бұл пайыз түрінде табыс алу.
Банктік несие сферасы ... ... ... ... ... ... кең. ... несие тек тауар айналысына қызмет етеді ал
банктік несие қоғамның барлық ... ... ... ... капиталға айналдыра отырып, капиталдың қорлануына қызмет етеді.
Банктік несие әмбебап болып келеді, өйткені банк ... ... ... ... ... ... ... қолданыс табады. Бұл
ерекшелік оның ... даму ... ... ... Қарыз мәмлесінің дербес
сипаты бар, онда ақшалай ... ... ... ... ...... түрінде табыс алу. Қарыз алушыға қайтарымдылық,
мерзімділік және пайыз төлеу жағдайларында қарыз капиталын ұсынушы ... ... ... ... ... қатынастар субъектілеріне және
несиенің қызмет ету сферасына ... ... ... ... ... ... бөлінеді.
Банктік несие өзінің маңызды ерекшеліктерін сақтай ... ... және ... ... ... ... ... қарыз мәмілесінің
қатысушыларымен байланысты. Қазіргі уақытта ол ... ... ... және ... істеп жүрген капиталистермен шектеліп
қалмайды. Бір жағынан, қарыз капиталын беруді банктерден басқа әр ... ... ... ... ... банктері) жүзеге асырады.
Коммерциялық банктердің несиелік ресурстары және олардың калыптасу
көздері
Нарық жағдайында банктердің ресурстық ... ... ... оның тұрақтылығын қамтамасыз ету бірінші дәрежелі маңызға ие. Несиелік
ресурстар халық шаруашылығының уақытша бос ... мен ... ... ... ... ... үшін ... қаражаттарының жиынтығы.
Несиелік ресурстар ақшалай ресурстардың бір формасы. Демек, біздің
көзқарасымызша, экономикалық белгісі бойынша ... ... ... қайтарымдылық негізде уақытша пайдаланатын ... ... ... ... ... ... Коммерциялық
банктер қарыз беру процесінде пайдалану үшін ... ... ... көздер есебінен құралады:
• Депозиттер
• Банкаралық займдар
• Депозиттік емес көздер
• Коммерциялық банктердің меншікті ... ... есеп ... және ... ... қаражаттар
• Банктің үлестірілмеген пайдасы
• Корреспонденттік шоттағы қаражаттар
• Бағалы қағаздарды шығару және ... ... емес ... ... пен ... ... сәйкес пайдалану үшін ... ... ... ... қол ... ... ... мекемелердің жақсы жүйелері жинақ ... ... ... ... ... ... осы процестің бір бөлігі болып
табылады.Әлемдік тәжірибе ... ... ... ... ... ... ... нашар дамыған елдермен салыстырғанда тез өседі. Банктік емес
мекемелерге ... ... тыс ... ... ... ... ... ұйымдар,инвестициялық
қорлар,
Қазақстан Инвестициялық Қоры АҚ жарналық инвестициялық қорлар мемлекеттік
емес зейнетақы қорлары сақтандыру компаниялары қор ... Бұл ... ... ... ... және инвестор болып шыға ... ... ... тыс ... ... ... ... жұмыспен қамтудың мемлекеттік қоры
-әлеуметтік сақтандыру қоры
-мемлеттік медициналық сақтандыру қоры
2) Ломбардтар мен олардың Қазақстандағы дамуы.
Ломбард- банк болып ... ... ... ҚР ... ... ... басқалай және банкілік операциялардың келесі түрін
атқаруға құқылы
-ломбардтық операциялар, ... ... мен ... ... оңай
депозитке исалынуын іске асуының кепіліне қысқа мерзімді несиелер ... ... ... ... ... ... мен
клиенттердің бағалы заттарына қызмет көрсету, сейф жәшіктерін, шкафтарын
және бөлмелерін жалға беру.
-лизинг қызметін жүзеге ... ... ... металдар және тастарды сату мен сақтау, сатып
алу, кепілге алу мен ... ... ... ... ... өз ... жүзеге
асыра алады.
Ломбардтар бағалы металдар мен тастарды қосқанда құнды қағаздардан басқасы
тұтыну ... ... ... ... ... етілуіне
маманданады. Қарыздар негізінде салынатын мүліктің (3жылға дейін) оның 50-
80%-ға дейін мөлшерінде беріледі. Қарыз берумен қатар ... ... ... ... ... ... қолданады.Кепілге алынған
мүліктерді арнайы дүкендерде сатуға болады. Ломбардтық несие ... ... оның ... ... ... ... Кепілге қарыз алған кезде клиент кепілдік билет немесе ... және ... ... ... басқа құжат алады. Қағида бойыша
берушінің тіркеу журналында тіркелген номері, бұл ... ... ... мен заем ... ... ... Келісім несиелерінің
көпшілік жағдайында жеңілдік мерзімі қарастырылады,оның мерзімі өткен соң
кепілдегі мүліктердің сатылуы мүмкін. Қазақстанда 2005ж. ... ... ... ... ... ... қатысушыларына қызмет көрсететін несиелендіру
мақсатымен құрылған банк болып табылмайтын заңды тұлға. Бұл ... ... ... ... Ұлттық Банктің лицензиясы
негізінде өз ... ... және ... ... операциялар түрлерін жүзеге
асыру үшін қолд. Несие серіктестігі ҚР аумағында және одан ... ... ... мен еншілес серіктестіктер құруға құқы
жоқ.несие серіктестігін жүзеге асыруға мыналар
-кассалық ... ... ... мен ... сақтау мен орау.
-қарыз операциялар несие серіктестігініңқатысушыларына ақшалай ... ... ... сенімгердің тапсырмасы бойынша тжәне ақшаны
мүддеге сай басқару
-несие ... ... үшін ... ... ... ... мен ... төлемдер, сонымен қатар
олардың өзара есепке ... және ... ... ... ... ... -бағалы қағаздарды клиенттің ... ... ... ... үшін ... көрсету, үй-жай мен ... ... ... ... және жеке ... ... қабылдау несие серіктестігіне
қатысушылардың.
-несие серіктестігіне қатысушылардың тапсырмасы ... ... ... ... жүзеге асыру.
Почталық жинақтаушы жүйе және оның Қазақстандағы дамуы.
Байланыс ... мен ... ... ... белгілерін өзіне
үйлестіре алған пошта жинақтау жүйесінің дамуы, өзінің қызметін пошта
байланыс ... ... ... ... ... көрсете алады. Ол
заңды және жеке тұлғаларға қаржылық қызмет және агенттік, пошталық ... ... көп ... ... ... табылады. Бұған
Қазақстан аумағында қаржылық және әлеуметтік институттары арасындағы ... ... ... жүйелері мүмкіндік туғызып отыр. Пошта адамзат
қоғамына барынша қажетті ... бірі ... ... Тұрмыс
тіршілігіне тәуелсіз, пошта байланысы адамдар арасындағы өзара ... ... өте ... ... бірі ... ... Қазпошта дәстүрлі
пошталық қызмет көрсетуімен ғана шұғылданбай, сонымен ... ... ... ... ... ... ... депозиттерді
қабылдау,кассалық есеп-айырысу қызметін атқарады. Сондай-ақ инкассациялық
және ақшамен бағалы ... ... ... қағаздар нарығында
брокерлік қызмет көрсетумен, электронды ақша ... ... мен ... ... қорлары үшін оларды тартумен ... ... ... ... ... айналысады.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша айналысы және ақша жүйесі 29 бет
Ақша жүйесі және оның негізгі элементтері. Ақша табиғатының ерекшеліктері және теңгенің қазіргі жағдайы27 бет
Ақша мәні, мен мақсаты26 бет
Ақша теориялары мен заңдар жүйесінің негізгі қызметтері37 бет
Ақшаның адам өмiрiндегi орны қандай?19 бет
Ақшаның айналысының заңы ақша массасы16 бет
Ақшаның атқаратын қызметтерi және олардың қазiргi жағдайдағы дамуы30 бет
Ақшаның мәні мен қызметтері37 бет
Ақшаның тарихи түрлері19 бет
Ақшаның формалары мен түрлері, атқаратын қызметтері46 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь