Халықаралық ядролық қауіпсіздікті қамтамасыз етілуіндегі қоғамдық-саяси ұйымдардың алатын орны теоретикалық-әдіснамалық мәселелері

Дипломдық жұмыстың сипаттамасы. Берілген дипломдық жұмыста ядролық қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі қоғамдық-саяси ұйымдардың рөлі зерттелген.
Тақырыптың өзектілігі. Ядролық қауіпсіздіті қамтамасыз ету адамзат баласының алдына қойған басты міндеттерінің бірі болып саналады. Қазіргі таңда туындаған басты мәселелер қатарында және халықаралық маңызды Біріккен Ұлттар Ұйымының күн тәртібінде тұрған ең басты мәселе ретінде ядролық қауіпсіздікті атай аламыз. Соған орай оны шешуде кез-келген мемлекеттің қарапайым азаматынан барлық мемлекет басшылары тәуелді болып саналатын баршамызға аян болып саналады. Соған байланысты ядролық қауіпсіздік қоғам мен мемлекет және жер шарының ядролық қауіпсіздігінің қамтамасыз етілуінің басты жолы ретінде. Ядролық қауісіздік мәселесімен көптеген халықаралық үкіметтік және үкіметтік емес ұйымдар айналысады, алайда олардың қосқан үлесі бар болғанымен көбіне олар мемлекеттің айтып отырған позициясынан шығып кете алмайды.
Ал қоғамдық-саяси ұйымдар мемлекет тарапында немесе одан тыс болғанымен де ядролық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің ең оңтайлы жолы екендігі осы ретте басты болып саналады. Қоғамдық –саяси ұйымдардың өзіндік атқаратын қызметі мен айналысатын мәселелері бар, оларды ядролық қауіпсіздік мәселесіне қосатын үлесі мемлекет дамуына және ондағы басты мақсаты ядролық қаупсіздік болып саналады.
Соған орай оның негіздері мемлекет пен қоғам өмірі барша жер шары үшін өзекті сол мақсатта осы тақырып өзінің өзектілігін дәлелдеп отыр. Ядролық қауіпсіздіктегі осындай мәселеллер қоғамдағы басты негізгі трендтерді анықтау мен оларға көмек көрсетуінде маңыздылығы аса жоғары. Ядролық қауіпсіздік осындай туындаған жағдайға байланысты маңызды мәселелерден шет қалмайды және оның орын толтыруға тырысады. Ядролық қауіпсіздік қоғамдық-саяси ұйымдар тарапынан шешілуі қоғамдық пікірдің жоғары дамығандығы мен олардың шынайы ресми сипаттарға сәйкестігі мен азаматтық пікірдің жоғары дәрежедегі дамығандығының көрсеткішіне айналды. Соған орай бүгінгі қоғам осы мәселелерді қабылдауы міндет, сонда ғана жағдай жаңа қадамға жылжиды, ол өз кезегінде мемлекет өмірінің жағымсыз қырларын жоққа шығаруда айтарлықтай рөлі бар. Қазіргі таңдағы әлемдік қауіпсіздік ядролық қауіпсіздіктің маңызды мәселесі және ондағы негізгі маңызды міндеттерді орындау тікелей осы негіздер ретінен тарай алады. Біздің бүгінгі қоғамға ұсынып отырған маңызды мәселелеріміз тікелей осыларға бағытталады және соның негізінде тарай алады деп атай аламыз.
Ядролық қауіпсіздік мемлекет дамуының негіздерін тарата алатын және оның басым тұстарын қабылдай алатын маңызды институт болып табылғандықтан, оған қосатын үлестің көлемі де өсе түседі, соның нәтижесі мемлекет пен қоғам және барша адамзат үшін өзінің жеке пайдасы бар.
1. Fromm E. Escape from Freedom. - N. Y., 1941.- р.456.
2. Kornhauser W. The Politics of Mass Society. - Glencoe Free Press: 1959. - р.125.
3. Blumer II. Collective Behavior // Principles of Sociology. - N. J., 1951.- P. 167.
4. Липсет С. Политическая социология // Социология сегодня. - М.: 1965.-151с.
5. Lipset S. M. Rebellion in the University. -Chicago,1976. -Р.154.
6. Killian Z. M. Social Movements. In: Hanblook of Modern Sociology. N. Y., 1964.-р.157.
7. Freeman Y. (ed.) Social Movements in the Sixties and Seventies. N. Y., 1983-р.154.
8. Hegedus Zs. Social Movements and Social Change in Self-Creatrve Society//International Sociology, 1989. V. 4. N 1. P. 19-36.
9. Offe.C. New Social Movements: Challenging the Boundaries of Institutional Polities// Social Research. 1985. V. 51. N 3. .
10 Gurney Y. M., Tierney K. Relative Deprivation and Social Movements // Sociological Quarterly, 1982. V. 23. N 1. P. 33-47.
11 Lavney I., Mutran E., Strykev S. Political Protest Orientations among Black and White Adults // ASR. 1985. V. 45. P. 191-213.
12. Gurr T. Why Men Rebel. Princeton, 1970.-р.154.
13 Killian L. M. Organization, Rationality and Spontaneity in th? Givil Right Movement // ASR. 1984. V. 49. N 6. P. 770-783.
14. Smelser N. Y. Theory of Collective Behanor. N. Y., 1963.-р.154.
15. McCarthy I. and laid M. Resource Mobilization and Social Movements: a Partial Theory//AYS. 1977. V. 82. P. 1212.
16. McCarthy I. and laid M. (eds) Social Movements in an Organizational Society. N. Y.:1980.-р.154.
17. Oberschall A. Social Conflict and Social Movements.//Prentice Hall, 1918. Useem M. Protest Movements in America. Indianopolice, 1973.-Р.545.
19. Wilson Y. Introduction to Social Movements. // N. Y., 1973.-р.154.
20. Wood Y., Yackson M. Social Movements. // Belmont, 1982.-р158.
21. Price M. The Divine L28. Волков А. Казахстан в ООН// Казахстан и мировое сообщество-1995г. №1.
22 Sztompka P. Social Movement: Structures in statu nascendi//The Polish Sociological Bulletin. 1987. N 2. P. 6-26.
23. Ермекен Қ. Демократиялық даму жолы// Саясат.-1998ж,-№10.с32.
24. Қазақстан: мемлекеттілік кезеңдері.-Алматы, 1997жыл,.179б.
25. Сапарбекұлы О. ЮНЕСКО Қазақстанда өркен жайды// Егемен Қазақстан,-1998ж.
26. Тоқаев Қ.К. Қазақстан БҰҰ-ның жаңаруына мүдделі//Егемен Қазақстан,-1997 жыл, 3 қараша.
27. Бекяшев К.А. "Международное публичное право"-М. 2004.с.111.
29. Договор о нераспространении ядерного оружия от 1968 года // Сборник документов по международному праву. - Алматы, 1998. - Т. 1. – 253б.
30. Любецкий В. «Эволюция ядерной политики США в 1989-2000 гг.» // Мировая экономика и Международные отношения. - №9. -2001. –45б.
31.Назарбаев Н. Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы мен дамуының стратегиясы. - Алматы, 1992. -14
33. Сейсенұлы, Дәулет.Қазақстан - бейбітшілік эпицентрі: Ядролық қарудан азат аймақ туралы шартқа қол қойылды// Егемен Қазақстан
34. Назарбаев, Нұрсұлтан Әбішұлы. Бейбітшілік кіндігі.- Алматы: Атамұра, 2003.-256 б.
35. Құланбай, Ә. Қазақстан ұстанымы – ядролық қарудан азат әлем құру// Егемен Қазақстан.-2010. - 22 қаңтар. - 2 б.
35. Choi Soung-Ah. “Seoul, Washington reaffirm cooperation on North Korea nuke stand off” // Korea now. March 6, 2004 p.57-61.
36. Молодцов Д.С. Международный контроль за нераспространением ядерного оружия. Исторические предпосылки создания // Закон и право. - М.; ЮНИТИ-ДАНА, 2004. - № 10. - 62 б.
37. Круглое А.К., Смирнов Ю.В. Ядерные катастрофы, их последствия и перспективы развития атомной энергетики. М. 2002. – 45 б
38.Ликвидация последствий промышленных аварий, связанных с выбросом радиоактивных отходов: Обзор. М. 2002. – 81 б.
39. Международное атомное право. - М., 2007. – 314 б.
40. Арсенян А.З. Национальная и международная безопасность: понятие, особенности, правовые основы обеспечения // Юриспруденция. - М.; Изд-во РГГУ, 2003. - № 3. - 17 б.
41. Арсенян А.З. Национальная и международная безопасность: понятие, особенности, правовые основы обеспечения // Юриспруденция. - М.; Изд-во РГГУ, 2003. - № 3. - 12 б.
42. Вавилов А.И., Иойрыш А.И., Молодцова Е.С. МАГАТЭ: политико-правовой статус М., 2000. –.71-73 б.].
43. Колтышев М.С. Об органах государственного управления использованием атомной энергии и органах регулирования безопасности при использовании атомной энергии. – М., Спутник. – 2006. – 190 б.
44. Валеев Р.М. Международный контроль в международном ядерном праве. (К Договору о всеобъемлющем запрещении ядерных испытаний от 10/IX 1996 г.) // Московский журнал международного права. - М.; Междунар. отношения, 2000. - № 2. – 176 б.
45. Валеев Р.М. Международный контроль в международном ядерном праве. (К Договору о всеобъемлющем запрещении ядерных испытаний от 10/IX 1996 г.) // Московский журнал международного права. - М.; Междунар. отношения, 2000. - № 2. – 1848 Ликвидация последствий промышленных аварий, связанных с выбросом радиоактивных отходов: Обзор. М. 2002. – 90 б.
46.Тункин Г. И. Теория международного права. - М.: Зерцало, 2000. – 171 б.
47. Невейницын С.В. Правовые основы экспертизы обеспечения радиационной безопасности при использовании атомной энергии. Дис. … канд. юрид. наук. – М., ун-т МВД России. – 2003. – 17 б.
48. Любецкий В. «Эволюция ядерной политики США в 1989-2000 гг.» // Мировая экономика и Международные отношения. - №9. -2001. –45б.
49. Лукашук И.И. Право международной ответственности // Российский ежегодник международного права. 2003. – 238 б.
50. Васина А.И. Международное сотрудничество в обеспечении экологической безопасности в сфере мирного использования атомной энергии. – М., ун-т МВД России. 2005. – 8 б
51. Васина А.И. Международное сотрудничество в обеспечении экологической безопасности в сфере мирного использования атомной энергии. – М., ун-т МВД России. 2005. – 11 б.
52. Невейницын С.В. Правовые основы экспертизы обеспечения радиационной безопасности при использовании атомной энергии. Дис. канд. юрид. наук. – М., ун-т МВД России. – 2003. – 92 б.
53. Абдултапаев С.И. О некоторых вопросах внешней политики РК // Актуальные проблемы межгосударственных отношений: Межвузовский сборник научных трудов. – Алматы, 1998. - С.49-52.
54. Абенов Е.М., Арынов Е.М. Стратегия в области внешней безопасности и оборонная политика РК // Саясат. 1997. № 10. С. 48-63.
55.Казахстан к безъядерному будущему. // Мысль, 2007, –№ 5 – С.41-45.
56. Лаумулин М.Т. Проблемы современной безопасности Казахстана // Казахстан-Спектр. 1998.-№1. С.21-32.
57. Назарбаев Н.А. В потоке истории. - Алматы: «Атамура», 1999.-294 с.
58. Назарбаев Н.А. Казахстан - 2030. Послание президента страны народу Казахстана. – Алматы, 1997 – 26 с.
59. Назарбаев Н.А. Казахстанский прорыв. Интервью Н.Назарбаева.// Казахстанская правда, 2006- 30 декабря. – С.2-3
60. Новейшая история Казахстана: Сборник документов. – Алматы: Санат, 1998. – Т.1.- 320 с.
61. Полигоны в Казахстане – боль народа// Общество, 2008 -№ 2 –7-12б.
62. Поттер У. Оценивая опасность ядерных хищений из государств бывшего Советского Союза // Ядерный контроль- 1996 № 13 –10-14б.
63. Рыжкова Т.Н. Атомная энергетика – глазами энергетиков//Евразия 2002- № 5.23-25б.
64. Токаев К. Свет и тень. – Астана, 2007 – 571 с.
65. Тухватулин Ш.Т., Такибаев Ж.С. Национальный Ядерный центр РК: военное наследие и мирное развитие // Доклад на международной конференции «XXI век – навстречу миру, свободному от ядерного оружия» - 2001.- 11-12б.
66. Назарбаев Н.А. Эпицентр мира. – Астана: Елорда, 2001.- 294 с.
67. Айтхожина А. Политико-правовое обеспечение ядерной безопасности республики Казахстан // Аналитик. 2004,№ 4- 10-16б.
68. Ашимбаев М. К проблеме формирования системы региональной безопасности // Аналитик. 2001,- № 1- 6-8б.
69. Абдулпатаев С.И. Первые шаги казахстанской дипломатии // Акикат.1995 - №3.- 25-32б.
        
        КІРІСПЕ
Дипломдық жұмыстың сипаттамасы. Берілген дипломдық жұмыста ядролық
қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі қоғамдық-саяси ұйымдардың рөлі зерттелген.
Тақырыптың өзектілігі. Ядролық ... ... ету ... ... ... ... міндеттерінің бірі болып саналады. Қазіргі
таңда туындаған басты мәселелер қатарында және ... ... ... ... күн ... тұрған ең басты мәселе ретінде ядролық
қауіпсіздікті атай аламыз. Соған орай оны ... ... ... ... ... ... басшылары тәуелді болып саналатын
баршамызға аян болып саналады. Соған байланысты ... ... ... ... және жер ... ... қауіпсіздігінің қамтамасыз етілуінің
басты жолы ретінде. ... ... ... ... ... және үкіметтік емес ұйымдар айналысады, алайда олардың қосқан
үлесі бар болғанымен көбіне олар мемлекеттің ... ... ... кете ... ... ... ... тарапында немесе одан тыс
болғанымен де ядролық ... ... ... ең ... ... осы ... басты болып саналады. Қоғамдық –саяси ұйымдардың өзіндік
атқаратын қызметі мен ... ... бар, ... ядролық
қауіпсіздік мәселесіне қосатын үлесі мемлекет дамуына және ондағы басты
мақсаты ядролық қаупсіздік болып саналады.
Соған орай оның ... ... пен ... өмірі барша жер шары
үшін өзекті сол мақсатта осы тақырып өзінің ... ... ... ... ... мәселеллер қоғамдағы басты негізгі
трендтерді анықтау мен ... ... ... ... аса ... қауіпсіздік осындай туындаған жағдайға ... ... шет ... және оның орын ... ... ... ... ұйымдар тарапынан шешілуі қоғамдық ... ... мен ... ... ресми сипаттарға сәйкестігі мен
азаматтық пікірдің жоғары дәрежедегі дамығандығының көрсеткішіне ... орай ... ... осы мәселелерді қабылдауы ... ... ... жаңа қадамға жылжиды, ол өз кезегінде мемлекет өмірінің жағымсыз
қырларын жоққа шығаруда ... рөлі бар. ... ... ... ядролық қауіпсіздіктің маңызды мәселесі және ондағы ... ... ... ... осы ... ... тарай алады.
Біздің бүгінгі қоғамға ... ... ... мәселелеріміз тікелей
осыларға бағытталады және соның негізінде тарай алады деп атай аламыз.
Ядролық қауіпсіздік мемлекет дамуының негіздерін тарата ... ... ... ... ... алатын маңызды институт болып табылғандықтан,
оған қосатын үлестің көлемі де өсе түседі, соның нәтижесі ... ... және ... ... үшін ... жеке пайдасы бар. Ядролық қауіпсіздік
кең түрде тараған қамтамасыз ету мен ядролық ... ... ... түрде өлшенеді. Бүгінде ядролық ... әрі ... ... ... ... ... ... шешу және экономиканың
дамуына тығыз байланысты. ... ... ... ... ... ... ... байланысты болып, ұлттық қауіпсіздіктің бөлігі
ретінде қала береді. Бұл мәселе, өз ... ... ... талап етеді.
Кез-келген мемлекет үшін бұл мәселе өзекті болғандықтан ... ... ... ... ... өлшей аламыз және бұл
қоғамның ... мен ... ... ... ... ... болып саналады. Ядролық қауіпсіздік саласы бұл аса қиын
туындаған ... да ... ... ... бұл ... және ... да
инстиуттарды осыған орай бейімдей алуы мен күресудегі негіздерді табу ... ... ... анық ... көре ... ядролық қауіпсіздік өзінің өлшемі мен дамытылуына
байланысты түлі деңгейі және ... ... бар ... анық
осыған орай бұл жағдай оның барлығын толықтай дәлелдей түседі.
Тақырыптың ... ... ... ... ... ... ету мәселелері Васина А.И., Вавилов А.И., ... ... ... ... ... ... пайдалану
барысындағы қауіпсіздікті қамтамасыз ету мәселелері Невейницын С.В.,
Фрейман Э.С., ... В.Д., ... В.М ... ... объектісі болған [1].
Ядролық қауіпсідік және оны жаһандық ... ... ... Н. Ә. ... ... ... аса маңызды және ... ... ... ... арналынған еңбектері мемлекетің дамуындағы
басты ерекшеліктер болып табылады. Н.Ә.Назарбаевтың «бейбітшілік кіндігі»
атты ... ... ... мәселелер бойынша баға беру және оны сараптау
мақсатында аса өзекті болып отыр. Осы ... Н. ... ... ... үшін ... ... ... еңбектерді талдап қарастырылуына үлкен
жол ашылды. Сонымен бірге бұл еңбегі ... ... пен ... ... тәжірибесін барынша ескерген негізгі еңбек болып
табылады, Қазақстандағы осы секілді ... ... ... ... мен ... жайлы берген құнды мәлімет екендігі баршамызға
анық. Соған орай бұл ... ... ... аса ... және ... ... ... Дипломдық жұмыстың мақсаты ретінде ядролық
қауіпсіздікті қамтамасыз ете алу деңгейі ... ... ... ... ... қамтамасыз ету мемлекеттің негіздерін және оны алға қарай
жылжытудағы оның мүдделерін ... ... ... ... ... ... ... ядролық қауіпсіздік арнайы құралдар және
механимзмдермен қамтамасыз ... Оның жолы ... ... рөлі мен ... орны көрсетіледі. Осы мақсатты шешу үшін
келесідей ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық-саяси
ұйымдардың орнын анықтау;
- қоғамдық-саяси ұйымдардың жалпы негізгі ... мен ... ... ... ... ... ... негізгі басты туындаған мәселелер және
оларды шешудің жолдары болып ... ... ... негізгі
маңызды мәселелеріне назар аудару ондағы маңыздылықты арттырады;
- қоғамдық-саяси ұйымдардың ядролық қауіпсіздік мәселесіне ... ... ... және оларды шешу ядролық қауіпсіздікке
қосылған үлесті анықтау;
- қоғамдық ... ... ... ... міндеттерін шеше алуын «Невада
Семей» ұйымы негізінде көрсету.
Зерттеудің ғылыми-әдістемелік базасы: Зерттеудің негізгі ... ... және ... ... ... ... және ондағы
маңызды мәселелер осымен толықтай анықталады. Ядролық қауіпсіздік негізінен
туындаған жағдайларды есептеу және оның ... ... ... ... ... сапалық бөлігін құрайды, қазіргі негізгі ... ... ... ... ... ... пәні ретінде ядролық
қауіпсідік мәселесі болып отыр. Оның ... ... және ... ... ... ... мен негізгі мәселелері және ... және ... ... оған ... ... болатын тақырыптар
шеңберінде диплмодық жұмыстың пәні қарастырылады.
Зерттеудің ... ... ... ... ... қамтамасыз етілуі және оның негізінен туындайтын басты
мәселелер ... ден қою мен ... ... ... және маңызды
қажетті мәселелерді шешудің өзектілігі және қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... орай қазіргі негізгі туындаған
мәселелер бойынша біз оның ерекше маңыздылығын барынша ... ... ... және ... ... ... ... маңызы бұл қоғамдық ұйымдарың рөлін көрсетуге ... ... ... өздеріне нақты мысал ретінде алатын және
қарастыратын мәселесі негізгі ерекшелік ... ... және ... ... ... ... ... маңыздылық және өзектілік
тұсындағы маңыздылықтарды анықтау өзінің оң ... бере ... ... туындаған осы секілді мәселелер біздің қоғамдағы негізгі өткір және
өзекті ... ... ... ... ... ... ... жұмысы, Кіріспеден , екті
тараудан, қорытынды және пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... 80 ... тұрады.
1 ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ЯДРОЛЫҚ ҚАУІПСІЗДІКТІ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТІЛУІНДЕГІ ҚОҒАМДЫҚ-
САЯСИ ҰЙЫМДАРДЫҢ ... ОРНЫ ... ... Ядролық қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі халықаралық қоғамдық-
саяси ұйымдар
Батыстық ... ... ... ... 50-60 жж.
соңында басталғанымен, бұл мәселеге нағыз қызығушылық 70-жж туындады. ... ... мен ... ... ... үшін феминистік, студенттік,
антиядролық, жасыл және басқа да жаңа ... ... ... тек ... ... ... жоқ. Сараптау барысында
қоғамдық қозғалыстарды түсінуге ... ... ... ... ... ... ... схема басқа теорияларға қарсы қойылды,
оның кейбір тұжырымдарын жоққа шығарды, дәлірек айтқанда оның қолдану ... ... ... ... жинала берген сайын методология
теориялар плюрализміне, барлық позицияларды ескеретін модельдерге қарай ... ... және ... ... ... танысу, тиісті
теорияларды сараптау Кеңес Одағындағы қайта құру кезеңдеріне пайда болған
қоғамдық қозғалыстарды терең ұғынуға ... ... ... ... ... ... түсіндіре алатын үш ... ... ... ... ... бойынша ең ерте пайда болған және
60-жж ортасына қарай қалыптасып болған теория «ұжымдық жүріс-тұрыс» ... ... ... өкілдері: Э. Фромм, У. Корнхаузер, Г. Блюмер, С.
Липсетине және т.б. [4].
Қоғамдық қозғалыстар осы концепция ... ... ... ... ... ... ал ... өзін «топ» және «публика» ұғымдарымен
бір қатарға қойядым [5]. П. ... ... ... қозғалысты «жаңа
әлеуметтік тәртіпті орнатуды мақсатындағы ... ... ... [5, 428 б.]. ... ... мен ... пайда болып және
әрекет ететін қоғамның түріне байланысты ... ... ... ... ... ... қозғалыстарды құқықтық
демократиялық қоғамның болу алғышарттарына негізделіп зерттейді.
Бұндай ... мен ... ... мәдениет алуан топтардың бір-біріне
қайшы мүддделі ... ... келе ... ... бұндай
жағдайда әлеуметтік мәселелерді ... ... ... шешу
механизмдері болады. ... ... ... ... ... ... орын жоқ. Бұл топтар халықтың бір бөлігінің
наразылықтары ... ... ... ... ... ... ... болса демократиялық құрылысқа сәйкес парламентте
өкілдіктерді иемденеді. Дегенмен, әр ... ... ... ... механизмдер болса да, кейбір қозғалыстар институционалды наразылық
топтар ретінде қалыптаспайды, ұжымдық жүріс-тұрыс концепциясы олардың ... ... ... ... ... сай ... және радикалды бағыттағы
қозғалыстардың пайда болуының басты себебі ... ... ... ... ... ... қоғамға тән динамизм, бұқаралық коммуникациялардың ... ... ... ... ... ... ... жеке тұлғаның әлеуметтік адаптациясын, демократиялық мәдениеттің
құндылықтарын бойына алуды ... ... ... ... ... саяси
процестерде қатысудан алшақтақтауға алып ... ... ... ұжымдары,
кәсіби одақтар секілді қосымша институционалды қоғамдық ұйымдар жағдайды
күрт өзгерте алмайды.
Бұқаралық қоғамның осындай ... ... және ... ... таптарға әсер етеді, қоғамдағы тамырлардың жоқтығы, демократиялық
шешім қабылдау механизмінің мүмкіндіктерін пайдалана алмау, ... ... ... ... деңгейінің себепшісі болады. Дәл осындай таптардан
девианттық мінез-құлықтағы топтар ... ... ... ... емес сипаттағы қоғамдық қозғалыстарды ... ... ... және ... ... ... шеңберінде саяси
радикализм экстремизмге теңестіріледі.
Қоғамдық қозғалыстардың өкілдерінен ... заң ... ... ... ... Бұл ... ... барлығында
қоғамдық қозғалыстардың стихиялық сипатына ерекше көңіл бөлінеді. ... ... ... ... ... ... түрі ... Осы теориялар контекстіндегі зерртеулер АҚШ-тағы негрлердің
азаматтық құқықтар үшін қозғалыстары енді ... келе ... мен ... ... потенциалы мен ерекшеліктерін әлі
зерттемеген кезде туындады. Бұл теоретикалық тұжырымдар истэблишментті
қорғады, ... ... ... ... әлеуметтік элементтің
жеткіліксіздігінен пайда болатын келеңсіздіктер байқалуда.
Студенттік, құқық қорғаушы, антиядролық, феминистік және ... ... ... жаңа ... бұл қозғалыстардың
қоғамдағы рөлін, қалыптасу механизмдерін, әлеуметтік құрам, ... ... ... ... ... ... 71-жж. қоғамдық қозғалыстар алдынғы онжылдықтағы
радикализмнің бәсеңдеуінен кейін бірқатар жаңа ... ие ... ... олар ... ... ... ... талап етпей, жеке-
прагматикалық немесе, керісінше, жаһандық сипатта дамитын болды. Егер ... ... ... ... және ... ... ... ндустриалды қоғамның құндылықтарын өзгерту, әйелдер ... ... ... ... мемлекет шеңберімен шектелген болатын.
Әлеуметтік жүйенің өзгеруіне ұмтылмай, қалыптасқан саяси жүйелерге
альтернатива ретінде болып, бұл ... ... ... деңгейде жаңа енгізілімдерге жағдай ... ... ... ... ... ... ... таптық, идеологиялық және жастық гетерогендігі, зорлықсыз
қызмет түрі – ... ... 70-жж ... ... негізгі
ерекшеліктері [7]. Бұқаралық қоғам теориялары бойынша, қозғалыстардың
қатысушылары, ... ... ... бар адамдар емес, ... ... ... ... ... өкілдері болды. Индустриалды
қоғамдағы бұқаралық коммуникация құралдарының пайда ... ... ... ... дамытпай, керісінше, индивидтің
изоляциясы мен оқшаулануына әкелді [8]. Бұл, өз ... ... ... қалыптасуына мүмкіндік берді.
Қозғалыстар фактурасы зерттеудің жаңа теорияларын қалыптастырды. Ж.
Хегедус ... 70-жж ... ... ... ... шеңберімен шектелген индустриалды қоғамның
парадигмалары әсер ... [9, 21б.]. ... ... ... және ... ... ... тобы – салыстырмалы
депривация. «Депривация» ... ... ... ... ал ... ... және субъективті мәнінде «айрылғандар» дегенді білдіреді. Бұл
концепциялар тобының авторлары - Т. ... Л. ... Н. ... және
басқалар наразылық бағыттың пайда болуын тұлғаның объективті ... ... ... деп түсіндіреді [6, 12-14б.].
Наразылық бағыттар ... ... ... ... алғышарттары
ретінде қарастырылады.
Осылайша когнитивті дисбаланс және фрустрация-агрессия теорияларымен
жасалған ... ... ... қозғалыстардың туындау
механизмдері мен дамуы жөніндегі зерттеулерге тарайды. Басқаша ... ... ... пен оны ... ... ... ... агрессияға, тұлғаның наразылық бағдарына және осыдан
наразылық қозғалыстарының пайда болуына әкеледі.
Көптеген ... ... бұл ... ... ... ынтасын белгілі дәрежеде түсіндіре алса да
қайшылықтарға толы болып келеді. Әлеуметтік-қайта ... ... ... немесе ұжым ретінде қозғалыстың ... ... ... ... ... ... ... Бұл теория әлі күнге дейін белгілі болса да,
көптеген зерттеушілердің пікірінше, ол бірқатар маңызды кемшіліктерге ие
[10].
Біріншіден, ... және ... ... ... ... ... Объективті критерийлер ретінде салыстырмалы
кедейлену, еңбекақының төмен ... ... ... ... ... бұл ... тұлғаның қанағаттанбаушылық сезімі
мен ... ... ... әсер ... ... кері байланыс
байқалады, компенсация механизмдері қосылған жағдайда “ішкі ... ... ... ... ... бұл ... ... әлеуметтіе-психологиялық зерттеулер қанағаттанбау деңгейі,
өмір сүру деңгейі және қоғамдық ... ... ... ... ... ... Расында, жағдайға көңілі толмаған адамдардың саны
көп болуы ... ал ... саны - ... аз. ... ... ... ... сәйкес келеді.
Үшіншіден, (ең бастысы!), салыстырмалы депривация теорияларында
американдық ... тән ... ... ... ... ... құрылымдар емес, тұлғалар алынады. ... орай ... ... ... ... ... ... қарастырылады,
ал әлеуметтік тұтастық қосымша ретінде қарастырылады. Басқаша айтқанда,
біріккен деприванттар қоғамдық ұйымды құрайды ... ... ... ... ... ... Бұл ... өзі түсіндіруді қажет етеді,
себебі барлық мүшелердің қатысу себептері әр ... ... ... ... өзі жеке ... жоғары, әлеуметтік заңдылықпен дамуы
мүмкін [11].
Қоғамдық ... ... ... үшін ... ... ... шығу ... Осылайша, сыншылардың бірқатары
бұл теорияны социологиялық емес деп ... ... ... ... ... сараптама аясынан
шығарылады. Жетпісінші жылдары дамуын ... бұл ... ... топ ... қарағанда қозғалыс қатысушыларына толерантты
көзқарасында болуы керек.
Салыстырмалы депривация теоретиктері үшін ... ... ...
бұл аутсайдерлер емес, бұл қалыпты санасы бар, ... ... ... ... Бұл ... ... мәні ... олардың заңдылығын мойындай алуында жатыр. Алайда осылай
ол әлеуметтік теңсіздік және әділетсіздікпен оның алғышарттарын сараптаудан
алшақтайды. Сыншылардың бірі ... ... ... ... ... жақтаушыларының консервативтік көзқарастырының
либерализациясы” деп ... [10, 47 ... ... ... ... ... түсіндіретін,
алғашқы екеуіне қарама-қайшы сипатта принципиалды жаңа бағыт пайда болды.
Бұл әлі күнге ... ... ... ... ... ... Дж. ... М. Зальд, М. Асим, К. Вильсон, А. Обершол және
басқалар [15-20]. Бұл тәсілдемені ... ... Дж. ... ... ... “Соңғы уақытқа дейін қоғамдық қозғалыстар көшбасшылары дайындаған
іс-әрекетке басшылық - В . Ленин, Мао Цзэ Дун, М. Л. ... пен ... ... ортақ құндылықтар, қозғалыстардың стратегияларын
елемей жазған социологтар арасында ... ... Жаңа ... ... ... ... олардың даму
мәселелерін, құлдырау және ... ... ... [15, ... ... социологиясының бұл тармағының мақсаты қозғалыстарды
зерттеумен қатар ... ... ... ... ету болып
табылады.
Қозғалыс бұқаралық қоғамға тән белгілі ұжымдық жүріс-тұрыстың бір
түрі ретінде ғана ... ішкі және ... даму ... ... бар ... ерекше түрі ретінде қарастырады.
Сараптама үшін бұл жағдайда саяси социологияның ұғымдық ... ... және ... ... ... Осы ... қоғамдық қозғалыс айтарлықтай кең мағынада анықталады - белгілі
қоғамға тән ... ... ... ... ... Қоғамдық-
саяси бағдары бар әлеуметтік ұйымның ... ... ... ал ... ұйым ... ... мобилизациясы теориясының
түйіні болып табылады. Әлеуметтік ұйым белгілі әлеуметтік-мәдени ... ... ... қозғалыстың құндылықтары мен мақсаттарымен
айқындалады. Әрбір беделді қозғалыстың пайда болуы контрқозғалыстың ... ... оның ... мен ... мүлдем қарама-қарсы болуы
мүмкін. Қозғалыстар, контрқозғалыстар қайшы мүдделері бар ... ... ... ... ұйым ... ұйым ... дәл ... заңдармен дамиды.
Оның сәтті өмір сүруі үшін ресурстар ... кең ... ... ... ... ... ... жасауға, қайта құру
көзделген бағытта өзгерістерге бет бұруға мүмкіндік береді.
Ғалымдар әлеуметтік ұйымның ішкі және ... ... ... ресурстарға: қоғамның құқықтың даму деңгейі, ... ... ... ... ... ... ... оның қаржы мүмкіндіктері. Ішкі ресурстар - бұл қозғалыс жұмысына
қатысушы адамдар, ұйымға ... ... ... ... ... ... ... сырттан алады, сондықтан да қозғалыстың жетістіктері
мен сәтсіздіктерін түсіндірген кезде сыртқы ... ... ... ұйымның сәтті қызметі үшін қажет: қоғамдық пікірде және
құқық деңгейінде ... ... ... құралдарындағы ұйым туралы
ақпарат, және соңғысы, сырттай экономикалық қолдау [21, 20 б.]. Әлеуметтік
ұйымдарға байланысты халықты бірнеше топтарға ... ... ... ... ... ... ... кейде екеуін де жұмсайтын белсенді
қатысушыларынан тұрады. ... - ... ... мен міндеттерін
қолдайтын жақтаушылар. Үшінші топқа пассивті бақылаушылар, ... ... емес ... ... ... топқа қозғалыстың қарсыластары
кіреді. Әрбір ... ... ... ... ... ресурстарды
мобилизациялау: жақтаушылар арқылы қатысушылар санын ... ... ... арқылы көбейту, ал ... ... Бұл ... іске ... ... ... ғана ... сыртқы
шарттарға тәуелді, мысалға саяси жүйенің түрі, әлеуметтік процестердің
бағыты, әлеуметтік бақылаудың даму ... және ... ... көрсеткендей, саяси биліктің қозғалысқа
жағымсыз қатынасы жағдайында ... ... ... ... күрт ... [15]. ... жағынан, бұндай жағдайда
қозғалыс мақсаттарының эскалациясы байқалады, саяси сипатқа ие ... және ... ... ынта ... ... Қоғамдық
қозғалыстарды зерттей отырып, ... ... ... ... ... өмір ... наразылық құрылымдарына негізделетінін
анықтаған.
Ескі және жаңа топтар арасында идеология мен ... ... ... ... ... ... келеді [7, 11б.]. Әлеуметтік
базаға байланысты әлеуметтік ұйымның бірнеше түрлері бөлініп ... ... ... ... және ... болып табылады, олар
қозғалыстар өмір сүретін барлық дерлік қоғамдарда кездеседі. ... - бұл ... ... ... ... ... ретінде жасыл,
феминистік қозғалыстарды және басқаларын келтіруге болады. “Кәсіби” түріне
саналы ... ... ... ... ... ... профессионалдары болады. Бұндай ұйымдарға негізінен салыстырмалы
қатаң құрылым, кішігірім әлеуметтік база тән.
Бұндай қозғалыстардың ... ... ... көбіне бұрынғы
уақыттан табады - бұл парламенттегі өкілеттілік үшін ... ... ... ... ... қозғалыстың дамуы үшін ресурстарды
тартуға мүдделі.
Кең қолдау таппаған ұйымдар сырттан ... ... ... ... ... ... амалы өзіндік жарнама болып табылады,
өз басылымдардың, символдарының дамуы, халық арасындағы әйгілі тұлғаларды
қатысуға шақыру ... ... ... ... ... ... депутаттар).
АҚШ-та, мысалға, экоқорғаушы және антиядролық қозғалыстардың
көсбасшылары ретінде киноактерлер ... ... мен У. ... ... ... саны күрт өсті. Әлеуметтік ұйымның маңызды
ресурстарының бірі бос және ... ... ... мен бос уақыт
қорының болуы. Қоғамдық қозғалыстардың сәттілігіне, сонымен бірге, әр ... ... ... ... ... ... әсер ... Осылайша, әлеуметтік ұйымдар қоғам қалыптастыратын
белгілі атмосферада өмір сүреді.
Бұл қоғамдық қозғалыстарының дамуына ... ... ... ... әлеуметтік көрініс. Тоталитарлы режим жағдайында, әлеуметтік
ұйымдар тек кішігірім ... ... ... ғана ... ете ... ... уақыты айтарлықтай қысқа, әлеуметтік қамту болса шектелген. Бұндай
жағдайда ұйым өмір ... ал ... өмір ... деп ... болады.
Қоғамның либерализациясы кезінде ашық сипаттағы жаңа қоғамдық қозғалыстар
пайда болады.
Демократиялық мемлекеттерде дәстүрлі ... әр ... ... ... кең ... ... етеді. Сектор неғұрлым үлкен
болса, соғұрлым ол ... ... ... Егер ... ... ... қалса, қоғам дамуы тежеледі. Динамикалық қоғамда қозғалыстар мен
контрқозғалыстар саны күрт ... де, ... ... бәсекелестік пайда
болады. Бұл жарыста тарихы бар, қалыптасқан құрылымы бар, қатысушылар ... ... ... бар ... ... ... ... желілер, салыстырмалы заңдылық, қозғалыстың қоғамда қызмет
етуінің өзі ... ... ... ... болып есептеледі.
Қоғамдық қозғалыстарды зерттеудің бұндай тәсілдемесі оны белгілі
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... құбылыстың социологиялық талдауын жасауға жағдай жасайды.
Сексенінші жылдары ... ... ... бүкіл қоғам секілді жаңа
қасиеттерге ие болды. Олар жаһандық, трансұлттық, планетарлы ... ... ... ғана ... қамту ауқымы бойынша осындай
сипатқа ие болды. Қозғалыстар ... ... ... бір мемлекет
шеңберінен асады. Нәтижесінде, ... ... ... қайта
қарастырылып жатыр.
Социологтар алдында постиндустриалды немесе постақпараттық деп
атайтын жаңа ... ... ... не атты сұрақтарға жауап бері
міндеті туындады. ... ... ... ... ... зерттеу мақсатында барлық мүмкін тәсілдемелерді біріктіруге
тырысады. Әркелкі тұжырымдарға қарамастан зерттеушілердің ... ... ... ... ... ... пәні ... қажет, себебі олар жаңа
әлеуметтік құрылымдардың пайда болу ... жеке ... ... ... және кері байланыстың моделі ... ... ... “әлеуметтік қозғалыстар кең ауқымдағы әлеуметтік
структура немесе жүйені ... үшін өзі ... ... ұшырайды”
[22, 10 б.].
Жаңа құрылымдарды құру - қозғалыстардың басты қызметі, ал ... ... мен ... - ... ... міндеті.
Модельдердің саны көп болғанымен, олардың жиынтығы ғана қозғалыстардың даму
себептері, қалыптасу ... ... ... ... ... ... тоққынды көрінісін бере
алады.
Қазақстан Республикасы 1992 жылдың 2 наурызында БҰҰ құрамына кірді.
Бұл тарихи ... ... ... ... егеменді мемлекет ретінде
танылуына нақты себеп болды. Қауіпсіздік Кеңесі Қазақстан Республикасын БҰҰ
құрамына ... ... Бас ... ... ... ... Қазақстанмен бірге БҰҰ-на Әзірбайжан, Армения, Қырғызстан,
Молдова, Тәжікстан, ... және ... мүше ... ... ... қайта құру жөнінде, дау-жанжалдардан ... ... ... ... ... ... құру ... ұсыныстар жасады. БҰҰ ... ... 1993 ... Өз ... ... ... Мысалы, атап айтқанда, БҰҰ-ның
даму бағдарламасы — БҰҰ ДБ; ... ... ... ... — БДСҰ;
білім, ғылым және мәдениет жөніндегі БҰҰбағдарламасы — БҒМБ ... ... ... ... ... Басқармасы — БЖКБ; өндірістік
даму жөнінде — ӨДҮ; ... ... ... — ХЕҰ; және т.б. ... ... БДҰ, ... ИКАО, ХДҚБ, ХВК, сияқгы мамандандырылған ... ... ... ... ... ... қатардағы
жаңа мүшесі ретінде ғана емес, сонымен бірге қазіргі заманның ең бір өзекті
халықаралық проблемалары бойынша ... ... ... ... ... ... алғы шебінде тұрған мемлекет ретінде енді
[23, 57б.].
1991 жылы ... ... ... алаңының жабылуы және 1992 жылы
Лиссабоңда ядролық қару жоқ мемлекет ретінде Ядролық ... ... ... ... ... ... алуы Қазақстанға үлкен бедел сыйлады және
БҰҰ Бас Ассамблеясының жоғары ... ... ... жеке ... ... ... құқық берді.Әлемдік
қоғамдастықтағы өзгерістерді және әлемдегі БҰҰ-ның жаңа рөлін ... ... ... ... деп мәлімдеді: ''Болып жатқан Бас ... ... ... ... тұтастығы үшін жаңа күн тәртібін
белгілеуді талап ететін жаңа өмір болмысын түсіну байқалады.
Бұл орайда мен ықтимал ... ... отқа ... ... ... ... ... жүйесі ретінде тікелей
жария дипломатияны қолдаймын. Мұндай дипломатияда көзге анық байқалатын,
сондай-ақ пайда болуының өзі ... ... ... ... ететін
проблемалар қоғамдық-саяси тұрақтылықты сақтаудың шарты ретінде маңызды
орын алады".
Осы форумда Н.Назарбаев екі ... ... ... екі ... ... қоғамдастыққа біздің еліміздің сырқы саяси бағытының жасампаздық
сипатын паш етті. Біріншіден, қазақстандық ... ... ... ізгі
ниет білдіру тәртібімен "бір плюс бір" ... ... ... ... ... ... бастауды ұсынды. Бұл формула
төмендегіні білдіреді, әрбір мемлекет оған ... ... бір ... жыл ... ... ақша аударуын сол баяғы бір пайызға ұлғайтады.
Осындай жолмен 10 жылдан кейін осы бітімгершілік ... он есе ... ... ... ... ... іс-қимыл және сенім
білдіру шаралары ... ... ... ... ... ... Азия
құрлығының орасан зор кеңістігінде қауіпсіздік құрылымын құруға бағытталған
осы ұсыныс біздің еліміздің басшысын ... ... ... ... Қазақстанның сыртқы саясатының арқауына айналды.Н.Назарбаев өзінің
сөзінде сондай-ақ экология және қоршаған ортаны ... ... ... мәселелерге де тоқталды. Бұл ұғымдар Қазақстан үшін кемінде екі
сөзден — Арал мен ... ... мен ... ... ... ... бара
жатқан Арал теңізі — шұғыл және ауқымды халықаралық көмекті талап ететін
экологиялық апат аймағы. 150 млн. ... ... ... ... ұшырып, Арал
өңірінің шөлге айналуы экологияның күрт нашарлауына, 3 млн. тұрғын ... ... ... мен ... үшін ... ... ұлғаюына
әкеліп соғады. Егер бүл бүгін он мыңдаған адамдардың қайғысы болса, онда
ертең
БҰҰ ... ... ... ... адамдардың қайғысына айналуы
мүмкін.Біздің екінші бір экологиялық жан айқайымыз — деп ... — бұл ... ... еркінен тыс Қазақстан жеріне
салынған, әлемдегі екі полигонның біреуі — ... ... ... ... ... адам ... шеккен, ауадағы, жер үстіндегі және жер
астындағы ядролық заряд жарылыстарының жиынтық қуаты ... мен ... ... ... ... ... жүздеген есе асып
түседі.
Қазақстанның шешімімен осы ажал көзіне құм ... жаңа ... ... үшін ... зор қаражат қажет. Осыны негізге алатын
болсақ, деп атап көрсетті ...... ... ... ... ... және ядролық қаруды таратпау
режимін нығайту саласындағы Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... келісімдерге біздің мемлекетіміздің
адалдығы жоғары бағаланды.Ядролық аруды сынауды ... ... ... ... ... және ... қадамдары әлемдік
қоғамдастықтың үлкен құрметіне бөленді.
Қазақстанның СНВ—1 шартына және Ядролық ... ... ... ... БҰҰ Бас ... ... сондай-ақ Ядролық қаруы
таратпау туралы іс-қимылды ұзарту жөнінде БҰҰ конференциясында мемлекеттер
мен үкіметтер ... ... ... ... БҰҰ Бас
Ассамблеясы қарусыздану және ядролық қаруды таратпау туралы өзі қабылдайтын
барлық қарарларында жоғарыда аталған фактіні ... атап өтіп ... ... ... 29-30 тамызда Алматыда өткен "XXI ғасыр: ядролық
қарудан азат әлем жолында" атты ... ... БҰҰ ... ... ... ... ... үшін Қазақстан
жауапты саяси ерік-жігермен, салмақты сөзбен және нақты істермен адамзат
өзі өзін жоятын ... ... ... азат ... болатындығының
жарқын мысалын көрсетті",- деп мәлімдеді.1996 жылғы 30 ... ... ... ... ... ... ... тыйым салу туралы шартқа қол қойды . 160
мемлекет осы ... ... ... ... Осы ... шарттың
жасалуына Қазақстан да лайықты ... ... осы ... біздің
республикамыздың принцпті ұстанымы және нақты қадамдары кеңінен мәлім және
қолдау ... жүр. ... ... қол ... ... ... ... жүйені құруға елеулі үлес қосты. Сейсмикалық ... ... ... ... ... үшін бірегей инфрақұрылым
— Семей полигоны пайдаланылды.
Бұл қазақстандық мамандардың осы ... ... ... ... ... ... береді.Біздің еліміз Орталық Азияда
бейбітшілік пен ... ... зор ... ... және ... ... ... қарудан азат аймақ құру жөнінде бастаманы іске
асыруға мүдделі. Қазақстан осындай аймақ кұруға ... ... ... ... ... ... ... көрсетуімен қазірдің өзінде болашақ шарттың мәтінін
келісу жөнінде бес Орталық Азия ... ... тобы ... жұмыс
жүргізді. Орталық Азияда осындай аймақгың ... ... ... таратпау
және ғаламдық қауіпсіздік режимін нығайтады.
Қазақстан халықаралық қауіпсіздікті қамтамассыз ету ... ... ... зор ... бере отырып, БҰҰ-ның
бітімгершілік ... ... ... ... ... мүше мемлекеттердің
БҰҰ-ның бітімгершілік күш-жігерін кеңейту және нығайту ... ... ... ... ... Қырғызстан және Өзбекістан 1995 жылы
желтоқсанда БҰҰ аясыңда Орталық Азия ... ... ... ... ... қол ... Оталық Азия мемлекеттерінің басшылары БҰҰ Бас хатшысына жазған
өздерінің өтінішінде бірлескен ... ... ... ... ... ... туралы мәселені қарауды
ұсынды.Орталық Азияның бітімгершілік батальонының құрылуы БҰҰ-дан қолдау
тапты және Бас ... мұны ... ... ... ... ... үлесі ретінде бағалады.
1996 жылдың басында ... ... ... ... ... мүмкіндігімен БҰҰ-ның резервтік келісімдер жүйесіне
қосылған 51-ші ... ... ... күні ... мүше 65 мемлекеттер
резервтік келісімдерге қатысады және олар ... ... үшін ... ... ... ... ... білдірді.
БҰҰ-ға мүше бола отырып, Қазақстан көптеген ... ... ... Азия ... ... ... проблемалардың шешімін
іздестіруге тартылды. Ауғаныстандағы жағдайдың Іпиеленісуіне ... ... ... ... ... ... Өзбекістанның,
Қырғызстанның және Тәжікістаның саяси басшыларының кездесуі өтті, ... ... ... ... ... ... ... қабылданған
шешімге сәйкес біздің еліміз аталған мемлекеттермен бірге Ауғаныстандағы
жағдай туралы ... ... БҰҰ ... Кеңесінің арнайы мәжілісін
өткізуге бастамашы болды.
Оның қортындысы бойынша БҰҰ ҚК 1076 ... ... ... тең ... Алматы кездесуіне қатысушы мемлекеттер және АҚШ-ты,
Германияны, Италияны, ... және ... ... қоса ... ... да мемлекеттер болды.Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан,
Тәжікістан басшыларының және Ресей Президентінің арнайы өкілінің тағы ... 2000 ... ... ... ... ... ... Азияга таралуына және аймақ елдерінің
аумағына ... ... ... ... ... қалыптасқан жағдай
қаралды. Кездесуге қатысушылар Орталық ... ... ... ... ... проблемасын шешу жөнінде ... ... ... ЕҚЫҰ және ... да халықаралық және аймақтық ұйымдарға
арналған үндеу қабылдады.
Ауған мәселесін реттеу ісіңде тиімді нәтижелердің болмай тырғандығына
алаңцаушылық білдірген ... ... 2000 ... ... ... ... саммиті кезінде ауған мәселесін тұрақтандыру жөніндегі
нақты іс-шараларды әзірлеу үшін ... мен ... ... ... арналған Қауіпсіздік Кеңесінің анайы отырысын шақыруды сұрады.
Мұндай отырыс халықаралық ... ... кең ... саяси,
экономикалық және гуманитарлық шараларын қабылдауының басы ... ... ... ауған проблемасына жаңаша ... ... ... ... ... алынбай отырғын кейбір істерді
көрсетуге, сондай-ақ Ауғаныстандағы жағдайды реттеу ... ... ... үшін қосымша мүмкіндіктерді анықтаған болар еді.
Қазақстан Ауғаныстанның соғыс қиратқан ... ... ... ... ... кең ... ... көрсету мүмкіндігіне
қатысты ауған халқында сенім қалыптасуы ... деп ... ... ... салу ... ... ... қарсы күрес жөніндегі ар-тұра
болатын іс-қимыл сияқты жекелеген шаралар ұзақ мерзімді тиімділік ... ... ... ... оңалтудың жалпы жоспарының бөлігі
болуы тиіс.
Жалпы жоспар тікетіресіп жатқан ауған топтарының арасындағы ... ... ... ... ... ... тартумен қатар
эмиграцияға кеткен экономикалық,саяси және интеллектуалдық ел ... ... ... ... ... ... пайдалануды қамтиды.
Мұның өзі білімге, денсаулық сақтауға және тарихи ... ... ... ... ... ... ... түрде шешуге мүмкіндік
береді.
Болашақта Қазақстан өзінің ... ... ... нақты
доғарландыра алатын, Ауғаныстанды мекендейтін барлық ұлттардың құқығы мен
бостандығын сақтауды қамтамассыз ... ... ішкі ... ... және ... сыртқы саясат жүргізетін Ауғаныстан
үкіметін ресми тануға дайын.
Кейінірек Ауғаныстандағы ... ... ... ... ... 2001 жылғы сәуірдегі ... ... мен ... ... ... құжат таратылды.Әлемнің ... ... ... ... және шынайы көзқарасы БҰҰ
БА-ның күн тәртібіндегі өтьсір мәселелер бойынша дауыс берген кезде ... ... оң ... жүр. ... ... ... қауіпсіздік
пен ынтымақтастық жөніндегі ұйымның, ... ... ... ... ... ... ... мүшесі
болғандықтан осы бірлестіктердің БҰҰ-мен ... ... Бас ... ... ... тең авторы болып табылады
[25, 78б.].
БҰҰ-дағы біздің мемлекетіміздің ұстанымы БҰҰ қарайтын әселелердің
бүкіл кешені ... ... ... ... ... Бұл орайда экономика, экология, әлеуметтік даму, халықаралық
құқықғы ... ... адам ... ... ... ... пен есірткі бизнесіне қарсы күрес саласында БҰҰ-мен өзара іс-қимылды
нығайтуға айрықша көңіл бөлінеді [26, 2б.].Қазақстанның ... ... Азия ... ... ... және ... өткізудің әлемдік
рыноктарына шығудың балама ... одан әрі ... ... ... ... елдермен күш-жігерді үйлестіруге ерекше маңыз беріледі.
БҰҰ Бас Ассамблеясының 53-сессиясында Қазақстан Орталық ... ... ... қарар қабылдауға бастамашы болды. Еуропа мен Азия
елдерінің арасында ынтымақтастықты кеңейту үшін ... ... ... ... ... ... дамыту проблемасы уақыт озған сайын
маңызды бола түсуде.Қарарда ... ... ... ... мүше
мемлекеттер тарапынан өсе түсіп ... ... ... ... транзит жүйесін қалыптастыру проблемасының маңыздылығын түсүнудің
куәсі —бірқатар ... ... ... БҰҰ БА-ның 53-сессиясында осы
қарардың тең авторларының қатарына қосылуы болды. Қазақстан мен бірге БҰҰ-
ға мүше 13 ... осы ... тең ... атанды, олар: Әзербайжан,
Армения, Ауғаныстан, Беларусь, ... ... ... ... Иран, Қырғызстан, Монғолия, Польша, ... ... ... ... ... және Украйна. Қарар екінші комитеттің
жалпы мәжілісінде ... ... ... Азия ... ... жүйесі бойынша БҰҰ Бас Ассамблеясы
қарарының қабылдануы — БҰҰ ... ... ... ... ұйымдардың және біздің аймағымыздағы транзиттік көлік жүйесін,
сондай-ақ ... мен Азия ... ... ... дамыту
бағдарламаларын әзірлеу мен іске асыру жөніндегі донор елдердің тарапынан
болатын іс-шараларын ... ... ... ... ... ... ... тиісті министрліктер мен ведомствалар
халықаралық ұйымдар мен, ... ... және ... да ... тараптармен
келіссөздер барысында пайдалануы мүмкін.БҰҰ — халықаралық бейбітшілікті
қамтамассыз етуде де,сондай-ақ ... ... ... де ... ... бір халықаралық ұйым.
Тұрақты даму тұжырымдамасы 1992 жылы Рио-де-Жанейрода өткізілге БҰҰ-
ның қоршаған орта мен даму ... ... ... ... осы ... ... ... отырып, ҚР Үкіметі,
Конференцияның қорытынды құжатының— "XXI ғасырға арналған күн тәртібінің"
ұсыныстарын іске ... ... ... ... ... ... ... ұлттық бағдарламаларды, сондай-ақ
экологиялық қауіпсіздік тұжырымдамасын Қазақстан Республикасының қабылдауын
БҰҰ-да экология мен тұрақты даму ... ... ... ... ... ... және байсалды көз қарасының нәтижесі
ретінде бағаланды.Семей аймағындағы жағдай туралы БҰҰ Бас ... ... ... денсаулық сақтау, экономика, экология,
ақпарат сияқты негізгі төрт ... ... ... ... ... ... ... бірлескен жұмысының нәтижесі болды.
Баяндама БҰҰ БА-ның 53-сессиясында қаралды.1997 жылғы 16 ... Бас ... ... аймағы бойынша қарар қабылдауына байланысты
Қазақстан Үкіметі Семей амағына ... ... ... үшін 1998 ... ... ... құрды. Комиссияның құрамына министрліктер
мен ведомстволардың, ... ... ... ... ... және екі ... емес ұйымдардың ("Невада-Семей" және "Полигон-
23") өкілдері кірді.Ең ... ... ... ... ... ... жою.
Осы мақсаттармен БҰҰ сарапшылары аймақ үшін бұдан былайғы қатерді
болдырмауға жәрдемдесетін, ұлттық және халықаралық ... ... ... ... ... ... ... сақтау, экология,
экономиканы қалпына келтіру, гуманитарлық көмек және ақпарат тарату. ... ... ... ... ... ... ... отырған күрделі жағдаймен және өзара
байланысты қиыншылықгармен түсіндіріледі. ... ... ... күні ... ... ... ... аймақ пен
оның халқына толық ауқымды көмек ... ... жоқ. ... ... ... бес басымдық берілетін бағыттарды іске асыру үшін
43 млн. ... ... ... ... ... мен ... оңалтуды халықаралық әріптестік
негізінде тиімді түрде жүргізуге болады. 1998 жылғы 16 қарашада БҰҰ ... ... ... ... аймағының халқын,
экологиясын және экономикалық дамуын оңалту ... ... пен ... ... атты қарар қабылданды.
Біріккен Ұлттар Ұйымына ірқатар мемлекеттердің делегацияларымен
тұрақты консультациялар жүргізудің нәтижесінде БҰҰ ... ... ... ... қарардың мәтінін келісті. БҰҰ-ның дипломатиялық
топтарында ... мүше 54 ... осы ... тең автор болуы әлемдік
қоғамдастықтың тарапынан ... ... ... ... ... ... елеулі түрде өскендігі ... ... Бас ... ... ... бар, онда ... ... және БҰҰ Бас Ассамблеясының 55-сессиясына ... ... ... ... ... ... ... отырып,
консульацияларды жалғастыра беру айтылды.
Тұрақты дамудың кең ауқымды мәселелерін қарауға ... ... ... ... ... ... ... олар: Адам құқығы туралы-Вена (1993 ж.), Халықтың қоныстануы мен
дамуы туралы-Кайр (1915 ж.), Әлеуметтік даму ... ... ... ... (1995 ж.), ... елді мекендер және даму
туралы-Стамбул (1996 ж.).
Қазақстан құжаттардың бастапқы жобаларына ұсыныстар енгізу арқылы
ғана ... ... ... ... ... ... ... іске асыруға
кірісіп, осы форумдардың жұмысына белсенді түрде ... ... ... ... ... ... жынысына,
тіліне, дініне, саяси және өзге де ... ... ... ... мен ... жария еткен біздің еліміздің
Конституциясы Вена Деклорациясының шешімдеріне және Адам құқығы ... ... ... сәйкес келеді. ҚР Президенті жанынан Адам
құқығы жөніндегі ... ... ... адам құқығын қорғау
саласындағы халықаралық қүжаттарды іске ... ... ... ... бағалды.Отбасын, әйелдерді және балаларды әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... еліміз қатысушы болып табылатын әмбебап халықаралық шарттардың
алғашқыларының бірі Бала құқығы ... ... ... 1994 жылы ... ... ... қол қоюы және оны ... ... ... ... ... ... ... орнатуына және оны кеңейтуіне мүмкіндік берді.БҰҰ
қызметіндегі ... бірі ... ... ... ... бекіту, оны прогрессивті түрде дамыту және ... ... ... да БҰҰ Бас Ассамблеясының 1989 жылғы 17 қарашадағы
44/23 қарарымен 1990-1999 жылдар кезеңі ... ... ... ... ... ... жарияланды. Онжылдық шеңберінде 1995 жылы ... штаб ... ... көпшілік құқығы бойынша БҰҰ Конгресі
өткізілді, онда ... ... ... ... ... қызу ... ... өткізілді. Пікірталасқа әлемнің 150-ден астам
мемлекетінен өкілдер қатысты [28, 34б.].
Сонымен, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... мен қағидаларына сай келеді.
Қазақстан БҰҰ жүйесіне кіретін халықаралық ұйымдармен ... ... ... және ... ... ... да белсенді қатысатын
болады.
1.2 Ядролық ... ... ... ... ... ... ... мәселелері
Адамзаттың XXІ ғасырдағы тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуын
қамтамасыз етуде және энергетикалық сұраныстарын ... ... ... үлес қосуға тиіс. ХХІ ғасырда уран ... ... ... ... Бүгінде өндірілетін әлемдік
электр энергиясының 15% уранның үлесінде.
Дүние жүзілік ядролық қауымдастықтың мәліметтерінше, 2009 жылы әлем
бойынша 438 ... ... ... істеп тұрса, ал болашақта жаңадан 417
реактор салу ... ... яғни ... ... саны екі ... Атом ... бойынша халықаралық агенттіктің болжамына сәйкес,
алдағы жиырма жылда қуат көзіне деген ... 13,6 - 26,4 ... ... 30,30]. Ал, межеленген уақытта дәстүрлі энергия көздері – ... және газ ... ... ... сұранысын толық қанағаттандыра
алмауы мүмкін. ... келе ... ... ... ... алдын алу
үшін және әлемдегі экологиялық ахуалдың күн санап нашарлауын ескерсек, атом
электр стансасын дамыту қажеттілігін түсінеміз. Әлемдік ... ... ... атом электр стансаларын қолданбай, ... ... ... шешу ... ... ... ерте ме, кеш пе, осы жолды таңдары ... ... ... ... атом ... ел экономикасы үшін
өте тиімді. уранды тасымалдау әдісі аса қарапайым, оның ... ... ... ... ... ... мен газ бен ... 4-5 есе
арзанға түседі.Бүгінгі таңда, Қазақстан атом энергетикасын дамыту үшін
үлкен әлеуетке ие:
1) Қазақстанда ... ... уран ... 19% ... (622
мың тонна);
2) дамыған уран өндіретін және қайта өңдейтін өз өнеркәсібі бар.
XX ғасырдың ... ... ... қару ... ... ... пайда болуы мен оны жетілдіруге байланысты адамзат өркениетінің
құрып кету қауіпі сезіліп, ол ... ... ... мен ... ... ... ... қарудың таралуына жол бермеу туралы
ойлана бастады. Аталған мәселе айырықша өткір ... ... ... ие
болды. Мемлекеттердің өзара байланыстылығы мен ... ... да бір ... ... жалпы дүниежүзіндегі тұрақтылық пен
қауіпсіздікке келеңсіз әсер ететінін түйсіну үшін ... ... ... ... ... АҚШ пен ... КСРО ... еткен, ешқашан
бітіспес жүйелердің блоктық ядролық ... ... ... ... ... "кепілді құртып жіберу" құралы ретінде жер ... ... ... рет жойып жіберуге жететін ядролық қарудың орасан
зор арсеналы ... ... қару ... ... саяси бопсалау
құралына айналды. Күш тепе-теңдігінің "өлшемі" нақ ядролық қару болатын.
Қырғи ... ... ... ... ... қатынастардың
көпжақты қауырт трансформациясы байқалады. Бұрынғы биполярлы қатынас орнына
әлемде мемлекеттердің, мемлекет түсті институттардың, ... ... мен ... ... ... принциптері мен
модельдеріне негізделген әлдеқайда күрделі құрылым орнады.
Осыған орай, ... ... да жаңа ... ... ... ... ... саяси күштердің қайта ... ... бірі ... жаңа ... ... ... қарудың ролін
анықтау саналады.Әскери немесе саяси қажеттіліктер туындаған ... ... ... алу ... ... ... жоғары күйінде
қалып отыр. Бұл қауіпті Үшінші дүниенің бірқатар ... ... ... ... ... ... ... НАТО-ның
Югославияға және АҚШ-тың Иракқа қарсы сияқты ... ... ... ... ... күшейтіп отыр.
Қазіргі кезде ядролық қаруға ие болу және оны алу мен ... қана ... ... ... қару ... ... ... декларациясы барған сайын үлкен мәнге ие болуда. ... ... ... Корея дағдарысына байланысты халықаралық жағдайдың
тұрақсыздануы мысал бола алады.
Бүгінде ядролық ... ... ... азайту іс-қимылдары даулы
аймақтардағы жағдайды тұрақсыздандыру үшін қолданылатын әскери күш жолымен
емес, дипломатиялық және экономикалық ... ... ... ... ... ... ... 2003 жылы КХДР-дің АҚШ тарапынан
қысым болған жағдайда, қатаң шаралар қолданатыны туралы мәлімдемесі ... ... Бұл ... ... ... ... шығанағындағы 120 мыңға
жетіп, Иракта соғыс жүргізілетіні белгілі болған кезде ... ... ... және аймақтық дәрежедегі ... ... ... ... мәдени, тарихи тағы басқа
шарттарға байланысты қарастырылады. Мұны ... ... ... алуы ... ... жасаудан «бас тарту» мүмкін емес, ал оған
тыйым салу немесе жою аз уақытта қолдан келмейді. Осы себепті, ядролық ... ... ... саясаттың маңызды элементі болары анық. Осыған
орай, ядролық көпполярлылық халықаралық қатынастардың ... ... ... ... ... деп ... ... бар.
Әр түрлі елдердің ядролық бағдарламасын талдаулар көрсеткендей,
ядролық ... құру үшін ... ... және ... ... саяси және әскери-техникалық сипаттағы себептер болу ... ... ... ... ... ... қаруға қатысты
мүдделерге ие мемлекеттерді бес топқа бөлуге ... ... ... ... – АҚШ, ... ... және ... (ЯҚТК арқылы 1968 жылы белгіленген).
Екінші топ - ЯҚТК-не мүше емес, ... ... ... ие ... ... ... және ... Оларды «мойындалмаған» ядролық мемлекеттер
деп атауға болады.
Үшіншісі - ядролық қаруды жасауға және қолдануға экономикалық ... күші бар, ... ... ... құру мақсатын көздейтін
мемлекеттер: Иран, Ирак, Ливия және ... ... 2002 жылы ... ... ... мейлінше қауіпті үш мемлекетті – Ирак, Иран және
КХДР-ды бөліп көрсетіп, оларға ... ... ... атау ... - ... ... ... өткізген немесе өз
территориясында ядролық қаруға ие болған, бірақ кейін одан бас ... ... ... ... мемлекеттер: Алжир, Аргентина, Белоруссия,
Бразилия, Қазақстан, Румыния, Украина, ЮАР.
Бесінші ... ... ... базаға ие, 60-70 жылдары ядролық
зерттеулер жүргізген, ал қазіргі кезде ядролық емес ... ... ... мүше ... ... ... ... ісінде және аймақтық қауіпсіздікті қамтамасыз
етуде ядролық қарудан азат аймақтар (ЯҚАА) құру үрдісінің зор маңызы бар.
Ядролық қарусыз ... ... ... қырып-жоятын қаруды таратпау және жалпы
қарусыздану шарасы ғана емес, сондай-ақ бұл аймақтық қақтығысты жағдайларды
бәсеңдетудің елеулі факторы ретінде қабылданады. Осы ... ... ... ... ... ... ... оған қатысушы мемлекеттерге ядролық
қаруды таратпау туралы шартпен (ЯҚТШ) ... ... ... ... ... ... Олар ядролық державаларға ... ... ... ... ... ... мәртебесін толық орнатады
(бұл ЯҚТШ-да ескерілмеген); ядросыз аймаққа қатысушылар, бұдан ... ... ... ... ... заң ... ... алады (ЯҚТШ-на қатысушы ядросыз елдер ... ... ЯҚАА құру ... ... ... ... ... күрестегі ең пәрменді де тиімді құралдарының бірі ... Бас ... ... қаруды таратпау туралы шартты (ЯҚТШ) 1968
жылы 12 маусымда қуаттап, оны сол жылдың 1 шілдесінде ... ... ... қол ... ... ... депозитарий мемлекеттер – КСРО, АҚШ,
Ұлыбритания және ... да 40 ел ... ... ... ... яғни 1970 ... 5 ... күшіне енді. Шартқа Франция
мен ҚХР 1992 жылы қол қойды. ... 1970 ... 5 ... ... енген
шартқа қазір 180-нен астам мемлекет мүше болып ... ... ... ... ... құжатқа ерекше рөл
беріледі. Оның ... ... қару мен қару ... ... ... ... елдердің қауіпсіздігін нығайту және ядролық
энергияны халықаралық ... ... ... бейбіт мақсатта
пайдалану ынтымақтастығына қолдау көрсету болып табылады. Бұл – ... ... ... қаруы бар мемлекеттердің міндеттемелерін
мүлтіксіз орындауларын талап ететін жалғыз көпжақты ... ... ... 1968 жылғы 19 маусымдағы қарары мен үш
ядролық держава – ... АҚШ және ... ... мүше ... ... ... кепілдік беру мәселесі жөніндегі ұқсас
мәлімдемелері құжаттың маңызды қосымшасы болып табылады.
Ядролық қаруды ... ... ... атом ... агенттіктің көмегімен жүзеге асырылады. 1994 жылғы ақпанда Атом
энергиясы жөніндегі агенттікке (МАГАТЭ) мүше бола ... ... ... ... ... Кепілдіктер туралы келісімге қол ... ... ... барлық ядролық нысандар МАГАТЭ-нің кепілдігіне алынған және
Қазақстанның барлық ядролық ... ... ... ... ... ... асырылады. 1993 жылғы 13 желтоқсанда Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... туралы шартты
ратификациялады.
1994 жылғы 5 желтоқсанда ... ... ЕҚЫҰ ... ... ... Ұлыбритания ядролық қарусыз мемлекет ретінде Ядролық қаруды ... ... ... ... ... ... ... беру туралы меморандумға қол қойды. Кейін ... ... ... мен Франция да берді. Бұл құжатқа қол қою ... ... өз ... ядролық қаруды шығару туралы
міндеттемелерін толық және ... ... деп ... ... ... қол қойғаннан бастап, оның міндеттемелерін қатаң
сақтап келеді. Біз ЯҚТШ-қа мүше ... ... бар және ... ... ... ... ... орындау арқылы ядролық қарусыздануды
кезең-кезеңімен әрі мүлтіксіз жүзеге асыруын қолдаймыз.
Ядролық қарудан азат ... құру – ... ... ... ең ... құралы. Қазіргі таңдағы бес ядролық қарудан азат ... аса ... ... Ең ... ... қарудан азат аймақ 1967
жылы Латын Америкасы мен Кариб теңізі өңірінде ядролық қаруға тыйым ... ... ... ... қол қою ... ... ... Бұл
оқиға өңірдегі қару-жарақты бақылау ісінде жаңа жетістіктерге әкелді. 2002
жылы оны Куба ... ... ... ... азат Латын
Америкасы мен ... ... ... барлық мемлекеттері кіреді. Осы
келісімнен ЯҚТШ құру туралы кейін тағы үш ... қол ... ... Тынық
мұхитының оңтүстік бөлігінде (1985 жылғы ... ... ... (1995 жылғы Бангкок шарты) және Африкада (1996 жылғы Пелиндаб
шарты). Осы құжаттардың арқасында ... ... ... шар ... қарудан
азат аймаққа айналды.
Орталық Азияда ядролық қарудан азат аймақ құру ... ... ... Ұлттар Ұйымының аясында және осы ұйымның қолдауының
арқасында іске асырылды. БҰҰ Бас ... ... ... ... қарудан
азат аймақ құру идеясын қолдап, ... ... ... ... ... ... ... және 2008 жылы БҰҰ Бас Ассамблеясы көпшілік дауыспен
ОАЯҚААҚТШ-ны ... ... ... “Әлемде іс жүзінде халықаралық
құқықтың ... ... ... ... ... ... отыр:
біреулерге қаруының болуына және оны жетілдіруге рұқсат етіледі, басқаларға
– олардың болуына, тіпті әзірленуіне тыйым салынады. Бұл ... ... ... ... жоқ. ... ... ... елдер әзірлеуге тиіс емес
екенін, таратылмауы тиіс екенін айта отырып, ядролық державалардың ... ... ... бар ... ... қысқарту үлгісін көрсетуі
тиіс. БҰҰ аясында бұл ... ... ... шаралар, барлық
мемлекеттердің, ең ... ... ... ... ... қаруды
қысқарту және олардың арсеналдарын біртіндеп жою жөнінде ... ... ... ... ... ... 2000 және 2005 жылдары өткен конференцияларда
ядролық қаруы бар және ядролық қаруы жоқ елдердің келісе ... ... ... ... ... шешім табылмады.
2010-шы жылдың мамырында БҰҰ-ның Нью-Йорктегі штаб-пәтерінде Ядролық
қаруды таратпау туралы шарт (ЯҚТШ) жөнінде кезекті Шолу ... ... бес жыл ... ... осынау шарттың болашағы
шешілетің болатын.
2009 жылы алтыншы шілдеде Мәскеуде Ресей мен АҚШ ... ... пен ... ... ... ... ... одан әрі
қысқарту туралы өзара түсіністікке қол жеткізгені жөнінде мәлімдеді, бұл
арсеналдар осындай ... ... ... 95 ... ... мен қуаты жағынан зор арсенал жинаған Ресей мен АҚШ-тың
ядролық қарулары басқа ... ең көп ... ... ... ... жою ... ... келіссөздерді жалғастыру аса маңызды
міндеттердің бірі болып қала бермек. Иә, Ресей мен АҚШ “қырғи-қабақ ... ... өз ... ... қысқартты, енді одан
әрі қысқартуға баратын ниеттері туралы ... ... ал ... ... ... қажет. Алайда бұл тұрғыда басқа ядролық державалар әзірге
үнсіз қалып отыр. Бірақ ... бүл ... ... да ... ... ... қажет.
Қарусыздану ісінің белсенді қатысушысы ретінде ... ... ... ... өз ... бас ... ... ядролық қатерді
жоюдың табанды жақтаушысы болып отыр. .Бүгінде ядролық қаруды ... ... ... ... және ... көшбасшылығын
халықаралық қауымдастық мойындады.
Н. Назарбаев: «Қазақстан...бірінші кезекте ... ... ... жою ... қысқартуға, қолдануға және оны ... ... мен ... ... ... (беруге) жол
бермеуге қол жеткізе беретін болады"-дейді. Осы тұжырымдаманы іс жүзінде
дәлелдеп, еліміз ядолық қарудан ... ... бас ... Ядролық қарудан
азат аймақ жасауда бастамашылардың бірі болғандығын ескерсек, бұл ... үшін ... ... арта түседі.Біз «ядролық қаруданазат әлемге
қадам басу керектігі» туралы адамзатқа талай рет азарбаев «ядролық қаруды
таратпау ... ... ... тиімділігін қамтамасыз ету және оның
ережелерін ... ... ... ... ... ... қазіргі заман
ақиқатына лайықтандыру жөніндегі шараларды БҰҰ шеңберінде қабылдау
керектігіне» ядролық ... ... БҰҰ Бас ... 62-ші
сессиясында аударған болатын.
Сонымен қатар Ядролық сынақтарға жаппай тыйым салу туралы Шарттың
(ЯСЖТС) ... тез ... ... ... және ... материал
өндірісіне тыйым салу туралы Шартты (ЫМӨТШ) әзірленуін қалайды. ЯСЖТС-ті
дайындау ... ... ... ... ... ... құру және
жергілікті инспекциялар құқығын нығайту мәселелері бойынша отандық
дипломатия ... ... ... ... ... ... ... қаруды таратпау ісіне Қазақстан мен көршілес мемлекеттердің
іс ... ... тағы бір ... ... - Орталық Азияда ядролық қарудан
азат Аймақ туралы Шарттың биыл Ұлыстың ұлы күнінде күшіне ... Бұл ... қару ... ... ... ... ... алғашқы және
бірден-бір жалғыз аймақ. Тағы бір маңызды ерекшелігі - екі ... ... және ... ... бар Үндістан мен Пәкістанға да жақын
орналасқан.
Ядролық қаруды ... ... ... мен ... ... ... қосқан тағы бір қомақты үлесі – Орталық Азияда ядролық қарудан азат
Аймақ туралы Шарттың 2009 жылдың 22 наурызында ... ... Бұл ... қару ... ... ... ... жартышардағы алғашқы және
бірден-бір жалғыз аймақ. Тағы бір ... ... – екі ... ... және ... қаруы бар Үндістан мен Пәкістанға да
жақын орналасқан.
2009 жылдың 8 қыркүйегінде Семейде ... ... ... ... бес елі – ... Өзбекістан, Қырғызстан, Тәжікістан мен
Түркменістан Орталық Азияда ядролық қарудан азт аймақ құру ... ... ... тарихында бұл – ядролық қарудан азат ... ... ... ... бас директорының орынбасары Юрий Соколовтың айтуынша,
бұндай ... ... ... ... ... ... ... және
Оңтүстік-Шығыс Азияда құрылған. Ал ... ... ... сәйкес
қарусыздандырған Антарктиканы қоса есептегенде, ядролық қарудан азат аймақ
Жер аумағының барлық құрлығының жартысынан артығын ... ... ... ... ... ... ерте түсінген Елбасымыз
таратпау және қарусыздану жүйесіне байланысты жаңа бастамаларын жария етті.
Бұлардың қатарына 29 ... ... ... азат әлем ... күн» етіп ... және ядролық қаруды таратпау туралы ... ... ... ... ... болады. Жақында өткен БҰҰ Бас
Ассамблеясының 64-ші сессиясында болған кездесулер ... ... ... ... ... ... ... ЯҚТШ пен таратпау режимін жалпы күшейтуді ... ... ... ... 2010 ... ... ... орындау бойынша Шолу конференциясына орай әзірлеу барысында. Біз ұсынып
отырған жаңа . шарт – ... ... ... ... ... бірі болып табылады. Жаңа шарттың мазмұны соған мүдделі
барлық елдер тарапынан түсер ұсыныстарға тәуелді.
Қазақстан әлемдік ... ... ... ... ... ... 2010 жылы ... конференция кезінде Шарттың ... ... ... қабылданады деп сенеді.
Қазақстан ЯҚТШ-ны жаңа нақтылықтарға бейімдеуді жақтайды, АҚШ ... оны ... ... ... ... Бұл шартпен және тұтастай
алғанда ядролық қару-жарақты бақылаудың тиімсіз болып шыққан жүйесімен ... ... ... ... болар, алайда, Нұрсұлтан Назарбаев ... бір ... ... ... мемлекеттердің таратпау және ядролық
қарусыздану саласындағы өзара ... және ... ... ... ... ... ... адамзаттың ең жаңа тарихында шешуші
сәт туды. ... ... жыл ... ... ... ... туралы Шарттың
негізгі міндеті – жалпыға ... ... сол ... күйі ... ... ... ... ядролық державалар мен осы мәртебеден үміткерлер
мемлекеттерді біріктіре ... ... ... ... ... ... ... тыйым да сала алмады.
Сондықтан:
1) әлемдік қоғамдастық Ядролық қаруды ... ... ... және
тіктеп таратпау туралы жаңа әмбебап шарт жасауға тиіс;
2) жаңа шартты қалыптастыруға және ... ... ... ... ... тобы ғана ... баршаның – ядролық та, сондай-ақ ядролық
емес те ... ... ... ... ... бұл шарт сондай-ақ қолда бар ядролық арсеналдарды кез келген түрде
жетілдіруге тыйым салуы керек.
Өйтпесе жаңа, ендігі жерде ... ... ... ... ... ... ... әлемдік қоғамдастық алдындағы ... ... ... ... ... өз ... сандық және
сапалық қыскарту ... ... ... шақырамыз. Осыған
байланысты АҚШ Президенті Барак Обаманың ... ... ... ... ... жою ... ... мәлімдемесі ... жылы АҚШ ... бұл ... ... мәселелер кешенін
талқылау үшін ядролық қауіпсіздік ... ... ... өткізуді
жоспарлауда. Бұл халықаралық форум стратегиялық ... ... аса ... ... бірі болатыны сөзсіз, онда жаһандық
қауіпсіздіктің қағидаттық тұрғыда жаңа архитектурасының сұлбасы белгіленуі
мүмкін. ... ... ... өзінің мойындалған
көшбасшылығына сүйене отырып, Қазақстан осынау сирек мүмкіндікті ... ада ... ... ... көретінін тиімді де нақтылы
ілгерілету үшін пайдалана алады және пайдалануы тиіс. ... ... мен ... ... ... ... ... және
стратегиялық шабуыл қару-жарағын қысқарту ... ... ... ... ... қауіпсіздік проблемасы
Қазақстанның ЕҚЫҰ-ға төрағалығының басты басымдықтарының бірі болады.
Тәуелсіз Қазақстанның тарихы ядролық қарусызданумен тығыз байланысты.
Тәуелсіздік алар ... 1991 жылы ... ... ... Семей
ядролық полигонын жабу туралы тарихи Жарлыққа қол ... Бұл ... ... ... ... ... ... бас тартқан ел
мәртебесіне ие болғанын көрсетеді.Қазақстан адамзаттың бүгінгі және болашақ
ұрпағы арасында ... ... ... ... білді. Нақты
қауіпсіздіктің тірегі ... ... ... сыртқы бейбітшілік сүйгіш
саясат, ішкі тұрақтылық, елдің тұрақты экономикалық және саяси дамуы болып
табылатындығын өз ... ... ... ... ... ... ... соғысқа дайындалады‖ деп айтқаны бар ... ... жаңа ...... ... азат ... ... еді,
сол себепті адамзаттың жаппай құрып кету қаупі алдында жауапкершіліктің
жоғары ... ... ... ... ... полигонының жабылуы
Қазақстанның қарусыздану саясатындағы маңызына айналған үдерістегі ... ... 1992 жылы біз ... ... ... ... Ядролық
қаруды таратпау туралы Шартқа (ЯҚТШ) қосылуға ықылас танытып, ... қол ... ... ... өзінің міндеттемесін толықтай
орындады,1993 жылдың желтоқсанында ел ... ... ... ... соң Қазақстан ядролық ... ... ... ... және ... ... мойындаған қауіпсіздік
кепілдемесіне ие болған. 1996 жылы Ядролық ... ... ... ... ... ... 2006 жылы қыркүйекте өңірдің басқа да елдерімен
бірге Қазақстан Орталық Азиядағы ядролық қарудан ада ... ... ... қойды [1, сссссс]. Бұл игі қадам – жаңа ядролық ... ... ... ... пен ... ... ... үлес болып
табылды.Қазақстан әлемдегі төртінші ядролық арсеналдан өз еркімен бас ... ... ... ... ... жақтаушысы болып қала берді. Бүгінде
ядролық қаруды таратпау және ... ... ... Қазақстанның көшбасшылығын халықаралық қауымдастық ... ... ... ... Республикасы «ядролық қарудан азат әлемге
қадам басу керектігі» туралы адамзатқа талай рет үндеу ... ... ... ... «ядролық қаруды таратпау туралы Шарттың
(ЯҚТШ) тиімділігін қамтамасыз ету және оның ... ... ... ... ... ... қазіргі заман ақиқатына лайықтандыру
жөніндегі шараларды БҰҰ ... ... ... ... ... БҰҰ Бас ... 62-ші ... аударған
болатын.
Сонымен қатар Қазақстан Ядролық сынақтарға жаппай тыйым салу туралы
Шарттың (ЯСЖТС) ... тез ... ... ... және ... ... ... салу туралы Шартты (ЫМӨТШ) әзірленуін қалайды.
ЯСЖТС-ті дайындау комиссиясы аясында Жаһандық ... ... ... құру
және жергілікті инспекциялар құқығын нығайту мәселелері бойынша отандық
дипломатия аталмыш құрылыммен белсенді түрде бірлесе ... ... пен ... ... ... ... көздейтін ұсыныстарын
қазақстандық дипломатия өткізілуі 2010 жылға ... ... ... Шолу ... орай әзірлеу барысында.
Біз ұсынып отырған жаңа шарт – қалыптасып қалған жағымсыз жағдайдан
шығу мүмкіндіктерінің бірі болып ... Жаңа ... ... ... ... елдер тарапынан түсер ұсыныстарға тәуелді екенін түсінеміз.
Біз ондай талқылауға ... ... Осы ... АҚШ ... ... ... отынның халықаралық банкінің ел
территориясында орналасуына оң ... ... ... аян. ... ... ... ... отырғандығы тағы бар.
Беделді мамандардың пікірлері бойынша, қазіргі таңда Қазақстан
әлемдегі атом ... ... ... ... ... ... қайғылы оқиғадан кейін өткен ширек ғасыр ішінде, құдайға шүкір,
әлемде бірде-бір апат болған ... ... ... өз ... ... ... атомдық қуат технологиялары өткен ХХ ғасыр ешісіндегі жағдаймен
салыстырғанда әлдеқайда қауіпсіз деуге болады.
Әлемде қалыптасқан ... ... ... уран ... жетекші
өндіруші бола отырып, ядролық отынды өндіруге әлеуетті иеленіп, ... ... ... және Атом ... ... ... ... орысшасы - МАГАТЭ) тығыз ынтымақтастықта атом қуатының
бейбіт мақсатта пайдаланылуына өз үлесін ұлғайтуына мүдделі. ... отын ... ... ... ... әрі ... жәйт. Ал оның
мақсаты – ядролық отын циклін жүзеге асыруға ... ... ... атом ... ... мақсатында ядролық материалдарға
қолжетімділігін қамтамасыз ... орай 2009 жылы 6 ... ... ... ... ... ... отын банкісі құрылған
жағдайда, ЯҚТШ-ға қол қойған және ядролық қарудан өз еркімен бас тартқан
Қазақстан оны ... ... ... ... қарастыра
алатындығын мәлімдеді.Аталған мәселеге жұртшылықтың алаңдаушылығына келетін
болсақ, жобаның экологиялық қауіпсіздігі Қоршаған ортаны ... ... ... және минералдық ... ... ... айта кеткен жөн. Бірақта біздің қолымыздағы мәліметтерге ... ... ... қарағанда Ядролық отын банкінің өзі
қандайда бір экологиялық қатер төндірмейді. ... ... ... ... мен ... қазіргі заманға лайықты және
толығымен қауіпсіз технологияларын иеленеді. Оны ... ... ... ... ... егер ... «банк» іс жүзінде
ұйымдастырылатын болса, оның қызметіне бақылау АЭХА ... ... ... ... ... бас директоры Ю.Амано мәлім еткеніндей
―Қазақстан АЭХА-ның ... ... ... ... ... ... бас ... және Ядролық қаруды таратпау туралы шартқа ядролық емес
мемлекет ретінде қосылу таратпау режімін нығайтуға оң ықпал ... ... ... ... ... Біз ... АЭХА-мен ынтымақтастық
деңгейіне қанағаттанамыз және ынтымақтастықты одан әрі кеңейтуге әзірміз.
АЭХА-нің бас ... ... өз ... Ядролық отынның
халықаралық банкін орналастыру туралы шешім ... ... ... ... ісін ... ... қуаттауы болып
табылатынына ризашылық білдірді.
Бұл бастамалар Қазақстанның ядролық қаруды таратпау ... ... ... ... ... табылады. Қазақстанның бейбіт атомда халықаралық
қоғамдастықтың және бәрінен бұрын ... ... ... ... ... ... ... орай Қазақстан Агенттікпен барлық
бағыттар бойынша, соның ішінде, техникалық ынтымақтастық ... ... ... ету ... Мұның өзі атом энергиясын
бейбіт пайдалану саласындағы барынша өзекті міндеттерді шешуге ... ... ... уран ... өндіру жөнінен көшбасшы болып келеді.
Кепілдіктерді қолдану туралы келісімге ... ... ... ... ... бақылауында және барлық ядролық қызмет Агенттіктің
ережелеріне сәйкес және стандарттары бойынша ... ... ... ... АЭХА құзырымен өз аумағында Ядролық отынның ... ... ... ... ... ... болатын. Бұл қадам атом
энергетикасын бейбіт дамыту жөнінде Агенттікпен ынтымақтастыққа қосылған
тағы бір үлеске айналады.
Кеше ғана өз ... ... ... ЕҚЫҰ-ның тарапынан белді
мүше ретінде танылып қана қоймай, 2010 жылы оның ... ... ... ... Әрине БҰҰ мен ЕҚЫҰ арасындағы қарым-қатынасты тереңдете
түсудің перспективалары көп, соның ішінде ... және ... ... ... түсу ... ... ... Қазақстан Республикасының Президенті
Нұрсұлтан Назарбаевтың Жарлығымен ... ... ... ... ... ... жөніндегі комиссия құрылды.2009 ... ... ... ... хатшы — Сыртқы істер министрі, Комиссия
төрағасы Қанат Саудабаевтың төрағалық ... ... ... ... ... еді [31].
Қ. Саудабаев отырыстағы сөзінде комиссия құру туралы шешім ... ... әрі ... ... саясатындағы қарусыздану бағытын
нығайтуға арналған қадам болып табылатындығын, сондай-ақ Қазақстан өзінің
ядролық қарусыздану тәжірибелеріне сүйене ... ... ... азат ... ... қалтқысыз ұстанатын ел ретінде өзге ... ... ... әзір екендігін атап өтті.Комиссия төрағасы бұған мысал
ретінде Қазақстан Республикасының бастамасы бойынша БҰҰ Бас Ассамблеясы ... ... ... ... ... ... күні деп ... қарар қабылданғанын келтірді.Мемлекеттік хатшы — ... ... ... ... ... төрағалық етуді бастаған кезде
құрылғанын, оның мүшелеріне аса ... ... ... ... Қазақстан Президенті ЕҚЫҰ-ның саяси ... ... ... келгенде Ұйым кеңістігінде әріптестіктің жаңа дәуірін ұжымдық күш-
жігер ... ашу үшін ... оң ... дамытпақшы.Бұған ең алдымен грек
төрағалығы бастамашысы болған еуропалыққауіпсіздіктің болашағын ... ... ... ... ... ... Ресей Федерациясының
Еуропалық қауіпсіздік туралы шартты әзірлеу жөніндегі ұсынысын қарастыруды
қолдайды.Прагматикалық ойлауды пайдалану, ... ... ... ... және ... өзара кінәмшілдік жүгінен бас
тарту жағдайында, Қазақстан сондайлық қажетті алғашқы ... ... ... [32].
"Венадан батыс жақта" және "шығысқа қарай" ... ... ... ... ... ... және Қазақстан мен оның көшбасшысының
бүгінгі оппоненттердің ... ... және ... ... ... ... ... Қазақстанды
жігерлендіреді.
Мұндай күтушілік посткеңестік кеңістікте "созылмалы" жанжалдарды
реттеу жолдарын ... ... да ... ... ... ... ... барлық мүдделі жақтармен сындарлы ынтымақтастығы, біздің ортақ,
тарихи өткеніміз бен менталитеттік жақындығымыз реттеу ... ... ... ... үшін ... ... алғышарттарды жасап берді.
Мұнда жанжалдасушы елдердің халықтарында Н.Ә.Назарбаев, жоғары ... ... ... ... ... ... табылады, олар ТМД аясында күрделі
жанжалдарды шешуге ... рет ... Азия ... ... ... ЕҚЫҰ ... жіті
назарын Ауғанстанды сауықтыру проблемасына аудармай тұра ... ... ... ... ... ғана ... сонымен бірге ... ... ... ... да айту ... ... ... қарулы қарсы тұрушылықтан жасампаздық арнасына
көшіруге жәрдемдесу халықаралық коалиция елдерінің ғана ... ... ... ... аса манызды міндеті болуы тиіс деп санаймыз. Және оны шешуге
Қазақстан лайықты үлес қосуда. Мәселен, Қазақстан елеулі гуманитарлық ... ... осы ... ... екі жақты үкіметаралық келісімді іске
асыру басталады, ол бойынша біздің оқу орындарымызда 1000 ... ... ... ... кұрылысшылар әзірленетін болады. ... ... ... ... ЕҚЫҰ-ның мүмкінідіктерін Ауғанстанды
сауықтыру үшін толық пайдаланбақ.
Өз алауыздықтарын еңсеріп, бұдан 35 жыл бұрын Хельсинкидегідей ... ... ... ЕҚЫҰ коғамдастығы бүгін-қалыптасып жатқан жаңа
әлемдік тәртіптің негізгі сұлбаларын бірлесіп ... ... ЕҚЫҰ ... ... ... ... Ұйым үшін де,
сол секілді оның әрбір ... ... үшін де ... құндылығы осында
болып табылады.
Қазақстан көшбасшысының ұсынысы — бұл қатысушы елдер үшін ЕҚЫҰ-ның
Ванкуверден Владивостокқа дейінгі ... ... ... ... ... жаңа ... мен ... тиісінше жауап
табуының, Ұйымды бүгінгі нақтылыққа ... ... ... ... ... ғана емес, ең алдымен ЕҚЫҰ ұлттарының ... ... ... ... ... ... бойынша да, сол
секілді түрлі елдер дамуындағы теңсіздікер бойынша да оның ... ... ... ... екінші дүниежүзілік соғыс аяқталуының 65 жылдағы,
Хельсинки қорытынды актісіне қол қойылуының 35 жылдағы, Париж ... ... жаңа ... үшін ЕҚЫҰ-ның бүгінгі рөлін байыпты талдауға және
қауіпсіздік пен ынтымақтастықтың кең тұрғысында оның ... ... ... ... болады.Афинада 2009 жылғы желтоқсанда ЕҚЫҰ сыртқы
істер министрлерінің кеңесіндегі ресми қолдау және Қазақстан ... ... ... жоғары деңгейдегі кездесуді ұйымдастыру
жөніндегі нақты жұмысты ... ... ... аймағындағы жаңа сынқтарды ескере отырып,
біздің Мемлекеттің басшысы әділ атап ... ... ... күн ... ... ... болашақ жүйесі, Ауғанстанды
сауықтыру және төзімділікті қамтамасыз ету секілді мәселелерге шоғырлана
алар еді.ЕҚЫҰ ... ... ... ... ... жалпы
еуропалық және еуразиялық ... ... және ... қағидаттарын одан әрі нығайтуға қуатты серпіліс беретініне
сенімдіміз.
Мемлекет ... ... ... ... өз ... ... күн тәртібін нактылы ілгерілету ниетінде. Бұл шаралар
таратпау және ядролық қарусыздану режімінің ... ... ... жөніндегі
Қазақстанның күшжігеріне саяси қолдау білдіруді, ... ... ... және ... ... ... ... мән бергізуді, сондай-ақ Арал теңізі мен Семей ядролық
полигонындағы үлкен экологиялық апаттардың ... ... ... баса
назар аударуды қамтиды.Қойылған мндеттерді негізге ала отырып, Қазақстан
бәрінен бұрын ЕҚЫҰ-ның бейбітшілік пен ... ... осы ... мен катерлерге әлдеқайда жедел әрі тиісінше ден қою ұмтылысына
қажетті серпін береді [33].
Қорыта айтқанда Қазақстан ... ... ... ... ... ... қылмыспен, адам саудасымен күрес
бойынша ЕҚЫҰ аясында ынтымақтастықты нығайтуға ұмтылуда. Бұл ... шара ... ... ... ... жол бермеу жөнінде
конференция өткізуді жоспарлап отыр.Афинада қабылданған ... ... ... сәйкес әлемдік таратпау үдерісінің ... ... ... ... ... ... жөніндегі жаһандық
күшжігерге қолдау жасаудағы ЕҚЫҰ үлесін арттыру ниетінде. Осы орайда 27-29
тамыз ... ... ... мен ... қалаларында «Ядролық сынақтарға
тыйым салудан – ... ... ... атты ... конференция өтті.
Оған әлемдегі 75 елдің Үкіметтері мен Парламенттерінің, 20 халықаралық, 15
елдің бұқаралық ұйымдарының өкілдері қатысты.
Конференция ... ... ... ... ... ... ... соң Түйемойнақ аралында Семей ядролық сынақ полигонының
жабылғанына 21 жыл ... ... ... өтті. Митингіге қатысушылар
алдында сөз сөйлеген Шығыс Қазақстан ... ... ... ... ... ... келтірген зардаптарының орны толмайтынын,
радиацияға ұшыраған отандастарымыздың жалпы саны ... ... ... ... қатар, облыс әкімі Семей аймағының халқы мен экологиясын
сауықтыруға қосқан үлестері үшін АҚШ, Ресей, ... ... ... Швейцария және басқа да мемлекеттер үкіметтеріне, БҰҰ ... ... ... ... ... ... ... сөз алғандар Қазақстанның және оның Президенті ... ... ... азат әлем құрудағы үлесін жоғары бағалады. Ал,
Жапония Парламентінің депутаты Хироюки Мирояма Күншығыс елі ... тобы ... ... ... ... ... бас ... полигонды жабудағы батыл шешімі үшін бейбітшілік
саласындағы Нобель сыйлығына ұсынғанын мәлімдеді. ... ... ... ... ... пен достыққа шақыру болып ... ... ... ... ... ... ... қатысты.
Сонымен қатар, мәртебелі меймандар Семей қаласындағы ғылым, ... ... ... ... ... ... ... Шығыс
Қазақстан облыстық мұражайын аралады. Ал, Курчатов қаласында қонақтар
Ұлттық ядролық орталықтағы ... ... ... ... ... ... ... реакторының («ТОКАМАК»)
жұмысымен танысты. Айта кетелік, «Қазақстандық ТОКАМАК материалтанымдық»
кешені әлемде теңдесі жоқ ... ... ... ... АҚШ, Ресей,
Еуроодақ, Жапония, Қытай, Корея, Канада елдерінің мамандары бірлесе түзіп
жатқан Халықаралық термоядролық сынақтық ... (ITER) ... ... ... ... ... тағы бір ... – Курчатов
қаласынан 70 шақырым ... ... ... алаңы. Шығыс Қазақстан,
Павлодар және Қарағанды облыстарының аумағында орналасқан сынақ полигоны
18,5 мың ... ... алып ... ... ... ... ... 304 мың шаршы
метрді құрайды. Оның 81 ... ... ... ... ... мен Курчатов қалаларында басталған «Ядролық сынақтарға ...... ... ... ... халықаралық конференция
Астанадағы Тәуелсіздік ... ... ... ... Назарбаевтың қатысуымен қорытындыланды.
Конференцияның жалпы отырысын жүргізген Қазақстан Республикасы
Парламенті Мәжілісінің Төрағасы ... ... өз ... бұл ... ... үшін ... аса зор екенін атап өтті. «Қазақстанның
елордасы – Астана ... ... ... ету және ... ... ... көздеген адамдар бас қосып отыр. Бұл форумға
Қазақстан Республикасының Президенті ... ... ... ... ... ... ... екенін көрсетеді. Көшбасшымыздың
саяси ерік-жігерінің арқасында әлемдегі ең ірі Семей ядролық сынақ полигоны
жабылды және ... ... ... ... орын ... ... өз ... бас тартты. Қазақстан басшысы ядролық қаруды
таратпаудың және оны ... ... әрі ... ... ... жақсы білесіздер. Тәуелсіздіктің алғашқы күндерінен бастап-ақ
бейбітшілік пен жасампаздық ... ... ... қызметінің
негізін құрады. Бүгінде Нұрсұлтан Назарбаев ядролық қарусыздану саласындағы
барлық шешімдер мен жаһандық ... ... ... ... ... ... етудегі жаңа дәуірдің өнегесіне айналды»,
дей келе ... сөз ... ... ... ... алқалы жиынға 70-тен астам елден Парламент басшылары мен
депутаттары, Үкімет мүшелері, белді халықаралық ұйымдар ... ... мен ... ғалымдар қатынасып отыр. Осыншама танымал
тұлғалардың Астана төрінде бас ... ... ... көтерілетін мәселенің
адамзатты ядролық қарудан, алапат қарудың қаупінен құтқарудың ... ... ... Биыл ... ... ... ... қауіпсіздік
жөніндегі екінші жаһандық Саммит өткені баршаға мәлім. ... ... ... Саммитте талқыланған маңызды міндеттерді жүзеге асыру
жөніндегі Қазақстанның жаңа қадамы болып табылады», – деді ... ашып ... ... Н. ... ... ... зардабын бастан кешкен
Қазақстанның осындай ауқымды мәселелерді көтеруге ... ... ... да бар. Әлі ... ... ... ... ауру-сырқаттан арыла алмай
келе жатқандар аз ... Бұл ... ... ... ... радиацияның
даланы, өзен-көлдерді улағанын айтып, айналасындағы ... ... ... тоқталды.
«Ядролық зұлмат сынақ аймағында тұрған 1,5 ... ... ... ... ... ... зиянын тигізді.
Оның зардабы әлі күнге сезіліп келеді», – деді Н. Назарбаев. Сондай-ақ,
Елбасы ... үш ... ... ... «Біріншіден, Қазақстан үшін бұл
түпкілікті егемендік пен тәуелсіздікке қарай жасаған шешуші ... ... ... үшін ... қару мен ... соншалықты түсініксіз теория
емес еді. Бұл қырық ... ... ... бойы ... Жер ... ... да қайталанбас зұлмат болатын. Біздің еліміздің
аумағында 500-ге тарта ... ... және ... «бейбіт» деп
аталып келген әскери сынақтар жасалды», – деді Президент.
Уранның қоры жөнінен әлемде екінші орында, ал өндіру ... ... ... ... ... ... арсеналдан мұра болып ... 4-ші ... ... өз еркімен бас тартты. Жер шарының кез
келген ... ... бір мың екі жүз ... ... бар 110-нан
астам баллистикалық ракетаны құрайтын әскери қуаты, ядролық бағдарламаларды
жүргізетін мамандар да, қажетті ... да бар ... ... ... ... пайда болуы тек саяси ерік-жігер мен ... ... ... біз саяси ерік-жігерімізді басқа мәселеде таныттық – «ядролық
клубқа» мүше болудан қағидатты түрде және үзілді-кесілді бас тарттық.
2006 ... ... біз ... ... елдермен бірге Орталық
Азияны ядросыз аймақ деп жариялаған Семей келісіміне қол ...... ... ... ... ... ... ядролық қаруды
таратпаудың және қарусызданудың жаһандық үдерісінің жаңа ... ... ... ... осыдан 16 жыл бұрын ядролық сынақтарды тыю туралы
келісімге қол қоюға жол ашылды. Сондай-ақ, ... ... ... ... бірі болып қол қойғанын, қазірдің өзінде 183 ... 157-сі оны ... атап ... Бүгінгі таңда жаһандық
ядролық қауіпсіздікті нығайту ... ... ... ... тоқталған Мемлекет Басшысы оның бірқатар себептерін де тарқата
айтты.
«Біріншіден, әзірше ядролық ... ... ... ... ... жоқ. ... ... және кейбір «табалдырықтағы» елдер
тиісті келісімнен шет қалып отыр. Екіншіден, екі жыл бұрын АҚШ пен ... ... ... ... ... үдерісін жандандырған Париж
келісіміне қол қойылды. Алайда, бұл қадам ресми «ядролық клубтың» қалған
елдеріне үлгі ... ... ... сынақтарға жаппай тыйым салу
туралы келісім күшіне ене ... ... ... ... ... ғана қолы жетпей тұр. Төртіншіден, ядролық ... ... ... жаһандық бақылау мәселесі реттелмеген. Нақты
норманың болмауы іс ... ... ... ... ... ұмтылушы кез
келген мемлекетті «ядролық амбицияға» ұрынып отыр немесе тіпті «ядролық
терроризмге қолдау» көрсетіп отыр ... ... ... ... Осы көпе-
кернеу әділетсіздік ядролық қаруды таратпау ... ... ... ... ... саласында сенімсіздік туғызады.
Енді 2014 жылға жоспарланған Ядролық материалдарды физикалық қорғау
туралы Конвенцияға ... ... ... қала ма ... ... бар. ... елдердің оларды ратификациялауға асықпауы себеп болып ... ... жылы ... ... ... апат ... ... бейбіт
атом нысандарында қауіпсіздікті қамтамасыз ету ... ... ... ... ... – дей келе ... бұлардың бәрі ең әуелі
себептер емес, салдарлар екенін айтып өтті. Әскери атомның есірігі кейбір
саясаткерлер мен ... ... әлі де қояр ... Әлемде көп
тарапты бейбітшілікті ең алдымен бірқатар ... ... ... деп тар ... қарайтын күштер бар.
Сондай-ақ, Елбасы болашақ өмірде «ядролық ... ... ... тиіс ... ... ... және ... қарым-қатынастың
басқа проблемаларын ядролық қауіпсіздік мәселелері ... ... ... деп ... ... «Мамандардың пікірі
бойынша, 2035 жылға қарай әлем экономикасының энергияны қажет етуі ... ... ... ... ... 2 миллиардқа жуық адам электр қуатын
мүлде пайдалана алмайды. Көптеген елдер үшін ... ... ... ... шешу ... атом энергетикасын
бейбіт жолмен, соның ішінде БҰҰ мен ... ... ... ... ... болып отыр. Сондықтан біздің қарусыз әлем туралы
мәселе қоюымыздың радиофобиямен ... ... ... ... ... ... ... секілді утопиялық тілекпен ешқандай байланысы
жоқ. ... әлем бұл – ... ... ... ... ... ... салу деген сөз.
Менің Жалпыға ортақ Ядросыз әлем декларациясын талдап, қабылдау
жөніндегі ұсынысымның мәні де осында. Мен осы ... ... ... және ... ... қала беремін», – деді ... ... ... ... ... G-GLOBAL пішіні мен
қағидаттарында жаңа әлем ... ... ... ... G-GLOBAL-дың бес қағидаты негізінде жаһандық ядролық қауіпсіздік
саласында серпінді алға басу ... ... ... ... Елбасы
қағидаттарға жекелей тоқталды. Біріншіден, барлық ... ... БҰҰ ... ... және ... ... ... жаппай қысқартудың қадамды жоспары қажет.
Екіншіден, ... ... ... аймақтарға қатысушылар үшін ... ... ... ... ... зор. ... түрде
соғыстық ядролық бағдарламадан бас тартқан мемлекеттерді ынталандыру
тетіктерін қалыптастыру ... ... осы ... ... үшін ... ... тетіктері болмайынша, ядролық қарусыздану мен
ядросыз әлем туралы айту көкейге қонымсыз. «G-GLOBAL идеясын ұсына отырып,
мен жаһандық толеранттылықты жаңа әлем ... ... ... ... ... ... әлемдік тәжірибеде қандай да бір діннің күшін ядролық
қару қуатымен «нығайтуға» деген ... ... әлі де ... ... жыл ... Қазақстанның кейбір «тілектестердің» кеңестерінен және бірінші
мұсылмандық ядролық держава ... ... ... ... ... ... еске сала кетпекпін. Ядролық қару – адамзат үшін өз-өзіне ажал
шақыру. Ал суицидті тікелей Жаратушы алдындағы ... ... ... ... ... Осы тұрғыдан алғанда әскери ядролық қуатқа ие ... – ол ... ... ... ... әлем – ол ... ... тиіс
біздің ортақ мақсатымыз.
Тек бірлесе қимылдағанда ғана біз өз ... ... ... ете аламыз. Жаһандық қоғамдастықты оған түбегейлі және түпкілікті
тыйым салу жөнінде неғұрлым ... ... ... үшін ... сынақтардың қайғылы зардаптарын тағы да әлемнің есіне салуға
мүмкіндігіміз бар. Дәл осы ... үшін ... ... ... ... іске ... ... Жобаның атауы ағылшын тіліндегі – Эболиш ... Мишн ... Testing. Our ... – төрт ... ... әріптерінен
тұрып, «Сынақтарды Жою – Біздің Миссиямыз» дегенді білдіреді.
Жоба шеңберінде жер бетіндегі ядролық қаруға қарсы кез ... ... ... ... ... ... бас тартуға шақырған онлайн-
петицияға қол қойып, Ядролық ... ... ... салу ... ... ... енуіне қол жеткізе алады. Мен конференцияға
қатысушыларды және ... ізгі ... ... ... ... ... ядролық қарусыз әлем құруды біздің ең маңызды мақсатымызға айналдыруға
шақырамын», – деді Президент. ... ... ... ... ... қоғамдастығының негіздерінің бірі. Қазақстан
өзінің ... ... ... ... мен ... ашықтық күшін бүкіл әлемге паш етті. Бесіншіден, ядросыз
әлемге қарай қадам басу – ол ... көп ... жол ... ... ... өз ... ядролық сынақтар зардаптарын жоюда
БҰҰ-ның түрлі бағдарламалары маңызды рөл ... ... атап ... ... ... мен ... қолдау көрсеткені және
жоғары баға бергені үшін БҰҰ-ның Бас ... Пан Ги ... ... ... ... ... ... антиядролық парламенттік Ассамблеяның
үлгісі деп атауға болатынын айта келе, осындай әлемдік қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... на-
зарын G-GLOBAL коммуникативті Интернет-алаңқай жұмысына аударғым келеді.
Оның ... ... ... ... ... ХХІ
ғасырда жаңа әлемдік әділетті әлем құрылысын ... кең ... ... ... ... ... ... тәртіптің маңызды
алғышарты ядросыз әлем болатынына ... еш ... жоқ. Мен ... G-
GLOBAL пішініндегі интерактивті пікірсайысқа және ядросыз әлем, біздің
болашағымыз бен ... ... ... жұмысқа белсенді
қатысуға шақырамын», – деді Елбасы Н.Назарбаев сөзінің соңында [34].
Мемлекет Басшысының сөзінен кейін мінберге ... БҰҰ Бас ... ... – БҰҰ Орталық Азия үшін алдын алу ... ... ... ... Енча ... ... осындай форумды
ұйымдастырғаны және шынайы пейілде қонақжайлылық танытқаны үшін ... мен ... ... ... келе БҰҰ Бас ... Пан Ги
Мунның конференция қатысушыларына арнаған Үндеуін оқып берді.
Ядролық қарусыздануда басшылық көрсеткен, соның ішінде Семей ... ... ... ... қаруды таратпау ісіне зор үлес қосқаны үшін
Нұрсұлтан Назарбаевтың еңбегін ... ... ... Бас ... ... ядролық сынақтарға жаппай тыйым салу шарты бүкіләлемдік ... ... ... әлі ... ... ... «Осы ... қол
қоймаған немесе ратификацияламаған елдерді келесі ... ... ... ... Шарт халықаралық ынтымақтастықтың құралы ... ... ... дәлелдеді. Шарттың күшіне енуін қуаттай ... ... ... ... ... ... ... мораторийді
қамтамасыз етуге тағы да шақырамын. Мораторий маңызды, алайда ол ... ... ... алмастыра алмайды. Өз басым осы кезге дейін шет қалған
мемлекеттерді Шартты бекітуге шақыру әрекеттерімді беріктендіре түсуге ... Және ... ... ... бағытындағы күресті жалғастыра
бермекпін. Мен сол елдердің ... ... ... ... ...... ... үшін ядролық қауіпсіздікті нығайту мәселесі елдің сыртқы
саясатының маңызды бағыты болып ... Бұл ... биік ... Ресей Федерациясы Федералдық Жиналысы Кеңесінің төрайымы
Валентина ... ... ... ... ... қысқарту,
оған тыйым салу және оларды таратпау бағытында қол ... ... ... ... атап өтті. Ресей Жалпыға бірдей ядролық сынақтарға тыйым салу
туралы шартты Құрама Штаттардың ратификациялауды тездетуін ... ... ... ... қаруларды шектеу және оны ... өз елі ... ... ... келе ... тоқталды. Қазіргі
кезде Ресейдің стратегиялық емес ... ... 1991 жылы ... ... 25 пайыздан астамын құрайды екен. АҚШ пен ... ... ... ... ... ... Германия да
қолдайды. Сондықтан АҚШ пен Ресей арасында осы мәселеге байланысты үнқатысу
жалғасын табуына ... ... ... ГФР ... істер министрі Гидо
Вестервелле осылай деді. ... ... ... ... ... ... ең ... проблемасы еді. Онда 500-ге жуық ядролық жарылыс ... ... ... ... ... Сондықтан біздер ядролық сынақтар мен
жарылыстарды тоқтатуға күш салуымыз қажет. Президент мырза, біз ... ... ... ... «АТОМ» жобасын іске қосу
бастамаңызды қолдаймыз.
Бұл мәселеде Қазақстан нағыз көшбасшылық танытып отыр», – деді ... ... ол ... ядролық сынақтарға тыйым салу туралы
шартқа сегіз мемлекет қол қойғанын, бұл ... әлем құру ... ... бірден-бір жолы екенін атап өтті. Ал, АҚШ Конгресінің мүшесі Эни
Фалеомаваега 2011 жылы АҚШ Қазақстан ... ... ... ... ... ерлік қадамының 20 жылдығын атап өткеніне тоқталды.
«Қазақстан Семей ... ... ... жабу ... ... батылдық
танытты. Осы орайда Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың саяси күш-
жігерін ерекше атап ... жөн. ... сол үшін ... ... Елбасын
бейбітшілік саласындағы Нобель сыйлығына ұсыну бастамасын көтерді.
Алайда, осы уақытқа дейін Нобель ... бұл ... тек ... ... ... не ... осы ... ынтымақтастық
орнатқаны үшін беріп келген еді. Ядролық қаруды саяси тұрғыда жойғанына
орай, ондай сыйлық әлі де ... ... ... Сондықтан мен
Қазақстан халқының бастамасына қосыла ... ... ... ... осы ... наградтауға шақырамын», – деді конгрессмен. АҚШ
Президенті Барак ... ... ... Нұрсұлтан Назарбаевқа
қатысты ... ... ... және ... ... ... ... бүкіл әлемге танылған көшбасшылардың бірі болып
табылады» ... ... ... ... ... салған Орта
мемлекеттер бастамаларының негізін қалаушы және оның төрағасы, Канаданың
қарусыздану ... ... ... елшісі Дуглас Рош ядролық қаруға
ие елдер және оның одақтастары өздерінің саяси ... алға ... ... ... бас ... мә- селесін қолдауға ықылас танытпай келе
жатқанын жасырмады.
Елдердің парла-ментарийлері ядролық қаруды таратпау мәселесіне ... ... ... ... халықаралық конференцияда көтерілген
мәселелер Ядролық қару жөніндегі ... ... ... өз ... ... ... Рош 1989 жылы алты ... мемлекеттің
(Аргентина, Грекия, Үндістан, ... ... және ... ... әлі ... күшін жоймағанын, сол бастама Вашингтон мен Мәскеуді
ядролық қарусыздануға итермелеуі тиістігін мәлімдеді.
Пленарлық отырыстан кейін конференция жұмысы үш ... ... ... сынақтарға жаппай тыйым салудан – ядролық қарудан ада
бейбітшілік үшін ... ... деп ... ... сессия жұмысын
Австралияның бұрынғы сыртқы істер ... ... ... ... мәселелері жөніндегі халықаралық комиссияның тең төрағасы Гарет
Эванс жүргізіп отырды. Сессия ... сөз ... ... ядроға
қарсы қозғалысын құрушы, Қазақстан Республикасының ... ... ... Сүлейменов ядросыз әлем жолындағы күрес жылдарын еске алды.
«Бүгінгі таңда 29 ...... күн ... 1949 жылы 29 ... ... ... атом бомбасы Семей түбінде жарылды. Араға 40 жыл ... ... (1991 ... ... ... Президент Н.Назарбаевтың Жарлығымен
жабылды. Бұл Жарлық тәуелсіздігіміздің алғашқы құжаты ...... ... ол ... ... мемлекетаралық деңгейде
ядролық қаруға қарсы тақырыпты үнемі қозғап келе жатқанын атап ... ... ... кіші палатасының төрағасы Абдул Рауф
Ибрахимнің пікірінше, ядролық қарудың қаупін ... ... ... ... жою мәселесі баршаға ортақ. Соңғы онжылдық ішінде көптеген
сынақтарды бастан өткеріп келе ... ... ... ... ... жақсы біледі. Ядролық қару мәселесі көпшіліктің жүрегінде үрей
туғызатынын Болгария парламенті ... ... ... ... ... ... ... сөз алып, пікірін білдіргендердің барлығы ядролық қаруға
қарсы ел ретіндегі Қазақстан бастамасына ... ... ... қарудың құрбаны саналатын семейлік суретші Қаріпбек
Күйіковтің сөзі ... ... ... Семей полигонынан 100 шақырым
жердегі Егіндібұлақ ауданында 1968 жылы туған Қаріпбек сынақ кезіндегі ... еске ... ... сол ... ... ... жаңа ... институт бар екенін біліп, екі қолсыз қалған баласын ... Сол ... ... алған ол протездерге үйрене алмаған. Бала кезінен
суретке әуес жан ... ... ... елді ... ... ... қылмыстың болғандығынан бейхабар күй кешкенін ашына жеткізді.
Қатысушылар алдында сөйлеген ... ... ... ... Хироюки Морияма, Нидерланд ... ... ... ЕҚЫҰ ... делегациясының төрағасы Джошкун Чорс, Ядролық
сынақтарға жаппай тыйым салу ... ... ... ... директоры Лассина Зербо да Астанада өткен форумның маңызы мен
мәні ерекше екендігін айтып, өз пікірлерін ортаға салды.
Ядролық ... ... ... мен ... ... ... мәселесіне арналған екінші панелдік ... ... ... ... ... қаруларын таратпау жөніндегі
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... ядролық қауіптен құтқару мәселесінің жаһандық қауіпсіздіктегі басты
проблеманың бірі екеніне тоқталды.
«Біз ядролық державалармен теріс кепілдіктерді тезірек алу ... ... ... ... әзірміз. Осы орайда америкалық
тараптың мәселе толық ... ... әзір ... жоғары бағалаймыз.
Сонымен қатар, соңғы кездері байқалып отырған прогресті, атап айтқанда,
Пелинабад және Бангкок ... ... ... АҚШ ... ... ... ... Біз бұл үдерістің жалғаса беретініне
сенім білдіреміз», – деді ... ... ... ... мүшесі Тарья Кронбергтің айтуынша,
Еуроодақ ... ... азат ... көп ... ... ... ... сессия шеңберінде, сондай-ақ, Латын Америкасы мен Кариб
бассейніндегі ядролық қаруға тыйым салатын ... ... Бас ... ... Израиль Кнессетінің мүшесі Даниэль Бен-Симон, Моңғолияның
БҰҰ-ның Венадағы бөлімшесінің және басқа ... ... ... елші ... ... Египеттің Сыртқы істер кеңесі жөніндегі
төрағасы Мұхаммед Шакер өз ой-пікірлерімен бөлісті.
Үшінші пленарлық отырыста қатысушылар ядролық қарусыз әлем жолында ... ... ... бас ... және қауіпсіздік саласындағы
ынтымақтастықты дамыту тақырыбы төңірегінде пікір алмасты. Бұл ... ... сөз ... ... ... ... қару ... ҮЕҰ директоры Ларс Гаупсет ортақ жеңіске жету
жолында күш біріктіру қажеттігін атап өтті. ... ... ... ... ... ... бәрі де Қазақстанның бастамасын ... ... ... деп ... Ларс ... Оның пікірінше, ядролық
қарудан азат аймақтарды құрудың ... ... енді оған осы ... ... ... ... билік басындағы тұлғалардың
қолдаулары керек. Кешегі ... ... ... атом электр
стансаларының апаттарында ... ... ... ... ... еске ... Куба ... Ассамблеясы сыртқы істер комитетінің
хатшысы, депутат Линарес Ениелис Вилма Регеиферас өз елінің ядролық қарудан
толығымен бас тартып, оның ... ... ... ... ... Ұлттық конгресінің хатшысы Сингх Далбир ядролық
қарудан бас тартуда бес түрлі қағидаттың ... ... ... ... ол ... ... керек, екіншіден, біреуге артық, біреуге кем
шарт қоймай, бәрінің алдына бір ... ғана шарт ... ... ... ... жедел қолға алынуы міндетті. Төртіншіден, қарудан бас ... іске ... ... іске ... ... ... ... әртараптандырылуы да қажет. Біздің осы ұсынысымыз АҚШ президенті
Б.Обама тарапынан да түсіністікке ие болды», – деді ... ... ... ... жос- ... қолдауға арналған қарарды
дайындаған автор ретінде кілең өзінің пікірлестері ортасына келіп, олармен
әңгіме жүргізіп тұрғаны үшін өзін ... ... ... ... ... ... ... мү шесі Кристиан Муттонен осы
мәселемен көптен ... ... ... бірі ... айтты. Кристиан
Муттонен соғысты болдырмаудың бірден-бір амалы – тек ... ... ... ... ... ... ғана шешуге қол жеткізу
деп есептейді. Келесі болып сөз ... ... ... Республикасы
парламентінің мүшесі Юттнер Эгон ... НАТО ... ... ... Сондай-ақ, БҰҰ-ның Қарусыздану істері бойынша кеңсесінің саяси
мәселелер жөніндегі аға кеңесшісі Рэнди Райдель, ... ... ... Полидорас та тақырып шеңберінде өз ойларын ортаға салды. Ал, Филиппин
өкілі, МКАПП төрағасы Де ... Хосе ... ... ... ... ... Бейбітшілік жөніндегі Нобель сыйлығына ұсыну
туралы бастаманы ... ... ... бұл ... ... ... керек
деп санайтынын мәлімдеді.
Бұл – Астанада өтіп жатқан мәні мен ... ... ... ... ... 20 жыл бұрын басталған үлкен дайындық керек болды.
Яғни, осыдан 21 жыл ... ... ... ТМД кеңістігінде тұңғыш рет,
ядролық қарусыздану туралы бастама көтеріп, ядролық ... бас ... ... үлгі боларлықтай шешім қабылдады. Бүгінгі халықаралық
конференцияның маңызы орасан зор деп ... Біз, ... ... ... ... ... ... көріп, бұл бастаманың ... ... ... үшін қаншалықты маңызды екеніне көз жеткіздік.
Ядролық сынақтардың зардабын ... ел ... ... ... ... ... ... полигонның жабылғанына қарамай әлі ... ... ... ... ... ... мақсатымен жаңа онкологиялық
орталықтар ашылыпты. Атқарылып ... ... ... ... ... ... лайықты бағасын алуы тиіс.– Жер шарында 5 аймақ, оған
Моңғолияның ядролық қарусыз ... ... ... 115 ... ядролық қарудан азат аймақта өмір сүргілері келетінін білдіріп
отыр. Бұл мемлекеттер ... пен ... ... ... Ендеше осы жолда бейбітсүйгіш күштер өз ... ... ... ... ... түсуі маңызды.
Бұл ізгілікті де игі ойлар адами, рухани құндылықтармен ... ... пен ... ... туа қалған мәселелерді ... ... ... табылып жатса, планеталық баға жетпес байлық
болар Мұхаммед ШАКЕР,Египеттің ... ... ... ... ... ... 1974 ... бері ядролық қарудан азат аймақты құру жөнінде
еңбектеніп ... 1990 жылы ол ... ... ... ... ... ... қатар жаппай қырып-жоятын барлық қару түрлерінен бас
тартуды қосты. 1995 жылы ... бір алға ... ... ... да ... толық түсіністікке қол жеткізілмей, қажетті ... Осы ... ... Таяу Шығыста мұндай бәтуаға келу ... ... ... ... ... азат ... күш-жігерімізді
біріктірейік, осындай тамаша шараны ұйымдастырған Қазақ ... мың ... ... ... ... ... ... илма РЕГЕИФЕРАС,
депутат, Куба Ұлттық Ассамблеясы сыртқы істер комитетінің ... ... БҰҰ Бас ... ... ... ... қаруды таратпау жөнінде
шешім қабылдаған еді.
Енді мына қарама-қайшылыққа ... ... бері ... ... ... 20 есе ... ... Осының өзі нені білдіреді? Барлық
елдер өз еріктерімен енетін бүкіләлемдік ең ... ... ... ... ... бас ... ... оларға қарсы ешқандай
санкция қолданылмады. Ядролық қаруды таратпау жөніндегі келісімшарттың
маңызы зор, ... ол ... ... ғана қадамдар. Бүгінгі күні ядролық
қарудан толық бас тарту керек деген бастаманың ... зор ... отыр ... ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ЯДРОЛЫҚ ҚАУІПСІЗДІКТІ ҚАМТАСЫЗ ЕТУДЕГІ ҚОҒАМДЫҚ-САЯСИ
ҰЙЫМДАРДЫҢ НЕГІЗГІ МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ ШЕШУ ... ... ... ... ... ... ... мен мақсаттар олардың шешу механизмдері
Атомдық энергияны бейбіт мақсатта қолдану барысындағы қауіпсіздікті
қамтамасыз ету мәселелері ... және ... ... аса кең ... Бұл мәселенің кей аспектілері
бірқатар ғалымдардың ғылыми сараптамаларының пәні болды. Мәселен, ... ... ... ету мәселелері Васина А.И., Вавилов
А.И., Колтышев М.С ғалымдарының еңбектерінде ... ... ... ... ... қамтамасыз ету мәселелері
Невейницын С.В., Фрейман Э.С., Шупановский В.Д., Калошин В.М ... ... ... ... ... тура ... жайт,
атомдық мәселенің басқа жақтарына көптеп көңіл бөлінді.
Атап айтқанда, ядролық ... ... ... ... ... ... пайдалануы және ядролық қару ... ... ... ... ... ... ... (әсіресе жоғары радиоактивті
қалдықтардың қауіпсіз көмуін қамтамасыз ету, ... ... ... да ... ... ... бейбіт атомдық қызметіндегі
халықаралық бақылау механизмді жетілдіру мәселелері құқықтық әдебиеттерде
жеткіліксіз зерттелген. Қазіргі ... ... қару ... күші ... қаруды басып түседі. Басқа қару түрлерінде механикалық және химиялық
энергия болса, ядролық қару ядролық ... ... ... ... ... күші ... ... күшті жарылыс толқыны, жылу әсері және жоятын
радиациялық жарылыс арқылы ... ... ... ... ... уранның
ыдырауында жатыр. Бұл мезетте өте күшті энергия ... ... ... ... ... ... Толқын бірталай уақыт бойына
және ұзақ қашықтыққа таралады. Бұл жарылысқа ... ... ... ... орта беткі қабаттың қызуынан жанып кетуі ... ... ... ... болатын гамма-сәулелер мен альфа-
сәулелер өте зиянды болып келеді. ... ... өте келе бұл ... ... ... ... ... бір минутта энергия мың есе азаяды. Дегенмен адам
ағзасына ұзақ уақыттан кейін болса да ... ... ... ... ... ... тірі ағзаларға зиян келтіретін ... ... ... ... енуіне байланыста адамда аққандық ауруы пайда
болады, ол өлімге алып келуі ... ... ... ... ... ең ... және қиратушы болып табылатынын дәлелдейді [36]. 1938 жылы
екі неміс физигі Отто Ган және Фриц ... уран ... ... ... ... ядролар екі бірдей дерлік жартыға бөлініп, үлкен
мөлшердегі ядролық энергияның ... ... 1939 ... басында
француз физигі Жолио-Кюри тізбекті реакцияcы болса, уран жаралыс ... көзі бола ... ... ... ... қорытынды ядролық қаруды жасау жұмыстарына түрткі болды. Еуропа
Екінші Дүниежүзілік соғыс алдында болды, сондықтан да әскери топтар ... тез ... ... ... алайда уран кенінің ауқымды мөлшері
терең зерттеулерге кедергі болды. Атомдық ... ... ... АҚШ, ... ... ... ... етті.
Керекті мөлшердегі уранды иемденбей жұмыстарды тиісті деңгейде
жүргізе алмайтындығын түсінген АҚШ 1940 ... ... ... ... ... ... ... Бельгиядан сатып алып, жұмыстарын толық
жүргізуге мүмкіндік алды. Лос-Аламоста ядролық қаруды ... ... ... ... ... ... ... генерал Лесли Гровс
басқарып, ғылыми жобаның жетекшісі Роберт Оппенгеймер ... бұл ... ... ... соғыс жүріп жатты, Германия
Ұлыбритания қалаларында бомбалауды жүргізді.
Бұл ағылшындықтардың “Tub Alloys” ... ... ... ... да ... ... мен жобаның ғалымдарын өз еркімен АҚШ-
қа берді. Нәтижесінде бұл әрекет АҚШ ... ... ... ... ... ... ... болды. 1942 жылы неміс-кеңес майдандағы
сәтсіздіктер “урандық жобаның” қаржылануын төмендетті, ... ... тез ... ... бере алмады, нәтижесінде жұмыстар ... ... ... ... ... ... зиянды салдарын әкелетінін
түсінген дат физигі Нильс Бор (1913 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты, ... ... ... ... мен халықтарына ядролық қаруды
әскери мақсаттарда пайдалануға ... ... ... Алайда, оған ешкім
құлақ салмады, ядролық қаруды ... ... кең ... ... ... күзінде атомдық бомба жасау ... ... ... Б-29 “ұшқыш қорғандар” 509-авиаполкі құрылды, ... ... ... ... ... ... тағайындалды. Полк мұхит
үстінен 10-13 мың метрде жүйелі ұшу ... ... 1945 ... ... ... ... ... соққыларды қай жерге беруді шешу үшін
комитет жиналды.
Екінші Дүниежүзілік соғысты үлкен жеңіспен аяқтау үшін ... ...... ... қажет болды. Әскери әрекеттер
1945 жылдың 10 тамызына жоспарланды. АҚШ ... ... ... ... мықты қаруды иемденетінін көрсеткісі келді, сондықтан да ядролық
соққы беру үшін жапондық қалалар (Хиросима, ... ... ... ... олар өз кезегінде АҚШ әскери әуе күштерімен ... ... емес ... [37].
1945 жылдың 6 тамызында таңертен Хиросимо аспаны ашық та ... ... жиі ... ... 10-13 км. ... ... екі американдық самолеттер ешқандай қауіпті ... ... ... ... Гей болды). Самолеттердің бірі шүйілдірді ... ... ... екі самолет бұрылып ұшып кетті. Түсірілген зат
бәсең жерге түсіп келе ... жер ... 600 м ... ... соққы бір қала түгелімен дерлік қирады: 90 мың ғимараттан 65 ... 250 мың адам қаза ... 160 мың ... 1945 ... ... Пентагонға №329 КСРО территориясындағы ... ... ... ... ... ... ... Ленинград, Горький,
Куйбышев, Свердловск, Новосибирск, Омск, Саратов, Казань, Баку, ... ... ... ... ... Тбилиси, Новокузнецк,
Грозный, Иркутск, Ярославль).
АҚШ-та соғыс жөніндегі жоспар қалыптасты. 1949 ... 14 ... ... ... ... 70 ... бомбалауға ұшырауға тиіс болды.
Әскери әрекеттердің басы 1950 ... 1 ... ... ... ... ... мезгілі 1957 жылдың 1 қаңтарына ауысты, сонымен бірге
КСРО-мен соғысқа НАТО мүше-мемлекеттерінің барлығы қатысу керек еді. ... ... ... ... орналасқан НАТО-ның ... ... ... ... ... ... басталуына 1949 жылы
Семей полигонында И.В. Курчатов басқарған ғалымдар ұжымымен (И.Е. ... ... Я. И. ... Д. Д. ... А. П. ... ... атомдық бомбасының сынақтан өткізілуі кедергі болды. 1957 жылдың 4
қазанда КСРО космосқа алғашқы жасанды Жер спутнигін жіберді, сол ... ... НАТО ... ... ... ... ... Осылайша Үшінші
Дүниежүзілік соғыстың басталуына мүмкіндік берілмеді. Қару жарысы мен қырғи-
қабақ соғысыны кезеңі ... ... ... ... ... ... ... өмір сүру жылдары барысында әлемде 300-ге тарта
ядролық және радиациялық апаттар орын алды, олардың ... ... ... ең ірі ... ... атауға болады [38 .]- 1957
жылы екі авария орын алды: Виндскайл ... ... және ... Оралдағы (КСРО) Челябинск-40 комбинатында; - 1959 жылы Санта-
Сюзанна, ... (АҚШ) ... ... жанармай элементтерінің жартысы
еріп кетті; - 1961 жылы Айдахо-Фолс (АҚШ) реакторда жарылыс болды; - 1966
жылы Детройттағы (АҚШ) ... ... ... ... - 1979 жылы «Три-Майл-Айленд» (АҚШ) АЭС-нде реактордың белсенді
зонасы еріп кетті; - 1986 жылы ... ... апат орын ... бұл ... ... ... ... түрде қарастыруға мәжбүрледі.
Бұл тізімді жалғастыра беруге ... ... ... ... қауіпсіздікті қамтамасыз ету проблемасы басқа да аспектілерді
қамтиды. Радиоактивті материалдардың ұрлау және ... ... ... әлем ... ... есеп ... қарапайым
жарылыс заттарды жасау үшін қолданылуы мүмкін ... ... ... ... жүйесін құру және жетілдіруге мәжбүр еттіЯдролық қауіпсіздік
ұғымы өзінің сипаты мен мәні жағынан ... да көп ... ... ... ... ... Бұл ұғым маңызы мен мазмұнын ашу үшін жүйелі
түрде қарастырған жөн болады. Ең алдымен, ... ... - ... ... құрылымдық элементтерден құрылған өзіндік бір “жүйені”
құрайды.
Ядролық қауіпсіздіктің үш негізгі аспектілерін бөліп ... ... 1) ... қарудың әлемде қолдануды болдырмау; 2) бір жағынан,
қауіпсіздікті ... ету, ... ... қарусыздану кезінде ядролық
қаруды демонтаждау барысында босайтын ядролық материалдарды әскери мақсатта
пайдалануды болдырмау; 3) атомдық ... ... ... ... ... ету. ... қауіпсіздіктің бірінші аспектісіне
тоқталсақ, бұлар кейбір түсіндірулерді талап етеді.
Халықаралық құқықта ядролық қаруды бірінші ... ... ... Бұл ... бұзу ... қылмыс ретінде қарастырылады, сол
мемлекетке тиісті санкциялар мен салдарлар қолданылады.
Алайда, егер мемлекет ядролық қаруды екінші мемлекеттің ... ... ... онда бұл ... ... ... ретінде
танылмайды, олар репрессалийдің мәні, яғни басқа ... ... ... ... ... ... шаралары болып табылады.
Ядролық қаруды болдырмау мәселелері мен ядролық қарудың демонтажі
кезінде бөлінетін ядролық ... ... ... ету ... ... ... ... атомдық қызметтегі қауіпсіздікті
қамтамасыз етудің ажырамас бөлігі болып есептеледі. Осы ... ... ... мақсатта пайдалану кезіндегі қауіпсіздік мәселелеріне
арналғандықтан әскери атомдық қызметке ... ... ... ... екі аспектісі бұнда қарастырылмайды (жұмыс тақырыбына сай
кейбір ... ... ... ... ... ... пайдаланғандағы қауіпсіздік мәселесі
екі жақты сипатқа ие.
Біріншіден, ... атом ... ... ... ... ... ... екіншіден, Планетамыздың халқын, әлемдік мұхит суларын, жерлер,
өсімдік және жануарлар әлемін, яғни Жердің барлық биосферасын радиоактивті
уланудан ... үшін ... ... ... ... ету. Атом ... ... мақсатта пайдаланудағы қауіпсіздік
мәселелерін шешу әлемдік қауымдастықтың барлық тараптарының ... ... асуы ... ... ұстаным бірқатар ... ... ең ... ... ... ... салдарларының
зияндығы (қоршаған ортаның, басқа мемлекеттердің территорияларының, әлем
мұхитының кең ауқымда радиоактивті ... т.б.; ... ... ... зор ... ... ол үшін даңа технологияларды пайдалану және
көптеген жоғары сапалы мамандарды шақыру; әрбір ... ... ... ... да шараларды қолдану). Ядролық қауіпсіздікті қамтамасыз ету
проблемасы әр ... ... ... асырған кезде пайда болады
(радиоактивті материалдарды ... ... ... ... ... ... 50-жж. ортасынан
мемлекеттер атомдық энергияны бейбіт мақсатта ... ... ... өзара қызмет етеді.
Адамзат қызметінің жаңа түрінің пайда болуы атомдық энергияны бейбіт
мақсатта пайдалану барысындағы мемлекеттер қызметін үйлестіруді жетілдіруге
әкелді. ... ... әр ... ... ... ... ... қол қойылды, халықаралық құқықтың жаңа саласы
қалыптасты — халықаралық атомдық құқық.
Халықаралық атомдық құқықта жауапкершілікті ... ... ... бір ... ... ... 1962 ... 25 мамырдағы
ядролық кемелер операторларының міндеттемелері ... ... 1963 ... 21 ... ... ... үшін азаматтық
жауапкершілік жөніндегі Вена ... 1960 ... 29 ... ... ... ... тарап алдындағы ... ... (1964 ... 28 ... ... ... және 1982 жылғы 16
қарашадағы протокол арқылы енгізілген өзгерістермен); 1971 жылғы ... ... ... ... ... ... жөніндегі конвенция.
Қайта қараудың басты ... - ... ... ... емес ... М. ... Э. Ногугу, Дж. Рэймс келтіргендей,
Чернобыльдегі апат конвенциялық механизмінің қолдану аясы шектеулі, нұқсан
жөніндегі ... ... ... ... ... болғандықтан жылдам және
тез компенсацияға кепілдік берілмейді. Реттеу ... орын ... ... ... жатқан өзгертулер ғылыми зерттеулерде өз кескінін таба алмады.
Атомдық энергияны ... ... ... аясындағы халықаралық-құқықтық
реттеу келесі негізгі бағыттарда дамиды: [41]- ядролық ... ... ... қамтамасыз ету және радиациялық қорғау; - ядролық
экспортты регламентациялау және ядролық ... ... - ... ... - ... кеме ... - ядролық көздер
энергиясының ғарышта қолдану; - қоршаған ... ... ... - ... ... және ядролық нұқсан үшін жауапкершілікті
анықтау; - ядролық апат жағдайында көмек көрсету. Радиациялық ... ... мен ... ... және осы ... ... ... қадағалайтын көптеген халықаралық ұйымдар бар (МАГАТЭ,
МКРЗ, ИСАГ және т.б.).
Ядролық қауіпсіздік саласындағы жағдайды қадағалайтын ұйымдардың ... да көп (ВОЗ, ... МОТ, ПОЗ және ... ... ... ішіндегі
негізгілері ғана келтірілген: ЯЭА/ОЭСР - Экономикалық ... ... ... ... ... энергия жөніндегі агенттік. Қырық жылдан астам
тәжірибесі бар агенттік бүгінде 28 мемлекетті біріктіреді. Агенттік ... 3600 ... ... ... ... ... ЯЭА мақсаты: ядролық энергияны бейбіт мақсатта
қолданудың үнемді және ... ... ... үшін ғылыми,
технологиялық және құқықтық негіздерді дамытуға үлес қосу.
ЯЭА қызметінде ... ... ... сонымен бірге, ол Венада
орналасқан Атомдық энергия жөніндегі ... ... ... /МАГАТЭ/.
Ядролық энергия жөніндегі агенттік мемлекеттерге радиоактивті
қалдықтарды қауіпсіз көму стратегияларын жасауда көмектесуге ... ... ... ... ... ... ... демонтаждау кезінде
бөлінетін жоғары және төменгі активті қалдықтарды (HLW) ұстай ... ... да ... ... ... ... МАГАТЭ-мен де ядролық қауіпсіздік
стандарттары мен ядролық қызметтің басқа да қызметі саласында тығыз қарым-
қатынас ... ... (IAEA) – ... ... жөніндегі халықаралық
агенттік – атомдық энергияны бейбіт ... ... ... ... ... үшін ... ... астам мемлекетті
біріктіреді. Орналасқан жері - Вена. Атомдық энергия ... ... 1956 жылы ... ... ... ... ... 1956 жылғы 26
қазанда БҰҰ Нью-Йорктегі штаб-пәтерінде өткен халықаралық конференцияда
қабылданып, 1957 жылғы 29 ... ... ... ... ... органдары –
Бас конференция, Басқарушы кеңес, Хатшылық. МАГАТЭ атомдық ... ... ... ... және осы сала ... ... ... нормаларын тағайындайды, мүше-
мемлекеттерге техникалық көмек көрсетеді және ... ... ... ... ... ... мүмкіндік жасайды.
МАГАТЭ –ң басты функцияларының бірі – бейбіт мақсатта ... ... ... мен ... ... ... қолданбас
үшін кепілдіктерді пайдалану. Ядролық энергетика бағдарламалары ... және ... ... ... ... аудару деңгейі
көтерілген сайын МАГАТЭ–ң ядролық қауіпсіздік саласындағы жауапкершілігі
өседі. ... ... ... негізгі стандарттарын жасайды және
белгілі операциялар түрлері бойынша ережелер мен нұсқауларды жариялайды,
соның ... ... ... ... ... да бойынша.
Радиацияға байланысты апат жағдайында мүше-мемлекеттерге тез арада көмек
көрсетеді.
Бұндай кезде агенттік Ядролық апат ... ... ... ... ... ... ... (1986) және Ядролық апат жөнінде
жедел ... ... ... ... (1986). ... ... ... депозитарий болып табылады: Ядролық
материалдарды физикалық қорғау конвенциясы (1987), ... ... ... жауапкершілік жөніндегі Вена конвенциясы (1963), ... ... ... (1994) және ... ... ... және ... қалдықтарды қауіпсіз ұстау жөніндегі
біріккен (1997) [42].Атомдық ... ... ... ... — Еуропалық одақ мүшелерінің халықаралық ұйымы.
Атомдық энергия жөніндегі ... ... 1957 жылы ... қол қоюмен байланысты құрылды. ЕОУС-ң ЕОС-ті ... ... мен ... ... ... ... белгілі салалардан қаржы-экономикалық сала кешені
қарай, ... ... ... 1955 жылы ... конференцияда ЕУОС
алты мүше-мемлекеттердің сыртқы істер министрлері «ортақ ... ... жаңа ... ... ЕУОС ... экономиканың басқа салаларына тарату ынталарын
білдірді. 1956 жылы Бельгия ... ... ... П.А. ... комитет «алтылық» өкілдерінің келіссөздеріне негіз болған
баяндаманы ұсынған болатын. Бұл келіссөздер 1957 жылдың ... ... қол ... ... Келісімшарт бойынша Атомдық энергия
жөніндегі Еуропалық қауымдастық (Евратом) және ... ... (ЕЭС) ... ... оны ... нарық» деп атап кетті.
ЕЭС және Евратом жөніндегі келісімшарттар 1958 ... 1 ... ... ... ... ... ... Италия, Нидерланды, Люксембург және
ГФР юолды. 1973 жылы оның құрамына Ұлыбритания,Ирландия және ... ... жылы - ... 1986 жылы - ... және ... 1995 жылы -
Австрия, Швеция және Финляндия. Евратом ... ... ... ... ... ... ... етуге [43], ортақ
энергетикалық саясаттың ... ... ... ... бағаларының төмендеуіне, энергетика тұрақтылығының
ұлғаюына, атомдық энергетиканы бақылауды қамтамасыз етуіне жағдай жасауға
бағытталды. 1965 жылы 8 ... ... қол ... ... сәйкес ЕЭС комиссиясы мен ЕЭС кеңесі Евратом ... ... ... ... ... ... басқарушы орган және Еуропалық
көмір және болат бірлестігінің министрлер кеңесін ауыстырды.
Үш еуропалық қауымдастықтың институттары ... ЕЭС және ... бір ... бір ... ... және ... парламент. Бұл
келісімді кейбіреулер қазіргі Еуропалық одақтың пайда болуының нақты кезеңі
ретінде қарастырылады. ЦЕРН (CERN) – Еуропалық ... ... ... ... ... ... ... ең ірі лаборатория. Сонымен қатар,
Еуропалық ядролық зерттеулер орталығы деген аудармалар кездеседі. CERN
аббревиатурасы ... ... Conseil ... pour la ... ... ... ... ядролық зерттеулер жөніндегі ... ... ... ЦЕРН аббревиатурасы қолданылады. ЦЕРН –ді құру
жөніндегі келісімшарт Парижде 12 ... ... ... ... 29 ... -1 шілде аралығында қол қойылды.
Ұйым 1954 жылғы 29 қыркүйекте құрылды. Қазіргі ... ... саны 20-ға ... ... ... ... кейбір мемлекеттер мен
халықаралық ұйымдар бақылаушы статусына ие. ЦЕРН-да қалыпты түрде 2500 ... ... 580 ... және 85 ... ... физиктер мен инженерлер ... ... ... олардың жұмысы уақытша болып келеді. ВАО АЭС – ... ... ... ... ... ... ... ассоциациясы (ВАО АЭС), әлемдегі ... ... ... ... ... ... Ол ... алмасуға мүмкіндік туғызады, қауіпсіздіктің жоғары деңгейін
қамтамасыз ету және АЭС-ті пайдалану ... ... жету ... ... еш ... ... ... жағдай туғызады. ВАО
АЭС құрылуының алғышарты 1986 жылғы Чернобыль АЭС-ндегі апат болды. Апат
тікелей ... ... ... ... ... ... елес алды.
Бұл апат операторларды ... ... ... қарауға
мәжбүрледі, халықаралық ынтымақтастықтың ... ... [44]. ... ... ... апат салдарлары басқа мемлекетке де ... ... ... да ... ... ... операторлары
дәйектілік пен қауіпсіз пайдалану үшін ұжымдық түрде жауапты. ВАО АЭС –ң
ресми құрылуы ... 1989 ... 15 ... ... ... ... жарияланды. АЭС-ті ... ... ... ... ... мен ... пайдалану сапасына байланысты.
Сонымен қатар, ккіметтер, бақылау органдары, ... және ... ... қауіпсіздікті қамтамасыз етуде маңызды рөлге ие. ВАО АЭС ... ... ... ... ... және ... ұйымдарға
бағытталған. ВАО АЭС -ң АЭС операторлар ассоциациясы ... да ...... ... Ұйымы адам ағзасына радиацияның әсерін
зерттейді, радиациялық зақымданудың диагностика, ... және ... ... ... ... – Батысеуропалық ядролық реттеу
органдарының ассоциациясы. ... ... ... ... топ (ИНСАГ) – 1985 жылдан бастап МАГАТЭ ... ... ... ... ... бойынша концептуалды құжаттарды дайындайды.
Халықаралық радиологиялық бірліктер мен ... ... ... ... радиологиялық қорғау бойынша комиссия (МКРЗ), үкіметтік
емес ғылыми ұйым, 1928 жылы радиациядан ... ... ... ... ... ... ... Халықаралық радиологиялық қорғау
бойынша комиссия – ионданған ... ... ... ... ... ... мен ... қамтамасыз ететін ғылыми
эксперттердің тәуелсіз тобы болып табылады. ... ... ... ... – ХЯРОА (МАЯРО). ХЕҰ (МОТ) – Халқыралық ... ҰРҚК ...... ... ... ... 1990 ... деңгейде радиациялық қауіпсіздік мәселелерін ... ... ҰРҚК ... ...... ... ... әрекеттерді үйлестіру. Комитет халықаралық ұйымдарға осы сала
бойынша консультацияларға қатысу және ынтымақтастық орнатуға ... ... ... ... мүшелері болып табылады. БҰҰ (НКДАР) –
Біріккен Ұлттар ұйымының атомдық радиациясы ... ... ... 1955 жылы ионданған сәулелердің халық денсаулығына әсері жөнінде
информацияны жинау, бағалау және ... үшін ... ПДҰ (ПОЗ) ... ... ... ұйымы. Біріккен Ұлттар ұйымының азық-түлік
және ауыл шаруашылығы ұйымы (ФАО).
Ядролық қауіпсіздік мәселелерімен көптеген үкіметтік емес ... ... ... белсенді қызмет атқарып жүрген «Ядролық қауіпті
төмендету ... - Nuclear Threat ... (NTI) атты ... ... Бұл ұйым ... негізінде құрылған болатын [45]
Фонд екі тезисті ... 1) ... ... және ... қару
әлемдегі күшті қауіп болып табылады; 2) ... ... пен ... ... ... ... ... алшақтай барады. NTI 2001
қаңтар айында Тэд Тернер (Ted Turner) ... ... ... Ол, ... қауіпсіздік мәселелерін шешуге жеке тұлғаның бөлген сомаларының
барлығынан асып ... 250 ... ... ... ... ... мырза - CNN
жаңалықтар желісінің негізін салушы және AOL Time Warner, Inc ... ... ... төрағасы бұрыңғы сенатор Сэм Нанн (Sam
Nunn). Сенатор Нанн, сонымен ... ... ... ... ретінде
қызмет етеді.
Ол 1972 – 1996 жж аралығында 24 жыл бойы ... ... ... болды. Ол АҚШ Сенатының әскери күштер мәселелері ... ... ... ... ... Оның қызметін ұлттық қауіпсіздік
және халықаралық қатынастар саласында мемлекет ішінде және ... ... NTI - ... ... топ, ... ... ... және бұрынғы КСРО мемлекеттерімен қатар Азия және Таяу Шығыс
аймағымен ... ... ... жою ... ... ... байланыстырылады. Фондтың штаб-пәтері Вашингтонда (Колумбия
округі) орналасқан. NTI жұымысының тиімділігін арттыру үшін 2001 ... ... ... ... NTI ядролық, биологиялық және
химиялық қаруды қолдану қаупі мен ... ... ... ... күшейтуді келесі жолдар арқылы іске асырмақшы:
Үкімет және жеке сектор кең ауқымда іске асыра ... ... және ... ... ... ... арқылы
қауіпті азайту шараларын қабылдау. – Белсенді әрекеттердің катализаторы
ретінде қызмет ете отырып, диалогтың ... ... ... ... ... және қауіп деңгейі мен оған елеу деңгейі арасындағы сәйкессіздікті
қоғамға кеңінен ... ... ...... ... ауқымына сай емес ресурстардың бөлінуі, оны ... ... 2.3 ... ... және ... ... Радиациялық
қорғау және ядролық қауіпсіздік саласындағы халықаралық ынтымақтастық
келесі бағыттар ... ... [46] ... ... ... және ... қорғау бойынша ережелерді қабылдау; АЭС-ті
қауіпсіз пайдалануды қамтамасыз ету және төтенше ... ... ... беру; ядролық-энергетикалық жабдықтаудың жарамсыздығы мен ... ... ... және ... ... ... бірлескен
зерттеулер мен тексерулер жүргізу. Ядролық ... ... ... ... құжаттарды қабылдау формасында өтеді. Олардың көбі
МАГАТЭ шеңберінде және ... да ... ... ... ... ішінде: Радиациялық қорғау жөніндегі негізгі нормалар
(МАГАТЭ, Халықаралық Еңбек ұйымы, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымдарымен
мақұлданған).
Кен орындарының және ... ... ... өндіріс орындарының
жұмысшыларын радиациядан қорғау жөнінде тәжірибе жүзіндегі ережелер жинағы
және т.б ... ХЕҰ, ... ... ... ... ... басты мақсаты – ядролық ... ... ... ... оптималды төмен деңгейді кәдімгі ... апат ... да ... ... оған қоса ... тұлғаларды, олардың
ұрпақтары мен жалпы адамзатты ионданған сәулелерден қорғауды қамтамасыз
ету. 1960 ... ... ... ... ... жөніндегі № 115
ХЕҰ (МОТ) ... ... ... ... ... ... ... ие.
Бұл сәулелер қызметтің барлық түрлеріне ... ... ... ... радиацияның әсерін туғызады. Конвенцияда
радиацияның мүмкін мөлшері мен жұмысшылар ағзасына ... ... ... ... анықтайды. Ионданған радиация әсері бар
болған жағдайда 16 жастан кіші ... және ... ... ... да ... ... тартуға тыйым салынады.
Өндіріс орнының әкімшілігі жұмыс орындарындағы радиацияның мөлшерін өлшеуге
міндетті, ол жөнінде ... ... ету және ... ... ... үшін ... ... қабылдау қажет. Мемлекеттер
өздерінің заңнамаларын осы конвенцияға сәйкестендіру ... ... ... тасымалдануы радиациядан қорғауды ... ... ... ие.
Халықаралық құжаттар радиоактивті заттарды қауіпсіз тасымалдаудың
шарттарын, жүкті жіберушінің, тасымалдаушы мен ... ... ... ... рәсімі, орауыш комплектінің және
көлік түрінің таңбалануы, бақылау және ... ... ... Осы ... ... ... ядролық қарудың және радиоактивті
заттардың тасымалдануын реттейтін ... ... ... және ... ... ... ... РФ мен Франция үкіметтері арасындағы қауіпсіздік және ... ... ... және жою ... ... жағдайды
мониторингтан өткізу жөніндегі келісім (Ресей, 1992 ж.), ... ... ... ... отынды Венгрия мен Ресей арасында тасымалдау
барысындағы ынтымақтастық жөніндегі келісім (1992 ж.), ... ... ... ... ...... ынтымақтастығы ұйымы;
COTIF Халықаралық теміржол байланыстары жөніндегі келісім (қосымша ... ... ... ... RID); ... ... халықаралық
жолмен тасымалдау еуропалық келісімі; Халықаралық теңіз ұйымының қауіпті
жүктерді теңіз арқылы тасымалдауының халықаралық ... ... ... ... қауіпті жүктерді әуе жолымен тасымалдау ережелері.
Бұлар, негізінен, келесі ережелерді айқындайды: жүктердің классификациясы
(сәулелердің ... мен ... ... ... ... және сусымалы
газдардың кеміп қалуын болдырмау; ... ... ... ... ... ... қашықтықты белгілеу; радиоактивті ластанудды
шектеу; орамадағы изотоптардың белсенділігін шектеу; көліктегі ... ... ... мен ... ... таңбалау; орамалар комплектін
жасау. Радиоактивті материалдарды ... ... ... МАГАТЭ
үнемі қайта қарастырады. Ядролық материалдарды тасымалдау ... ... ... оларды физикалық қорғау болып табылады (жүкті
ұрлаудан және рұқсатсыз орын ... ... ... ... материалдарды физикалық қорғау жөніндегі конвенция
ядролық материалдарды тасымалдау кезінде оларды заңсыз ... ... ... үшін ... ... ... ... талаптар орындалу қажет:
жүктің жолда болу уақыты ... ... ... ... ... ... шамадан артық жүк тиеу жағдайларын азайту; ядролық қаруды
жүйелі ... ... бас ... ... аялдамаларын өзгерту,
т.с.с.; тасымалдау жөніндегі хабарламалар құпиялы байланыс каналдар арқылы
шифрлармен берілуі қажет; ... ... аса ... және шектеулі
түрде пайдалануы керек; тасымалдау маршруты мен уақыты жөнінде хабардар
тұлғалар шеңбері максималды түрде ... ... ... ... конвенция қатысушылары тікелей немесе халықаралық
ұйымдар арқылы халықаралық тасымалдауға арналған физикалық қорғау ... және ... ... ... ... ... ... жөнінде келісімге келді.
Бұдан басқа, мемлекеттер ядролық материалды тасымалдау ... ... ... ... ... ... экспорттауға
рұқсат бермеу міндеттемесін мойындарына ... ... ... ... қатысушы емес мемлекеттен тасымалдау кезінде
қорғалатыны жөнінде ... ... ... немесе импорттауға
рұқсат бермейді. Қауіпсіздік ... жоқ ... ... ... өз территориясынан жер бетімен немесе ішкі су жолдары арқылы,
аэродромдар, немесе Конвенцияға қатыспайтын ... ... ... ... ... ... ... бір жерден екінші жерге халықаралық су ... ... ... ... ядролық материалдың физикалық қорғалу
деңгейін өздерінің заңнама шеңберінде ... [47]. ... ... ... қылмыс әрекеттер тізімін және құқықтық ... ... ... ... ... жою ... ... құқықтық негізін мемлекетаралыз, үкіметаралық және
ведомствоаралық деңгейде қол қойылған ... ... және ... екі
жақты келісімшарттар құрайды.
Чернобыль апатынан кейін дереу қабылданған көпжақты конвенциялар
ерекше орынды ... (1986 ... ... апат ... жедел хабарландыру
жөніндегі конвенция және 1986 ... ... апат ... ... ... ... жөніндегі конвенция), оған қоса Даниямен екі жақты
келісім (1987 ж.), ... (1988 ж.), ... (1988 ж.) және ... ... апат ... жедел хабарландыру жөніндегі конвенция ядролық
реакторлармен, ядролық отындық ... ... ... ... қондырғыларымен байланысты барлық апаттарда қолданылады;
ядролық отынды немесе ... ... ... және ... ... ... ... мақсаттарда
дайындау, пайдалану, сақтау, жою және тасымалдауда; радиоизотоптарды ғарыш
объектілеріндегі ... алу үшін ... ... ... ... оның юрисдикциясында немесе бақылауындағы ... ... мен ... нәтижесінде ядролық заттардың
шығарылуы әкелген немесе әкелу ... ... ... ... ... ... маңызды мәселе ретінде
туындауы ықтимал. Конвенцияға ... ... ... ... ядролық апаттың уақыты, жері мен сипаты жөнінде
ақпарат; ... ... ... ... ... түрі ... ... заттардың трансшекаралық шығарылуына жататын ядролық апаттың
ықтимал немесе айқындалған себебі туралы ... ... ... ... радиоактивті шығарылудың мөлшері, құрамы және
тиімді биіктік туралы ... ... ... ... ... үшін сол ... және болжамданған метеорологиялық және
гидрологиялық жағдай туралы ... ... ... шығарылуына жататын қоршаған орта мониторингінің қорытындыларын
беру; алаңнан тыс ... ... ... ... ... туралы
мәліметтер; радиоактивті шығарылуының уақыттық дамуы туралы ... ... және ... ... ... мен
ақпаратты бағыттау және қабылдауға құзыретті органдар мен байланыс
пункттары ... ... ... бұндай ұлттық органдар мен байланыс пункттардың тізімін
үнемі жаңартып отырады, сонымен ... ... ... ... ... мен ... және ... ұйымдарға тізімді береді. ... апат ... ... ... орын ... ... ... көмек керек болса, [49] (апат
немесе апатты жағдайдың оның ... ... ... орын ... ... ... әр ... тікелей
немесе МАГАТЭ арқылы көмек сұрай алады.
Мемлекеттер мүмкіндігіне қарай эксперттерді, жабдықтар ... ... ... ... ... соның ішінде қаржы шарттарын
белгілейді. МАГАТЭ, өз кезегінде, бұл мақсатқа өзінің қаражатын бөледі; тез
арада ... ... бар ... ... мен халықаралық ұйымдарға
өтінішті жібереді; және өтініш білдіруші мемлекеттің қалауынша халықаралық
көмекті үйлестіреді. Көмек көрсету қызметін ... үшін ... ... ... әрекет еткен қызметкерлерге айрықша құқықтар, иммунитет және
жеңілдіктер беріледі.
Олар дипломатиялық айрықша құқықтар мен иммунитеттеріне ... ... ... ортаны радиациялық ластанудан қорғау мәселелері Ядролық
қарудың атмосферада, ғарыш кеңістігінде және су ... ... ... ... ... ... (1963 ж.), ... қаруды таратпау
жөніндегі келісімшарт (1968 ж.), Теңіздегі адам өмірін ... ... ... (1974 ж.) және бұл ... Протоколмен (1978
ж.) (ядролық энергетикалық қондырғылары бар кемелерді пайдалану жөнінде),
Теңізшілерді ... және ... және ... ... ... жөніндегі
халықаралық конвенция (1978 ж.),
Ядролық материалдарды ... ... ... ... жөніндегі конвенция (1981 ж.), Ядролық қауіпсіздік жөніндегі
конвенция (1994 ж.), басқа да халықаралық құжаттармен ... ... ашық ... ... 1958 ж. ... әуе кеңістігін радиоактивті
қалдықтардан және ластануға әкелетін барлық қызмет ... ... ... ... қарсы мемлекеттерді тиісті шараларды
қабылдауға міндеттейді.
Мемлекеттер халықаралық ... ... ... және бұл
ұйымдардың жасаған ережелер мен нормаларын ескеруі ... ... ... ... ... конвенциясы теңіз ортасын және атмосфераны радиоактивті
ластануына тек жалпылама ... ... ... ... ... қалдықтарды
көму болса, екіншісінде радиоактивті материалдарды қолданумен байланысты
қызметті білдіреді, алайда ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі келісімшарт оңтүстік ендіктің 60-
параллелінен оңтүстікке қарай радиоактивті заттардың тасталуына ... ... ... соның ішінде радиоактивті қалдықтардың мұхитта
әдейі көмілуіне 1972 жылғы Теңізге қалдықтарды және ... ... ... ластануды болдырмау жөніндегі Лондон конвенциясы
арналған. Конвенцияның І ... ... ... ... ... айқындалған (құзырлы халықаралық ұйым денсаулық сақтау
тұрғысынан радиация ... ... ... ... ... ... ... радиоактивті заттарды теңізге тастауға келмейтінін белгілейді), ... — аса ... ... ... ... тастау (бұдан басқа барлық
радиоактивті қалдықтар).
Конвенция жүк ретінде тасымалданатын ... ... ... ... [51]. ... күшті кондырғылары бар кемелерді
пайдалану және теңіз ортасының тиісті қорғауын келесі ... ... адам ... қорғау жөніндегі Лондон конвенциясы 1960 ж., Ядролық
кемелер операторларының ... ... ... ... ... ... ... саласындағы үшінші тарап ... ... ... ... 1960 ж. және оны ... Брюссель қосымша
конвенциясы 1963 ж., Ядролық нұқсан үшін азаматтық жауапкершілік жөніндегі
Вена конвенциясы 1963 ж., ... ... ... ... ... ... ... Брюссель конвенциясы 1971
ж., 1976 жылғы Лондон теңіз міндеттері жауапкершілігін ... ... ... ... қатар, атомдық энергияны ... ... ... ... ... ... реттейді,
оған қоса радиоактивті қалдықтарды тастау жағдайларында осы конвенциялар
қолданылады. Қазіргі кезде әлемдегі атомдық электростанцияяларда (АЭС) ... ... ... ... ... Ресейде 30), олар жер бетіндегі
бүкіл өндірілетін энергияның 14% береді. Ядролық энергетика қауіпсіз ... бұл ... ... байланысты радиациялық ... ... ... ... және жарылыстың ықтималдығы секілді
радиациялық факторларға байланысты нұқсандардан халықты ... ... өмір сүре ... ... ...... ... түрі.
Әлемдік тәжірибеде ол ядролық залалдарды өтеуге жұмсалатын бірден бір
қаражат көзі ... ... ... халықаралық пайдаланушы ұйымдардың жауапкершілігін
концентрациялау нормалары қаржы жүйесі жауапкершілігімен ... ... ... ... үшін азаматтық жауапкершілік жөніндегі ... 1996 жылы ... ... ... ... түрде ресей ядролық
заңнамасында және ... ... ... ... ... жетілдіруде. Пайдаланушы өндірістің ықтимал ядролық апаттың
шығындарын өтеу мүмкіндіктері заңды түрде көп ... ... ... ... ... ... негізгілері – сақтандыру келісімшарт
(полис) және мемлекет гарантиялары [52]. Мемлекет «пайдаланушы ... ... деп ... ... шығындар деңгейде қаржы
жауапкершілігінің субъекті болады.
Өкінішке орай, қазіргі кездегі мемлекеттік басқару, ... ... ... ету, ... ... және АЭС-те
ірі техногенді апаттар болған жағдайда ... ... ... ... ... әкімшілік тәсілдерге ғана негізделеді, олардың, өз кезегінде,
құқықтық, экономикалық және методологиялық базасы ... ... ... ... ... ... жүйе Жалпыға
ортақ ядролық сынақтарға тыйым салу келісімшартында толықтай ... ... ... сынақтарға тыйым салу, ядролық қаруды өндіру,
тасымалдау, пайдалану немесе пайдалану жөніндегі қауіп-қатер және оны ... салу ... ... ... ... мақсатта өндірілетін
атомды көптеген ұйымдар қадағалайды.
Алайда АЭС ... ... ... ... ... ... ие ... Сондықтан да әлемдік деңгейде мойындалған халықаралық
нормативті актілерде бекітілген прициптерді негізге алу қажет. Бұл ... ... ... ... ... Атомдық құқықтағы қадағалау
жүйесін жетілдіру үшін келесі шарттарды іске асырған ... ... ... ... ... қосымша протокол
қабылау, ол бойынша ядролық державалардың ... ... ... ... ... ... ал ... қарусыз мемлекеттер ядролық
қаруды қабылдамауды қадағалау механизмі жетілдіріледі; ядролық қаруы жоқ
мемлекеттерге мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... жүйесі жөніндегі конвенцияны
қабылдау; халықаралық бақылауды қамтитын конвенцияны ... ... ... ... ... ... ... мүдделерін
ескеруге болады. Осы саладағы бақылау жеткіліксіз болған ... ... ... ... өту ... ... «Невада-Семей» антиядролық қозғалысының ядролық қауіпсіздік
саласына қосқан үлесі
Қазіргі кезде қауіпсіздік мәселелері ... ... ... ... ... да ... жұмыста ерекше орынды мәселе бойынша пікірталастар ... ... ... ... ... ... ... Ең алдымен, бұл
радиоэкология радиофобиясы. Екінші фактор ретінде жұмысын ... ... ... ... ... ... фактор – жан-жақты
қауіпсіздіктің тиісті деңгейін қамтамасыз ету.
Мемлекеттің экологиялық қауіпсіздіктің маңызды аспектісі радиоактивті
қалдықтар мәселесі (РАҚ) ... ... ... ... ... ... және ... активті РАҚ-ды әкелу мен көму жөніндегі ұсыныс орын
алған жағдайдағы оқиғаның дамуы сарапталды. Жобаның бірегейлігі ... ... ... кейін алғаш рет радиоэкология және радиациялық
қауіпсіздік саласындағы мәселелерді қоғамла кең ... ... ... РАҚ ... ... ... жөніндегі пікірталастар қоғамды
екі лагерьге бөлді, ұлттық қауіпсіздіктің экономика және экология секілді
салалары ерекше ... ... ... ... және көму
жөніндегі пікірталастар елдегі қалыптасқан саяси қатынастарды ... Бұл ... ... ... ... ... терминімен атайды.
Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев 2001 жылғы 30 тамызда Алматы қаласында
өткен халықаралық конференциядағы ... ... ...
халықаралық мойындаудың айғағы және біздің елдің әрекеттеріне деген сенімін
білдіретіндігін атап ... ... ... он жыл ... ... ... ең ірі полигондардың бірін жауып, ядролық қарудан ерікті ... ... ... ... ... ... ірі ядролық арсеналдар екі
күшті державалар ... ... ... ... ... ... ... ядролық қауіпсіздік ядролық потенциалдың ұлғаюымен қол ... он ... жыл ... әлем екі ... ... Алайда, ядролық
қауіпсіздік мәселесі ірі державаның ядролық арсеналын жоюынан кейін де
шешіліп қойған жоқ. ... ... ... ... да ... ... қауіпсіздік те, ядролық қауіпсіздікке де қол жеткізе ... ... ... өзі ... екі өлшемді сипатқа ие болды, радиациямен
зақымданған ағза тәрізденді. Тез арада ... ... жаңа ... ... ... ... ... ядролық қауіпті жаһандық
ядролық қауіп ретінде туындауына тосқауыл қоя ... да, ... ... ... жаңа өлшемдерінің қалыптасуына түрткі болды. Президент
бұл үрдіс жөніндегі өз ... ... [53, 228 б.]. ... оның
айтуынша, XX ғасырда биполярлы әлемге бағытталып қалыптасқан ... ... ... жаңа ... ... төтеп бере алмады,
және ядролық қарудың таралу процесіне бөгет бола алмады. Күштер балансы
бұзылды, ядролық орта ... ... ... ... ... бірдей ядролық қаруды таратпау режиміне қарамастан ... бар ... саны ... ... Әлемдік жаңа геосаяси полюс
қалыптасты – «үшінші ядролық әлем». Планетамыздың халық ең ... ... ... ... ядролық мәселелермен қиындады. Бұл Индия мен
Пакистан ... ... ірі ... ... территория. Қазіргі
әлемді ең қауіпті аймақтарда шынайы ядролық амбициялары бар ... ... ... да ... мүлдем жағымсыз сценаримен дамуы әбден ... ... әлем ... ... ... ... ... тактикалық
ядролық қаруды қолданған аймақтық соғыстарға қарай ауысу фактімен бетпе-бет
келеді.
Екіншіден, қазіргі кезде ... ... ... державалар мен
“деңгейлі” мемлекеттер арасында айқын байқала бастады. Нәтижесінде ядролық
жарысудың жаңа толқынының ... болу ... ... ... оған ... қатар сол “деңгейлі” мемлекеттер де қатысуы ықтимал.
Үшіншіден, ... ... ... ... ... жаңа
қауіптері кеңінен таралды, мысалы, халықаралық терроризм мәселесі. Бүгінгі
күні ядролық материалдардың контрабандасы үрей туғызатындай кең етек ... қоса ... ... ... ... қару-жарақтардың
компоненттерін, технологиялары мен оны дайындайтын мамандарды өзіне қарай
тарту және ... ... ... ... ... сезім туғызады. Ал
ядролық қарудың террористер қолына түссе, бүкіл адамзат өміріне салдарларын
түсіндіру артық болатын шығар [54, 23 ... ... ... енді оның ... өлшембей, ядролық қарудың
тек бар болу фактісімен өлшенетін кезеңге келді. Осының барлығы, Нұрсұлтан
Назарбаевтың айтуынша, ядролық қаруды ... ... ... бақылаудың модернизацияланған жүйесін құру ... ... ... ... ... ... етеді.
Өткен ғасырдың 90-жж күрделі геосаяси жағдайда Қазақстанның тәуелсіз
мемлекет ретінде ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілікті ескере отырып, біздің мемлекет бұдан
жиырма жыл бұрын 29 тамызда елбасы ... ... ... ... жәбірлеген Семей полигонын жабу жөнінде жарғыға қол қойды,
кейін өмір бұл ... ... ... Негізінде полигонды жабу
жөніндегі пікірлер мемлекет басшылығымен 1987 жылдан бастап көтерілді, ол
кезде Қазақстан ... ... ... ... ... болмады.
Орталықтың қатаң диктатурасын сезінді, ... ... ... ... ... есіне алғандай, сол кезде
либерализация әскери-өндірістік ... ... ... емес екендігін
сендірді. Бұл мәселелер жөніндегі шешім ... ... ... ... да ... ... [55,112 ... Семей полигонын жабу ниеті қатал прессингке тап болды.
Сол кездегі ... ... ... бар ... бұндай маңыздылығы
ұлттық шекарадан тыс шығатын прецедентсіз қадамның ... ... жылы ... ... ... ... мемлекет ретінде
ядролық қаруды таратпау ... ... ... ... ... ... қол қойды. 1993 жылы ТМД көлемінде ... ... ... қаруды таратпау жөнінде келісімшартқа қол қойды. Ал
1994 жылы ... ... ... ... біздің мемлекеттің
қауіпсіздік кепілі ... ... ... қол ... Сол жылы
мемлекеттің барлық ядролық қаруды территориядан шығару аяқталды. 1995 ... ... ... ... заряд жойылды. Сонымен ... ... ... ... ... ... да, сол ... ядролық
жанармайдың қауіпсіздігін қамтамасыз етудің тиісті шаралары қабылданды [56,
2 б.].
Нұрсұлтан Әбішұлы келтіргендей, бұл шара мыңдаған адамдардың ... ... ... ... ... ... таңдады. Бұған жету
үшін жүздеген сағатты ойлар, ұзақ ... ... ... екі ... көп ... ... ... Бұл он жылғы саясаткерлердің, ... және ... ... еңбегі. Ол жөнінде замандастарға
айтуға болады және айту керек, онымен бірге бұл ... ... ... ... деп атап ... ... ... жаңа кітабы “Әлем эпицентрі”
жөнінде айтқанда. Елбасы бұл ... ... ... жаңа жүз ... ... ... тартқаны жөнінде ойланған барлық тараптарды диалог
пен ынтымақтастыққа шақыру ... ... ... «Бүгін,
Қазақстандық ядросыз мемлекет статусын иемденуімен байланысты оқиғаларды
еске ала ... ... ... ... ... ... ... ядролық мемлекет болу керек пе әлде жоқ па?» [57, 115б.].
Құлдыраған КСРО ... ... ... кейін Қазақстанда 1216
континентаралық баллистикалық ... үшін ... және ... үшін ... ... ... ядролық кешенді күштер
заманауи ... жою ... мен ... ... ... ... ... стратегиялық көпнысаналы бомбалағыштар Ту-95 МС ... ... ... СС-18. Бұл ... төртінші
ядролық арсенал болып саналды.
Әскери пайдалануға дайын тұрған ядролық ... ... ... оны
өндіру және сынақтан өткізі жөніндегі ауқымды ... ... ... ... ... ... және ... жөніндегі ғылыми-зерттеу
базасы енді.
Семей полигоны маңызды стратегиялық объект болды, жарты ғасыр уақытта
456 ядролық және термоядролық жарылыстар жасалды. Ядролық ... ... ... тасталған атом бомбасының қуатынан 2,5 мың есе көп болды
[58, 12 б.]. Қазақстанда, ... ... ... ... ... үшін ... ... бар. Әлемдегі уран қорларының 25% үлесі
біздің ... ... ... ... ... уранды өңдеу
және байыту жөнінде ірі кәсіпорындар орналасқан. Осылайша, КСРО ыдырағаннан
кейін ... ... ... ... ... үшін барлық қажетті ғылыми-
зерттеу, шығару және ... ... ... Бұндай қуат пен әсерлі
потенциалды иелене отыра, одан бас ... ... ... ... қиынға
соқты деп Н. Назарбаев білдірді. Аймақтық ірі держава болу ... ... ... ... боп ... ... ... сақтау
үшін шынайы аргументтер келітірілген болатын. Өзіндік ядролық зонт ... ... ... ... ... ... амбицияларын
тоқтату кепілі болды. Бұл пікірді қостаушылар ... ... ... ... кездегі Қазақстандағы болған қаруланудың сандық және ... орын баса ... ... ... қару ... ... ірі
державаға айналуға мүмкіндік жасайтыны ... ... ... ... ... және ... ... дамуы тарапынан
қарастырғанда да ядролық кешенді сақтау ... ... ... ... ... ... тиісті аргументтер мен көптеген жақтаушылар
тобымен қосталды. ... ... ... ... ... ... ... таңдады. Президент жариялағандай, бұл тарихи қадамды жасай отырып,
мемлекет бірқатар принциптерді негізге ... Бұл ... ... сай ... ең ... ... мүддесіне сай болды.
Қазақстан жерінде елу жылдай сынақтардың өткізілуі халықтың денсаулығы мен
қоршаған ортаға орны толмас зиян ... ... ... ... апатты зонасы 300 мың шаршы километрі алады.
Бұл ... ... ... ... ... ... ойынша,
сәулелендіруге ұшыраған қазақстандықтардың жалпы саны жүз мыңнан астам
адам. ... ... ... біздің балаларымыздың денсаулығын -
біздің болашағымызды да титықтатады. ... ... ... әлі бірнеше ұрпағы өз денсаулықтарынан сезеді. Тек
адамдар ғана зардап шекпейді, онымен бірге жер де зиян ... ... ... ... ... ... ... уланған суға толы көптеген
көлдер пайда болды. Алайда, Нұрсұлтан Назарбаев ... ... ... емес. 1989 жылы Қазақстанда әр түрлі ұлт өкілдерін, әр
түрлі жас пен ... ... ... ... ... жабу ... ... полигондарындағы сынақтарды тоқтату үшін біріктіріп, кең
ауқымдағы “Невада - Семей” ... ... ... [59, 13 ... ... ... отырып, оның қолдауына ие болып, біз ... ... ... ... ... тоқтату жөнінде шешім
қабылдадық, кейіннен ... ... ... статусын жарияладық
деді президент. Ядролық қарусыз статусын таңдау – Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... болатынын түсінгеннің қорытындысы.
Атомдық арсеналды сақтау ондаған жылдар бойы қалыптасқан ... ... ... ... тастағанмен тең болушы еді. Саяси картада
аса қуатты ядролық мемлекеттердің пайда болуы әлемдік ... ... ... еді. Ядролық қарудан бас тарту Қазақстанның
тәуелсіздігінің ... ... ... ... ... сыртқы саяси бағыт
таңдағанын айғақтады. Осы әрекет арқылы халықаралық қауымдастыққа біздің
сыртқы ... ... ... ... бейбітшілік жолын
ұстауымыз, зорлық-зомбылық пен ... ... бос ... ... ... ... бас тарта отырып, тек ... ... ие ... жоқ. ... АҚШ, ... Ұлыбритания,
Франция және Қытай секілді ядролық державалардың ... және ... ... ... ... ие ... ... атап өткендей, бүгіндегі Қазақстанның ядролық қарусыз статусы
– біздің шекарамыздың ... ... ... бейбітшілік аен
қауіпсіздіктің негізі.
Бұл Қазақстан үшін басқа мемлекеттермен жемісті ... ... ... Және де біздің территориямыздағы салдарларын жою саласында
ынтымақтасуды нығайтуды да жөн көріп отырмыз деп ... ... ... Қазақстан негізінде ядролық сынақтардың салдарларын жою
мәселелерін өздігінен шешуде, полигон ... өзі ... ... Он жылда ядролық сынақтардан зардап шеккен ... ... ... миллион теңге жұмсалды: халық ... ... ... ... ... аймақтардың
экологиялық жағдайын қалпына келтіру шаралары. Ал ... ... ... шешу үшін ... ... ... мөлшері 20 млн. долларды ғана ... ... ... мен ... ... ... бағасы 1 млрд.
доллардан асады. Қазақстан үшін осындай жаһандық маңызы бар мәселелерді
жалғыз шешу ... ... ... да ... ... қауіпсіздікті
қамтамасыз ету және бейбітшілікті нығайтуға, біздің мемлекетіміздің ядролық
қарусыз статусының қалыптасуына зор үлесін ... ... ... ... ... ... отырып, Қазақстандағы ядролық
сынақтар ... жою ... ... ... ... білдірді.
Қазақстан ядролық статусынан бас тартса да, ... ... ету ... ... ... ретінде ғана болды.
Соңғы жиырма жыл бойы ядролық қарусыздану және таратпау ... ... ... ... ... ... ... білдіруге мүмкіндік береді. Бүгінде ядролық қаруды ... ... ... ... ... қауіпсіздік
жүйесінде тиімді рөл ойнамайтынын көрмеуге ... ... ... дайындал” мәңгі принцибі жаңа ғасырда даусыз емес.
Сондықтан да қауіпсіздікті қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... Таратпаудың барлық принциптерін
универсализациялау. Ядролық державалар ... ... ... ... ... ... өздерін вертикалды таратуда еш шектемейді. Яғни
келісімшарттар ... жаңа ... ... ... иемденуді шектейді,
ал қазіргі кезде ядролық ... бар ... ... ... ... ... бойы, полигонды жабуға дейін Семей полигонының тарихы
белгісіз болып келді. КСРО әскери-өндірістік ... ... бұл ... ... ... әрбір ядролық сынақтан кейінгі сирек ресми мәліметтен
басқа ол ... ... ашық ... жарияланбады. Тоталитарлық
идеологиясы бар мемлекетте ол уақытта қатаң құпия жағдайында полигондар ... ... ... ... ... ... ядролық сынақтар жөнінде алғаш ... ... ... 1957 жылы
Токиодағы Атомдық және сутегі бомбаларына тыйым салу жөніндегі халықаралық
конференцияда айтты.
Ядролық қаруды сынақтан ... ... ... орны ... ... ... ауруға шалдығудың жалпы санын көбейтті. Республика
Ғылым академиясының 1957-1959 жж ... А.Б. ... ССЯП ... ... ... зерттеулердің
қорытындылары полигонға жақын территориялардың жоғары ... ... және ... мен ... ... ағзаларында
патологиялардың пайда болуын көрсетті. Сол кезде ғалымдар ... ... ... ССР ... ... үндеуінде халыққа түскен ауыртпалықты
жеңілдету үшін ... ... ... ... ... ... компенсация төлеуін және жағдайдың одан әрі ... ... ... ... ... ... Ғылым академиясының экспедициясы 50-жж
ССЯП-на жақын аймақтардағы аурулардың бұқаралық сипат алуы турады абыржыған
академияның президенті ... ... ... белсенділігімен
ұйымдастырылды. Б. Атбачаров, нәтижесінде, “Невада-Семей” қозғалысының бір
комитетін басқарып, оның жұмысына ... ... ... ... ... оның ... ... із қалдырды. “Невада-Семей”
қозғалысының құрылуынан және полигонның ... ... ... алғаннан кейін, ССЯП туралы мәліметтерден құпия режимін алып
тастағаннан кейін ол көптеген фактілерді жеткізе алды [61, 145 ... ... ... ... ... оның ... ... қарады, олар талқыланған мәселеде әскери-
өндірістік кешеннің монополизмі мен диктатурасын жеңе ... ... ... ӘӨК ... ... ... және ... шеккен адамдарға көмек
көрсетуге тиісті ұсыныстарды қабылдауға барынша бөгет жасады. ... бір рет қана ... ... өтінішімен Семей облысының
кейбір аймақтарына атомдық бомбадан зардап шеккендер ... ... ... ... ... ... ... кешенінің қысымымен
бұл қаулы қабылданғаннан ... ... ... ... көмек көрсету
тоқтатылды.
Погондары бар шенеуніктер бұндай қаулыны қабылдау іс жүзінде халықтың
денсаулығына және қоршаған ортаға зиянның бар ... ... ... өз ... ... үлкен саясатын жүргізуге кедергі келтіруші еді.
Сол кезде сынақтарды өткізушілердің өздері бұл қайғының жаһандық деңгейін
түсіне қоймағаны да ... ... біз бір ... ... жоқ: ... ... ... білмеді, халыққа ешкім ескертпеді, оның
үстіне радиациялық қауіпсіздікті қамтамасыз ... ... ... және ... ... ... көшіру туралы ойламады. Сол кезде Кеңес
Одағында мемлекеттік құпия жағдайында сынақ ... ... ... ғалым-академиктер А.Сахаров пен И.Курчатовтың ... ... ... да, ... ... ... ... қатты
және өрескел формада үзіліп тасталып отырды.
Дәлел ретінде 1990 ... ... ... ... ... ... берген интервьюында айтылған әңгімені келтіруге ... жылы Н. ... ... ... ... ... туралы шешім
қабылдағанда, ядрошы-ғалым бұнымен келісуге болмайды деп ... ... ... ... ... бұл шешімінен бас тартуға бел бууын
сұрады. Сахаров айтқандай, Хрущев келіспей ғана қоймай, ... ... ... бұдан былай Хрущевке атомдық ... ... ... және ... ... ... ... жазғанын және сынақтарды
тоқтатуды ұсынғанын әңгімелейді.
Бұған жауап ретінде Хрущев ... ... ... ... ... “Ең ... саясат - бұл күш саясаты. Егер мен Сахаров секілді былжыр
адамдарды ... ... ... ... қаламын” [62, 12 б.]. Тағы бір мысал:
1970 ж., Ғылым академиясында қызмет ете отырып, жас ... ... ... ... ... ... дайындады.
Жоба радиоэкология және топырқатануға қатысы бар ... ... ... ... ... Жер мен ... радиациялық
зақымдаудан қорғауды көздеген Қорғаныс министрлігі бұл идеяны қолдады. 1974
ж. жобаға сәйкес таңбаланған атомдар арнайы лабораториясы ұйымдастырылады.
Алма-Ата ... ... ... ... бұл ... ... пен өсімдіктердің дезактивация тәсілдерін
зерттеу көзделді. Темір бетонды құрылыстар салынды, ... ... ... ... ... бастауға дайын болды. Бұл Қазақстанда
да, Орта Азияда да ... жоқ ... ... ... Алайда жоғарыда
лабораторияны жою, штатын қысқарту және ... ... ... ... ... кенет шешім қабылданды. Р. Ибраев жасырын эксперимент жасай
бастады: уран ... ... ... ол ... ... мен тірі
ағзаларға әсерін зерттей бастады. Медицина қызметкерлеріне радиацияға
байланысты ... ... ... ... ... салынды. Сондықтан
адамдарды радиация туғызған аурудан басқалардың “барлығынан” емдеді [63, 37
б.].
Семейде сол ... ең ... ... ... ... ... ... Ол “№4 бруцеллезге қарсы диспансер” деп ... ... да ... жоқ, ... да көмек көрсеткен жоқ,
радиацияның тірі ағзаларға ... ... оны ... және ... ... деп ... Диспансер клиникасында дәрігерлер адамдардың
сәулелі аурудан қаза болуын бақылады.
Кейін Семей полигонының және Орталықтың ... ... ... ... ... кезде бұл диспансер өз жұмысын жалғастырып келеді,
оның қазіргі атауы: Медицина және экология ғылыми-зерттеу ... ... ... бір бөлігі Мәскеуге жөнелтілсе де, диспансердің мұрағат
материалдарына ... ... ... ... ... ядролық полигоның пайда болу
және өмір сүру тарихы осындай. Ядролық монстр ұзақ ... бойы ... дала ... жер ... құртты, жойқын ететін полигон территориясы
айналасында мекен ететін миллиондаған адамдар денсаулығына ... ... ... ... ... бере ... ... жылдар келгенде
қазақстандық қоғам полигонға ... ... ... ... ... ... Белсенді әрекеттер мезгілі басталды, ақиқат
кезеңі басталды. Республика халқы сынақтарға қарсы шықты, осылайша “Невада-
Семей” қозғалысы ... [64, 8 б.]. Тек ... ... ... белсенді сипат алғанда ядролық полигон туралы ... ... ... ... ... ... сәулелену нәтижесінде бөлінетін радиацияның ... ашық ... ... ... Республиканың Жоғары Кеңесі қолдаған
Қоғамның қуатты тегеурінімен ... ... ... ... ... ... белсенді әрекеттері негізінде кеңестік өкімет ... ... ... ... ... ... ... үлесі: КСРО Жоғары Кеңесінің трибунасынан алғаш болып
бүкіл әлемге ССЯП бар екендігі жөнінде ... КСРО ... КСРО ... ... ... ... өткізуді тоқтатуын талап
етті. 1991 жылдың тамызында ҚР Президенті Н. Назарбаевтың ... ... ... ... ... ... сәйкес аталған облыс территориясында
1949 жылдан бастап ядролық сынақтар өткізілгені туралы баяндалды. Осы ... ... ... ... ... ... 500 ... ядролық
жарылыстар болды.
КСРО мен АҚШ арасындағы стратегиялық әскери паритетті қамтамасыз
еткен ядролық потенциалды құруда Қазақстан өзінің борышын ... ... ... ... ... ... ... сол жарлық бойынша
кеңестік-республикалық ғылыми-зерттеу орталығы ... ... ... ... 1962 жылға дейінгі аралықта өткізілген әуе және жер үсті сынақтардың
зардабын ескере ... ... ... таяу ... ... ... ... зардап шеккен адамдарға өтемақы төлемдердің мөлшері мен
тәртібін анықтады [65, 2 б.]. ССЯП-тан басқа, әр жылдарда республиканың ... ... ... жарылыстар өткізілді.
Қазақстанның Батыс аймақтарында және Атырау ... ... да ... ... төндіреді, ол жерде “Тайсоған”,
“Капустин Яр”, және “Азғыр” полигондары орналасқан.
“Тайсоған” зымыран полигоны Атырау облысының ... ... ... бастап қызмет етті. Қырық жылда сол ... 300 ... ... бөліктері құлады, әрбіреуінің салмағы 5,3
тоннадан асады. Сонымен бірге, топырақтың, өсімдіктердің, су ... және улы ... ... ... ... ... Яр” зымыранды-ядролық полигоны 1949 жылы құрылды. Ол Урдинский
(қазіргі Бөкейорда аймағы) және Жангелдин ... ... ... мың зымыран, әскери техниканың 177 мың түрлері ұшырылды және жарылды. СС-
20 типті 619 зымыран жойылтылды.
Әскери техниканы сынақтан өткізу және жою ... ... 30 ... ... ... заттар бөлінді. “Азғыр” ядролық полигоны Атырау
облысында орналасқан. 12 алаңнан құрылған, ... ... 165 ... ... ... ... ... жж аралығында 17 жерасты ядролық
жарылыстар жасалды. Ядролық ... ... ...... ... ішінде радиоактивті қалдықтарды жер асты тұзды күмбездерде
сақтау технологиясын тексеру. “Азғыр” полигонына жақын ... ... ... туралы хабарсыз болды. Полигонға таяу жерлерде адамдардың
бұқаралық аурулары мен мал індеті байқалды. “Азғыр” полигонда ... су ... ... жер бетіне шығуы ықтимал. Кейбір құзырлы
қызметкерлер “Азғыр” ... ... ... ... ... пайдалануды жөн көріп отыр. Алайда бұны істеу мүлдем болмайды.
Зерттеу нәтижесінде алынған қорытындылар ... және ... ... ... ... ... химиялық ластануын ескере отырып,
Тайсоған”, “Капустин Яр”, және “Азғыр” ... ... ... ... ... ... керек. Қазақстандағы жасалған ядролық
жарылыстардың сандық қуаттылығы Екінші Дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... 45 мың есе көп [66, 81 ... үшін ең ірі мәселе Семей полигоны болып табылады, себебі
оның көлемі 18,5 мың. км. ... ... да ... ... ... ... кейін республика территориясындағы барлық полигондар
Қазақстан юрисдикциясына өтті де, радиоактивті зоналарды ... ... ... ... мен ... ... нақты көріністі
елестетуге мүмкіндік туды.
Осының барлығы радиоактивті мәселелерді шешу үшін жүйелі тәсілдерді
жасауды талап етті. Полигон ... ... ... әлі ... ... ... келеді. Мемлекет үшін транзиттік кезең тарихи игілік
болды, рубикон өткерілді. Өткен ... ... ... ... ... ... шаралар қабылданды. Дегенмен олар
мәселелердің көлеміне, ауқымы мен күрделілігіне сай ... Оған ... ... ... ... мәселені өршітіп, оның шешімін
табуды қиындатты. Экологиялық дағдарыстан шығу үшін Үкімет ... ... ... Осы ... ... миллион гектардан асатын жерлер
пайдаланудан шығарылды, себебі олар адамзатқа ... ... ... қозғалысы мен антиядролық ... ... ... алдында келесі мақсаттар көзделеді: әлеуметтік салдарларынан
арылу үшін толыққанды және ... ... ... ... ... ... ... шеккен халықтың денсаулығын дұрыстау,
радиоактивті қалдықтарды әкелу және көмуге тыйым салу.
Территорияның көп ... ... ... ... және ... ... полигондардағы ядролық сынақ нәтижесінде стратосфераға
радионуклидтердің құлауынан және Кыштымдағы, ... ... және ... факторлар әсерінен радиоактивті заттармен уланған.
Әлемде бұндай ядролық жарылыстардың жоғары тығыздығы бар бірде-бір мемлекет
жоқ. Қазақстан ... ... уран ... ... ... Уран ... ... келесі облыстар жатады: Солтүстіак
Қазақстан, Жамбыл, Алматы және Шығыс Қазақстан облыстары. Бұнда уран ... ... ... ... ... пен топырақта
жиналуы байқалады.
Радиациялық қауіптің көздері болып уран кен орындарындағы жұмыстан
кейінгі белсенділігі ... ... ... кен ... қалдықтары есептеледі. Республикада 20 ... ... ... өндірістік және тұрмыс қалдықтар бар. Соның ішінде, 237 миллион
тонна радиоактивті болып келеді. “Қазатомпром” ҰАК есебі бойынша әр ... ... мың ... уран ... ... ... көму өндіруден он есе
қымбат тұрады.
Ал бізде осы күнге дейін барлық экологиялық міндеттерге сай ... ... ... жоқ, ... ... жою бойынша берік
технологиялар жоқ. Көму мәселесіндегі маңызды орынға утилизация мәселесі
ие. Ресей ... ... ... бас директордың кеңесшісі,
қазақстандық ... ... ... көму туралы консультациялар
беретін Н. Бабаевтың пайымдауынша, ... ... ... қалдықтарды
көмудің қырық сценарийі жасалған, алайда адамзатқа ... ... әлі ... ... жоқ [67, 49 б.].
Мамандардың пікірінше біздің республикамызды тәртіпке келтіру үшін
барлық ... ... алып ... үшін 1 ... ... жыл ... ҰАК ... инвесторлардың төлем ... ... ... ... мен ... ... ... ұсынды. “Казатомпром” ҰАК
бұрынғы басшысы М. ... ... көму ... отыз жыл ... ... доллар көлемінде пайда әкелуі мүмкін. Импортталған жоғары активті
қалдықтардың жалпы ... ... ... мың тоннаны құруы ... ... ... ... ... бұл жобаның
республика халқының денсаулығына қауіпсіз ... ... ... ... ... ... ... территориялардың
экологиясын терең зерттемейінше үзілді-кесілді шешім қабылдауға болмайды.
Біздегі бар көмілген қалдықтарды, ... ... ... ... баға беру ... Қоғамдық үкіметтік
емес ұйымдар, соның ішінде “Невада-Семей” ... ... ... ... ... жеке ... қалыптастыруға құқығы
жоқ мемлекеттік компания айналысу керек деп есептейді. Басқа мемлекеттерден
ядролық қалдықтарды әкелу туралы шешім тек тәуелсіз ... ... ... ... ... ... ... кепіл берілген
жағдайда ғана қабылдануы мүмкін. Қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... ... заңның,
Қазақстан территориясына ядролық қалдықтарды әкелуге тыйым салу ... ... ... ... те, моралды да, ғылыми да негіздер жоқ.
Ядролық шабуыл атомдық қаруды таратудың бір формасы болып табылады,
бұл жаһандық және ... ... ... ... ету ... қаруды таратпау жөніндегі келісімшартының жағымсыз жайтты болып
табылатынын ескерген жөн. Келісімшартта ... ... ... ... ... ... ... кепілдік беру
қарастырылмаған. Бұған қоса, Келісімшарттың ... ... ... ... ... ... да белгілі формада
ескеруіне қарамастан кепілдік ... ұғым ... ... [68, 10 ... ... ядолық қауіпсіздіктің кепілдіктер ... ... және ... ... бір бөлімі болып
есептелмеуінде.
Ядролық гарантиялар БҰҰ резолюцияларында ғана бар, немесе ... ... ... ... ... ол ... қауіпсіздік кепілдіктерін Арнайы келісім негізінде алды.
Кепілдіктердің жоқтығы ядролық қарудың жаңа рөлі ... және ... ... тұрғысынан өте қауіпті. Қазіргі атомдық қару –
бұл 1945 жылғы жай “ескі” құрылға ... бұл ... ... ... түрлі модификациясы бар атомдық және ... ... Ол ... ... және ... ... әр ... формалар мен
қасиеттерге тез арада ие болады. Ядролық ... өзі ... ... мен
кездерде өзін “жақсы” жақтан ғана таныту үшін дайындалуда. Аймақтық
деңгейдегі ... ... ... бөлу кезінде.
Осылайша, ядролық қарудың дамуы қазіргі кезде қалыптасқан халықаралық
қатынастар сипатына сай келетінін байқамау ... ... ... ... ... да, ... ... тәртіпсіз болса да ядролық
қарудың дамуын халықаралық құндылықтар ... ... ... ... ... ... – кіші ... бірінші
атом бомбасы;-қарсылықтың пайда болуы – ... ... ...
сутегі бомбасы;-қатынастардың шиеленісуі – аса қуатты термоядролық ... өмір сүру – ... ... ... ... шегі – ... бомба;-келіссөз процесі – сапаның төмендеуі;-
биполярлықтың төмендеуі – ... ... әлем ... ... ... мининьюктер, ядролық толтыруы бар шоқты қару,
атомдық пенетраторлар, жоғары дыбысты ядролық ... таза ... ... ... ... қарудың қуатын айтарлықтай
төмендетіп, оны “экзотикалық”, “спецификалық” жаққа қарай ... ... ... ... ... ... қарапайым стратегиялық және
тактикалық мәселелерді шешу үшін қолданылатын қарапайым қару ретінде жалған
пікір тудырады.
Ең қауіптісі - оның ... ... ... ... ... ... ... бәсеңдеді. Стратегиялық қару ... ... ... ... бойынша тиімдірек болды. Тактикалық ядролық қару
айтарлықтай модернизацияланып қана ... ... ... ... кеңейтті.
Ядролық қарудың стратегиялық және тактикалық мақсаттары мүмкін ... ... ... ... қарсыласты ядролық статустың бар-жоқтығына
қарамастан “тоталды” немесе “соңғы ескерту” ... ... [69, ... ... ... қарапайым жолмен түсіндіруге болады – ... ... ... ... ... ... қолдануына қарамастан
баллистикалық зымыранмен, зеңбірек оғымен немесе түсірілген ... ... ... ... болған жағдайда қолдану. Ядролық
қаруды қолдану аясы ... ... ... ... ... ... концепциялар бойынша
ядролық қаруды тек мүмкін негізгі қарсыласқа қолдануды қарастырды. Қазіргі
кезде қолдану аясы, кем дегенде, ... рет ... ... ... ... ... болады. Бірінші, бастысы – “әскери” атомды “мүмкін
жауына” қарсы қолдану, ... ... ...... амбициялар
білдіретін немесе ядролық державалар болған, немесе сыртқы шарттардың
өзгеруі кезінде тез ... ... ... жобаларын қалпына келтіре алатын
“үшінші әлемнің” бірқатар мемлекеттері. Бірінші ... ... ... және ... ... ... қолдану қарастырылады: күшті
ескерту соққысын беру немесе ядролық қарумен ... ... ... ... “үшінші әлем” державасымен қақтығыс кезінде тактикалық
ядролық қаруды бір немесе жүйелі түрде қолдану ... ...... қаруды кімнің территориясында орналасқанына қарамастан
мемлекеттік емес ... ... ... ... ... пайда
болады. Экстремистік топ ірі террористикалық акт жасады дерлік.
Егер ... ... ... ... ... деп ... ... қарудың бір түрін пайдаланып қауіптің ұжымдық ... ... ... ... ... ... мүмкін. Мүмкін террористік
қауіптің көзі орналасқан территориясының үкіметін хабардар ... де ... ... ... мүмкін агрессордың ядролық қаруды қолдану немесе
қолданбауы парадигмасына байланысты ... ... ... ... ... жүйесі ядролық қарусыз мемлекеттерді, ең
соңында, барлауды соққысыз жүргізуіне алып ... Осы ... 1990 ... ... ... ... арқылы барлау ретінде қарастыруға болады, яғни
соққы арқылы “шартты қарсыласты” Ирактың мүмкін ... ... ... ... өзі ... ... қақтығыстың эскалациясы
жағдайында оған қарсы атомдық бомбаны қолдануды жоққа шығарған жоқ. ... ... сол ... да қала ... ... ... ... ядролық қауіпсіздіктің бұл
жүйеде маңызды рөлге ие екендігі ескертілді. Қырғи-қабақ ... ... ... ... ... қаруланған қақтығысты тежеудегі басты механизм
ядролық қауіп болды. Қазіргі ... ... қару ... ... ... ету факторы және қорғану концепциясының басты
элементі болуды қойды. Ұлттық қауіпсіздікті нығайтудың жаңа ... ... ... мемлекеттердің мүдделерінің өзара тиімді балансы негізінде
халықаралық, аймақтық, көпжақты қауіпсіздік жүйесін қалыптастыру[70].
Ядролық қауіпсіздіктің ... ... мен ... ... ... рөлі ашылды. Бұл кезеңнің тәжірибесі ядролық қауіпсіздікті
бағалаудағы ... ... ... табылады. “Қырғи-қабақ” соғысы сол
кезеңдегі саяси қатынастардың сипаты болды. Дәл сол ... екі ... ... ... болып, “ядролық қауіп” атты саяси ... ... ... ... бір ... ... ... пайда
болуына себепші болды, екінші жағынан, ядролық ... ... ... ... ... ... ... қауіпсіздік
процесінің іргетасы салынып, қалыптасуы жалғасты.
Ядролық тежеу ... ... АҚШ пен КСРО ... ... ... ... қолданса да, 1996 жылға дейін ресми түрде
қабылданбады.
Қазақстан өзінің қауіпсіздігін ядролық ... ... ... ядролық державалардан және бүкіл әлемдік қауымдастықтан кепілдіктер
алды.
Қазақстанның ядролық статусынан бас тартуы ... және ... ... ... маңызды саяси және тарихи қадам болды.
Сол кездегі ядролық мәселелерді шешу ... ... ... ... ... ... үлгі болды.
Осылайша КСРО-ң қалдырған ядролық мұрасы ... шешу ... ... ... ... үлес қосты. Ядролық қауіпсіздікті
қамтамасыз етуде халықаралық ... ... ... ... ... ... пайдалану және легитимді ұлттық ядролық жүйені
құру ... ... ... ... да ... ... ие болды.
Әлемдегі көптеген мемлекеттердегідей, ... ... ... ... қажеттігі жөнінде саяси элиталық топтардың күресі бар.
Бұл мәселе бойынша қайшылық ... бір ... бұл ... ... және ... ... ... жағынан, қоғамдық
қарсыласу және халықтың радиофобиясы. Сондықтан бұл мәселе ... ... ... қала ... ... ... қалдықтарды әкелу және көму
мәселесі жаһандық сипатқа ие. Ол ... ... мен ... ... ... ... Бұл ... посткеңестік мемлекеттері
үшін экономикалық қиын жағдайға байланысты ерекше болып келеді.
Қазақстанда толық емес ... ... ... және ... ... ядролық материалдардың сақтығы жөнінде қауіп туғызады.
Бір жағынан, атомдық энергетика – бұл азаматтық ... ... ... ... ... ... ... алғашқы жылдарындағы ядролық есеп жүргізу және бақылау
мәселелеріне тиісті деңгейде қарамау ядролық ... ... ... ... тудырды. Алдағы уақытта ядролық және басқа да
радиоактивті материалды өндіру мен өңдеу, есеп жүргізу мен бақылау, ... көму ... ... ... аса көңіл аудару қажет. Ең
алдымен, ядролық материалдардың заңсыз тасымалын жоққа шығаратын ... ... ... ... ету қажет.
Ядролық материалдардың заңсыз трафигі террористік сипаттағы әр түрлі
ұйымдардың пайдалануына әкелуі ықтимал. Сондықтан да тек Қазақстанның емес,
сонымен ... ... да ... ... ... маңызды
аспектісі халықаралық терроризм мәселесі, соның ... ... ... болып есептеледі. Бұл ядролық терроризмді бейтараптандыру және
оның алдын алу бойынша халықаралық тәсілдер жүйесін жасау керек.
Бүгінде ... ... әрі ... ... ... базаның
дамуына, экологиялық мәселелерді шешу және ... ... ... ... ... мәселесі экономика, экология, әлеуметтік
саясатпен ... ... ... ... ... ... ретінде
қала береді. Бұл мәселе, өз кезегінде, саяси шешімдердің қабылдануын ... ... ... қауіпсіздікті сақтау тек жекелеген
мемлекеттің ғана емес сонымен ... ... ... ... ... ... ... кіреді. Соған байланысты әлемдік қауіпсіздікке
негізгі қауіп ретінде осы ғасырдың дерті ... ... ... ... ... осыған байланысты ядролық қауіпсіздікті қамтамасыз ету ... ... ... қауіпсіздікті қамтамасыз етудеге негізгі рөлдердің бірі
қоғамдық-саяси ұйымдарға тиеді. Жоғарыда қоғамдық-саяси ұйымдардың ... мен ... ... ... ... Қоғамдық-саяси
ұйымдар мемлекеттік қауіпсіздік пен даму негіздеріне жауап бере ... бола алуы оның ... ... ... ... ... ... тұрғысынан идеялық дамуға алып келе алады. ... ... мен даму ... бойынша әркелкі болып табылады.
Осындай әркелкілікті жою мақсатында осындай ұйымдардың қызметі мен
дамуғк деген ортақ қасиеттері ... ... мен ... ... ... қоғамдық-саяси ұйымдарды бағалауға жеке өзіндік баға
бере алады. Қазіргі әлемдік жаһандық ядролық қозғалыс негізінен ... пен ... ... ... ... ... алады. Соған орай
ядролық қауіпсіздік осы өлшем негізінде маңызды мәселелер негізіне жата
алады.
Қазіргі таңдағы ... ... ... ... ... ... мен ... негіздерін біріктіретін маңызды
құрылым ретінде саналады, осы құрылымды ... ... ... ... қатарында ядролық қауіпсіздікті қамтамасыз ... ... мен ... ... негіздері жатады, соған байланысты қазіргі
кезең қоғамдық және ... ... ... мен сол ... ... ... деңгейіне сәйкестенеді. Халықаралық қоғамдық-саяси
қозғалыстары қалыптасуы мен ... ... ... ... ... деп атай ... қауісіздік мәселесімен көптеген халықаралық үкіметтік және
үкіметтік емес ұйымдар айналысады, ... ... ... үлесі бар
болғанымен көбіне олар ... ... ... позициясын шығап кете
алмайды. Ал қоғамдық-саяси ұйымдар мемлекет ... ... одан ... де ... ... қамтамасыз етудің ең оңтайлы жолы
екендігі осы ретте басты болып саналады. ... ... ... өзіндік
атқаратын қызметі мен айнласантын мәселелрі бар, оларды ядролық қауіпсіздік
мәселесіне қосатын үлесі ... ... және ... ... мақсаты ядролық
қаупсіздік болып саналады. Соған орай оның негіздері ... пен ... ... жер шары үшін ... сол ... осы тақырып өзінің
өзектілігін дәлелдеп отыр. Ядролық ... ... ... ... негізгі трендтерді анықтау мен оларға көмек көрсетуінде
маңыздылығы аса жоғары. Ядролық ... ... ... жағдайға
байланысты маңызды мәселелерден шет ... және оның орын ... ... ... ... ... ... қоғамдық
пікірдің жоғары дамығандығы мен олардың шынайы ресми сипаттарға сәйкестігі
мен азматтық пікірдің жоғары ... ... ... ... орай ... ... осы мәселелерді қабылдауы міндет сонда
ғана жағдай жаңа қадамға жылжиды, ол өз ... ... ... ... жоққа шығаруда айтарлықтай рөлі бар. Қазіргі таңдағы
әлемдік қауіпсіздік ядролық қауіпсіздіктің маңызды ... және ... ... ... ... тікелей осы негіздер ретінен тарай
алады.
Біздің бүгінгі қоғамға ұсынып отырған маңызды мәселелеріміз тікелей
осыларға бағытталады және ... ... ... ... деп атай ... қауіпсіздік мемлекет дамуының негіздерін тарата алатын және оның
басым тұстарын қабылдай алатын ... ... ... ... ... ... көлемі де өсе түседі, соның нәтижесі ... пен ... ... ... үшін өзінің жеке пайдасы бар.
Ядролық қауіпсіздік кең түрде тараған қамтамасыз ету мен ядролық
қауіпсіздікке ... ... ... ... ... ... ядролық фактор
әрі қарай халықаралық құқықтық базаның дамуына, экологиялық ... және ... ... тығыз байланысты.
Ядролық қауіпсіздік мәселесі ... ... ... ... байланысты болып, ұлттық қауіпсіздіктің бөлігі ... ... Бұл ... өз ... ... шешімдердің қабылдануын талап
етеді.
Кез-келген мемлекет үшін бұл мәселе өзекті болғандықтан ядролық
қауіпсіздік мәселесін көптеген ... ... ... ... және ... ... мен ... негідерді анықтай алатын басты
қажеттілік ... ... ... ... ... бұл аса ... ... да мәселелер шешіле алмайды бұл қоғамдық және басқа да
инстиуттарды ... орай ... алуы мен ... ... табу ... ... табылатындығы анық екендігін көре аламыз.
Мемлекеттегі ядролық ... ... ... мен ... түлі ... және қарастыратын мәселелері бар екендігі анық
осыған орай бұл жағдай оның ... ... ... ... ... негіздері болып табылатын маңызды мәселе ол
басқа ұйымдар мен мекемелердің ... ... ... ... ... ... анықталынады. Қоғамдық және саяси сипаттағы өзгерістер
бұл тек мемлекеттің дамуына деген қажеттілік емес ... ... ... дамуды да жатқыза аламыз.
Осы негіздегі қоғамдық ... ... ... және ... өзгерістерге сәйкестенген өзгерістер жаңашылдықтар мен өзгермелі
мәселерді қамтуға алып келе алады. Қазіргі таңдағы қарастырылып отырған ... ... ... ... мен оның ... ... ескеру
ондағы тарапқа барынша негіздері атауға және маңызды ... ... ... аса жоғары деп есептеуге болады. Қазіргі
ядролық қозғалыстар мен ... ... ... аса ... ... негізінен туындаған салдарларды аса жоғары деп есептей аламыз.
Бүгінгі қоғамдық саяси ... ... ... ... ... мен
мәнділігі аса жоғары деп атай аламыз. Себебі ... ... ... нығайтып дамуға алып келе алады деп атай аламыз.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. Fromm E. Escape from Freedom. - N. Y., 1941.- ... ... W. The Politics of Mass Society. - Glencoe Free ... - р.125.
3. Blumer II. Collective Behavior // Principles of Sociology. - N.
J., 1951.- P. ... ... С. ... ... // ... ... - ... Lipset S. M. Rebellion in the University. -Chicago,1976. -Р.154.
6. Killian Z. M. Social Movements. In: Hanblook of Modern ... Y., ... Freeman Y. (ed.) Social ... in the Sixties and ... ... ... Hegedus Zs. Social Movements and Social Change in ... ... 1989. V. 4. N 1. P. ... Offe.C. New Social ... ... the Boundaries of
Institutional Polities// Social Research. 1985. V. 51. N 3. .
10 Gurney Y. M., Tierney K. Relative ... and Social ... ... Quarterly, 1982. V. 23. N 1. P. 33-47.
11 Lavney I., Mutran E., Strykev S. ... Protest ... Black and White Adults // ASR. 1985. V. 45. P. ... Gurr T. Why Men Rebel. ... ... Killian L. M. Organization, Rationality and Spontaneity in th?
Givil Right Movement // ASR. 1984. V. 49. N 6. P. ... Smelser N. Y. Theory of ... Behanor. N. Y., ... McCarthy I. and laid M. Resource ... and ... a Partial ... 1977. V. 82. P. ... McCarthy I. and laid M. (eds) Social Movements in ... Society. N. ... ... A. Social Conflict and Social ... 1918. Useem M. Protest ... in America. ... ... Wilson Y. Introduction to Social Movements. // N. Y., ... Wood Y., Yackson M. Social ... // Belmont, ... Price M. The Divine L28. ... А. Казахстан в ООН// Казахстан и
мировое ... ... Sztompka P. Social ... ... in statu ... Sociological Bulletin. 1987. N 2. P. 6-26.
23. Ермекен Қ. Демократиялық даму жолы// ... ... ... ... ... Сапарбекұлы О. ЮНЕСКО Қазақстанда өркен жайды// Егемен Қазақстан,-
1998ж.
26. ... Қ.К. ... ... ... ... жыл, 3 ... ... К.А. "Международное публичное право"-М. 2004.с.111.
29. Договор о нераспространении ядерного оружия от 1968 года ... ... по ... ... - ... 1998. - Т. 1. – 253б.
30. Любецкий В. «Эволюция ядерной политики США в 1989-2000 гг.» //
Мировая экономика и ... ... - №9. -2001. ... Н. ... ... ... ретінде қалыптасуы мен
дамуының стратегиясы. - Алматы, 1992. -14
33. Сейсенұлы, Дәулет.Қазақстан - бейбітшілік эпицентрі: Ядролық
қарудан азат ... ... ... қол қойылды// Егемен Қазақстан
34. Назарбаев, Нұрсұлтан Әбішұлы. Бейбітшілік кіндігі.- Алматы:
Атамұра, 2003.-256 б.
35. Құланбай, Ә. ... ...... ... азат ... ... Қазақстан.-2010. - 22 қаңтар. - 2 б.
35. Choi Soung-Ah. “Seoul, ... reaffirm ... on ... nuke stand off” // Korea now. March 6, 2004 ... ... Д.С. Международный контроль за нераспространением
ядерного оружия. Исторические предпосылки ... // ... и ... - ... 2004. - № 10. - 62 ... ... А.К., ... Ю.В. Ядерные катастрофы, их последствия и
перспективы развития атомной энергетики. М. 2002. – 45 б
38.Ликвидация последствий ... ... ... с выбросом
радиоактивных отходов: Обзор. М. 2002. – 81 б.
39. Международное атомное право. - М., 2007. – 314 ... ... А.З. ... и ... ... ... ... основы обеспечения // Юриспруденция. - М.; Изд-во
РГГУ, 2003. - № 3. - 17 б.
41. ... А.З. ... и ... ... ... ... ... обеспечения // Юриспруденция. - М.; Изд-во
РГГУ, 2003. - № 3. - 12 б.
42. ... А.И., ... А.И., ... Е.С. ... ... ... М., 2000. ... б.].
43. Колтышев М.С. Об органах государственного ... ... ... и ... ... ... ... атомной энергии. – М., Спутник. – 2006. – 190 ... ... Р.М. ... ... в ... ядерном
праве. (К Договору о всеобъемлющем запрещении ядерных испытаний от 10/IX
1996 г.) // ... ... ... ... - М.; ... 2000. - № 2. – 176 б.
45. ... Р.М. ... ... в международном ядерном
праве. (К Договору о всеобъемлющем ... ... ... от ... г.) // ... журнал международного права. - М.; ... 2000. - № 2. – 1848 ... ... промышленных аварий,
связанных с выбросом радиоактивных ... ... М. 2002. – 90 ... Г. И. ... ... ... - М.: ... 2000. –
171 б.
47. Невейницын С.В. ... ... ... ... безопасности при использовании атомной энергии. Дис. … канд.
юрид. ... – М., ун-т МВД ... – 2003. – 17 ... Любецкий В. «Эволюция ядерной политики США в 1989-2000 гг.» ... ... и ... ... - №9. -2001. ... Лукашук И.И. Право международной ответственности // Российский
ежегодник международного права. 2003. – 238 ... ... А.И. ... сотрудничество в обеспечении
экологической безопасности в ... ... ... ... ...
М., ун-т МВД России. 2005. – 8 б
51. Васина А.И. ... ... в ... ... в ... мирного использования атомной энергии. –
М., ун-т МВД России. 2005. – 11 б.
52. Невейницын С.В. ... ... ... ... ... при ... ... энергии. Дис. канд.
юрид. наук. – М., ун-т МВД России. – 2003. – 92 ...   ... С.И. О ... ... ... политики РК //
Актуальные проблемы ... ... ... сборник
научных трудов. – Алматы, 1998. - С.49-52.
54. Абенов Е.М., Арынов Е.М. Стратегия в области внешней безопасности
и оборонная политика РК // ... 1997. № 10. С. ... к ... будущему. // Мысль, 2007, –№ 5 – С.41-45.
56.    Лаумулин М.Т. Проблемы современной ... ... ... ... ... ... Н.А. В потоке истории. - Алматы: «Атамура», ... Н.А. ... - 2030. ... президента страны
народу Казахстана. – Алматы, 1997 – 26 ... ... Н.А. ... ... ... Казахстанская правда, 2006- 30 декабря. – С.2-3
60.      Новейшая история Казахстана: Сборник ...... ... – Т.1.- 320 с.
61.      Полигоны в Казахстане – боль ... ... 2008 -№ 2 ... ... У. Оценивая опасность ядерных хищений из государств
бывшего Советского Союза // Ядерный контроль- 1996 № 13 ... ... Т.Н. ... ...... 2002- № 5.23-25б.
64.      Токаев К. Свет и ...... 2007 – 571 ... ... Ш.Т., ... Ж.С. ... ... центр
РК: военное наследие и ... ... // ... на международной
конференции «XXI век – ... ... ... от ... ... ... 11-12б.
66.      Назарбаев Н.А. Эпицентр мира. – Астана: Елорда, 2001.- 294
с.
67.      ... А. ... ... ... ... Казахстан // Аналитик. 2004,№ 4- 10-16б.
68.      Ашимбаев М. К ... ... ... региональной
безопасности // Аналитик. 2001,- № 1- 6-8б.
69.      Абдулпатаев С.И. Первые шаги казахстанской дипломатии //
Акикат.1995 - №3.- 25-32б.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 103 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жаһандану процесі және оның Қазақстанға ықпалы58 бет
Қоғамдық қауіпсіздікке қарсы жасалған қылмыстар үшін қылмыстық жауаптылық мәселелері44 бет
Ғылыми білім және ғылыми революциялар8 бет
PR-дың әлемдік ірі спорт бәсекелерінде алатын орны60 бет
«Абай жолы» эпопеясындағы кездесетін салт-дәстүрлердің қазақ әдебиетінде алатын орны4 бет
«Ядролық дәуірдегі геосаясат»5 бет
Ірі қара шаруашылығының халық шараушылығында алатын орыны7 бет
Іс қағаздарының қоғамда алатын орны9 бет
Істерді алқалы түрде қарау принципінің сот қызметін ұйымдастыру принциптерінің арасында алатын орны мен мәні55 бет
Абай Құнанбаевтың Қазақстан тарихында алатын орны9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь