Балама аударма және оның түрлері мен деңгейлері

1. Кіріспе
2. Негізгі бөлім
• Балама аударма туралы жалпы түсінік
• Балама аударманың бірінші типінің сипаттамасы
• Балама аударманың екінші типінің сипаттамасы
• Аударма кезінде ахуалдың (ситуация) суреттеу тәсілдерінің өзгеру себептері
• Балама аударманың үшінші типінің сипаттамасы
• Балама аударманың үшінші типінің аудару кезіндегі симантикалық өзгешеліктері
• Аударма кезінде баламаны жеткізу тәсілдерінің функционалды.ситуациялық рөлі
3. Қорытынды
4. Қолданылған әдебиеттер тізімі
Аударма – көне де жаңа өнер. Аударма адамдардың көп заманға созылған аударма тарихында тілі өзге басқа адамдар қауымын түсінудің құралы, олармен қарым-қатынас жасаудың дәнекері болмақ.
Аударма теориясы мен тәжірибесі пәнінің міндеті – шығарманың түп-нұсқасы мен аудармасының арасындағы ара-қатынастарының заңдылықтарындағы ізін табу, аударманың жеке элементтерін барлап, байқаудан туған тұжырым қағидалардығылыми негізге сүйеніп қорытындылау және аударма тәжірибесіне көмек көрсететін аудармашыға керек мәжені белгілеу.
Аударма термин тәжірибесінің негізгі зерттейтін нысаны түпнұсқа мен аударма арасындағы ара-қатынас және оны пайдалану мен қорытындылауды керек ететін нақты жағдайларға көшкен формалардың айырмашылығы.
Аударма жұмысы қазір біздің өмірімізде үлкен орын алды. Тіл дамуындағы процестің барысында аударма қызметінің атқаратын рөлі зор. Қай халықты тексеріп қарасақ та, ол өзінің мәдени, рухани байлығын ең алдымен екі негізден алып дамытып отырған. Бірі өзінің ішкі мүмкіндіктері болса, екіншісі – өзге жұрттың байлығына иек арту. Өзге тілдің рухани дүниесімен сусындай отырып, өз мәдениетін өркендете, өз мәдениетін дамытқан халық қашан да басқа елдің ғылым-білімінүйренуге ұмтылады. Осындай игі істің жандануында аударманың айрықша қызмет атқаратындығы мәлім. Халқымыздың аудармасы халықтар достығының дәнекері деп аялауында көп мәні бар. Егер біз дүниежүзілік халықты біріне ортақ неше-алуан әдеби, мәдени, тарихи, мұраларды тізіп, санап, оқып шыға алатын халде болсақ, ол тек аударманың арқасы. Аударма қай заман, қай кезең болмасынқоғам өмірінің ілгері жылжи дамуына қайтқысыз қызмет етіп келеді. Қазіргі кезде аударманың көбейгені соншалық тек орыс тілінен қазақ тіліне аударылған шығармалар тізімін атап шығудың өзі де оңайға түспейді.
        
        БАЛАМА АУДАРМА ЖӘНЕ ОНЫҢ ТҮРЛЕРІ МЕН ДЕҢГЕЙЛЕРІ
Мазмұны:
1. Кіріспе
2. Негізгі бөлім
• Балама аударма туралы жалпы түсінік
• Балама аударманың бірінші ... ... ... ... ... ... сипаттамасы
• Аударма кезінде ахуалдың (ситуация) суреттеу тәсілдерінің өзгеру
себептері
• Балама аударманың үшінші типінің сипаттамасы
• Балама аударманың үшінші ... ... ... ... ... ... ... жеткізу тәсілдерінің функционалды-
ситуациялық рөлі
3. Қорытынды
4. Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Аударма – көне де жаңа ... ... ... көп заманға созылған
аударма тарихында тілі өзге басқа адамдар қауымын түсінудің құралы, олармен
қарым-қатынас жасаудың дәнекері болмақ.
Аударма теориясы мен ... ... ...... ... мен аудармасының арасындағы ара-қатынастарының заңдылықтарындағы
ізін табу, аударманың жеке элементтерін барлап, ... ... ... ... ... қорытындылау және аударма тәжірибесіне
көмек көрсететін аудармашыға керек мәжені белгілеу.
Аударма термин тәжірибесінің ... ... ... түпнұсқа мен
аударма арасындағы ара-қатынас және оны пайдалану мен қорытындылауды керек
ететін нақты жағдайларға көшкен формалардың айырмашылығы.
Аударма жұмысы ... ... ... ... орын ... ... процестің барысында аударма қызметінің атқаратын рөлі зор. Қай
халықты тексеріп қарасақ та, ол өзінің ... ... ... ең ... ... алып ... отырған. Бірі өзінің ішкі мүмкіндіктері болса,
екіншісі – өзге жұрттың байлығына иек арту. Өзге ... ... ... ... өз мәдениетін өркендете, өз мәдениетін дамытқан ... да ... ... ғылым-білімінүйренуге ұмтылады. Осындай игі ... ... ... қызмет атқаратындығы мәлім. Халқымыздың
аудармасы халықтар достығының дәнекері деп аялауында көп мәні бар. Егер ... ... ... ... ... ... ... тарихи,
мұраларды тізіп, санап, оқып шыға алатын халде болсақ, ол тек ... ... қай ... қай кезең болмасынқоғам өмірінің ілгері жылжи
дамуына қайтқысыз қызмет етіп ... ... ... ... көбейгені
соншалық тек орыс тілінен қазақ тіліне аударылған ... ... ... өзі де ... ... Ол ... ғылыми пәнге айналды. Ғылыми
әдебиетте аударма жайында алған ... ... С. ... ... ... не?
Аударма дегеніміз бір тілде ауызша айтылған ой-пікірді, болмаса
жазылған мәтінді тыңдаушыға, оқушыға екінші ... яғни оның ана ... етіп ... Бір ... ... ... аударылып жазылған немесе
баспадан басылып шыққан барлық әдеби және жазба еңбек аударма туынды ... ... ... ... егіз ... сыңары, бұлар екі ел сөз
өнерінің ... ... ... ... ... ... ... біршама зерттелген. Арнайы аударма мәселесіне арналған М. Ауезов,
З. Ахметов, С. Талжанов, Ә. Сатыбалдиев, Н. ... Қ. ... ... ... ... туралы жалпы түсінік
Аудармашының ең басты мақсаттарының бірі түпнұсқаның берілгенін
максималді түрде ... ... ... ... демек түпнұсқа мен
аударманың берілгенінің фактті түрде ортақ болуы маңызды.
Аударманың ... ... ... ... ... айыра алу қажет және екі ... ... ... максималды
ортақтығы білінетіндей қылып ... мен ... ... ... ... алу ... Балама аударманың шегі – аудару кезінде
мүмкін максималді лингвистикалық берілгеннің сақтау ... ... ... ... түпнұсқаға деген мағыналық жақындық әр түрлі ... ... ... ... ... және ПЯ ... ... мәтіннің әр қилы тілде
аударылғанының мәтіндегі түпнұсқадан айырмашылығы аса ... ... ... ... ... ... ... мағынасы мен берілгенін
сақтауда (демек, сондай-ақ жоғалтуында) негізделеді. Мәттіннің қай ... яғни ... ... ... ... ... ... дәрежелері анықталады. Балама аударманың кез-келген ... ... ... етіледі.
Кез-келген мәтін белгілі бір коммуникативтік қызмет функцияларын
атқарады. Ол кез-келген нәрсе болуы мүмкін: белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... орнату,
рецептордан кез-келген іс-әрекет ен реакцияны талап етеді және т.б.
Үрдіс кезіндегі осы сияқты ... ... ... ... ... ... мен оның тілдік бейнелеуін анықтайды. Соған
мысал ретінде мына тілдік бөліктерді салыстырып ... ... ... ... «Мен ... сондай жақсы көремін!», «Өтінем, ... ... «Мен не ... ... ... ба?». Осы ... әр ... сөздер мен структуралардың және ... ... ... ... ... ... болады, ол, яғни: факттің
анықталуы (көрсетілуі), экспрессия, түрткінің болуы, ... ... ... ... ... немесе бірсәтті коммуникативтік
функцияны атқара ...... ... ... бір ... ... бола алады – дегенмен ол өзінің коммуникациясын жоғалтып
алмай , демек сөздік коммуникацияның ... ... бола ... ... ... ... (коммуникация мақсаты) бола алмайды.
Мәтіннің берілгенінің бір ... ... ... ... ... мәтіннің функциясы оның коммуникация мақсатын
құрайды. Олар ... ... ... немесе ауыспалы) мағынамен
бейнеленеді, ол мәтінде ... ... ... ... сөздік айтылудың
мвғыналық бүтінін бейнелейді.
Осындай мағынаны құрастыру үрдісіне жеке тілдік бірліктер тікелей
өз мағыналары арқылы қатысады, сөйте ... ... ... ... құрайды және осы арқылы мағынаны толығымен білдіреді. Сөзді
қабылдай отырып Рецептор тілдік ... ... мен ... ... ... ... қана ... сонымен қатар берілгеннен белгілі
бір нәтиже шығарып, одан ... көзі ... ... ... ие
болу және оның не үшін істелгенін, не айтқысы келетінін түсіну керек.
Балама аударманың бірінші ... ... ... ... типі – түпнұсқаның коммуникация
мақсатынын тұратын бөлігін сақтауды талап етеді.
1. May be there is some ... between us that ... mix. ... ... ... де болады.
2. That’s the pretty thing to say. – ... ... ... ең ... ... ... ең ... ауыспалы мағынаны жеткізу . Бұл жерде коммуникативтік әсерлік
өзгешелік тек өзіне тән ... ... ... қатынастар химиялық
элементтер қатынасына ұқсатуы арқасында беріліп тұр. ... ... ... ... ПЯ үшін ... деп ... сөйтіп
аудару кезінде басқа сөздермен, ... ... ... керекті
коммуникативті әсерді сақтай отырып аударылған. Бұл мысалда коммуникация
мақсаты астарлы ... беру ... Бұл ... ... ... ... химиялық элементтер арасындағы өзара әрекеттерге
теңелуімен ерекшеленеді. ... ... ... ... өте ... ... өз ... сәйкес баламаны қолданады.
2-мысалда коммуникацияның мақсаты алдындағы сөзге риза ... ... ... ... отыр . Аударғанда бұл сөзді жеткізу үшін
аудармашы қазақ тіліндегі (орыс тіліндегі) тұрақты, ... ... ... ... ... оның тілдік құралы ... сай ... Бұл ... ... мақсаты ретінде
сөйлеушінің эмоциясын беруге бағытталады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... қолданды.
Берілген мысалдарда көріп отырғандай коммуникацияның мақсаты
түпнұсқаның мағынасын жалпы ... ... ... және оның коммуникативтік
әрекеттегі рөлін толығымен анықтап, жеткізе алу.
Бұл типтің түпнұсқасы мен аудармасына төмендегідей ... ... ... ... мен ... құрылымның сәйкес келмеуі;
2. түпнұсқа мен аударманың лексикасы мен синтаксистік трансформация ... ... ... ... ... мен аударма арасында шынайы немесе тікелей байланыстардың
болмауы, яғни бұл бір ... ... ... нақты көрсетпейді;
4. түпнұсқа мен аударма мазмұнының ортақ болмауы.
Сөйте отырып осы балама аударма типінде түпнұсқадан мүлдем ... ... ... ... Бұл ... ... бүкіл хабарламаға, тіпті
түпнұсқада бір немесе бірнеше тура және жанама сәйкестік ... ... ... ... осы ... мына сөйлемді де жатқызуға болады:
She lifted her nose up in the air – Ол оған сын ... ... ... осы ... ... ... әр түрлі.
Осындай дәрежедегі эквиваленттің аудару берілгеннің мәтінін толық
та, бөлшектеп жеткізе алмағандығы және ... ... бұл ... ... дұрыс емес (қате) шешімге келуіне, оның мүлдем басқа
ассицацияларды алып келуіне әкеп ... ... және ол ... ... не ... келетінін түсінбеуі мүмкін. Сондықтан осындай
аудару тәсілі қолданылады.
«A rolling stone gathers no moss» –деген ағылшын ... ... ... ... ... ... тас, мүк ... – деп
аударсақ болады. Дегенмен, сөзбе-сөз аударсақ қабылдаушы Рецептор ... шын ... ... ... Ол үшін ... (жағдай, әрекет)
түсініксіз болуы мүмкін, бұл мүктің бар-жоғы жақсы ма әлде жаман ба. ... ... үшін бұл ... мүк ... ... ... ... түсінікті, демек оның болмауы олар үшін жаман құбылыс. Сөйтіп
ағылшын мақалында әр жерді кезіп ... үйде ... ... жина ... берілген. Демек, қазақ тіліне аударғанда бұл ... ... сай және ... мен ... жағынан жақын келетін
мақалды табу керек. Осыған қазақтың «Өзге елде сұлтан болғанша өз ... бол» ... ... ... ... ... ... қабылдаушысы (рецептор) үшін «мүк»(moss) ... ... Ал оның ... жаманшылықты білдіреді. Сондықтан да
ағылшын тіліндегі мақал бойынша ел, дүние ... ... үйде ... білдіреді.
Балама аударманың екінші типінің сипаттамасы
Балама аударманың екінші типінде ... мен ... ... тек ... ... мақсатымен ғана емес, сонымен ... ... ... ... береді. Балама аударманың екінші
типінде түпнұсқа мен аударманың жалпы мазмұны бірдей ... ... ... ... ... ... ахуалды береді. Жағдай дегеніміз –
берілгендегі объектілер мен олардың арасындағы жиынтықты айтамыз. ... ... бір ... туралы мәліметке ие және белгілі бір нақты немесе
ойлап шығарылған жағдайды ... ... ... функциясы
ситуативтік-бағыттық хабарсыз жүргізіле алмайды. Біркелкі ештеңе туралы
емес ... ... де ... ... ой да ой нәрсесіз болма алмайды.
Екінші типтегі түпнұсқаның берілгенінің бірінші типтегі тек ... ... ... ... ... ... ... толық жеткізілуі емес. Бұл типтегі аударма бірдей ситуацияға
бағыт бере ... оның ... ... ... ... ... ... (жағдай) өзімен күрделі құбылысты
көрсетеді және оны бейнелеу аса күрделі ... ... ... Әр ... ... бір ситуацияны оның бөлек нышандары арқылы суреттеледі.
Бір ғана ситуация оның белгілі бір ерекшеліктеріне ие бола ... ... ... ... ... Осының арасында ситуацмя әр түрлі
тұрғыда суреттеу мүмкіншілігі пайда болады. Сол арқылы тілде ... ... ... ... ол ... ... ... сәйкес
келмесе де Рецептормен синонимдес сөздер ретінде қабылданады.
Соған байланысты сол ... ... ... ... және ... тәсілін айыру керектігі туындайды, яғни хабарлаудың берілгенінің
бөлігіситуация әсеріне ... сол ... ... алатын.
Тілге ие болушылар ситуацияны түрлі тәсілмен, яғни басқа сөздермен жеткізсе
де оның ұқсастығын байқай алады. Ал бұл әр ... ... ... ... бар ... және сол ... жеткізу үшін қандай тәсілдер
мен онда не туралы айтылғаны туралы хабарлама береді.
Жағдай мен жеткізу ... ... ... тіл аралық байланысты, ой қабілетін және нақты ... ... ... орай ... ... ... өзі ... белгілері емес, тек олардың хабарлама мен мәліметтер арқылы берілген
ойлық белгілері екені ... ... ... бір ... ... Таңдалған белгілердің мінезі мен мәліметтік іштіқ құралы ... ... ... ... Белгілі бір нақты жағдайдың
белгілері түсінікті жалпылама категория арқылы көрсетіледі. Мысалы, ... ... ... ... ... ... «күй», «қабылдау», «активті әрекет»
түсініктеріболуы мүмкін. «Үстел үстінде кітап жатыр» ... «Мен ... ... ... тұрмын» (қабылдау) немесе «Ол кітапты үстел үстіне
қойды» (активті әрекет) деп ... ... ... ... ... басқа мысалдар бола алады: «Ол бұл жерге ... «Ол бұл ... ... (тұрақты жағдай), «Мен оны бұл жерде
көрмеймін» (қабылдау), «Оны бұл жерге шақырмайды» (активті әрекет).
Берілген типтің жағдайының ... оның ... ... Оның ... ... коммуникаттаушылардың
экстролингвистикалық тәжірибесімен ерекшеленеді. Реалды түрдегі тәжірибеден
бізге адамды белгілі бір ... көру үшін ол ... ... ... Мына ... ... ... берілсе де бір мағына береді. «Ол
онда болмайды десек те болады» және «Біз оны сол ... тым ... ... бұл сөйлемдерде симантикалық ұқсастықтар мүлдем жоқ.
Соған байланысты осындай сөйлемдердің ұқсастығын ... ... өтіп те ...... таң ... ешқайда шықпайды – Ол жалғыз болғанды ұнатады
Ол жақсы сақталыпты – Ол өз жасынын жас көрінеді
Біз бұндай істермен айналыспаймыз – Бұл ... ... ... ... әр ... ... сөйлемдерге әр түрлі логикалық
, ең бастысы себеп-салдық байланыстар пайда болады.
Жағдай ... ... ... бір жағдайдағы шындықты белгілі
бір тәсілдер арқылы суреттеу. Демек жағдайды суреттеу тәсілдері дегеніміз
сөйлемдегі жағдайдың ... және оны ... ... ... ... ... типіне түпнұса мен аударма мәтінінің
жағдайын әр ... ... ... ... тән. ... ... ... мәтін бұл жерде әмбебеаптық тіл аралық ... ... түрі ... ... ара-қатынасушылар әр түрлі тілдік тәсілмен берілген
белгілі бір жағдайды ... ... ... алады, сөйте отырып
Аудармашылар да бір сөйлемді рецепторға түсінікті болу үшін осындай
аудару тәсілін қолданады.
Балама аударманың екінші типіндегі ... да ... ... ... ... жоқ, ол ... берілу жолдарын ғана қарастырады
Осындай типке арналған бірнеше мысалдарды қарастырайық:
He answered the telephone –
Ол тұтқаны көтерді (алды)
You are not fit to be in a boat ... ... ... ... see one bear, you have seen them all –
Барлық аюлар бір-біріне ұқсайды
Бұл мысалдардағы әртілдік сөйлемдер, оның ішіндегі көптеген сөздер
мен ... ... ... ... ... ... бұл ... түпнұсқа мен аударма арасында бірінші типке қарағанда берілгенінің
жалпылама түсінігі көбірек сақталған.
Мысалдарды салыстырып көрелік:
That’s the pretty thing to say – ... ... answered the ... – Ол тұтқаны алды
Бірінші мысалда мүлдем бөлек нәрелер туралы айтылған, олардың
арасында ешбір реали ... ... ... ... Бұл ... ... аударманың жалпыламасы оның сөйлемдерінің эмоцияға ... ... ... ... ... ... ... екінші мысалда түпнұсқа мен аударманың тілдік құралдары әр түрлі
болса да, фактті түрде бірдей әрекетті көрсетеді, ... ... ... ... ... мүмкін емес. Екі мәтінде де сөз әр түрлі нәрсе
туралы айтылған, дегенмен «бір ... ... ... мысалдар туралы халықта
«әр түрлі сөз ... бір ... ... деп ... Бір ... ... құбылысты көрсетеді. Екі мәтінде де әр ... ... де бір ... ... ... типтің түпнұсқасы мен аудармасына мыналар тән:
1. лексикалық құрамы мен синтаксисі сәйкес келмейді;
2. аударма мен ... ... мен ... ... жағынан
байланыспаған;
3. коммуникация мақсаты сақталған;
4. бірдей жағдайдың ұқсастығы жөнінде сақталған лексикалық тура,
нақты, реалды ... ... ... ... ол екі
жағдайда да бір нәрсе жөнінде айтылғаны туралы көз ... ... ... ... ... көптігі кейбір тілде
белгілі бір жағдайға байланысты айтылатын сөз нақты аударылмай, тек ... ... ... ... “We locked the door to keep
thieves out” деп айтса, орыс ... ... ... бұл ... «Есікті
ұрылар сыртта жүру үшін жабамын» деп сөзбе-сөз аударатын болсақ дұрыс
болмайды, бұл сөйлем ... ... емес ... ... ... бірақ «Біз
есікті ұрылар кірмеу үшін кілтейміз» десек, дұрыс аударамыз. Бір ... ... ... “I am the last man to do it” деп айтса,
оны қазақ ... қате ... «Бір ... ... ... соңғы адам» деп
аударылуы мүмкін. Ал аударған кезде бұл жағдайды басқа жолмен «Не болса ... бұны ... деп ... ... ... ... ағылшын тілінен
аударуға келмейтін тағы ... ... ... ... «Give ... any time», «He came off a poor second» және тағы ... ... қойылып аударылатын кейбір балама түрлерінің
керектігі тілдегі жағдайға байланысты бір сөзді қайта-қайта қолданғанына ... ... ... ... ... сөздер стандартты (бірқалыпты)
сөздік формаларда, алдын-ала болжау жазбаларында, ... ... ... ... және тағы басқаларда қолданады. Телефонға
шаырып жіберу туралы өтінішті естіген қазақ «кім ... ... ... деп ... ... «who shell I say is calling?» дейді.
Есіктің кай жаққа ашылып-жабылатыны туралы көрсету үшін ... ... ... деп ... қазақша «өзіңе қарай» немесе «өзіңнен кері» ... Жаңа ... ... ... ... жүзінде әр түрлі жағдаймен
алдын-ала болжауға болады, бірақ жазғанда міндетті түрде «бояулы, байқа!»
делінсе, ... “wet paint” деп ... ... ... ... тек ПЯ ... бір ғана ... болса, аудару түрінің ... ... ... ... ... арқылы аударылады, сонымен қатар берілгендегі
аудару жүйесі алдын-ала болжанып, жоспарланып қояды. Әрине, берілген ... да ... ... де ... ... жүйе болуы мүмкін, бірақ
бұл тек екі сөйлемнің суреттеу тәсілдері бір-біріне ... ... ... Көп жағдайда міндетті түрдегі немесе жөндік суреттеудің ... ... ... ... сәйкес болады, ол
аудамадағы баламаның екінші типін тұрақтандырады. ... ... пен ... ... ... тәсілдері:
Stop! I have a gun! (R. Bradbury)
Тоқта! Атамын!
Reduction on taking a quantity. (J. Galsworthy)
Көтермелеп алатындарға жеңілдік.
Peter’s face muscles tightened. (A. ... ... ... left the ship on Tuesday. (J.K. ... ... ... күні ... a better man than she is, better man than I’ve ever met, to ... with being ... to me! (S. ... ... ... адам әлі ... ... жоқ!
Жағдайжа суреттелген бейнелерден бас тарту, яғни эквиваленттік
аударманың екінші типінен гөрі бірінші ... ... ... ... ... ... алмауына, коммуникация мақсатын жеткізе
алмауда қолданылады. Мысалы, Дж. Брэйнның ... ... ... ... ... ... ... бейнесін сұмпайылықпен
суреттеп, әсіресе оның “the face behind the request on Forces ... ... ... үшін ... ... ... мәлімдеме
жіберетін адамның бетіне» ұқсастығын айтады. Осындай бейнелеу орыс немесе
қазақ оқырманына жек көрініштік мінездеме ... ... ... (Т. ... мен Т. ... ... мүлдем басқа
тәсілмен жеткізген: «мұндай беттерді тек плакаттардан көресіз»–«такие ... на ... ... ... ... ... ... үшін,
мысалдың басқа белгілерінен әлдеқайда түсінікті болуы мүмкін. ... көп ... ... ... ... бес мың ... нан мен екі ... тамақтандырғаны туралы хикая белгілі, бірақ ... ... осы ... ... ... емес ... түсініксіз болуы
мүмкін. Мысалы:
They found him over tea and one of these fishes which cover the ... when eaten and explain the miracle of the seven baskets full. ... ... ... ... бір ... тарихы мен мәдениетіне
байланысты болып келеді. Соған мысал ретінде, орыс ... ... ...... ... ... (The Battle of the Seven Days)
ретінде, ...... ... (The man of ... ... ... герцог» (The Iron Duke), ал ... ... ... Land of Cakes) ... белгісіз.
Әсіресе маңызды болып бір тілдік коллектив Рецепторына жағдай белгілі
бір көмекші, қосалқы ассоциацияларды алып келу, ... ... ... ... бір ... ... мен қорытындыларға жетеді. Басқаша
айтқанда әр түрлі жағдайлар осы ... ... ... ... ... үшін ... ... беретін маңызды мағынаға ие. Бәрімізге де
белгілі, бір халықта бас изеу ... ... ал ... ... ... бұл ым ... әр халықта өзінше
түсініледі.
Біреудің машинамен ... оң ... ... ... ... ағылшын
Рецепторы үшін ережелердің бұзылуы туралы айтады, және оң жақ қозғалысты
мемлекет үшін егде ... ... ... ... жақсы белгілі, бірақ басқаларға белгісіз
белгілі бір ассоциациялар халге ... ... ... әдеби
шығармаларда тұрырақталынады.. Орысша немесе ... ... ... Сэр Галахэдпен салыстырмайды, ал ағылшындық үшін Король
Артурдың Домалақ үстелінің бұл ... ... ... ... үшін көп ... ... ... He rolled over and set
up, rubbing his eyes. “What time is it?” ... noon,” his ... “You been playing Sir ... ... ... ... Рецептор оған белгілі сияқты
жағдайдағы мәліметтің берілгенін ... ... ... ... ... ... of those who eat mutton four times a week. (J. ... Рецепторынан қарағанда (Англияда қой еті ең ... ет) ... ... ... қой етін төрт рет жейді екен деген мәлімет ол
адам туралы қандай да бір ... ... ... орны туралы шешімге
келмеуіне бірдей болып ... ... ... ... ... оның ... ерекшеліктер түріне ие, ол әр ... ... ... ... ... Мұндай ерекшеліктер түпнұсқаның бір бөлігінің
берілгенін жеткізуде эквиваленттік құлыққа ... ... ... екінші типінде түпнұсқа мен аударманың жалпы мазмұны бірдей
коммуникацияны ғана бермейді, ... ... ... ... ... береді. Ахуал деп объектілер мен олардың арасындағы жиынтықты
айтамыз. Балама аударманың екінші типіне ... мен ... ... (ұқсастық) жатады. Яғни кез-келген бір ғана ситуацияны әр
түрлі тұрғыда бейнелеу.
Балама аударманың үшінші типінің ... ... ... ... мына ... ... ... жуғаннан менің көңіл-күйім түседі.
Scrubbing makes me bad tempered.
Лондондағы былтырғы қыс суық ... sow a cold winter last ... сіз үшін ... ... ... will not be good for ... бұл типіне мынандай ерекшеліктер тән:
1. лексикалық құрамы мен ... ... жоқ ... ... мен ... ... байланыстыра алмау;
3. аудармада түпнұсқадағы коммуникацияның сақталуы;
4. ситуацияның және ситуацияны ... ... ... ... ... біз ... бейнелеу тәсілдері»деп
атаған бір бөлігін сақтау.
Негіздің түсіну жалпыламасы ... мен ... ... ... белгісіне көрсету арқылы суреттелетінін білдіреді.
Жағдайды бейнелеу тәсілдерінің сақталуын сол ... ... ал ... ... ... ... ... жеткізіледі.
Мұндай жағдайлардағы түпнұсқа мен аударманың берілгендерінің қарым-
қатынастары ұқсас ... ... ... ... ... ... , бағындыру, айқастыру, контродикция
(формалды логиканың заңын бұзатын қарама-қарсы ... ... ... болуы толықтауышты көрініс түпнұсқамен жалпылама түсінігінің
көп болуымен жлғарғылардан ерекшелінеді. Негізгі ... ... ... ... ... ол кезде түпнұсқа мен аударманың
жағдайын суреттеуде бірдей нышандар қолданылады. Егер де ... ... ... ... ... не үшін хабарланады» және «онда не
туралы айтылады» деген сұрақтарға жауап берілсе, бұл ... ... ... ... ... та пайда болады, демек бейнелеу жағдайының қай
жағы болса да коммуникация объектін бейнелейді.
Жағдайдың бейнеленуінің бір ғана ... әр ... ... (варьирование) болуы мүмкін. Жағдайды бейнелеу негізінде
суреттелетін ... ... ... ... ... толығымен
жеткізбейді. Семантикалық ұжымдықтың берілгенінің түрлендірілуі арқылы
семантикалық жүйе пайда болады, ол сем жиынтығының ... ... ... ... ... ... үшінші типінде хабарлама жүйесінің
сәйкестігі де, аударма синонимдік жүйені қолдану да, оған ... ... ... ... бұл ... ... салыстыру қорытындысы көбінесе түрлендірудің мына
түрлерінің қолданылатынын көрсетеді:
1. ... ... ... дәрежесі;
2. берілгенде суреттелген белгінің бірлесу тәсілдері;
3. белгі арасындағы қарым-қатынастың бағыты;
4. ... ... ... ... ... суреттеудің дәрежесі. Белгілі бір жағдай кез-келген
кезде детальді түрде көп ... аз ... ... ... Ол осы ... мысалы, әр түрлі балалар санын бір жағдаймен ғана ... ... орай ... ... ... ... ерекшеленетін болады.
Кейбір белгілер бір ... ... ... екіншісінде тек жасырын
түрде, оңай ойлап түсінуге болатындай, ... ... ... ... ... ... ... есіп қағып кірді. – Ол есік қағып бөлмеге кірді.
Мен оны қозғалта алмаймын. – Мен оны орынынан қозғалта алмаймын.
Ол ... ... ... – Ол ... ... ... жатты.
Келтірілген мысалдарда эксплицивтің көптігі немесе ... ... ... ... ... ... кейбір жағдайларда эксплитит
пен имплициттің байланысы берілген тілдік жүйенің түрленуіне байланысты
болып та келеді. ... ... ... ... орыс ... ... ... иплицитті екендігін айтып кетуге болады. Соған байланысты ағылшын
орыс аудармаларында түпнұсқаға қарағанда көбірен ... ... ... Дж. ... ... ... атты ... сөйлем
мысалдары:
I saw there was a question asked.
Мен газеттерден сұраныс болғандығын көрдім.
They lay witching.
Ол ... ... ... you come here, my – Miss?” Jean ... ... ... ... Мисс.» Джин оның артынан кірді.
Where Jean had been locked in Dinny waited some time.
Джин қамаулы тұрған бөлмеде Динни да аз ... ... went into rooms as if they meant to stay ... әр-қайсысы осы болмелерде мәңгілік қалатындай жайғасып жатты.
Ағылшындық эксплицит өте ... ... ... ... мүшелер
міндетті болып табылмайды, мүмкін автор осы арқылы мазмұнның нақтылығын
білдіртейін деген шығар.
He opened a desk drawer, took out ... and offered them ... ... темекіні алып Кристинаға ұсынды.
Аударамашылар (Т. Голенпольский және В. ... бұл ... ... ... ойды ... сөз ... мүлдем керек
еместігін шешті.(тартпадан бір нәрсе алу үшін оны ашу керектігі онсыз-ақ
түсінікті)
Хабарламада ... ... ... ... ... ... таңдалған белгілерінің түсінігі хабарламада белгілі бір ереже
арқылы құрастырылады. ... ... тән ... ... әр тіл
хабарламада ... ... ... ... ... болады.
Хабарлама құраудың ережелерінің ерекшеліктері бір тілдегі хабарламада
басқа тіл иелеріне логткасыз ретінде ... сол ... ... ... ... ... етеді. Сөйтіп ағылшын сөйлемінде He
was thin and tentative as he slid his berth certificate from Puerto ... the desk әр ... ... «thin» және ... ... ... ... сөйлемде орыс немесе қазақ тілі үшін ... ... ... арық және ... ... It is a good horse that ... It is an ill wind that blows nobody good, ... ағылшын
мақалдарын «сүрінбейтін жылқы сондай жақсы, тіпті ондай жылқы болмайды да»
және «жақсылық алып келмейтін жел сонша жаман, ... ... ... да»
деп түсінуге болмайды. Бұл аударулар Рецептор үшін ... ... оған ... ... ... ... «Төрт аяқты жылқы
да сүрінер» және «Жаман айтпай жақсы жоқ».
Берілген ... ... ... ... қосылуы да
логикасыз болуы мүмкін. Ағылшын тіліндегі көбінесе “and” шылауы арқылы
қазақ ... тән емес ... ... ... ... He went into
cables and died. (G. Greene) The fact that the Court was full ... ... and they passed on into a little room to wait. ... ... бірдей мазмұнды мәліметтік уақытша шылау арқылы
жасалған байланыс қазақ тіліне сай ... Last month another top ... captured when White Panther leader Laurence Robert ... 25, ... in ... Upper Peninsula.
Белгі арасында бағыттың қарым-қатынасы. Белгілі бір түрлі көзқарастан
жасалған жағдайды суреттеуде синонимдік ... ... ... ... стеденттерден емтихан қабылдап жатыр – ... ... ... ... ... ең ... түрі қарама-қайшылық қатынас болып
табылады. Ол кезде екі ... ... бір ... ... ... ... оны қарама-қайшы мойындамау нышаны болып
табылады:
Ол әрқашан оның есінде. – Ол туралы ешқашан ұмытпайды.
Біз ... үйде ... – Біз ... шықпаймыз.
Бұл сұрақ күрделі. – Бұл сұрақ оңай емес.
және т.б.
Осыған ұқсас қатынастар осы типке байланысты түпнұсқа мен ... да ... ... конверсивті түрлендіру міндетті ... ол тек ... ... ... ... drove on. They had their backs to the sunlight now.
Ол машинаны әрі ... ... ал күн оның ... қыздырды.
Do I look all right?
Менде бәрі жақсы ма?
Will you marry me, Lady ... ... сіз ... жарым боласыз ба?
Әсіресе осындай типтік қатынастар сөйлемде жансыз ... ... ... ... ... болса, қолданылады: The lounge had been
redecorated since his last visit, and had acquired several ... осы ... ... түрі ... ... тіліне қарағанда
ағылшын тілінде қолданылады. Соған орай аударылған хабарлама басқа векторға
ие болады.
Last year ... a sharp increase ... in this ... жылы ... ... өндірісінің күрт өсуі байқалды.
The American Railroad Union excluded Negroes from its membership.
...теміржол ұйымы өз қатарына негрлерді алмайды.
The ... and methods of these ... need ... ... ... мен ... ... сынға ие емес.
“You’ll make yourself ill”, said Betsey, “and you know that will ... good either for you or for my ... (Ch. ... ... ауруға шалдықтырасыз»,–деп ескерді Бэтси,–«Бұл сіз үшін
де, менің кіндік қызым үшін де ... ... ... жеке ... ... Бір ... суреттеу
тәсіліне жататын эквиваленттік хабарлама бір-бірінен хабарламаның жеке
бөліктеріне ... ... ... бірігуі мен келесі
суреттеу мүмкіншіліктері кеі тілде әр ... ... ... ... ... ... белгілердің орналасуы түпнұсқадан өзгеше болуы
мүмкін.
Remarkable constitution, too, and lets you see it: great ... ... ... дене ... және ... ұтымды көрсете алатын өте мықты
яхтсмен.
Әсіресе көрші ... ... ... ... атап өту қажет. Жеке белгілердің ... ... ие. ... ... ... ... шын ... беретін
ауқымды жағдайды суреттейді. Сондықтан хабарламада айтылатын нышанды
таңдаудан ... ... көзі сол ... хабарламаның қай бөлігінде
көрсететінін ... Жеке ... ... ... ... да, ... бір ... екінші пікірге, жағдайға байланысты ауыса алады.
Мысалы: ... ... көп ... оны ... ... Ақыры ол келді. = Марина келмей жатты. Светлана оны көп күтті.
Ақыры ол ... ... ... ... ... орын ауыстырылуы сөйлем оңай әрі
қарапайым болу үшін стилисткалық тұрғыдан ... ... ... had a joint with you, old man, since we went up ... Van in that fog before the war. ... ... ... тұманда Кармартен Ванға шыққанымыз есіңде ме? Сол
біздің бірге болған соңғы серуеніміз,досым.
Берілген мысалдарда көрсетілгендей семантикалық түрлендіру ... ... ие, ... ... ... бірігуінің тәсілдерін
ауыстыра және алдыңғы ой-пікірді суреттеу бірінің артынан ... ... ... өзгертеді.
Қорытынды
Жоғарыда суреттелген балама аударманың үш түрінің ең басты мақсаты
түпнұсқа мен ... ... ... элементтердің сақталуы.
Тілдік коммуникацияның бірлігі ретінде мәтін ... ... ... ... және жағдайды суреттеу тәсілдерін
таңдау мүмкіншілігімен ерекшеленеді. Ол нышандар мәтіннің ең ...... де ... ... ... кез-келген пікірде
(хабарламада) белгілі бір жағдайды суреттеу арқасында коммуникация ... ол әр ... ... іске ... ... ... бірінші
типінде аудармада түпнұсқаның берілгенінің бір ғана ... ... ... ... ... ... ... типте бірінші мен
екінші (коммуникация мақсаты және жағдайды суреттеу), ал үшіншісінде ... түрі ... ... ... ... ... және ... тәсілдері.
«Мазмұнның бөлігі» деген пікір «хабарлама бөлігі» немесе «хабарлама
бөлігінің мазмұны» дегенді білдірмейді. ... ... ... ... ... ал екіншісіне жағдайды суреттеу белгілері
сақталу үшін ... ... соң бірі ... Олар хабарламаның бүкіл
құрылымымен берілген, сол арқылы семантикалық пирамиданы құрайтын сияқты.
Бір-бірімнен байланысқан объектілер ... ... ... ... ... ... ал жағдайды суреттеу белгілі бір ...

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XХ ғасырдың басындағы іс қағаздар тілі5 бет
Абайдың «Қара сөздерін» қазақ тілінен ағылшын тіліне аударудың прагматикалық аспектілері22 бет
Аударма – аударматанудың өзегі72 бет
Бүгінгі терминологияның даму сипаты5 бет
Жазбаша аударманың ережелері20 бет
Көркем аудармадағы баламасыз лексиканың берілуі30 бет
Экономикалық мәтіндерді аудару ерекшеліктері26 бет
Ғылыми-техникалық мәтінді аудару амалдары48 бет
Қазақ кинематогрфиясының және кинодраматургиясы56 бет
Қазақ тіліндегі фразеологизмдердің аударма тіліндегі көріністері47 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь