Кәсіпкерлік аясындағы қылмыстар

КІРІСПЕ
3
1 КӘСІПКЕРЛІК АЯСЫНДАҒЫ ҚЫЛМЫСТАРДЫҢ ҚЫЛМЫСТЫҚ ҚҰҚЫҚТЫҚ СИПАТТАМАСЫ

5
2 КӘСІПКЕРЛІК АЯСЫНДАҒЫ ҚЫЛМЫСТАРДЫҢ КРИМИНОЛОГИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ

9

2.1 Кәсіпкерлік аясындағы қылмыстылықтың түсінігі, жай.күйі ... ... ... .
2.2 Кәсіпкерлік аясындағы қылмыстылықтың себептері мен жағдайлары
2.3 Кәсіпкерлік қызмет аясындағы қылмыстарды жасайтын адамдардың тұлғасының сипаттамасы
2.4 Кәсіпкерлік аясындағы қылмыстылыққа қарсы тұру мәселелері 9

10

37
51
ҚОРЫТЫНДЫ
71
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
75
Дипломдық жұмыстың жалпы сипаттамасы. Дипломдық жұмыс қылмыстық құқық саласындағы аза өзекті тақырыптардың бірі кәсіпкерлік аясындағы қылмыстармен күресудің криминологиялық аспектілеріне арналған. Аталған жұмыста кәсіпкерлік аясындағы қылмыстардың қылмыстық құқықтық сипаттамасы, кәсіпкерлік аясындағы қылмыстардың криминологиялық сипаттамасы, кәсіпкерлік аясындағы қылмыстылыққа қарсы тұру мәселелері қарастырылған.
Зерттеу жұмысының өзектілігі. Бүгінгі таңда қылмыстық құқық аясында жүргізіліп жатқан реформалар еліміздегі қылмыстылық деңгейінің көрсеткішін азайтуға, соның ішінде кәсіпкерлік қылмыстар аясындағы қылмыстармен күрес жүргізілуде.
Қазіргі кездегі кәсіпкерлік қызмет қоғам мүддесі мен мемлекет қажеттілігіне байланысты күрделі мәселелерді шешуге септігін тигізетін қаржылық-экономикалық қатынастарды түрлендіруге, қаржы жүйесін нарықтық жағдайларға сай келтіруге және инвестициялық белсенділікті дамытуға қызу ат салысатын, сондай-ақ әлеуметтік әл-ахуалдар мен экономикалық тұрақтылықты тиісінше қамтамасыз ете алатын Қазақстан Республикасының тиісті заңдары мен сол заңдардың негізінде қабылданған нормативтік-құқықтық актілерге сәйкес жүзеге асырылатын экономикалық сипаттағы қызмет болып табылады. Осындай қасиеттерге маңызы мен атқаратын рөлі күн санап өсе түсуде. К.Поппер атап өткендей “Дәйекті демократия мен ашық қоғам қалыптаспаған жағдайда өркениетті нарыққа өту мүмкін емес” дейді.
Сонымен, кәсіпкерлік қызмет қоғамдық, қоғамдық-мемлекеттік маңызы бар материалдық мүдделер мен қажеттіліктерді (соның ішінде жекеше мүдделерді) қамтамасыз етуге бағытталған,
Қазіргі нарықтық экономика жағдайындағы кәсіпкерлік қызмет және оны мемлекеттік (экономикалық және әкімшілік) басқару жайындағы ғылыми ізденіс-зерттеулер мемлекет тарапынан айтарлықтай қолдау тауып отырғаны белгілі, жаңаша сипаттағы мемлекеттік басқару-реттеу жөнінде ақпарат алғысы келетін мүдделі тұлғалар мен арнайы қаржылық - кредиттік және әкімшілік органдарының қатары күн санап көбеюде.
Зерттеу тақырыбының өзектілігіне арқау болатын тағы бір жағдай мемлекет пен қоғамның өз болмыстарының негізі қаржы-қаражаттарға әрдайым зәру әрі мүдделі болуына байланысты мәселелерді тыңғылықты шешуге айтарлықтай ат салысатын қызмет мемлекет құзырының көлемінде тұрақты жүзеге асырыла беруі.
Зерттеу мақсаты мен міндеттері. Дипломдық зерттеу жұмысының негізгі мақсаты – Қазақстан Республикасының нарық жағдайындағы кәсіпкерлік аясындағы заңнамасы мен экономикалық құқықтық қатынастардың басылымды бағыттары мен негізгі міндеттерін айқындап мүмкіндігінше нақты белгілеу арқылы олардың дәреже – деңгейлеріне, меншік нысандарына және қажетті мүдделеріне қарай, сондай-ақ олардың балансты болуына назар аудара отырып, тиісті мемлекеттік даму бағдарламаларында көзделген қоғамдық мемлекеттік нәтижелерге қол жеткізу үшін жүзеге асырылатын обьективациялау маңызы бойынша әлеуметтік және экономикалық тиімділіктері қатаң ескерілетін біржақты өктем ықпал ету.
1. Криминология / Под ред. Дж. Ф. Шели. Питер, 2003г. – 798 с.
2. И.И.Рогов. Экономика и пресупность. Алма-Ата, 1991г. – 258 c.
3. Криминология / Под ред. А.И.Долговой. М., 1997г.- 256 с.
4. А.Нестеров, А.Вакурин. Криминализация экономики и проблемы безопасности // вопросы экономики. 1995г. №1. С 32-33
5. Криминология: Учебник / Под ред. Н.Ф. Кузнецовой, Г.М.Миньковского. М., 1998г.-315 с.
6. Намоконов В.А. Преступное поведение: детерминизм и ответственность. Владивосток, 1989г.- 147 с.
7. Кудрявцев В.Н. Причинность в криминологии. М., 1968г.- 121 с.
8. Иншаков С.М. Криминология. М., 2000г.- 133 с.
9. Алауханов Е:О. Қылмыстану. Алматы, 2006ж.- 155 б.
10. Кудрявцев В.Н., Бородин С.В., Нерсесяец В.С. Социальные отклонения. М., 1989г.- 201 с.
11. Гундаров И.А. Духовное неблагополучие как причина демографической катастрофы. М., 1995г. – 163 с.
12. Преступность и реформы в России. М., 1998г.- 114 с.
13. Егорова и., Гуревич П., Похмелкин В. «Издержки» демократии? // Соц. Законность. 1991г. № 4. С. 55-57.
14. Лебедев С.Я. Антиобщественные традиции, обычаи и их влияние на преступность. Омск, 1989г. – 179 с.
15. Кузнецова Н.Ф. Проблемы криминологической детерминации. М., 1984г.- 186 с.
16. Криминология. Под ред. В.Н.Кудрявцева, В.Е.Эминова. М., 1997г.- 247 с.
17. В.В.Колесников. Экономическая преступность и рыночные реформы: политико-экономические аспекты. СПб.: УЭиФ, 1994г.- 161 с.
18. В.М.Егоршин, В.В.Колесников. Преступность в сфере экономическлй деятельности. СПб.: 2000г.- 134 с.
19. А.А.Крылов. Социально-эконимческие проблемы нейтрализации криминальной экономики. М., 1992г.- 128 с.
20. Криминология. Учебник СПб.: СПб ун-т МВД РФ, 1999г. – 188 с.
21. А.М.Яковлев. Организованная преступность и переход к рыночным отношениям // Совеское государство и право. 1992г.№2.- С.37-40.
22. Л.П. Буева. Человек и общество. М., 1982.- С.46-50.
23. Г.А. Аванесов. Криминология. М., 1984.- 251 с.
24. Ю.М. Антонян. Изучение личности преступника. М., 1982.- 191 с.
25. Ю.М. Антонян. Личность преступника и вопросы исправления и перевоспитания осужденных. М., 1990.- 210 с.
26. А.И. Долгова. Теоретические посылки и общая характеристика результатов длящегося криминологического изучения личности. М., 1981. – 127 с.
27. Криминология. Учебник для вузов. 1998. – 196 с.
28. Семейная криминология. М., 1998.- 150 с.
29. Криминология: Учебник. М.: Издательство МГУ. 1994.- 172 с.
30. Ю.М.Антонян. Изучение личности преступника. М., 1982г. – 107 с.
31. В.В.Андреев. Анализ личности преступника. М., 1990г.- 154 с.
32. А.А.Крылов. Социально-эконмические проблемы нейтрализации криминальной экономики. М., 1992г.- 182 с.
33. А.Несторов, А.Вакурин. Криминализация экономики и проблемы безопасности//Вопросы экономики. 1995г. №1.- С. 33-35.
34. А.М.Яковлев. Преступность и социальная психология: социально-психологические закономерности противоправного поведения. М., 1971г.- 169 с.
35. Реан А.Н. Психодиагностика в педагогическом процессе. - СПб., 1996. - 262 с.
36. Алауханов Е.О. Криминологические проблемы борьбы с корыстно-насильственными преступлениями. — Алматы, 2002. – 134 с.
37. Платонов К.К. Краткий словарь системы педагогических понятий. - М., 194. — 74 с.
38. Криминология: Уч.пособие/ Под ред. С.Е. Вицина и В.А.Уткина.- М., 2001. – 174 с.
39. Шмелева Е. Зарабатывают больше родителей // Сақшы. - 2003. - 29 мая. С. 16.
40. Шевцов В.В., Шевцов В.А. Психологический симптокомплекс как предпосылка криминальной агрессии // Сборник: преступность несовершеннолетних: проблемы и пути решения. - М., 2003.- 262 с.
41. Кабанский Ю.К. Педагогика: Учебник / Под.ред. Л.П. Крившенко. - М, 2001. – 131 с.
42. Макаренко А. Сочинения в семи томах. - М., 1958. Т.5.- 164 с.
43. Алауханов Е.О. Криминология. Оқу құралы Алматы: Қазығұрт, 2005.- 68 б.
44. Н.Ф.Кузнецова. Коррупция в системе уголовных преступлений//Вестник Московского университета. Серия 11. Право, 1993г. №1.- С. 15-17.
45. В.Ф.Зудин. Социальная профилактика преступлений: криминологические и криминалистические проблемы. Саратов, 1983г. – 172 с.
46. В.М.Егорин, В.В.Колесников. Преступность в сфере экономической деятельности. СПб., 200г.- 112 с.
47. Теоретические основы предупреждения преступности. М., 1977г.- 158 с.
48. Б.Ф.Волженкин. Экономические преступления. СПб.: 1999г.- 134 с.
49. В.В.Лунеев. Преступность XX века: мировые, региональные и российские тенденции. М., 1997г. – 164 с.
        
        МАЗМҰНЫ
|КІРІСПЕ |3 ... ... ... ... ... ... | |
| |5 ... АЯСЫНДАҒЫ ҚЫЛМЫСТАРДЫҢ КРИМИНОЛОГИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ | |
| |9 ... ... ... ... жай-күйі............. |9 |
|Кәсіпкерлік аясындағы қылмыстылықтың себептері мен жағдайлары | ... ... ... қылмыстарды жасайтын адамдардың |10 |
|тұлғасының сипаттамасы | ... ... ... ... тұру ... |37 |
| |51 ... |71 ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ |75 ... ... ... ... ... жұмыс қылмыстық құқық
саласындағы аза өзекті тақырыптардың бірі ... ... ... ... аспектілеріне арналған. Аталған
жұмыста кәсіпкерлік аясындағы қылмыстардың қылмыстық құқықтық сипаттамасы,
кәсіпкерлік аясындағы қылмыстардың криминологиялық ... ... ... ... тұру ... ... жұмысының өзектілігі. Бүгінгі таңда қылмыстық құқық ... ... ... ... ... ... көрсеткішін
азайтуға, соның ішінде кәсіпкерлік қылмыстар аясындағы ... ... ... ... ... ... ... мен мемлекет
қажеттілігіне байланысты ... ... ... ... ... ... түрлендіруге, қаржы жүйесін нарықтық
жағдайларға сай келтіруге және инвестициялық белсенділікті дамытуға қызу ... ... ... ... мен ... ... ... ете алатын Қазақстан Республикасының тиісті заңдары мен
сол заңдардың негізінде қабылданған нормативтік-құқықтық актілерге ... ... ... ... ... болып табылады. Осындай
қасиеттерге маңызы мен атқаратын рөлі күн санап өсе түсуде. ... ... ... ... мен ашық қоғам қалыптаспаған ... ... өту ... ... дейді.
Сонымен, кәсіпкерлік қызмет қоғамдық, қоғамдық-мемлекеттік маңызы бар
материалдық мүдделер мен қажеттіліктерді ... ... ... ... ... ... нарықтық экономика жағдайындағы кәсіпкерлік қызмет және оны
мемлекеттік ... және ... ... жайындағы ғылыми ізденіс-
зерттеулер мемлекет тарапынан айтарлықтай қолдау тауып отырғаны белгілі,
жаңаша сипаттағы мемлекеттік ... ... ... алғысы келетін
мүдделі тұлғалар мен арнайы қаржылық - ... және ... ... күн санап көбеюде.
Зерттеу тақырыбының өзектілігіне арқау болатын тағы бір жағдай ... ... өз ... ... ... ... зәру әрі
мүдделі болуына байланысты мәселелерді тыңғылықты шешуге ... ... ... ... ... көлемінде тұрақты жүзеге асырыла беруі.
Зерттеу мақсаты мен міндеттері. Дипломдық ... ... ...... ... нарық жағдайындағы кәсіпкерлік
аясындағы заңнамасы мен ... ... ... ... мен негізгі міндеттерін айқындап мүмкіндігінше нақты белгілеу
арқылы олардың дәреже – ... ... ... және ... ... ... ... балансты болуына назар аудара отырып,
тиісті мемлекеттік даму бағдарламаларында көзделген қоғамдық мемлекеттік
нәтижелерге қол ... үшін ... ... ... ... ... және экономикалық тиімділіктері қатаң ... ... ... ету.
Аталған мақсатқа жету үшін жүзеге асырылатын зерделеу-зерттеу процесіне
байланысты шешілуге тиіс ... ... ... ... ... жағдайындағы мемлекеттік басқарушы процестердің ... ... ... мен ... ... ... кәсіпкерлік жүйесіндегі қызметтің әлеуметтік экономикалық
мән-маңызы мен жаңаша бағыт-бағдарларын және қоғамдық қажеттілігін ... ... ... ... әр ... ... мен ... базасына байланысты негіздеу арқылы айқындау;
кәсіпкерлік қылмыстарымен ... ... ... сай ... ... ... мен ... қарама-қайшылықтарды
ұлттық менталитет пен ғылыми ой-пікірлер елегінен өткізу, мемлекеттің ақша-
кредит және ... ... мен ... ... ... ... даму ... мен болашақты меңзей отырып іске
асыру кәсіпкерлік қызметті тиімді ұйымдастыру-реттеу ... ... ... бағыттарын нақтыландыруға қол жеткізу.
Зерттеудің методологиялық және ... ... ... ... ... ... диалектикалық-материалистік, жүйелі-
құрылымды және салыстырмалы-құқықтық әдістері ... ... ... және ... ... құрылымы ізденіс-
зерттеу жүргізу сипатына, ... ... мен ... және
деңгейіне байланысты кіріспеден, екі тараудан, төрт ... және ... ... тізімінен тұрады. Жұмыстың жалпы
көлемі 76 бет.
1 КӘСІПКЕРЛІК АЯСЫНДАҒЫ ... ... ... ... аясындағы қылмыстылық» немесе кәсіпкерлік саласындағы
қылмыс-ұйымдасқан қылмыстылық пен заңдастыру секілді ұғымдармен бірге құқық
қорғау ... ... мен ... ... ұғымдық
аппаратына жаппай еніп келеді.
Кәсіпкерлік қылмыстылықтың алуан түрлі анықтамалары бар, ... ол ... ... рет «ақ ... қылмысы» (беловоротничковое
преступление) деген атпен танып білді. Бұл бейнені енгізген американдық
криминолог Э.Сазерлэнд. 1939 жылы ол «ақ ... ... ... ... ... ... адамдардың кәсіптік міндеті мен өздеріне
артылған ... кір ... ... ... бұзу ... кешені
(комплексі) ретінде анықтады [1, 156 б.].
Экономиканың құлдырауы артып, әлеуметтік-саяси тұрақсыздық жағдайлары
орын ... ... ... саласындағы қылмыстар кең тарады. ... ... ... ... ... қоғам өмірінің салаларын оның
ішінде экономиканы да зақымдады.
Халықтың ... ... ... ... ... ... тұрмыстық қызмет көрсету, көлік, несиелік-есептік
қатынастар саласында, ... ... ... ... ... емес құрылымдарында қылмыстың әлдеқайда өсуі
байқалды.
Кәсіпкерлік қылмыс-күрделі әлеуметтік құбылысты ... жеке ... ... ... ғана ... ... ... 70-80 жылдарда әр түрлі амал-тәсілдермен социалистік
мүлікті талан-таражға салу - экономикалық қылмыстың негізгі түрі ... ... қол сұғу ... қылмыстар тобының құрамына кірді. Кейін
қызмет бабын пайдаланып жасалған социалистік ... ... ... ... ... тобын құрайтын қылмыстар қатарына бөлек
шығарылды. Бұл ... ... ... ... айрықша
жағдайымен түсіндірілді.
Меншіктің барлық түрлеріндегі теңдікке негізделген көп ... өту ... ... ... өзгертті.
Экономиканы реформаландыруға байланысты экономикалық қылмыс та көп
өзгерістерді басынан өткерді. Меншіктің жаңа ... ... ... қатынастары жағдайында функцияландыру, дүнижүзілік нарықтағы
интеграция ондағы қылмыстық жағдайдың ... ... ... көп ... ... ... ... рөлін атқарады.
Қылмыстылықтың жағдайына реформалардың, оларды жүзеге ... ... ... ... ... В.Н.Кудрявцев секілді
көрнекті орыс криминологтарының, отандық ғалым И.И.Роговтың еңбектерінде
қарастырылған [2, 120 ... ... ... - бұл ... ... белгілі бір қызмет атқаратын тарапынан азаматтардың экономикалық
құқығы мен ... ... ... тәртібін орнатуға, шаруашылық
әрекеттерге пайдалануға арналған меншікке қол сұғатын пайдакүнем қылмыстар
жиынтығы» деп атап ... [3, 74 ... ... ... егер іс-қимыл шаруашылық аясындағы
қылмыскердің нақты жағдайымен, қатысушысы болып ... ... ... ... ... ... нақты
элементтерінің қызметі ... оның ... ... ... ... ... ... мүддесіне қылмыстық қол
сұғудың құрамдарын қамтиды.
Іс жүзінде кәсіпкерлік аясындағы қылмыс - бұл ... ... ... ( ... ... қылмыстық жомен табылған
мүлікті немесе ақша ... ... ... ... ... жалған кәсіпкерлік, экономикалық контрабанда, құнды қағаздар мен
жасанды ақша дайындау, тұтынушыларды алдау, жалған банкроттық т.б) ... ... ... ... ... экономикалық қылмысқа қызмет бабын пайдалануды, әсіресе
парақорлықты жатқызады [4, 32-33 ... ... ... ... ... ... материалдық негізі – қоғам институттарына теріс әсер ее ... ... ...... ... ... белгіленген
тәртібін бұзумен түсіндіріледі.
Әлеуметтік қауіптілік бірнеше басты ерекшеліктерімен анықталады:
1. Кәсіпкерлік ... ... ... сипатта болуы. Қазақстан
Республикасының Жоғарғы Сотының заңдағы жаңа нормаларды қолдануға қатысты
қажетті сот - ... ... ... ... ... және
азаматтардың экономикалық мүдделеріне көрінеу зиян келтірген ... ... ... ... қиындығына әкеп тірейді.
2. Кәсіпкерлік қылмыстардың көп бөлігі ... мен ... ... ... анықталып жатады. Барынша жасырын жолмен жасалатын
жекелеген қылмыс ... бары рас. ... банк ... ... ... ... құжат жасауда алаяқтық жасау. Сонымен қатар жалған
ақша жасау секілді қауіпті қылмыстардың жасырындылығы аса жоғары емес.
3. Экономикалық ... ... ... ... бөлігінің өмір сүру
дағдысын құрап, криминалды менталитетті қалыптастыруға ... ... ... ... ... көп
бөлігі кәсіпкерліктің белгілі бір ... ... іс ... бәрі
қалыптастырылған кеден ережелерін бұзады, әрі салықтан түскен пайданы,
кірісті жасырып қалады екен.
4. Өзінің ... ... ... ... ... ие. Оның ... егер шет ... ұйымдасқан қылмыстылық негізінен
қылмыстық қызмет наркобизнес, құмар ... ... ... ... ... құраса, постсоветтік елдер кеңістігінде ол барлық
экономикаға билік етеді.
Экономикалық қылмыстың әр ... ... ... тән - ол ... ... ... ұйымдасқан топтар ретінде жүзеге асырылуы.
Экономиканың нормативті базасын конституциялық және азаматтық
-құқықтықтан ... ... ... ... әр ... сипаттағы құқықтық
нормалар құрайды. Осыған сүйене отырып, экономикалық қылмысты зерттеу мен
оның алдын-алу ... ... ... ... ... ... ... нормаларын сараптауды ... ... ... ... ... көрініп тұратын жері- оның бөтен
адамның емес, экономикалық қатынастар жүйесіне ... ... ... сұғу ... ... қылмыстың қылмыстық – құқықтық сипаттамасы.
Экономикалық қызмет саласындағы қылмыстар – материалдық және өзге де
құндылықтар мен қызметті өндіру, ... ... және ... ... ... ... қол сұғатын қылмыстық-құқықтық заңмен
қарастырылған қоғамға қауіпті әрекеттер болып табылады.
Экономикалық қызмет саласындағы қылмыстар үшін ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін қоғамдық
қатынастарды қорғауға бағытталған. Қазақстан Республикасының ... 7 ... ... «Экономика саласындағы қылмыстарды»
жан-жақты түрде зерттеудің ... мен мәні ... ... Бұл ... ... ... ... енгізілген және бұрынғы 1959
жылғы ҚазССР-нің қылмыстық ... ... ... орын ... ... бір ... ... -
материалдық құндылықтарды өндіру, бөлу, ... және ... ... ... ... ... ... тарауға (7 тарау) кіретін кейбір қылмыстарда міндетті ... ... ... мысалы тауар белгісі (ҚРҚК 199 б), ... банк ... ... ... ... 200 б), ... ... (ҚК
202,205,206 б), жасанды ақшалар (ҚРҚК 206 б), төлем карталары және есептік
құжаттар (ҚК 209 б) т.б. ... ... ... көбінің обьективтік жағын белсенді әрекеттер
құрайды, бірақ олардың кейбіреулері әрекетсіздік жолымен де жасалуы мүмкін
(мысалы, ... ... ... бас ... ҚР ҚК 195 б, ... бас тарту ҚРҚК 214 б).
Кейбір қылмыстардың міндеті белгісі ретінде заңда көрсетілген ... ... ... ... мүмкін.
Субьективті жағынан экономика саласындағы барлық ... ... ... ... ... қылмыс құрамдарының міндетті
белгісі мақсат пен ниет болып табылады.
Экономика саласындағы қылмыстардың ... 16 ... ... есі
дұрыс жеке тұлғалар болады. Кейбір қылмыс құрамдарында арнайы субьектілер,
яғни ... ... ... банк қызметкерлері және т.б. болуы мүмкін.
Қылмыстың тікелей объектісіне байланысты ... ... ... бөлуге болады:
1. экономиканы мемлекеттік реттеу саласындағы қылмыстар;
2. кәсіпкерлік және басқа экономикалық қызмет саласындағы қылмыстар;
3. банктік ... ... ... ... ... ... қылмыстар;
5. қаржы саласындағы қылмыстар;
6. кедендік қызмет саласындағы қылмыстар;
7. сауда-саттық пен ... ... ... ... ... ... ... саласындағы қылмыстар;
9. экономикалық қызмет саласындағы басқа да қылмыстар.
1. КӘСІПКЕРЛІК АЯСЫНДАҒЫ ... ... ... ... аясындағы қылмыстылықтың түсінігі, жай-күйі
Қылмыстылық - бұл салыстырмалы жаппай, тарихи ... ... ... ие, ... бір мемлекетте белгілі бір уақыт
аралығында жасалған қылмыстардың жиынтығынан ... ... ... ... анықтаманы алпысыншы жылдары Н.Ф.Кузнецова берген
болатын [5, 24 б.]. Одан бері де осы ... ... ... ... ... себептері де бар. Жоғарыда айтып өткеніміздей қылмыстар
жинақтала келгенде жаңа бір сапаға ие ... ол - ... ... ... бен ... клетка мен организмді мысал қып келтіре
кеттік. Қылмыстылық - әлеуметтік құбылыс, ... бір ... ... ... ... ... демекші, қылмыстылықтың сыртқа көрінетін
көрсеткіштері оның симптомы сияқты екендігін айта кету керек, себебі кейбір
сырқат түрлерінің ... ... ... ... және ... ... ... болатыны аян. Мысалға, тұмау мен сібір жарасының сыртқы симптомдары
бірдей болғандықтан АҚШ-та 2001 жылы ... ... ... бернеше адам қайтыс болды. Сол сияқты ұрлық пен ... ... ... ... пен ... алдын алу жолдары да әр қилы
болу ... ... ... ... қылмыстылықтың мынандай белгілерін анақтауға
болады:
- оның салыстырмалы-жаппайлығы. Жалпы жаппай емес салыстырмалы ... ... - ... бәрі ... атты ... тек ... бір бөлшегі ғана қылмыстылық құбылысына үлес
қосады, ал тұмау эпидемиясы жаппай құбылыс, ... ол ... бәрі ... ... Ал ... ... ... да
ол қылмыстылық емес, бар болғаны бірді-екілі немесе жүз-екі жүз
қылмыстардың ... ғана ... ... ... ... ... қоғамның қылмысқа деген көзқарасы
үнемі өзгеріп отыратындығында. Бір уақыттарда қылмыс боп есептелген
әрекеттер басқа бір ... ... емес ... ... Мысалға,
Кеңес дәуірінде алып-сатарлық әрекеті қылмыс боп, қылмыстылықты
құрап ... ... ол ... ... ... экономиканы дамытушы
факторлардың бірі (бизнес). Не болмаса сол уақытта компьютерлік
қылмыстардың атын да білмеген болса, ... ол ... ... ... түрі. Яки құл иеленушілік құрылыс кезіндегі ... мен осы ... адам (кез ... ... ... ... ... түн’’ құқығын атауға да болады.
- жоғарыдағы белгімен сабақтас қылмыстылықтың қылмыстық-құқықтық
сипатқа ие ... ... ... ... өзі ... ... ... жиынтығынан тұрады, ал әрекетті
қылмыс деп тек қана ... ... ... ... тани ... ... бір ... белгілі бір уақыт аралығында
жасалған қылмыстардың жиынтығынан ... кез ... ... пен уақыт параметрлеріне бағыныштылығымен
түсіндіруге болады. Мысалға, Қазақстандағы ... ... ... ... Адам ата - Хауа ана жаралған сәттен бастап қазақ
даласында қанша қылмыс болғанын біле алмаймыз немесе 2002 ... ... те ... ... ... ... білмейміз.
оның әлеуметтік құбылыс екендігі қылмыс тек қана адамдар
қоғамында орын алатындығымен ерекшеленеді.
оның ... ... ... ... бір ... дау
туғызуы да мүмкін, ... бұл ... ... ... де табылады. Бірақ олармен келісе қою да ... ... ... ... бір ғана ... бар ма?- ... ... табылуы екіталай. Десек те бір факторды ... деп ... ... Ол - ... ... мұқтаждықтардың,
көзқарастардың қайшылығы. Ал осы ойды індетсек, қайшылық қай ... Тек тап бар ... ... тап жоқ жерде қайшылық та
(антогонистік қайшылықтарды қоса алғанда) болмайды. ... табы бар ... тән ... екендігі мың мәрте
шындық.
Қылмыстылық қоғамның төл баласы, сөйте тұра ол қоғамның өзіне қарсы
бағытталған сырқаты. Осы ... ... кері ... ие ... айта кету ... Кері байланыс дегеніміз қандай да бір
құбылыстың, ... ... сол ... қызмет етуіне, функциясына
ықпал еткенде орын алатын байланыс ... ... ... оны ... былай түсіндіруге болады. Сөйлеп тұрған ... ... ... ұйып ... ... ... байқайды. Олардың ұйып
тыңдап отырғандығы (нәтиже) ... одан да ... ... (қызметке)
ықпал етеді. Немесе айнаға қараған адам шашына ақ ... ... оның ... ... ... ... ... да шашы ағарады.
Сол сияқты қоғам (Қғ1) қылмыстылықты (Ққ1) ... да ол ... ... ... ... ... осының нәтижесінде қоғамның бет-әлпеті
өзгереді, өзге кейіптегі қоғам пайда болады (Қғ2), соңғысы өз ... да ... ... (Ққ2), осылай жалғасып кете береді.
2. Кәсіпкерлік аясындағы қылмыстылықтың себептері мен ... ... ... ... ... ... ... ғылымының ең
күрделі мәселелерінің бірі. Ол ... тек ... ғана ... ... ойшылдар мен мемлекет қайраткерлерін де қызықтырған. Олар
тынбастан, бірқатар күрделі және өзара байланысты сұрақтарға жауап ... ... ... ... бұрын, себептілік санатының
түсінігін анықтау қажет. Бұл белгілі мөлшерде мәселенің ... ...... ... ... ... деген сөзінен
шыққан. Яғни детерминация – ол ... ... ... [6, 23 ... ... ... ... тәуелді: бір құбылыстың пайда
болуы, дамуы, жойылуы өзгелеріне тікелей байланысты, соңғысының ... ... ... ... ... мазмұнын себептілік
құрайды.
Себептілік - бұл заттар мен құбылыстардың арасындағы көптеген байланыс
түрлерінің бірі (30-ға жуық түрі ... Бұл ... ... ... ... болып табылады, яғни нақты бір құбылыстың, процестің
пайда болуын анықтайтын байланыс. Себептілік жөнінде айтқанда ”себеп ... ... ... ... ... себептіліктің мәні -
салдарды жүзеге асыру деп есептейді [7, 65 ... өзге ... ... ... өзгеше. Себеп
байланыстардың ерекшеліктері келесі мәселелерге байланысты:
Біріншіден, себеп салдарды ... ... ... ... ... болмағанмен, себеп болу үшін ... бір ... ... тек ... бола ... ғана ... ... мүмкіндігін
ақиқатқа айналдырады. Қылмыстың куәларының енжар ... - ... ... ... ... табысты түрде жету ... ... ... ету аясы - бұл ниет пен мақсаттың құрылуы және оған
жету құрамдарын анықтау жөнінде сөз болғанда, ең ... ол ... ... ... ... ... табылады.
Екіншіден, себеп пен салдар белгілі бір уақытта кезектесіп ... ... өте ... болса да, уақыты бойынша себеп әрқашан ... ... ... ... себебі болуы мүмкін емес.
Төртіншіден, себеп пен салдардың арасында біркелкі қатынас бар: бірдей
жағдайдағы әрекеттер әркезде ... ... ... Егер бірдей
жағдайларда себеп деп ... ... бір ... қылмыстық іс-әрекетті
туғызып, ал өзге ... ... ол ... ... ... ... салдарға қосуға ... ... ... Ол - ... ... нәтижесі.
Жалпы алғанда, өз әрекеттерімен қылмыстылықты туғызатын белсенді
күштерді қылмыстылықтың ... деп ... ... Ал ... ... қызығушылық пен ниетті туғызатын белсенді күшті –нақты бір
қылмыстың себептері деп есептеуге болады.
Сонымен, дүниеде ... ... ... ... нәрсе. Жалғыз
себеп салдарды туындатпайды, ол үшін себептердің қажетті кешені ... саны мен ... ... ... ... ... салдар туындау
ықтималдығы да арта береді. Ықтималдықтың ең шарықтау шегі қажеттілік
болып табылады. ... ... ... мәселе - криминология
ғылымының орталық және жоғарыда айтып кеткеніміздей, күрделі ... ... және ... ... іс-әрекеті жөніндегі әртүрлі
тарихи ілімдердің жиынтығын сынай ... ... ... ... бірі болып табылады. Бұл дәстүр құбылыстардың мәнін ұғынуға
деген құлшынысты білдіреді және ... ... әсер ету ... ... ... ... ... болған.
Қылмыстылық пен өзге де ... ... ... ... ... әдістемелік алғы шарты - ... даму ... ... ... ... ... [8, ... Қылмыстылықтың себептері де әлеуметтік құбылыс ретінде, қоғамдық
дамудың қарама-қайшылығында ... ... ... ... біздің
ойымызша, қылмыстылықтың себептері мен ... ... ... ... ... ... жөніндегі статистикалық деректерге
және криминогендік жағдайларға сүйене отырып, ... ... ... ... ... ... әлеуметтік және құқықтық
реформалардың қателіктері мен ... ... ... ... ... қатар, нақты жағдайда болатын қылмыстылықтың ... ... ... ... ... ... ... авторлары жазып көрсеткендей “қылмыстылықтың
барлық заманға, барлық халықтарға тән бірыңғай ... ... ... сан ... бір каталогын жасап шығаратынымызға
сенудің қажеті жоқ.
Қылмыстылықтың себептеріне ... ... ... қысқаша талдай
отырып, неғұрлым жалпылама қорытынды ретінде мыналарды атауымыз керек.
Кез-келген құбылыс әрқилы. Ол - ... ... мен ... ... ... ... да ол ... емес нақ сол түйін. Оның
үстіне, олар - ең күрделі құбылыстар.
Мұны мойындау оларды жан-жақты түсіндірудің мүмкіндігі мен ... ... ... жалпы алғанда, соның ... ... ... ... ... себептері жөніндегі мәселені жан-жақты зерттеуге болады.
Біздің міндетіміз, әртүрлі мән-жайлардың барлық көлемінің әрқайсысына орын
бере ... ... ... ... – салмағы, түрі және әрекет ету
күшіне сәйкес құрастыру.
Себептің “жеке бір” құбылысқа қатысты ғана шешуші ... бар ... ... ... ... ... айқын анықтамасы жеке
қылмыстық іс-әрекетке қатысты шығарылуы керек.
Криминологиялық әдебиеттерде, қылмыстылықты ... ... ... ... ... жағдайлары жөніндегі деректер ... ... ... ... ... жиынтығында және көрінісінде
аталған жағдайлар әртүрлы қылмыстылықты туғызуы мүмкін, оның ... ... ... ... ... ... қылмыстылықпен күрсеуді ұйымдастыру үшін тек қана ... ... ... ... ... ғана ... сол
байланыстың сипатын анықтау да маңызды.
Нақты қандай тұрғыда, қандай мән-жайлармен ... ... ... ... ... ... ... осының өзі нақты жағдайларды, орны
мен уақытын есепке ала отырып, нақты алдын алу шараларын ... ... ... ... ... ... - бұл ... өзара байланыстардың
ерекше түрі, мұнда құбылыстың ... ... ... ... ... ... факторларына себептер де, жағдайлар да жатады.
Жоғарыда айтылғандай, қылмыс, қылмыстылықтың ... ... ... ... Бұл ... ... бойы ғалымдар мен
жазушыларды, философтар мен заңгерлерді, ... мен ... Бұл ... ... істі ... (түсіндіре) алатын бір
– бірімен тығыз байланысты сұрақтарға жауап беруге ... ... ...... ... ... ... айтсақ: ол қылмыскердің
тұлғасына немесе ортаға тәуелді ме? Егер тұлғадан болса, онда неге ... ... ... түлі білімі, тәрбиесі, темпераменті және өмір сүру
салты бар ... ... ... ... ... ... беруге де болады, мысалы:
Қылмысқа бейімділік ... ... ... ме? Егер ... ... заңға
қарсы әрекет жасаған адам кінәлі ме: ... ... ... факторлар қылмысқа итереді? Ал жалпы,қылмыскерлік мәңгілік ... ... алу ... ... бола ма? ... ... бар
ма?
Бұл сұрақтар тізбегі криминологтардың ойында жүреді. Әл сұраққа
қатысты позицияны анықтау, қылмыстың ... ... ... ... ... тоқталу үшін себептілік туралы бірнеше ескерту
жасау қажет. Сәбептілік – ... ... ... екі ... ... ... тәуелділігі, обьективті байланысы. Себепті
байланыс – біздің ойымыздың (санамыздың) жемісі емес, ... пен ... ... [9, 25 ... ... себепті байланысың анықталған спецификасы (ерекшелігі)
бар. Біріншіден, қажеттілік өзіне жолды кездейсоқтық ... ... ... ... ... ... ... – бұл тарихи
өзгеретін жүйе және ... ... ... бір ... дұрыс
болса, бірде бұрыс болады. Одан әрі себепті байланыстар ... ... мен ... емем, ақпарат беріледі. Себепті байланыстар адамның
санасы арқылы өтетіндіктен ол күрделеніп, ақпарат өзгеріп отырады. ... мен ... ... өз ... әсері едәуір күшті.
Қылмыстылықтың себептері ретінде қылмысты тудыратын, оның өмір сүруін
қолдайтын, өсуі мен кемуін ұйымдастыратын құбылыстарды қабылдаймыз.
Дүниедегі ... ... ... бірі ... ... ... пайда болуы, дамуы, жойылуы өзгелеріне тікелей байланысты,
соңғысының тағдырын алғашқы құбылыстар айқындайды. ... ... ... құрайды. Дүние үлкен бір тізбекке бағынышты, әлбетте
осы тізбектің қалай ... ... ... ... бар. ... ... де жоқтан пайда болмайды, пайда болған ... ... ... ... ... ... ... келеді. Бүгінгі парта
осылай бола салған жоқ. Алдыңғы күні ... ... ағаш боп ... өсіп ... кеше - бірнеше жыл құрылыс материалы боп жатты, бүгін -
парта боп келіп тұр, ертең - ол отын, арғы күні - ... ... ... күл боп ... ... ... Күл басқа нәрсеге сіңіп, ауа миллион
саққа бөлініп ... ... ... кете ... Тек біз ... ... ... көріп тұратын себебіміз - оның тізбегі ... Ал ... бір ... ... тез жүреді. Тізбекке
түспейтін нәрсе өмір сүрмейтін материя, өйткені қозғалыс материяның өмір
сүру нысаны ... ... ... ... ... кез келген
процесі немесе заты - бар болғаны оқиғалардың жалпылама тізбегінің бір
сәттік звеносы ... ... ... ... ... ... екінші рет түсе
алмайсың’’, өйткені ол да қозғалыста, суға сүңгіп шығып, бір ... ... ... ол су емес ... су - ... одан ... ... ағып бара
жатыр, судың өзге молекулаларына ... ... та ... Ал осы ... суды ... ... іле-шала екінші рет түсірсең де басқа
сурет. Өткені ештеңе де екінші рет қайталанбайды. ... ... ... ... жыл ... ... оның бір ‘’фотосуретке’’ түскен сәті
салыстырмалы ... ... ... (ағын судай емес), ... ... ... ол да асықпай болса да ... бара ... ... ... ... үшін ... бес-он жыл тұрғаны фотосуретке
түсіруден де тез. Ал оның осы күндегі тізбеке келу себебі мен ... ... білу үшін ... ... ... ... тізбектерін білу керек.
Оны білу детерминизмді білуге, яғни құбылыстар мен ... ... ... ... нұсқайды.Детерминация процесі тек қана
себептілік байланысын білдірмейді, сонымен қоса байланыстың өзге ... ... ... статистикалық тәуелділік, жағдайлардың
тәуелділігі, т.б.Функционалдық тәуелділік екі ... ... ... ... ... факторынан ұрлықтың өсуі
және сатып алу сұранысын ... ... ... Ал ... мен ... алу ... ... арасындағы байланыс себепті
байланыс емес, функционалдық байланыс, өйткені екеуі ... ... ... де ... ... ... бір ... сипатының өзгеруінен келесі фактор сипатының
өзгеруін туындатады. Мысалға, аумақта ... ... ... ... ... ... әрбір он мың халыққа шаққандағы пропорциясы бірдей.
Әлеуметтік қатынастар және қылмыстылық.
Қылмыстылықтың себебін әлеуметтік орта мен ... ... ... ... ... ... қиыншылықтар мен қайшылықтарғда ... ... ... ... ... ... ... деңгейде. Әлеуметтік қатынастарды ортақ формада былай айтуға
болады; ... өзін ... тең емес ... ... ... орнына толық қанағаттанатын адамды сирек кездестіруге болады.
Сонымен ... ... ... ... ... жағдайдың
көпжақтылығы, ондағы туатын қарама-қайшылықтарға әсер етеді және ... оның бір ... ... өмір ... мүмкін өзінің орнына толық
қанағаттанбаса да ... ... пен ... ... ... әлеуметтік қатынастары макро және микро деңгейде пайда болады.
Макро деңгей-ол мемлекетпен қоғамда адамның қатынастарын, ... ... оның ... ... ... ... мәселесі-ұлттық қатынастар және теңдік мәселесіне
келгенде әлсіз. Ұзақ уақыт бойы қылмыстылық-әлеуметтік жағдайдың әсері деп
қарастырылды, ал себебін қарастырғанда ... ... ... де ... да Батыс әдебиеттерінде бұл тақырып жайлы жазылды. Біз бұл ... ... ... ... ... ақ ... мен әртүрлілердің қылмысы деп бөледі. Бірақта биологиялық түрінің
әртүрлілігіне қарап қылмыстылықты қарауға ... десе де, оның ... түрі ... Бұл ... ... ... ... отандық криминологияда ұлттық қайшылықтар мен қылмыстылықтың себебі
көрсетілгенде, қай ұлта жататындығы емес, әлеуметтік жағдайының ... ... түрі адам ... ... ... ... қылмыстардың себебі болып табылады, яғни мемлекетке
қарсы, тұлғаға қарсы және т.б.Әлеуметтік қатынастардың қылмыстылыққа ... ... және де ... адам ... өмірі болуы мүмкін.
Әлеуметтік қайшылықтардың ортақ жоспары, адамдардың әлеуметтік
жағдайдың өзі ... ... ... ... жағдайдан
басқа қоғамдағы атмосфераның жағдайы да әсер етеді.
Адамның бірінші және ... ... ... ... ... ұяға байланысты. Сондай-ақ отбасының климаты материалдық жағдаймен ғана
емес, оның әлеуметтік тәрбиесінің деңгейіне, ... ... ... көп ... бақталастыққа, адамдардың психологиялық сәйкес
келмеуіне байланысты болады [10, 31 б.].
Әлеуметтік ... көп ... ... да оның деңгейі де әртүрлі.
Мұндай қылмыстардың алдын-алу үшін ортақ әлеуметтік характерін білу ... мен ... ... жағдайы.
Қоғамның құқықтық жағдайын ... ... ... ... ... ... ... құрамдас бөлігі, оған
қоса білім алуды, ... ... ... қасиеттері жне т.б.
Тәрбие - адам миында жазылған ақиқат емес, оны адам ететін шығармашылық
ойлауы.
Егер, ... ... ... ... ... ... балаларға деген қатыгездік, бұл қылмысқа апарар ... ... ... ... ... де ... ... адамды тиым салынғандығымен тартатын жеке жақындылығымен,
біреудің құпиясын көрсеттетін қбылыс болып табылады.
Қоғамдағы ... ... бұзу ол ... ... байланысты.
Сондықтанда қоғамның құқықтық адамгершілік жағдайы, оның принциптері- ол
оның зиалылары, біріншіден оның ... ... ... ... ... ... ... [11, 47 б.].
Экономикалық қатынастар және қылмыстылық.
Әлеуметтік деңгейде туындайтын қылмыстың себептерін ең ... ... ... ... ол ... ... пен
әлсіз экономикалық саясат,шаруашылық механиздердегі ... ... ... ... ... барлығы осы жағдайға әсер етпей қоймайды.
Әрине,барлық құбылыстар ... ... ... да ... ... біз қарастырып отырған тұста анықтаушы (қылмыс
үшін) ретінде олардың ең биік ... ... ... ... ... ... өз ... ең төменгі
деген сатыларға естіртіп ... ... ... арасындағы
қатынастарды белгілі бір тоқырау пайда болады.
Отандық криминологияда (жалпы қоғамдық ғылымдардағы сияқты) көпке дейін
мынадай көзқарас ... ... ... өзіне дейінгі
формациялармен салыстырғанда және жалпы алғанда әлдеқайда тұрақты ... ... ... базисі қылмысты тудырмайды.Алайда
идеологияның қатаң тәртібі (ал бұл ... және ... ... ... ... танытады) жалпы қабылданған ұстанымды, яғни
идеяны ... ... ...... нақ сол ... ... ... тудыратын және олардың бірнеше түрлерін
дамытатын басты ... ... ... ... ... ... ... талдау жасай келе,оның саяси ... нақ осы іске ... ... ... ... байқауға
болады.Тіпті егер де біз маркизм –ленинизм бағытын негізгі бағдар ретінде
алсақ, ал сол ... өзі ... ... ... яғни ... да
әлеуметтік немесе саяси қатынастарлан әрқашан биік ... ... ... ... ... ... және жағымсыз)
процестерге ең бірінші әсер ... ... ... ғылыми ойлаудың
деңгейі өзінің шарықтай шегіне жетіп ... ... бір ... яғни ... да ... ... деген,ал бұл ақиқат К.Маркстың теориясына ... ... ... ... ... ауқымдырақ деп
түсінуге болады,бірақ оларды тудыратын ... ... ... ... ол ... ... алмаймыз, себебі бұл шындықты жоққа шығара алмаймыз.
Экономикалық қатынастардың түр-түрі бар.Көп жағдайда ... ... әрі ... ... ... ... ... қатынастарлың өз
заңдылықтары бар-жоспарлы экономикалық және тағы ... ... ... ... ... ... немесе соларды көзге ілмейтін
прожекторлардың болуы, яғни нарықтық қатынастарда тек ... ... шеше ... – келген экономикалық қатынастар және оларың ... ... ... қатынастар о бастан қылмысқа негізделген. ... ... ... ... өршумен байланысты. Өз пайдаң үшін
басты қарсыласыңды аяқтан шалу, зорлық, яғни күш ... ... ... ... ие ... негізінде жұмыссыздардың санын ... тағы ... іс – ... ... ... бұзылуына әкеліп
соғады,нәтижесінде қылмыс өршіп кетеді. Экономикалық (ең бірінші тауар
өндіру мен ... ... ... ... ... өз ... ... алайда мұның өзіне бірнеше жүз жылдар қажет болды. Бірақ та
бұл қатынастың жағымсыз жақтары, атап айтсақ, ... ... ... елдердің өзінде белең алып отыр. Ал ертелі кеш ақша соңында жүру
адамның ... ... ... ... ... ... ... [12, 78
б.].
Біздің қоғамда қалыптасқан әкімшілік-басқарушылық экономикалық жүйе
көптеген пікірлерді жоққа шығарып, ... ... ... ... және ... бар ... ... одан ары көбейе түспек. Аталған жүйенің өне бойында
қылмыстың негізі қаланған. Ол ... ... ... жоғарыдан тағайындау, басқару.Аталған тұстар бір ... ... - іс пен ... бір- ... ... отырды.
Мысалы, нақты жоспардың 100%-ның тек, ең көп дегенде 70-80% ғана ... ... ... ... заң ... ... алу,жоспар мен есеп қағазшасына жалған мәліметтерді жазып
жіберу және тағы ... ... ... ... ... алып ... ... қатынастарда ашық айтылатын «Байыңыз» ұраны ол кезде,
яғни ... ... ... жасырын түрде, бірақ іске асты.Бұрынғы
басқару жүйесінде орын ... ... мына ... ... ,коммерциялық делдалдық және бірқатар өзге түрлері
нарықтық ... ... ... көп ... іске ... ... ғылымы біз атап өткен ...... ... саясатына қарамай, осы жүйе тудыратын бірқатар қылмыс пен ... болу ... ... ... Қалыптасу сатысында тұрған нарықтық
қатынастар ... ... ... жаңа ... ... шын
мәнінде олардың кескіні анық байқалып тұрады,себебі батыстағы нарықтың
қалыптасқанына көп ... және ... ... бұл ... ... ... ... бір нәрсе анық: қандай да болмасын экономикалық жүйені мінсіз ... ... Егер ...... адамдар мен қоғамды қылмыстың өте
қауіпті көріністерінен сақтандырғысы келсе,қылмысты бақылайтын аз да ... әдіс ... ... ... ... ... ... олардың қай-қайсысы болмасын жағымсыз көріністер мен
қайшылықтардан құралады.
«Төмен түсе ... ... ... ... ... атап өткен жөн:
экономикалық қатынастар қоғамдағы әрбір адамға әсер етеді. Мәселен,нарықтық
қатынастар тек қана ... мен ... ... емес,ол-жұмыс күші нарығы. Ал
жұмыс күші нарығы – ол сонымен ... ... Егер де ... ... ... ... түрде жүрсе, соның салдарынан
адамдар жұмыс ... ... ... ... өмір сүру
деңгейінен төмен және тұрғылықты ... жоқ ... ... өсуі ... ... ... ал ... қатынастарда жұмыссыздық-ашық әрі ресми
нысанда. Ал жұмыссыздық - қылмыстың қайнар көзі. Бұл ... ... ... ... өнім мен ... ... ... жалпы адамдардың
материалдық жағдайының нашарлауымен ... жеке ... да әсер ... олар ... жүрген қылмыс кей жағдайда қылмыскерлерді ... ... ... ... бір қоғам мүшелернің ... ... тыс ... кенелуі, яғни біреудің есебінен баюы сынды
жағдай қоғам арасындағы келеңсіздіктерге жол ашады, нәтижесінде ... заң ... ... адамдар арсындағы қатыгездік ... ... ... мен өшпенділікті тудырады, ал мұндай жағдай
саяси қақтығыстарды, зорлық-зомбылық пен қылмыскерлікті өршітіп жібереді.
Әсіресе, қоғамдағы келеңсіздікті бай мен ... ... өте ... (1:15 ... ... 1:20) ... ... елдің тұрғындарының
30% жуығы кедейлік ... өмір ... ... Егер осы ... ... екі жарып қарайтын болсақ, ... ... ... ... тап ... ... ... пен аштықтан
істесе,ал жоғарғы тап ... ... яғни бар ... еселей түсу,
мемлекет қаржысын жымқырып қалу пиғылымен қылмысқа барады.
Көп ... ... ... ... ... ... нысаннан
зорлық жасау, күш көрсету сынды қылмыс түрлеріне ұласып кетеді. ... ... ... арасындағы заң бұзушылық дамиды, өйткені
экономикалық жағдай кім-кімге болмасын әсер етіп ... ... ... заң ... ... қаржы тапшылығынан) келе-
келе ауқымды мәнге ие болады,содан ... ... ... әрі ... саланы ұстауына итермелейді ( «әркім барынша көп әрі
пайдалы нәрсені ұстауға ... ... ,ірі ... ... ... мен ... ,яғни қолында ірі қаржысы бар топ өкілдері жасайды. Олар ... - ... ... ... ... ... ... француз жазушысы О.Бальзакты есімізге түсірейікші, оның айтуы
бойынша, әрбір байлықтың ... ... ... ... тұрады. Ал бұл
мынадай қорытындыға әкеледі, экономикалық ... мен ... ... ... ... келе ... яғни ... жасайтын тек
кедейлер мен аш адамдар деуге аузымыз бармайды. ... ... ... ... жеке ... іс әрекетіне жауап бермейді,
себебі әр адам өзін ... ... ... Осы тұста батыс
криминологтарының «ақ жағалылардың» ... яғни ... мен ... қылмысын ерекше бақылауға алуы заңды. Өйткені дәл сол адамдар,
біріншіден,үлкен қаржы айналысымен шұғылданады және ... ... ... сол ... ... жұмсайды, басқарады және екі еселеп көбейтіп
отырады. Келе-келе психологиялық тұрғыда осы іске еті ... ... ... ... қалады. Бұл адамдар үлкен мансапқа ие болып, саяси
ұпай жинап (ал ... ... ... ... бәрі ... ... ... бар байлығы мен абыройынан айрылып, қылмыскер атанады.
Бұл барлық жерде және бізде де ... ... Атап ... ... ... әділ әрі ... адамға жақын ету үшін,
қылмыс себептерінің криминологиялық талдауына аса зор мән беру керек.
Сонда ғана ... ... пен ... ... ... өз ... ... және қылмыстылық.
Адамдар арасындағы түрлі қайшылықтар мен келіспеушіліктерді ... ... ол - ... ... және ... ... туындайтын
қақтығыстар. Саяси келіспеушілік ең жақын адамдардың өзін ... ... ... ... ... ... билікке таласу және
оған ... қол ... ... ... ... ... ұпай ... талай саясаткер адам қанын төгіп, қарапайым халықты ... ... ... ... әке мен бала және ... ... мен күйеуі
бір-біріне у беріп, көзін жойған, үстемдікке ие басшы өз ... ал ... ... өз ... ... ... шалып отырған. Мұның бәрі –
билікке қол жеткізу мен өз мүддесін жүзеге асыру үшін ... ... ... ... алайда билікқұмар адамға «жақындап» кеткен
жазықсыз жандар, балалар құрбан болған. Еркін ойлай ... ... ең ... болып жойғвн, ал ондайлардың саны жүз мыңдап саналады. ... дәл осы ... ... жабық күйінде қалып, кінәлілер жазаланбайды.
Ал олардың жазасын тек ... бере ... ... ... ... ... қанішер саясаткерді ұлы адам және көшбасшы деп өмір бойы ... ... бұл ... ... қояйық. Ол қылмыстылық пен қылмыс
жайлы болса да, жалпы ... ... ... емес. Алайда
саясаткерлердің қылмысы жалпы қылмысқа әсер ... ... ... ... ... ... ... жай-күйі мен психологиясына әсер етіп
отырады. Ондай іс-әрекет еркіндігі қоғамда да дүмпу тудырып ... ... ... ... Бұл заңды да, себебі олар істесе, біз неге құр
қарап қаламыз? Деген қисынды сұрақ туындайды.
Мына бір ... ... ... ... басы ... ... өзі біле тұра заң бұзып, қылмыс жасайды, тек сол ... ... ... ... ... ғана өз ісін немесе ... ... ... ... Солай бола тұра, түк болмағандай сыңай ... ... ... ... (және өзге саланың мамандығы) дәл осы
істің түбіне бара бермейді, сондықтан бұл ... ... ... ... жоқ десе де ... Ал, шындығына келсек, саяси жанжалдан туындайтын
қылмыс - өте көп және ол ақиқат. Ал олрадың көрінісі тек ... ... ... ... ... ғана емес, сонымен бірге ... ... күш ... және адам ... ... ... топтар арасындағы ұлт аралық қақтығыс сипатында кең көрініс
табады. Бір қазағы ... ... ... адам (ол ... ... ... дәл сол істің заңсыз, яғни қылмыс ... ... ... мүмкін, солай бола тұра ол біреуге қиянат жасайды. Ал оның
артында бір саяси ... ... адам ... топ ... ... ... өкініштісі еріксіз қылмыскер ондай адамның кім екенін емес, оның тіпті
бар-жоғын ... құру ... ... криминологтардың алдында бүкіл қылмыстың
беті ашылды, олардың бастауы саяси ... ... ... ... ... ... ... көптеген келеусіқдіктерге жол ашты,
қылмыстық топтардың ... ... ... жапа шегуі көбейе түсті.
Бұл – қылмыстың ерекше түрі. Жай кездері де қоғамда ... алып ... ... енді ... ... ... ... саясаттағы
тұрақсыздықты пайдаланып, нәтижесінде қылмыс көбейп, қоғамдағы тәртіп
қараусыз, ең ... ... ... ... ... ... ... елдегі қылмыстың, соның ішінде аса ауыр түрде жасалатын қылмыстың
саны көбейіп, олар ... ... ... ... ... ... және ... жанжалдардың ең қауіптісі қорқыныштысы саяси
қозғалыстар мен елдегі саяси жағдайдың тұрақсыздығын павйдалана ... ... үшін ... ... ... аса ... ... іске
араласуы. Ондай адамдар билікті түрлі органдарға ене ... ... ... заңды тұлғаға айналып кетеді. Себебі бұл адамдар жай халықты алдау
ісіне келгенде саясаткерлерлерден асып ... ... Олар ... ... ... оларды басқар біледі, өз уысынан шығармай айтқанын
істетеді, нәтижесінде қоғамда тағы бір ... орын ... [13, 55-57 ... ... тізбегінің үшінші саясатына саяси мүдде мен қақтығыстарды
негізгі себеп ретінде ... ... олар ... ... ... ... әсер етіп ... адамгершілік құндылықтары мен қылмыстылық.
Қылмыс себептерін қоғамның ішкі жай ... ... ... ... нормаларыны құлдырауынан іздеу ... ...... беру, мамандыққа баулу, бойына міндетті сіңіру және ... ... үшін өте ... ... ... Тәрбиелеу – адами
құндылықтарды бойға сіңіріп, соны үлгі етідің жолы. ... да, ... ... мен өзге де әлеуметтік салалар аталған құндылықтарсыз өмір
сүре ... ... ... ... ... тұрғыдан қамтамасыз
ету, ал жеке топ үшін қызмет ... яғни ... бір ... ... ... экономика қоғамға пайдасыз адамдарды қаржыландырады.
Егер әлеуметтік салада теңсіздік белең алып, сөз бен істің арасында
сәйкестік болмаса, отбасындағы ... ... ... ... ... ... ... аттап, әдепсіз қылықтарды насихаттайды.
Есесіне рухани кемтар және санасы улуанған қоғам ... ... ... 68 б.].
Әдебиеттерде себептер мен жағдайлардың жалпы бөлінуін мына ... ... ... ... бойынша;
б) қызмет ету деңгей бойынша
Қылмыстылықтың себептері мен жағдайларын мазмұны бойынша (әлеуметтік-
экономикалық, идеологиялық, ... ... ... ... және т.б.) және ... қарай да
(объективтік, субъективтік) ... бір ... ... ... оларды үш санатқа бөле
отырып топтастырады:
а) барлық қылмыстардың себептері;
б) қылмыстың жекелеген түрлерінің себептері;
в) нақты қылмыстардың себептері ретінде [3].
Қылмыс - бір ... ... емес ... ... Бұл ... ... ... арақатынасын кездестіреміз. Олар нақты қоғамдық-
экономикалық жағдайлармен анықталатын ... ... ... психологиялық сипаттағы құбылыстар. Алайда, ... ... ... ... ... ... қоғамға қарсы
көзқарастардың, әдеттердің нақты өмір жағдайларымен жанасуынан немесе өзара
қатынасынан және жеке ... ... ... ... тұрады.
Қылмыстылықтың себептерін талдау ... және ... ... есепке алуды қажет етеді. Мұнда объективтік себептер
дегеніміз - адамнан тыс өмір ... ... ал ... ... - жеке ... өзіне қатысты, не ... ... ... қызметінің жағымсыз жақтарына қатысты себептер.
Бұл ережені негізге ала отырып, профессор А.А.Герцензон себептер мен
жағдайларды тек екі ... ... ... ... ... себептер мен жағдайлар;
б) ішкі (субъективтік) сипаттағы себептер мен жағдайлар. Сонымен қатар,
А.А.Герцензонның пікірі бойынша, ... ... ... ... ... құралған, дамыған белгілі бір бағыттардан (тәжірибесі,
тұрмыс жағдайы, еңбек жағдайы және т.б., және де ... ... әсер ... барлық сыртқы жағдайлар) тұратын сыртқы ... ... ... жағдайлардың әсерінен қалыптасқан жағдайларды
сипаттайды.
Себептер мен жағдайлардың тікелей және кері әсер ... ... “+” ... “-” деп ... және де олар ... немесе коррелециялық (тәуелді) байланыста болады.
Біз зерттеп отырған саланың себептік ... ... ... ... ... ... қылмыстылық ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық,
құқықтық, әлеуметтік-психологиялық және өзге де мән-жайлар.
Мүліктік қатынастардың себептері мәселесін талдай отырып, оларды қандай
нәрселер құнарландырып және алға ... ... ... қажет. Және
де ішкі игеруші күштерге жеке ... ... ... ... ... ... жатқызуға болады. Ол
сыртқы ... ... келе ... ... ... ... мінез-құлықтың мотивациясы заңға ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Қылмыс
жасау механизмінің әр сатысында сыртқы орта жауап беріп отырады, ал тұлға
болса, өз ... осы ... ... ... ... ... қылмыстың ең бастауы, ... ниет ... ... ... ... та қылмыс ниетін қарастырады және оны ... ... ... ... ... ... ... да ниет
бір әрекеттің бастауы болып ... ... ... ... ... ... ықпал етеді. Әлеуметтік субъект ретінде адамда ниеттің
әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... мен
проблемалық жағдайлар болуы мүмкін. Осыдан келіп мүдде туындайды. Мүдде
мұқтаждықпен ... ... ... ... ... ... құқықтық мағыналары бар. Өз кезегінде мұқтаждық мүддеге айнала алады.
Мүдде сонымен бірге, мұқтаждық, құндылық тағы да ... ... ... ... ... ... ... дамуының секірістері үшін
әлеуметтік қайшылық және оны шешуге ұмтылыс ... Осы ... ... ... ... прогрессивтік әрекетіне түрткі болатын,
олардың мұқтаждық-мүдделері және тағы басқа итермелеуші күштер.
Адам белсенділігін оятушы ... ... ... ... ... ... мұқтаждықтар, ал бұларды қанағаттандыру
мүмкіндігі әлеуметтік қатынастармен, қоғамдық ... ... ... ... ... негізгі себебі ретінде адамдардың әлеуметтік
рәсімделген сұраныстары мен оларды қанағаттандырудың ... ... ... ... ... болады. Сондықтан,
кейбір авторлар, “пайдакүнемдік қылмыстылықтың детерминациясында шешуші
жағдайға ... ... ... деңгейінің өзі ғана
емес, әртүрлі және әлеуметтік топтардың ... ... де, ... ... ... деп ... атап көрсеткен.
Мысалы, бөтеннің мүлкін ұрлауға тікелей септігін ... ... ... ... ... ... және тәрбиелік қызмет процесінде
жоққа шығарылуы мүмкін субъективтік сипаттағы құбылыстар.
Талан-тараж жалпы және ... ... ... және ... ... ... ... мәселесіне арнайы әдебиеттерде бірталай
еңбектер арналған. ... ... ... ... ... жан-жақты
көлемде, жетіспеушіліктерімен қоса ашылған және анықталып зерттелген.
Сонымен ... ... ... ... ... ... атап өтуіміз қажет. Олардың ең танымал түріне жағдайларды
келесі төрт топқа бөлу жатады: ... ... ... ... заңдық сипаттағы жағдайлар.
А.Д.Щербо барлық жағдайларды сегіз топқа бөледі: 1) ұйымдық-шаруашылық;
2) өндірістік ... 3) ... ... ... 4) әкімшілік, еңбек, қаржылық және азаматтық ... ... 5) ... ... ... ... 6) ... қызметтік, шаруашылық және өзге де ... 7) ... ... ... органдардың қызметіндегі
келеңсіздіктер; 8) қоғам жұмыстарының жетіспеушіліктері.
Құбылыстардың бұлай аталу себептері (құбылыстардың ... ... не ... олар ... құбылыстардың тууына, шығуына жол ашады.
Өмірдегі әлеуметтік жүйелер мен көптеген ... ... ... оның ... ... ... ... болып есептеледі.
Бұл шартты себептер қоғамдағы қауіпті зардаптардың ... ... ... ... ... ... бірінші кезекте әлеуметтік ... ... ... көпшілігі мойындаған. Солай
екендігін Н.Ф.Кузнецовада атап көрсетеді [15, 95 б.].
Қылмыстың нақты себептері мен ... ... ... жалпы
жағдайларына байланысты нақты істелінген қылмыс түрімен ... ... оның ... ... орны мен ... ... ... өзгеріп отыруы мүмкін. Сондықтан да криминологтар қылмыстың
себептері мен ... оның ... ... етушілерді анықтайды,
дегенмен, оған біржақты түсінік беру әлі дағдыға айналмаған.
Қылмыстарға итермелейтін басты ... ... ... ... ... ... қарайтын болсақ:
а) нарықтық қатынасқа көшуге байланысты экономикалық ... ... ... ... ... ... ... ыдырауының салдары және бұрынғы ... ... ... ... ... болды. Бұл өндіріс орындары
жұмысының тоқталуы, ... бен ... ... ... ... ... ... орындары қысқарды, өнімдердің көлемі азайды.
б) Жұмыссыздықтың тоқтаусыз өсуі, әсіресе, ауылдық жерлерде.
Мемлекеттік және колхоз-кооперативтік меншікті мемлекеттің ... мен ... көп ... ... ... ... ішінде, малды да
талан-таражға салуға жол ашылды. Соның салдарынан көп ... ... ... ... ... ... тұрушылар. Мал ұрлау айғағы,
көбіне еш жерде жұмыс істемейтін не ... ауыл ... ... ... Мал басының күрт кемуі, мал өнімдерінің қымбаттауы.
Өтпелі кезеңнің қиындығы, мал басының кемуі, бағаның еркіне ... ... ... ... Қазақстанда мал шаруашылығы ежелден-ақ
маңызды роль атқарған. Бұрынғы Кеңес Одағы кезінде Қазақстан ... ... ... ... орындардың бірінде болатын. Селода
шаруашылықтың жаңа түріне көшуі мал ... ... ... етті. 1991-1999
жылдар арасында республикада мал басы шамамен екіден үшке ... ... ... мал ... ... әсер ... тұра ... Базарда
еттің бір килосының бағасы 300-ден 500 теңгеге, бір қой – 13 мың ... – 68 мың ... ... ... ... ... ... халықтың әл-ауқаты деңгейінің төмендеуі,
кедейліктің шегінен асып кету.
Республикада нарықтық қатынастың тереңдей енуі ... ... ... ... ... асып ... ... саны айырықша
өсіп кетті, әсіресе, ауылдық ... ... ... ... ... ... ... бойынша халықтың 64,6 пайызы ауылда
тұратыны белгілі болды. Сондықтан да көптеген ауыртпалықтарды жеңу ... даму ... ... атап ... ... ... Президенттің
Қазақстан халқына 2030 атты жолдауы жарық көрді. Қазақстан Республикасының
Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев өзінің ... ... ... былай деп атап көрсетті:
“Біздің стратегиялық бағытымыз өзгеріссіз қалады. Бұл – ... ... ... ... ... ... мен білім беру
қызметін қамтамасыз ету. Басты міндет- адамдардың ертеңгі ... ... ... ... ... ... ... экономикалық
еркіндікті қамтамасыз ету қазіргі заман ... сай ... ... және ... ... Е.І. ... әділ ... “қылмыстық істердің
төмендеуінің басты ... ... бірі – ... ... ... ... ... ұйымдастыру-басқару сипаттарды
бөліп қарау керек:
- экономикалық қатынастарды реттейтін заңдардың уақытылы ... ... ... және ... ... актілердің олқылығы;
- құқық қорғау органдары ... ... мен ... ... ... ... ... қатынас құрылысы құқықтық негізде реттелінуі ... ... ... ... ... немесе жаңа экономикалық қатынастар
толыққанды реттелмейді. Мұндай ... ... ... ... ... ... күрес жүргізуді қиындатады. Заң болмаса, ол нақты
түрде орындалмаса ... ... мен ... ... орнату
мүмкін емес.
Қылмыстардың өсуі жөнінде мәдени-тәрбие жұмысының ролі мен ... ... ... ... болмайды.
Бөліп айтсақ:
– рухани-адмгершілік дағдарыс;
– халықтың көпшілігінің құқықтық саутсыздығы, ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің алғашқы кезеңінде
көптеген адамдар рухтық бағдарын жоғалтты, олардың санасында «идеологиялық
бос ... ... ... ... ... мен ... бағасын және Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясында
жарияланған адам құқығы мен ... ... ... ... ... белгісі, бұрынғы кездегідей мал ұрлығын жасағандар ... ... ... талқыға салынбады. Адамгершілік саласындағы
өзгерісті тек рухани–адамгершілік әлеуеттегі жеңісті пайдалана отырып және
дұрыс ... ... ... ... қол ... ... ... халықтың көпшілік бөлігінің құқықтық сауатсыздығымен
сипатталады. Бүгінде қылмыстың жеке түрі бойынша қылмыскердің ... ... ... алу ... жоғарыда айтылған мәселелерлерді қорытындылай келе, әр түрлі
критерий бойынша қылмыстылық себептерін ... ... ... ... жинақталып қорытылуына қарай:
1) барлық қылмыстардың (жалпы қылмыстылықтың) себептері ... ... ... ... ... жекелеген түрінің себептері (мысалға, меншікке қарсы
қылмыстардың немесе кәмелетке толмағандар қылмыстылығының себептері,
бұл философиядағы ‘’ерекше’’ категориясына сай келеді);
3) жекелеген қылмыстардың себептері ... ... ... ... ‘’бөлек’’ категориясына сай).
Бірақ мұның өзі де жеткіліксіз, ... ... ... ... сүрмейді, ол тек ‘’жалғыз’’ категориясы арқылы өмірде орын алады.
‘’Жалғыз’’ ол ... ... ... көрінісі. Бұл категориялардың
арақатанасын мынандай мысалмен түсіндіруге болады. Мысалға, ... ... ... сіз тек қана ... ... бұл ... деп
аталады, ал егер де ‘’адам’’ дегенде барлық екі ... екі ... екі ... ... бар және ... алатын тіршілік иесін елестетсеңіз ол ұғым ... ... та сол ... нақты ‘’Мұраттарсыз’’, ‘’Қанаттарсыз’’,
‘’Сидор’’-‘’Сергейлерсіз’’ өмір сүрмейді. Демек, ұғым (‘’барлық адам’’)
бөлек бөлса, елестету (тек қана ... ол ... ... ... ... ... себебі дегеніміз әлі де ‘’бөлек’’ категориясын білдіреді,
ал оның әлі де Иванның Сидордың ... ... ... Жанаттың Талғаттың
ақшасын ұрлау себебі (‘’жалғыз’’) т.б. сияқты өмірдегі нақты ... Тағы бір айта ... жәйт - ол ... ... ... Олар әр қилы және әр тектес екендігі аян, ... ... ... себептердің барлығын бір біріне кіріктіріп келгенде барлық
қылмыстардың жалғыз ғана себебі шығар ме екен?’’- деген заңды сұрақ ... ... ... деп ... әлбетте, себеп жоқ. Дей тұрсақ та,
абстрактілік ойлай арқылы бір ... қол ... ... - ол ... Біз ... қылмыстылықтың анықтамасын берген уақытта тоқталып
өткендей, ... атты ... тек қана ... ... ... ... ... қарамастан) қоғамға ғана тән құбылыс
екендігін айтқанбыз, демек қылмыстылықтың да жалғыз ғана ... ... ... ... ... көзқарасарының, мүдделерінің,
мұқтаждықтарының қайшылығы, ... ... ... ... ... ... ... қарай:
1) себептер;
2) жағдайлар.
Олардың ең басты айырмашылығы әсер ету пәрменінде: себеп - ... ал ... - ... бар ... оның ... ... демейді. Себептерсіз құр өздері қалса, салдарды
туындату қабілетінен айырылады.
б) адам санасы мен еркіне бағыныштылығына қарай:
1) объективтік ... ... ... мен ... ... субъективтік себептер (адам санасы мен еркіне тікелей ... ... ... ... ... ... ... да үлесі бар себептер).
в) мазмұнына қарай әлеуметтік-экономикалық, әлеуметтік-психологиялық,
идеологиялық, ұйымдастырушылық т.б. деп бөлінеді.
Экономика ... ... ... мен ... ... қылмыстылықты талдауды шаруашылық процестерді
нарықтық реттеуге өтудегі нақты криминологиялық ... ... ... ... жүргізу қажет.
Бұл оройда экономикалық қылмысты тек бизнеспен теңестіруге оқталу
жасалуда, яғни ... ... ... түсінігінде үстемдік ететін
заңсыз баю мақсаынды құқыққа жат нысандарда іс жүргізу.
Зерттеулер ... ... ... экономикасындағы криминологиялық
жағдайлар мына нәрселермен анықталады:
– қызмет бабын асыра пайдалану, парақорлық, мемлекет және қоғам
– мүлігін тонау ... әр ... ... ... ... ... ... белгісіз латентті (жасырын)
– экономикалық қылмыстың едәуір көп орын алуымен;
– қылмыстық жауапқа тартылу қаупі бар, ... ... ... қиын ... ... реформалардың жаңа
түрлерінен туындайтын қылмыспен.
Экономикадағы қылмыстың қарқынды дамуы статистикаға сәйкес сан алуан
болып ... ... ... бар ... арқасында яғни экономикалық
қылмыс деген жалпы атауға бірігіп, тіркелген қылмыс статистикасының сипаты
толық емес ... ... әрі ... ... ашуға құқық қорғау
органдарының бағытын анықтап береді.
Әсіресе ... ... мен ... ... ... ... кәдімгідей
алаңдаушылық тудыруда.
Заңсыз кәсіпкерлік, тұтынушылардың ғана емес азаматтардың денсаулығына
зиян келтіретін ... ... ... ... т.б. да
келеңсіз құбылыстар айтарлықтай алаңдатып отыр.
Сондай-ақ мемлекеттік ... ... да ... ... ... ... ... кең таралғандары:
привитизацияланған нысандардың (обьект) бағасын түсіру, төмендету, ... ... ... қозғалмайтын мүлікті заңсыз жолмен
иемдену немесе сатып жіберу, жалған банкроттық.
Мемлекет мүлкін ... ... көп ... ... ... ... ... яғни бұрынғы билік ... ... ... т.б. ... ... қатысы болуы.
Жекешелендірудің номенклатуралы және директорлық үлгілері халықтың
сенімінен айырылып, қоғамдық мүддеге залалын ... ... ... ... ... ... кәсіптік
дайындық білімін талап етпей-ақ ашық түрде экономикалық жүйеге қол ... ... өсіп ... қылмыстың себептері мемлекет пен экономика бар кез келген
қоғамда орын алады. Қылмыстың себептері криминологияда негізінде “қылмысты
өз салдары ретінде ... ... ... ... ... ... теріс жүйесі” ретінде түсіндіріледі [16,
89 б.]. Өзара әрекет пен байланыста ... ... ... ... да осыны айтуға болады.
Олар экономикалық қылмыстың кримогенді және ... ... ... мен ... ... біртұтас себеп-салдарлы кешен
туралы айтуға негіз ... ... ... ... бір ғана
шынжыр болып табылады.
Экономикалық қылмыс себептерін зерттеудің ... ... ... ден ашық ... ... ... болды. Бір кезеңдерге
қоғамдық қатынастардың белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... тану қажет деген тұжырымдар да
жасалды [17, 21 б.].
Экономикалық қылмыстың детерминанттары барынша ашық, әрі ... ... ... ... ... яғни, “империялық
мемлекеттер лагері” мен “капиталистік жаулап ... ... ... экспорты” мойындалды. Осының бәрінде таптық күрес туралы пікірдің
қолтаңбасы жатты. Қоғамдық ... ... ... ... қатынастарының билеп-төстеуші сипатымен тікелей байланыста болды.
Экономикалқ қылмыс детерминанттарының тарихи өзгермелі сипаты болғаны
сөзсіз, оларға экономика заңдарын әлеуметтік-экономикалық басқару ... ... ... ... ... ... ... қалыптастырудың экономикалық негіздері
туралы біздің де түсініктеріміз өзгеріп отырады. Тұлғаны ... ... ... ... қалыптастыру адамның тұлға ... ... жолы ... қалады да. Бірақ, нарық біздің ... ... ... ... ... жаңа ... енгізуде. Қазіргі күнде де, қоғам
“нарық адам қабілетін көрсетуге зор мүмкіндік берді” деген тұжырымға келеді
[18, 16 ... ... ... ... ... ... ... оның
экономикалық және әлеуметтік мазмұнымен байланысты. Өндірістік ұйымдар мен
басқару құрылымдары, ... ... ... ... ... мен құрылымында айтылатын жаңа факторлар пайда болды.
Қазіргі заманғы экономикалық қылмыстың ... ... олар ... ... топтастырылуы тиіс дегенге сүйенген дұрыс. Мұнда
тұтастай бөлуге болады:
1) ... ... ... ... себептер;
2) Нақты немесе спецификалық себептер;
3) Кримогенді немесе антикримогенді ... ... ... ... ... ... ... мен себептері [19, 11 б.].
Экономикалық қылмыстың жалпы, толық немесе ... ... ... оның ... ... ... де мәнді сипаттарымен
анықталады. Олар қылмысқа тікелей де кері де бағыттарда әсер ете ... ... бұл әсер екі ... сипатта болады.
Бір жағынан ол аталған жүйенің мәнін бейнелейтін экономикалық
қатынастардың ... ... ... ...... ... ... бейнелейтін экономикалық қатынастардың саналы әрекеті
барсындағы нәтижелер әсер етеді.
Бұл – субъективті фактор, ол экономикалық ... ... ... ... ... ... ... антикримогенді қайшылықтар мен
қылмыстық жағдайлардың туындауын ескертіп отырады.
Кеңестік жүйеде экономикалық ... ... ... ... деп ... ... Бұл, ... заң әдебиеттерінде барлық
нәрсе бір ... бір ... ... ... ... ... тәсіл
директивті құжаттарға ғана тән болды. Бүгінгі күні келешектегі экономикалық
қылмыс пен бұрынғы экономикалық қылмыстың ... ... ... ... ... ... не болып жатқанын ажыратуға көмектесуі тиіс. Сонымен,
экономикалық қылмыстың ... және ... ... ... отырып, олардың
детерминанттарының жүйесін айта отырып, олардың қысқаша криминологиялық
сипаттамасына назар аударамыз.
Шаруашылықтың екі жүйесінің ... ... ... ... қарастрылғанда экономикалық ... көп ... ... ал жеке ...... оған ... жоғалтумен
анықталатындығы айтылған.
Меншік пен жоспарлылық тұрғысында экономикалық қылмыстың толық себебі
жүйесіндегі, орналастыру жүйесіндегі, ең ... ... ... жүйесіндегі
сәйкессіздіктер (диспропорция) айтарлықтай әсер етті.
Социализмнің еңбекпен қамту туралы экономикалық заңын мойындай отырып,
нақтысын ... ... ... ... ... ... пен оны
марапаттау шарасы арасындағы бірлікті анықтауға талпыныс жасалды.
Экономикалық ... ... ... ... әсер ... ... қатынастар ішінде аталғандардан тауар-ақша қатынастарын сөз
етуге болады. ... ... ... ... ең ... ақша айналымндағы қылмыстың өсуіне ... ... ... ... ... ... оның құрылымының
өзгеруі, экономикалық байланыстардың ... ... ... ... ... ... ... бюджеттік тапшылық (дефицит) пайда болды, баға түзу,
есеп, ақша айналымы жүйелерінің ... ... ... ... ... ... қатарына қалай өтетіндігін бақылап
отыруға болады. Экономикалық ... ... ... ... ... ... ... басқару қатынастарының
деформациялары (түр өзгерулер) айтылған. Экономикалық қатынастардың ... ... ... рөлі ... ... ... ... отырып, олар өз жиынтығында жоғарғы деңгейіндегі ... тағы бір атап ... ... ... ... ... қатардағы детерминанттар – нақты
және спецификалық себептер әсер ететін ... ... ... және спецификалық
себептер әлеуметтік климат ерекшеліктерімен, қоғамның ... ... ... ... ... отырған экономикалық
саясаттың мазмұнымен тығыз байланыста десек болады. Егер ... тобы ... ... ... ... мен ... жаңа
формасына өтуінен туындаса, екінші тобы ... ... мен ... ... есеп жүйесіндегі өзгерістердің,
нарықтық экономикалық қатынастарға өту кезеңіндегі ... да ... ... табылады. Жекешелендіру процесі мемлекет пен азаматтардың
өмірлік маңызды мүдделерінің бірі ... ... Оның ... мәні бар ... ... ... болып табылады:
Жекешелендіру процесінде оған қатысушы әртүрлі әлеуметтік ... ... ... ол ... топ: жұмысшылар, мекеме
жетекшілері, жергілікті билік органдарының басшылары т.б.
– Заңды және жеке ... ... ... бойынша
жекешелендірудің оның бастамасымен үйлесуі;
– Жекешелендіру өткізілген кезде оған қызығушылық танытқан халықты
ақпараттандыруды қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... етуші
әдістер мен процедураларды, сондай-ақ ... үшін ... ... кепіл болатын амал-тәсілдерді таңдау.
Демек, жекешелендіру меншік түрінің алмасуымен ... ол ... ... ... ... ... ретінде жиі пайдаланылады.
Жекешелендіру көптеген елдердің тәжірибесінен бұрыннан белгілі. ... ... ... ... ... аса маңызды.
Бүгінгі таңда Қазақстанда орын алған тәжірибе ... ... ... ... бұл жеделдетілген жекешелендіру нұсқасын ... ... ... ... ... орталықтандырылған
басқарудың барлық кемшіліктерімен меншік реформасы процесіне таратылды. Ірі
мемлекеттік мекемелер мен кәсіпорындарды бірте-бірте ... ... ... ... ... ... ... жиі басшлық етеді. Еңбек етуші ұжым сызылып тасталып, ол ... ... оның мәні ... ... ғана ... ваучерлік жекешелендіру орнатқан кәсіпорындардың бағасы
негізгі қорды дұрыс бағаламау салдарынан оларды заңсыз ... ... ... жол ашып береді.
Экономикалық қылмыстың спецификалық себептерінің тұтастай кешені
(комплекс) аграрлық секторда ... Ол ... егін ... ... еш ... жоқ ... беру, техника, инвентарь,
минералды тыңайтқышты төмен бағамен сату т.б. ... ... мен ... ... ... ... көп ... межеде жұмсамай, ол ақша ... ... ... ... ... яғни ... тұлғалар иемденеді.
Экономикалқ қылмыс детерминанттары жүйесінде нақты және ... ... ... ... де рөл ... ... либерализация – саудадағы сандық және ... ... кері ... ... дамуын білдіреді.
Либерализация өтпелі нарық кезеңі экономикасында ... етуі ... ... ... жүйесінің элементі ретінде қызмет етуі тиіс. Ол
нарықтық механизм онсыз тіршілік ете ... жаңа ... ... деп ... Бұл ... басшылық етуші субъектілердің дұрыс шешім
қабылдауына, тең дәрежеде экономикалық және әріптестік еңбек ... ... ... ... ... және спецификалық себептер
деңгейіндегі экономикалық қылмыс детерминанты жүйесінде ... ... ... ... ... қатар (параллелді)
жүреді.
Екіншіден, либерализация біртұтас бағаны жоюды дұрыс деп ... ... ... ... ... өтудің алғашқы кезеңінде
ішкі ұлттық өнімнің 2-3 пайызын құрауы қажет.
Айта кететін бір жай, ... ... ... ... түрде және көп мөлшерде өсуімен байланыстырылмайды. Тауарларды ... ... ғана ... ... ... ... ... оқиғалары барлығымыздың есімізде. Бұл құбылысты экономикалық саботаж
ретінде қарастыруға оқталу ... де, бұл шын ... ... сатушылар бағаның көтерілуін тосты.
Экономикалық қылмысты жасаудың шарттары мен жағдайлары детерминантардың
жүйесін бекітеді. Олар ... ... ... ... ... ... болуы мен жасалуына жағымды жағдай жасайды [20, 54 б.].
Шарт пен жағдай қылмысты не жеделдетіп, не ... ... ... зиян ... ... ... ... анықтауға әсер ете
алады. Осыған қарамастан, ... мен шарт ... және ... ... ... ... ... табылмайды. Мысалы,
коммерциялық банк әрекеттерінің ретсіздігі жасанды афизо көмегімен көптеген
миллиард сомадағы ақшаны “жымқыруға” жақсы жағдай туғызады.
Экономикалық қылмыс детерминанты ... ... ... экономикалық
құлдырау алады.
Экономикалық құлдыраудың мәнін түсіну белгілі бір ... ... ... ... ... ... келді. Құлдырау капиталистік
шаруашылыққа, оның оның даму фазасы ретінде қарастырылды.
Экономикалық қылмыс жасырын ... кең ... және ... көзі ... Қзақстан Республикасындағы әлеуметтік-экономикалық формация
алмасуының даму ... ... ... өту ... ... бұзылуына қарсы заң қабылдай отырып, заңсыз ... ... ... белсене кірісті. Бұған қоғамның мүліктік
жағдайы бойынша ... оның ... мен ... ... ... ... ... етті. Соңғы фактор қиын материалдық жағдай салдарынан азаматтарды
экономикалық қылмыс жасауға ... ... ... салдары
ретінде “кез келген жолмен баю” деген ... ... ... Осының бәрі адмдардың өз мақсаттарына жету жолында сан ... ... ... ... ... Ол ... ... кең
тараған әдістері салықтан бас тарту, банк жүйесінде ... ... ... кәсіпкерлікті дамыту, сондай-ақ қылмыстық элемент назарына елдің
табиғи ... ... ... ... ... мақсатқа
пайдаланылуда.
Соңында, құқық қорғау ... ... ... ... салдарынан басқаның мүлкіне қол сұғудың ең ... ... ... ... ... мен ... ... төндіретін зорлық,
қиянат көрсету секілді қылмыстардың саны күрт ... ... ... ... топқа жатады және экономикалық қылмыс ұғымы шеңберінен шығып
кетеді.
Қазақстандағы қазіргі ... ... ... ... ... ... ... салдары мен
мемлекеттің нарыққа өту кезеңіндегі ... ... ... қате есептеулері экономикалық реформалар бағытына кері әсер
етіп, оның қылмыстық сипат алуына ықпал етті.
Барынша ірі ... ... ... ... ... ... анық та нақты концепциясының болмауы;
ә) реформаларды психологиялық, құқықтық және басқа да ... ... ... жүзеге асыруға тырысу;
б) экономикалық “реформалау” әрекетінің басқа түрлерін сайлау;
в) ... ... ... ... ... ... ... қателіктер экономикалқ реформалардың
тактикасына әсер ... олар ... ... ... ... ... бермеді.
Қазақстан Республикасында құқықтық механизм реформасы кеш қалыптасты,
жуырда ғана құқықтың “нарықтық” салаларын реформалауға ден ... ... ... ... ... т.б. ... құқықтық саласында “реформалауды фискальді іргетасы” секілді
көне дәстүрлер орын алуын жалғастыруда; қылмыстық саясатқа ... ... ... ... қатынастарды реформалауда көмекші және жасағыш
рөл атқарады.
Аталған алғышарттар ҚР-ғы экономикалық қылмыстың динамикасы, ... ... әсер ... ... ... қылмыстарды жасау себептері объективті
және субъективті сипатқа ие. Экономикалық қатынастар дәл осындай қылмысты
туғызады. Экономикалық қылмысты ... ... ... нақты бір ұйымдық-
шаруашылық салада қылмыс жасауға шешім қабылдаттыратын, оған әсер ... ... ... ... ... экономикаға ену экономикалық
саясаттың негізгі бағыттарын жүзеге асырушы, ұйымдық-шаруашылық пен өндіріс
арасында қайышлық тудырғанын көрсетеді. ... ... кең ... ... ... ... етуші жағдайларды шартты түрде былай бөлуге
болады:
1. Ұйымдық-шарушылық жағдай;
2. Әлеуметтік-психологиялық жағдай.
Жағдайлардың ... тобы ... ... ... бақылау
жүйесінің болмауы, құқықтық шығармашылық әрекеттің жоқ болуы т.б. секілді
себептерді қамтиды. Нақты ... ... ... ... ... алады, яғни есеп пен есеп беру жүйесінің кемшіліктері, материалдық-
жауапты қызметке адам ... ... ... пен ... ... ... қалдыру т.б.
Жағдайлардың екінші тобы жаңа экономикалық идеология негізінде күрделі
мәселелерді шешетін құқықтық тәрбиелеу жұмыстарының ... ... ... ... ... ... ... кенжелеп қалуымен яғни дамымай қалуымен байланысты.
Екі топтың да ... ... ... мен ... әсер ... бірдей емес. Кәсіпкерлікпен еркін айналысудың реттелмеуі,
жалпыға ... ... ... экономикалық мәселелерді өз бетімен
шешуге, өз білгенін істеуге ... ... ... ... ... екі тобы да қоғамға қарсы ... ... ... ... ... алатын детерминация болып табылмайды. Шын мәнінде
олар экономикада жағымсыз жағдай туғыза отырып дамиды.
Экономикалық саясаттың тежелуі, яғни ... ... ... ... ... ... әрекет ошақтарын тұтатып
отыратын басты фактор ... рөл ... ... байланыстарды
қалыпты ұстап тұрудағы салдыр-салақтық, қажетті шараларды кемітіп қабылдау
өндірістің құлдырауы, кризистік ... ... ... ... ... ... әсерін тигізді.
Кәсіпкерлік мүддеге негізделген бәсекелестікке қабілетті ... ... ... де ... ... ие. ... ... арналған адрестік жеңілдік, бір жақты
меншік саясаты іскерліктегі рантье идеологиясын ... ... ... ... ... ... ... алыстату,
құқықтық реттеудің жалпыға рұқсат беретін әдістерін енгізу, оны ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік, технологиялық, аймақтық, салалық
приоритетін анықтайтын нарық бағасы, пайыздық ... ақша ... ... ... ... ... техникалық шаралар мемлекеттің экономикалық саясатын қайта ... ... кері кету ... ... ... ... етпей,
ескірген технологияларды пайдаланып, өндірістің толық тоқтауына, отандық
өнеркәсіптің дағдаруына әкеп ... ... ... Бұл ... секторынң бұзылып, бос қалуына ұласады.
Шаруаға ыңғайдың жоқтығы (безхозяственность)
Шаруашылықпен айналысуға ... ... ... ... ... экономикалық қылмыстың күшеюіне өз әсерін тигізуде.
Шаруамен айналыспау өндірістің ... әдіс ... ... ... механизмін қолданудан жоғалған жоқ, ол ... ... Оның ... болуына ауыл шаруашылық өнімдерінің өңдейтін
кәсіпорындардың жоқ болуы салдарынан үлкен шығынға ... ... ... ... ... табиғи өнім алмасудың
ретсіздігі, жүк тасымалдаудың ... ... ...... тәжірибесі жемқорлар мен парақорлардың ысырап ... ... ... ... ... ... азайту үшін мемлекеттендірудің ұзақ уақыты қажет болады,
яғни экономикадағы мемлекеттік меншік ісіне әсер ... ... ... көш бастаушы экономист мамандардың пікірінше қажетті инфроқұрылым
құру барысындағы толыққанды нарыққа өтудің өтпелі кезеңі жиырма-отыз ... ... ... ... ... экономикалық
қылмысқа әсері сақталады.
Бағаның құрылуындағы кінәраттар немесе ... ... ... ... ... ... ... пен ұсыныс
негізінде өзі тағайындайды. Әлемдік тәжірибеде бағаны мемлекеттік реттеудің
әртүрлі ... ... ... үшін бұл – ... ... ... біреулер үшін тауар өндірушілердің негізгі тобына материалдық зиян
келтіру шегіндегі төменгі көкжиектерді орнату. Монополистер ... ... ... ... ... ... қызығушылықтарының айтарлықтай
азаюы қазіргі коммерциялық мемлекеттік сауда мекемелерінен коммерциялық
саудаға ауысуына әкеп ... сол ... ... ... пен жеке меншікке
беру, қызмет ету салаларын ары қарай приватизациялау процесі бастапқы мәнге
ие ... ... ... ... мен ... ... ... да кемшіліктері әсер етуде. Мысалы, шаруашылық сепаратизм
деп аталатын ... ... ... ... ... ... қызығушылығын туғызады. Сыбайлас
жемқорлық ... ... ... келісім-шарт қатынастары ... ... ... ... операцияларында ұжымдық эгоизм
бас көтереді, ... ... ... ... және видеотехника қосылады, алып
сатарлық мақсатпен әртүрлі бағалы ... ... ... кемшіліктері.
Мемлекеттік бақылаудың қолданыстағы жүйесінің кемшіліктері жасырын,
ашылмаған қылмыстардың ... ... ... ... ... түрі ақша мен ... құндлықтарды жүзеге асыруда қатаң ... ... ... ... ... салу ... ... әрекетті
реттеп отырған. Мемлекет мүлігіне қол сұғушы пайдақор ... ... ... ... ... жағдайын сақтаудағы бақылауды тоқтату
қоғамның әдеттегі назарынан еркін зонаны тудырады, ол ... ... ... ... ... ... әрекеттерге бейтарап
қарауымен көрініс тапты. Шаруашылық механизмді қайта құру тоқтап ... ... мен ... жүйе ... ... ... бастаған халықтық бақылау органдарының ликвидациясымен де
қолпашталды. Осылайша, ... ... келе ... ... ... ... бірінен айырылды, ал толыққанды ... ... ... ... ... жоқ.
Ереже бойынша, қылмыс жасауға шешім қабылдау ... ... ... ... ... ... тікелей байланысты. Аталғандардың
қатарынан мына жағдайларды бөліп алады:
1. Материалдық құндылықтарды ... алып ... ... ... ... режимін бұзу;
2. Есептің жоқ болуы, инвентаризация мен ревизия өткізу уақытын және
тәртібін бұзу, ... мен ... ... ... алмай
тұрып оларды жүзеге асыру;
3. Құқық бұзуға бейім, қабілетті ... ... ... ... ... ... ... қызметке алу;
4. Ұжымда құықтық тәрбиенің жетіспеуі;
5. Кінәлі адамның ... ... ... ... ... ... ... артта қалуы.
Балама экономиканың пайда болуы бұрын-соңды болмаған, қоғамға қауіпті
экономикалық әрекеттердің жаңа түрлерінің ... ... ... ... кейбіреулері нарықтық қатынастары дамыған елдерде ежелден
белгілі болса, енді біреулері ... ... ... ... және ... ... алады. Мысалы, ақшаның қолма-қол ақша айналымынан
ауысып келуі. Экономикалық алаяқтықтың ... мен ... ... ... ақшаны иемдену мақсатында жалған банкроттыққа отыру жағдайлары да аз
емес.
Құқық қорғау ... ... ... ... ... ... қоғам мекемелері ... ... ... ... нарығындағы монополиялық
жағдайды шамадан тыс пайдалану, бухгалтерлік есепті қасақна шатастыру т.б.
Кірісті өзіне тартудың кең таралуына ... ... ... ... ... ... затты заңсыз пайдалануды жауапқа тарту шараларының
болмауы, мемлекеттік және ... ... ... ... жеп ... ... ... экономикалық талаптарды қабылдауға дайындығының болмауы,
ақпараттан хабардар болудың жеткіліксіздігі және кризистік әрі ... ... ... икемінің болмауы экономикалық әрекеттердің заңнан
ауытқыған нысандарының таралып кетуіне әсер ... Жаңа ... ... ... ... ... жүйесі айтарлықтай
кемшіліктерден азап шегеді, сонда халықты басқару механизіміндегі белсенді
әрекетсіз шаруашылық әрекетті ... ... ... ... ... ... ... туғызатын аймақтық сепаратизм,
құқықтық нигилизм әсер етпей қоймайды.
Қоғамның моральдік-психологиялық бірлігіне ... ... ... ... өмір ... ... қабілетітті
экономиканың өрлеуіндегі кәсіпкерліктің рөлі ... ... ... ... тигізеді. Әртүрлі бақылау сатыларын кеңейтіп, реттеп
отырғанына ... ... ... өсуіне бақылаудың әрекет
етпейтін жүйесі ықпал етеді.
Мұндай жағдай ең ... ... ... өту ... ... органдарының жүйесі бұзылып, жаңа жүйені жасау әлі
күнге дейін созылып, бітпей жүруімен байланысты. ... ... ... ... ... ... және жеке ... еркін түрде
экономикалық әрекетпен айналысуына жол ашып беріп қана қойған жоқ, ... ... ... да ... ... ... ... салықтан түскен пайданы жасыруға, заңсыз
және шаруашылық операцияларын жасауға мүмкіндік ... ... ... ... жалған мәліметтер арқылы өзіне тартарын астыртын ұйымдардың
жүздеген мыңы құрылды. ... ... ... ... басқару
саласындағы деформация да әсер етеді. Ол бірнеше мемлекеттік ... ... ... ... ойланбай шешім қабылдауға
негізделген.
Соңғы ... ... ... ... ... ... ... қатысты айтылған. Экономикадағы ... орын ... ... бірі – экономикалық қылмыс ... ... ... ... мен ... ... ашық
түсініктің болмауы. Қарастырылып отырған ... ... ... ... ... әлі ... ... ескі әдістермен жұмыс жасайды, ол
орталықтандырылған экономикаға тиімді әсер ... ... ... ... жете ... [21, 37-40 б.].
ҚР Ішкі істер министрлігі экономикалық қылмысқа қарсы күрес жүргізетін
бөлімшелерінің назарында экономика саласындағы қылмыстардың ... ... ... ... ... анықтау жатыр. Қаржы құралдарын “жымқыру”
(отмывание) немесе басқа да мүліктерді иемдену, қымбат металдар мен ... ... ... інжу ... ... ... ... енгізу – 0,6
пайыз банкроттыққа ұшырау кезіндегі заңсыз ... – 0,2 ... пара – 0,7 ... ... мәнісінде, құқық қорғау органдары жаңа экономикалық жағдайда жұмыс
жасауға ... ... ... ... базалардың болмауы;
орган қызметкерлерінің көп бөлігінің жаңа заман жағдайларына жұмыс жасауға
дайындықсыз болуы; ... ... ... мен ... ... ... ... ақпараттың жоқ болуы; қызметкерлердің ... күрт ... ... ... алу; баспана мәселесінің шешілмеуі
секілді көптеген факторлар аталған жағдайға ықпал етті.
Экономикалық қылмыстың себептік кешендерін қарастыра отырып, ... ... ... ... және ... процестердің әсері байқалмағандығын атап өту қажет. Экономикалық
қылмыстың экономикалық процестер деформациясына ... ... ... кетуге болмайды. Экономикалық қылмыс нарықтық қатынстарға тереңдеп
еніп, оны ... баю ... ... ... еркін кәсіпкерліктің негіздері
мен адал бәсекелестіктің қағидаларын бұзуды, жеке кәсіпкерлер ... ... ... ... жұмыс істеу мүмкіндігін
қысқартады. Сондай-ақ, ол ... ... ... ... ... өршуіне, мемлекеттік билік органдарының беделін түсіруге ... ... ... ... етуші жүйесіндегі кемшіліктер астыртын,
жасырын, ашылмай қалған қылмыстардың таралуына мүмкндік береді.
3. Кәсіпкерлік қызмет аясындағы ... ... ... ... ... ... ... бір аясына қатысты сипатталынады.
Тұлғаның мәселесі жалпыға бірдей сипатта болғанымен де, яғни ... ... ... да, ... ... өз ... тұрғысынан
қарастырылған. Әдетте, әдебиетте ... ... ... ... ... ... Тұлға мәселесін пәлсапа және әлеуметтану,
құқық, психология ғылымдары зерттеп тануда. ... ... ... ... ... ерекше түрі – қылмыскердің тұлғасы
қарастырылады.
Яғни, криминология қылмыс жасаған тұлғаларды ... ... осы ... объектісін құрайды. Дегенмен де, осы тұлғаларды зерттей отырып,
криминолгия басқа ғылым салаларының жетістіктерін кең ... ... ... ... ... ... яғни ... мәселесі кешенді
мәселелердің бірі.
Қылмыскердің тұлғасы басқа да кез келген адам ... өмір ... оның ... бет – ... із ... ... иесі ... Саналы іс әрекет ете алмайтын, ... ... ... ... ... оны тұлға ретінде сипаттайтын қасиеттерден мақұрым болады.
Тұлғаның қандайда түрі болмасын, яғни қылмыскердің ... ... ... ... - ... ... ... белсенді
қозғалысының нәтижесінде, оның ... ... ... ... мен ... ... ... орнайды. Осы қоғамдық қатынастар
жүйесінде қылмыскердің тұлғасына тән қатынастарды да көруге ... да ... ... ... ... ... жетілуіне,
әлеуметтік ортаның дамуына байланысты өзгеріп және дамып отырады. Кез –
келген ... ... ... бір ... ... ... тән [22, 46-50 б.]. Адам ... өмір сүруін жүзеге асыратын,
қоғамдық ... ... ... белгілері мен қатынастарының нақты
тасушысы болып табылады. Қылмыс жасағанына қарамастан, ол қоғамның ... ... ... қала ... ... дәл осы мәселе қылмыскердің тұлғасын,
қылмыскер қоғам талаптарын сақтамаса да, криминологиялық түсінудің негізі
болып табылады [23, 176 ... ... ... емес ... ... ... Жеке ... қоғамға қауіптілігінің міндетті қосымша
белгісі болып, құқықтық психологияның криминогендік ауытқуы ... ... ... ... ... ... – құлықтың әртүрлі варианттары.
Жеке адамныц тұлғасы — қоғамдық қатынасқа түсушінің өлеуметтік және
психикалық сипаты, сапасы мен ... ... ... бір ... Ол
келесі құрамдас бөліктерден тұрады:
1. Жеке тұлғаның әлеуметтік дәрежесі, яғни осы белгі арқылы әлеуметтік-
демографиялық сипатына ... жеке ... ... бір топқа жататынын
айқындаймыз (жынысы, жасы, білімі, отбасының жағдайы).
2. Жеке тұлғаның элеуметтік ролі, яғни бұл ... ... ... ... ... ... ... қатынас жүйесіндегі түрлі іс-
әрекеттерінің жиынтығы.
3. ... - ... ... Бұл жеке тұлғаның
әлеуметтік құндылықтармен орындалып жатқан әлеуметтік функцияларға ... ... Жеке ... ... қимылында көрініс табатын
әлеуметтік (қоғамға, мемлекетке деген ... ... және ... және т.б.с.с.) психологиямен сипатталады; кәсіптік іс-
әрекеттерде ... ... ... ... еңбектік психологияменен;
тұрмыстық психологияменен (отбасына, бос уақытына ... және ... ... құқықтық психологиямен (заңға, қүқықтық тәртіпке, құқық
қорғау ... ... ... және оған ... ... ... «Мен» деген психологияменен (өзіндік баға) сипатталады [24, 59 б.].
Қылмыскердің ... деп ... ... айта аламыз, егер сол
адаммен қылмыс жасалған болса, яғни оның қылмыстық заң бойынша, жазасын
өтеуге ... ... ... ... болып танылған кезде.
Тұлғаның қоғамға қауіптілігі көбінесе қылмыстық іс істелмей ... ... ... ... ... келе ... болуы мүмкін.
Көбіне бұл қауіптілік нақты тұлғаның қоғамға жат әрекеттерінен айқындалады
— тәртіптік, ... ... ... ... жат ... Дегенмен осы әрекеттер қайталанып, тереңдей беруінің салдарынан,
статистикамен қылмыс істеуі ... деп ... ... бағыты дами береді. Бұл мінез-құлық белгілі бір қылмыстардың
мотивацияларына тән тұлғалық ... ... ... ... ... әкімшілік, еңбектік, азаматтық, отбасылық заңнамалармен
көрсетілген ... ... ... ... ... Бұл
шаралар құқық бұзушылық жасаған тұлғаларға қолданылады. Бірақ бұл шаралар
тұлғаға ... ... ... ... ... ... ... жеке тұлғасын зерттеп және осындай
зерттеулердің әдісін ... ... ... тұлғаның демографиялық,
адамгершілік - психологиялық ерекшеліктерінің белгілерімен ғана шектеліп
қоймай, сонымен бірге ... ... ... және ... ... керек. Себебі қылмыспен күресудің қолайлылығы, ... ... ... ... кім және ... қылмыс жасайды және не үшін,
қылмыстылықтың динамикасының өсуі, оның өзгеру бағытының ... ... ... ... ... ... мәліметтеріне тікелей
тәуелді.
Қылмыскердің тұлғасын зерттеу қылмыстың ... ... ... ... ... ... жасалу себебі болып, әлеуметтік-теріс қасиеттер,
қоршаған ортаның және криминогендік жағдайларымен ... ... ... - ... криминогендік мотивациясы табылады. Қылмыскердің
жеке зерттеу сонымен ... ... ... ... бөліп
қарастыруға жәрдемдеседі.
Тұлғаның криминализациялануының мынандай ... ... ... ... ... яғни ... жасалуына дейін, тұлғаның
құқық бұзушылық немесе ұдайы дөрекі моральға жат қылықтар ... [25, ... ... ерте ... ... жүргізу қажет, оны құқық қорғау
органдарының түрлі есеп жүргізулеріне енгізу жолдарымен жүзеге асырамыз.
Криминалдық ... ... бар ... тек тұлға қылмыс жасағанда және
міндетті түрде зиян келтірген жағдайда пайда болады. Бұл ... жеке ... ... ... ... ... жазасын
өтеуге кеткенінше қоғамға қауіпті болып қала ... ... ... ... ... жеке ... туралы айтуға негіз
бермейді.
Қылмыскердің жеке тұлғасы ... ... оқу, ... ... ... дәрежедегі зертгеулер нақты қылмыскердің тұлғасының мінездік
ерекшеліктерін, (қасиеттерін) белгілеуге бағытталған. Бұл зерттеулер ... және ... істі ... ... маңызға ие, сонымен бірге
жеке даралық профилактиканың ең жоғарғы дәрежедегі негіздемелері ... ... ... ... жеке ... оқу, ... криминологиялық ғылымдық
зерттеулерінде және құқық ... ... ... әрі ... деңгейде жүргізіледі. Мұнда, қалай, жасалынып жатқан қылмыстардың,
солай олардың субъектілерінің әлеуметтік мәнге ие түлғалылық қасиетттерінің
ұқсастығымен ... ... ... мен категориялары
оқытылады.
Қылмыскердің категориялары мен түрлерін оқып ... ... ... ... ... ... жетілдіру үшін қалай қажет болса, осы
шараларды ... ... үшін де дәл ... ... ... оқып білудің
түрлілігі қылмыскерді сипаттайтын демографиялық белгілермен (мысалы:
кәмелетке толмау) ... ... ... ... басқа да құқық
бұзушылық мінез - құлықтың белгілерімен бөлінген (рецидивистер, наркомандар
және т.б.) оның ... мен ... ... ... ... соңғы үш деңгейдегі қылмыскердің жеке ... ... ... ... бір ... ... ... «қылмыстылықтың
субъектісі» ретінде қарастырады. Мұндай тоқтау, яғни оның ... ... ... ... ... ... ... ал жалпы ортақ
көріністегі қылмыстылықтың себептері мен жағдайлары оның алдын - ... ... ... ... жан-жақты зерттелген қылмыскердің тұлғасының сипаттамасы осы
белгілерді қамтып, қылмыс ... ... ... басқа азаматтардан
шектеуге мүмкіндік беретін қылмыскер деген ... ... ... ... ... болып табылмайтын түлғадан қоғамға
қауіптілігімен ... деп ... ... кеттік. Бірақ та ол
өзінің түрлі жағымды қасиеттерімен заңды құрметтейтін азаматтарменде ұқсас
болып келеді, ... ... ... ... ... айналысатын адам,
спортсмен және т.б. ... ... ... ... ... және әлеумет аралық қасиеттер қарама - қайшы ... дәл сол ... ... тағайындауда және оны орындауда ескерілуі
тиіс, себебі олар ... ... ... ... оның ... яғни рецидивке жол берілмеуін қамтып отыратын әлеуметтік-
психологиялық ... ... ... — бұл ... жауаптылыққа тартуға негіз
беретін, заңмен тиым салынған, қоғамға қауіпті іс-әрекетті кінәлі ... ... жеке ... Қылмыстың жасалу фактісі берілген жеке
тұлғаны қоғамға қауіпті ретінде сипаттайды, бірақ ол оның ... ... және ... ... ... ... ... бұзушылықтан
гөрі үлкен нәрсені көру керек. Әр азамат өз ... ... ... ... және бұл ... өз ... осы жүйкелердің
біреуін кесіп тастауы, мемлекеттің барлық жүйкелерді кесіп тастауына құқық
бере ме? Мемлекет құқық бұзушының ... де ... ... тірі бөлігін,
отанын қорғауға міндетті сарбазын, сот даусына ... ... ... ... ... ... ... мүшесін, жанұя ағасын танып-
көруі керек, және ең бастысы — мемлекеттің азаматы ретінде санауы қажет.
Сондықтан да, ... ... ... ... ... секілді,
адамгершілік - психологиялық қасиеттерді қамтиды. Тұлғаның психологиясы,
сонымен қатар тұлғаның белгілі бір нақты жағдайларда ... тиым ... ... ... әсер ... оның ерекшеліктері де,
берілген тұлға шығып отыратын, нақты ... ... ... ... ... бір әлеуметтік жағдайлардың әсері арқасында
құрылады. Яғни, дәл осы кезде әлеуметтік жағдайлар мен ... ... ... психикасы мен ерекшеліктері арқылы қабылданып, оның мінез-құлқында
көрініс табады.
Адамның жеке тұлғасы туралы ... ... ... ... жеке
тұлға проблемасының криминологиялық және құқықтық аспектілерін ... ... ... бұл ... ... адам табиғатының әртүрлі
түсіндірілуіне ... ... бірі ... ... ... ... оның ... тиісті жағдайларда қылмыстан көрініс табатын
зұлымдықтың, жауыздықтың, әдепсіздіктің белгілі бір ... бар ... (туа ... ... ... Ал егер де ... ... жақындық секілді қасиеттерді — жеке тұлғаның
құрылуындағы белгілі бір ... ... ... ... санасақ,
онда бұл жөнінде басқа шешімді қабылдау керек болады.
Бірінші жағдайда ... ... ... биологиялық туа
біткен асоциалдықтың, қатігездіктің, сараңдықтың бағытында ... осы ... алғы ... ... ... ... бұл ... шешілуі қылмыскердің тұлғасын сипаттайтын
әлеуметтік келісімнің мойындалуына ... ... ... ... табиғатты, әлеуметтік байланыстар мен
тәуелділіктерді ашуға ... ... тек өз ... ... ... немесе таптық мұраттарға
сәйкес жүргізетін субъектілерге ғана қолдану керек деген ... ... Осы ... ... ... ... және оның бағытын,
ориентациясын араластырады. Қылмысқа алып келген әдет пен көзқарастардың
құрылуының, қылмыстың ... ... ... ... көз - ... зерттеу қажеттілігі — «тұлға» терминін оның
жай мағынасында және қылмыс жасаған ... ... ... мен қажеттілігін қамтамасыз етуге жағдай туғызады.
Жоғарыда айтылғандарды қорытындылай келе ... ... ... ұғымын анықтау қылмыстылықпен күрес ... және ... ... ... қарастырмаусыз мүмкін емес.
Яғни, бұл жерде туындайтын өзара байланысты мәселелер келесі сипатта: адам,
ол жасаған іс –қимыл және оның ... ... ... ескере
отырып, ол жасаған қылмыстық іс – қимылды, яғни қылмысты көзден тасалауға
болмайды.. Ендеше, ... ... ... ... мән – ... ... ... жасалынады. Осы мән – жайлардың ... ... ... өзі ... [26, 7 б.].
Қылмыскердің тұлғасы әлеуметтік жағдайға және айналысатын іс-әрекеттің
түріне байланысты сипатталады. Қылмыскерлер қатарында көбінесе белгілі ... ... ... әлеуметтік-рольдік сипаттамасы оның атқаратын ... ... ... ... ... ... ... қамтиды,
сол сияқты қылмыстық құқық ... ... ... ... ... өзін де толық қамтиды.
Қылмыскердің тұлғасындағы әлеуметтік-демографиялық қасиеттер ... ... ... ... та олар ... және оның ... іс-
әрекетінің құрылу жағдайларымен байланысты, тұлғаның қажеттіліктермен және
мотивациялармен, тұлғаның жалпы әлеуметгік ролімен өзара байланыста ... да ... ... ... ... жан-
жақты, толық қарастырып танудағы негізгі құрамдас ... ... ... да,
алдын алу шараларын жүзеге асыруда маңызды роль атқарады [27, 86 ... ... ... ... кәмелетке толмағандармен жасалынады.
Әр-түрлі жас топтарына тән, жиі ... ... ... бар.
Мысалы, 18-24 жастағылар және кәмелетке толмағандар көбіне ұрлық, бұзақылық
әрекеттерін, тонау, зорлау, автокөлік құралдарын ... кету ... ... жасы ... ... ... және ... жақын болады, олар: иемдену немесе ысырап ету жолымен талан-
таражға салу, қызмет жағдайын пайдаланып ... ... ... жеке ... білімінің сипаттамасы ... ... ие. Оның ... ол тұлғаның мәдениетімен, оның
әлеуметтік дәрежесімен, қатынас ортасымен, өмірлік жоспарларымен ... ... ... ... байланысты. Жалпы қылмыскерлердің білім
деңгейі жағымды сипатталатын ... ... ... ... ... ... деңгейі қылмыстың деңгейімен байланысты болады.
Білімнің жоғарылығы басқа ... ... ... ... ысырап ету
жолымен, болмаса қызмет бабын пайдаланып қиянат ... ... ... ... ... істеген тұлғалардан байқалады. Сонымен бірге оларда
қүқықтық және ... ... ... және дәл ... қызмет
әрекетінің психологиясының қалыптасуы белгіленеді. ... ... ... жағдайы және оның өзгеруі, ... ... ... ... әсер ... Белгілі түрде ол қылмыстық мінез-
құлықтың бағытына және тұрақтылығына әсерін тигізеді.
Криминологияда жасы кәмелетке толмаған ... ... ... әсер ететін ... ... ... ... тән ... ... тигізетін ықпалы едәуір
зерттелген. Бірақ, тұлғаны ... үшін ... ... ... бұнымен шектелмейді.
Жалпы отбасылы тұлғалардың арасындағы қылмыстылықтың саны, бойдақ ... ... ... ... ... ... қызметінің, бағдарының құрылуына келесі жағдайлар кері
ықпалын тигізеді: «шартты түрдегі» ... ... ... мен ... өмір ... ... ... болады; формальды отбасылар (сожители),
әсіресе отбасы мүшесінің біреуі өзін жұбайы не зайыбы ретінде есептемесе;
толық емес отбасылар, яғни ... ... және ... дәрежеде болуымен байланысты [28, 47 б.].
Отбасының құлауы, бас ... ... ... ... ... ... қылмыстылығының, балалардың құқық бұзуының көбіне,
оларды қаңғыбастыққа және ... ... ... ... ... ... бұл жағдай қылмыстың, заңдылықтың өзгеру негізіне енген ... ... ... жас ... бар ... өзінің жазасын әрі қарай өтуден
шартты түрде босатылады. ( ҚР ҚК 72 ... ... ... ... сипаттамасында
мигранттар деңгейін және олардың ... ... ... ... ... ... ... мәселелердің бірі.
Әлеуметтік криминология мигранттар қылмыстылығының ... ... ... ... ... ... ... құқықтық психологиясының криминогендік дефектісі 2
аспектіні құрайды: қылмыстылық-құқықтық тиым салуды, шектеуді ... ... ... ... ... ... және ... және жазалаумен қорқытуға немқұрайлы ... мән ... ... бір жат жағдайларддың болу әсерінен мезеттік ... ... ... ... ... әшкерелеушілік әрекетінің,
мінез-құлқының әсерінен.
Қылмыскердің өзіндік бағасын қарастыратын зерттеулер, тұлғаның ... және ... ... қарама-қайшы екі жүзділік бағытын ашады. Өзі ... мен ... ... ... өзгелерге, әсіресе оларға
зиян келтірді деп айып ... ... ... ... жасалынған қылмыстардың ... ... ... тең ... тиесілі болды, соның ішінде әр төрт, адам
өлтіргендігі үшін, бұзақылық үшін ... ... және 80% - ... ... ... Адам ... ... талан-
таражға салушылардың тек он бөлігі ғана және не бары 3 % ... ... өз ... ... ... немесе тергеуде өз кінәсін мрйындау
арқылы жазасының жеңілдеуіне көздегендердің көрсеткіші болып табылады.
Айтылған қылмыскерлердің криминогендік деформацияланған ... ... ... ... ... ... кезегінде тұлғаның мүдделерінің жүйесімен, оның тұрақты бағалы
бағдарларының приоретімен ... ... мен ... іс-әрекетке түрткі болатын мотив және
мотивацияларды (мотивтер жүйесін) ... ... ... ... ... негізгі мазмұнын, оның іс-әрекетінің, мінез-құлқының себебін
құрайды. Бірақ ... ... ... ... бір ... ... сыртқы ортаның жат жағдайларымен байланысын, қылмысты
тартуы мүмкін. Типтік мысал ... ... ... ... ... ниетпен қылмыс жасайтындардың ... ... ... ... бір ... ... екінші жағынан
бұзақылықпен сипатталады. Олардың ерекшелігі қылмыскерлердің ... ... ... ... ... ұзақтығында да.
Жасалынып жатқан қылмыстардың жартысынан көбі ... ... ... ... ... қылмыстар мотивтері елеулі
спецификаға ие. Бірақ бұларда, жеке ... ... және ... ... ... ... болушылар ретінде, криминогендік
мотивтердің жалпы жүйесіне кіреді.
Қасақана қылмыстар жасайтын тұлғалар және ... үшін ... ... ... ... тән болып келеді. Ол белгілі бір
криминалдық іс-әрекетке ... ішкі ... ... ... ... бірнеше рет болған рецидивистер, кәсіпқой қылмыскерлер
әрекет етеді.
Қылмысты істейтін тұлғалардың жан-жақты ... ... ... ... бір ... ... белгілік
ерекшеліктерінің дәрежесін анықтауға мүмкіндік береді және қылмысты
ескертудегі ... мен ... үшін ... ... ... [29, ... жеке ... деңгейінде оқу, тұлғаның әлеуметтік-
демографиялық, ... ... ... ... 20-25 ... ... типтік комплекс, әр қылмыс
жасаушылардың бесеуінің төртеуінде ... ... ... әлеуметтік патология қатарына жататын,
қоғамдық қызығушылық ... ... ... бір ... ... ... жасалған барлық қылмыстар жиынтығы болып табылатын, қоғамдық
өмірдің әлеуметтік бейімделген тарихи өзгермелі құбылысы ретінде зерттейді.
Криминологияда ... ... ... жүйе ретінде зерттеледі. ... ... ... ... алу екі ... ... ... асады:
заңдық және әлеуметтік (әлеуметтік-психологиялық) заңдық критерийге сүйене
отырып, қылмыскердің тұлғасын қылмысты ... ... ... ... ... ... Сол себепті заңдық критерий қажеттілігіне
қарай әлеуметтік-психологиялық критериймен толықтырылуы қажет. ... ... ... ... ... деп ... Бірінші кезекте, қылмыскер – әлеуметтік-мәндік қасиеттерге ие
болатын қоғам мүшесі және ол басқа ... ... ... өзара байланыста
болады.
2. Қылмыскер – әлеуметтік топтың немесе басқа да қауымның мүшесі
(мысалы, әскери ... және осы ... тән ... ... Адам қылмыскер болып тумайды, бірте-бірте соған айналады. Яғни,
әрбір индивид (тұлға) – болып жатқан ... ... ғана ... ... өзіндік дамуы мен өзін-өзі тануының да жемісі. Қоғамдық жағдайларды
әртүрлі сезінген және ... ... ... әрекеттер жасауға барады.
Адамның әртүрлі әлеуметтік құндылықтар мен ... ... ... ... және ... міндеттеріне, сан түрлі қауымдар мен
топтарға деген қатынастар жүйесі тұлғаның ... және ішкі ... ... ... және ... жағдайдың үнемі өзара әсерін
атап өткен маңызды.
4. Әртүрлі қылмыстардың жасалуын, оның ... ... ... ... ... ... ... қарсы тұрақты көзқарастар мен ... және ашық ... жеке ... ... ... ... ... тән емес.
6. Қылмыскердің тұлғасының заңға бағынушы тұлғадан айырмашылығы – ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық
әрекетке тұп-тура келеді деп айтуға да болмайды. Бұл қасиет ... ... ... не ... асады, не аспайды.
7. Қылмыскер тұлғасын зерттеу құқықтық негізде құрылуы қажет, яғни тек
заң ... ғана ... ... ... деп ... ... зерттеу
керек. Сол себепті қарастырылып отырған категорияның уақыттық шектері бар:
қылмысты жасау сәті мен соттың анықтауы және ... жаза ... ... ... ... үшін қылмыскер тұлғасындағы басты нәрсе – оның
табиғаты мен мәні, қайнар көзі, ... ... ... ... басқа сөзбен айтқанда қылмыскер қылмысты жасаушы тұлға болып
танылады.
Қылмыскер тұлғасының құрылымын ... ... ең ... ... ... мен қарым-қатынастың субъектісі жасайтын әлеуметтік-мәндік
қасиеттердің жиынтығы екендігін есте ұстаған ... бұл ... ... үшін ... ... демек ол
тұлғаны қоғам мүшесі, әлеуметтік топтың немесе қауымның мүшесі ... ... ... ... ... ... ... криминологиялық (қылмыстық) сараптамасы адамның қылмыстық іс-
әрекеті механизмінде көрініс табатын биологиялық қасиеттерді де, ... ... ... ... де ... ... ... жасаудың себебі болып тұлғаның әлеуметтік теріс әрекеттері табылады.
Жекелеген психикалық процестердің, қасиеттердің жағымсыз ерекшеліктері тек
осы себепті ... ... ете ... ... құрылымындағы айтылғандардың есебімен құрылым
ішіндегі құрылым қатары ерекшеленеді:
– олардың бірі өзіне әлеуметтік шығу тегі мен жағдайы, ... ... ... ... және ... ерекшелігі. Сондай-
ақ, материалдық қамтамасыз ету деңгейі секілді әлеуметтік-
демографиялық ... ... ... ... ... ... ... деңгейін,
икемі мен қабілетін таразылайды;
– үшіншісіне тұлғаның талпынысы мен ... ... оның ... ... мен ... ... кіреді;
– төртіншісін тұлғаның психикалық процестері , қасиеттері ... ... ...... жас ... денсаулық жағдайы,
физикалық конституция ерекшеліктері ... осы ... ... ... ... ... ішіндегі құрылымның кез келгенін қолға түсіру барлық құрылымның
біртұтастығын бұзады демек, ... ... ... тіршілік ете
алмайды. Қылмыскер тұлғасын тұтастай құрайтын элементтер жиынтығының
күрделі де ... ... ... олар белгілі бір қатынастар мен өзара
байланыста болады.
Тұлғаның бағыттылығы адамның әрекетіне әсер ететін шындыққа қатынасын
көрсетеді және мұндай ...... ... құрылымына әкеп
тірейтін элемент. Ол ... ... ... ... ... әсер етеді.
Бағыттылық (яғни, беталыс) тұлғаның ... ... ... ... мәнге ие. Онда қылмыскерлік іс-әрекетті таңдау жағдайы тұлғаның
белгілі бір ... ... ... ... криминологиялық
зерттеулер растайды. Бұл бағыттылық (направленность) қылмыстың іс-әрекет
нұсқасына сәйкес адамды анықтайды.
Отандық ... ... ... бір ... ... кез ... әлеуметтік сипатқа ие деген пікірге сүйенген әлі де ... ... ... ... кету деген сөз емес, алайда олар
қылмыстық әрекетті жасауға ықпал ететін жағдай сипатында ... ... оның ... бола ... ғалымдар: биологиялық факторлардың өзі қылмыс ... ... ... ... ыңғайлылық биологиялық тұрғыда анықталған және
ұрпақтан-ұрпаққа берілуі мүмкін, қылмыскерлердің жалпы тобында ... ... ... аз емес ... пікір айтады.
Психология, пихофизиология, психиатрия, криминологиялық зерттеулер
психикалық әрекеттің әлсіреуі мен бұрмаланауы ... ... ... ұстауды төмендету секілді мінездердің туындауы мен дамуына ықпал
етеді деп есептеуге негіз береді. Мұндай мінез-құлыққа ие болу ... ... ... ... ... ... мәні жалпы психикалық күйземіс, ... ... жан ... ауыр ... алуы секілді нәрселер арқылы қазіргі
жағдайда ... ... ... ... ... дәлелдегендей,
қылмыстың жасалуын психиканың ауытқуы ... ... ... дұрыс берілмеген тәрбие анықтайды. Әрине, мұндай ... ... ... туындауы мен дамуына ықпал етуі мүмкін, ... ... ... ол ... ... ... әрекеттің жасалуына
себеп бола алмайды.
Бейнелі тілмен айтқанда тұлға мен оның психикасы – ... ... ... өзара әрекеттесуге түсетін алаңы” [30, 35 б.].
Психикадан тыс олардың ... ұғу ... ... ... Сол себепті
аталған мәселені ғылыми тұрғыда талдау тұлғаның құрылымындағы жаңағы
факторлардың әрекетін ... ... ғана өз ... бере алады, демек
адамның әрекеті қандай тұлғаның негізінде қызмет ететіндігіне тәуелді.
Әлеуметтік және ... ... ... ... өзіне
байланысты. Алайда, біз мұндай тұлғаны, тәрбие ... ... ... ... ... қатынастардың субъектісі мен объектісін сөз
етіп отырамыз.
Аталған зерттеулер, статистикалық мәліметтер бірнеше байытулар жасауға
мүмкіндік береді. Бұл ... ... ... мына ... ... ... әйелдерге қарағанда ерлер едәуір көп
екендігіне;
– қылмыскердің жас ерекшелігінің сипаттамасы әртүрлі топтағы ... ... ... белсенділігі мен ерекшелігі
өкілдерінің қорытындылар жасауға мүмкіндік береді.
Криминологияда қызуқанды, ашуланшақ мінезді жас адамдардың жиі ... ... жасы ... ... ... ... бұзу ... ойланып,
сондай әрекет жасауға мәжбүр болып барады екен. Сонымен жас ... ... ... ... мақсаттарын, қажеттіліктерін, олардың өмір сүру
дағдысын анықтап береді. 18-40 жас аралығындағы адамдар қылмысты ... ... Бұл ... ... ... ... 25-29 жастағы
адамдарға тән, сосын 18-24 жастағы, одан соң 14-17 жастағы, ең соңында ... ... ... ... ... қылмыскерлер білімінің деңгейіне келетін болсақ, онда ол заңға
бағынатын азаматтармен салыстырғанда төмен, ... ... ... арасында
(солдаттар мен сержанттар) жоғарғы ақыл-ой және жаңа ... ... ... итермелейтін негізгі жұрт үшін қоздырғыш фактор болып табылады.
Қылмыскер тұлғасының түрлерін жіктеу әртүрлі ... ... ... ... екі ... ... тобын бөліп алады:
1. Әлеуметтік (әлеуметтік-демографиялық);
2. Құқықтық [31, 63 б.].
Ол екеуінің алғашқысына жататындар: ... ... ... ... жағдайының деңгейін, әлеуметтік жағдайы, жанұясының бар болуы,
әлеуметтік тегі, қоғамға пайдалы ... ... ... ... ... ... қлмысының ауырлық дәрежесі,
қылмысты бірінші жеке әлде топпен бірге жасады ма, ... ... ... қол сұғу ... кінә ... ... типологиялық құбылыс ретінде барынша жалпы, тұрақты,
әлеуметтік-психологиялық қасиеттердің иемденушісі. Тұлғаның спецификасы
оның түрі секілді, онда ... ... ішкі ... ... рөл ... ... Кез келген қылмыс қандай формада
жасалса да оны жасаушы тұлғаға ... ... ... ... ... ол
тұлғаның әлеуметтік, мінез-құлықтық, ... ... ... ... ... ... ... тәжірибесі, рухани дүниесі басты орынға шығады. Қазіргі заманғы
психологияның жетістіктері адам ... ... ... ... болып
табылатындығына куә болады. Онда субъект үшін ... ... ... ... ... ... не үшін ... жарқын көрініс
табады. Қазіргі заманғы криминологиялық зерттеулердің нәтижелері ... ... ... бар ... ... нақтылауға мүмкіндік
бермейді. Көп жағдайда қылмыс мотивтерінің көпшілігі ... ... және ... ... ... мүмкін.
Барлығы мақсат таңдайда алдын ала ... және оған ... ... ... ... ... – бұл қылмыстың табиғаты, оның себептері мен алдын
алу шаралары туралы ғылым болса, онда ... ... ... де ... ... асырылады. Демек, қылмыскер тұлғасын талдау ... ... ... ... яғни ... ... алу мақсатында
оның механизмдері мен себептеріне негізделуі тиіс.
Қазіргі заманғы криминологиялық ғылымда ұйымдасқан және ... ... ... және ... да ... ... ... зерттеу криминалды экономика нақты жүйелік ілімге айналған
сәтте барынша қарқынды, дамыған деңгейге көтеріле ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыруға деген талпыныстарды табуға болады.
Сонымен, профессор А.А. Крылов біздің көзқарасымызша барынша нақты
анықтама ... ... ... – бұл материалдық байлықты тұтыну,
айырбастау, ... ... ... материалдық – заттық процесстер мен заңсыз
экономикалық – әлеуметтік ... ... ... ... ... ... былай түсіндіреді: “Жалпы түрде криминалды экономиканың мәні
нақты адамдардың, әлеуметтік ... ... ... ... қайшылықта жатыр. Заңды өндірістің жағдайы нашар болған
сайын, ... ... ... әрі олжалы бола түспек” [32, 47 б.].
Оның ... бір ... ... қылмыстық экономиканың түсініктемесі
берілген. Онда криминалды экономиканы ұйымдасқан жемқор қылмыс ретінде де
түсіндіріледі.
Криминалды экономиканың категориялық мәнін ашатын басқа ... ... ... А. ... пен А. Вакурин бұл түсінікке: “экономикалық ... ... бұзу мен ... ... ... ... қарсы
әрекет, ұйымдасқан сыбайлас жемқорлық” деген анықтаманы қосады [33, 33-35
б.]. Не ... ... ... ... ... ... қажет? Нарықтық өзгерістердің нәтижесінде шаруашылық саласындағы
соңғы уақытта болып жатқан спалық ... ... да ... ... ... ... қылмыстар емес, олардың тұтастай
жиынтығының пайда болуына ықпал етті.
Келтіретін зиянының ... мен ... ... экономикалық қылмыс
жемқорлық бағыттағы қылмыс түрлерінің көрсеткіштерін ... ... ... ... өзгертіп, нарықты бұрын-соңды болмаған ... бір ... ... алға ... Өкінішке орай, мұндай ... ... да, ... ... органдары да, шаруашылық субъектілері
де, тіпті нарықтық экономикада ... ... ... ... болған
қарапайым азматтар да дайын болмады. Тоқсаныншы ... ... ... ... ... экономикалық қылмыстардың сан алуан түрлерінің
қуатты генерациясы елге еніп келе ... ... ... ... ... ғылым қрғамдағы көрнекті құбылыстарды өз назарына іліктіре
ала ма? Оның криминалды экономиканы өз ... ... ... ... экономикалық қылмысты барынша көкейкесті (актуальный) зерттеулерінің
қатарына қосуына қақысы бар ма? ... ... ... ... мүмкіндікті жібермеу керек ... және аса ... ... ... ... өз ... ... керек екендігіне сенім
білдіріп өткен жөн.
Криминалды ... ... ... жаңа ... пәні ... Не ... дәл ... сұрақ қойылуы қажет? Әрине, “зерттелген”
дәстүрлі жолмен экономикалық қатынастардың мәселелерін ... ... ... ... ... талдау объектісін экономикалық қылмыс немесе
экономика саласындағы қылмыс, ... ... ... ... ... ... болады.
Экономикалық қылмыстың табиғатын, оның себептік кешенін, мотивациясы
мен әрекеттерді жасау механизмін түсіну, олардың ... алу мен ... ... қылмыскер тұлғасының криминологиялық мінездемесін
теориялық сараптау – ... ... ... саласы мен нарықтық
шаруашылыққа бағынатын заңдылықтардан тыс ... ... ... үшін бұл ... ... ... пен ... экономикалық әлеуметтану мен экономикалық психология және басқа
да ғылыми пәндерді қолданудан тыс тану жемісті бола ... ... ... екі жүйе ... ... ...... экономика” – шаруашылықтың ұлттық жүйесінде
ресми түрде жұмыс жасайтын заңды ... ... мен ... арналған. Криминалданған экономика заңды экономикалық жүйеге
криминалды қатынастардың енуімен тікелей байланысты. Басқа сөзбен айтқанда
экономикалық ... ... пен ... ... ... қолданылады.
Екіншісі – “заңсыз, жасырын экономика” немесе “жеке ...... ... ... ... ... құрылымдардың
әрекеттеріне арналған жасырын экономика қылмыстық құрылым ... ... ... ... Ол ... түрдегі (ресми) шаруашылық
жүйеде тіршілік ете алмайды және ... ... ғана тән. ... (құқық тұрғысында) – бұл салдары жағынан – әлеуметтік зиянды, яғни:
наркобизнес, порнобизнес, жезөкшелік бизнес, адамды кепілдікке алу, ... мен ... ... ... ... ... ... сату,
радиоактивті заттарды сату, адам ағзасының мүшелерін (жүрек, бүйрек, бауыр
т.б.) ауыстырп салу, сату ... ... ... заңсыз болып табылатын
қылмыстық экономикалық әрекеттер жиынтығы.
Екіншіден, қылмыстық экономиканың шешуші ...... ... ... ... ... ... яғни, қылмыстық заңды бұзумен ... ... ... ... ... тыс ... табу мен бәсекелестіктің экономикадан тыс
әдістерін сырттай қолданудың функциялануы.
Бірінші жүйе ішіндегі жүйеде криминалданған кәсіпкерлікке тән ... ... ... ... ... кіру арқылы жалған кәсіпкерлікпен
айналысу, жалған бонкроттық, ... ... ... ... қалу арқылы
жасалған қылмыстық әрекеттер болып табылады. ... ... ... ... ... жүйе ретінде белгілі бір институционалды
құрылыммен тығыз әрі өзара байланыста.
Криминалды және мегалды ... ... ... ... ... Олардың бұл қасиеттері қылмыстық экономиканың екінші
жүйесі толық ... ... ете ... ... заңды шаруашылық
жүйенің инфроқұрылымдық қызметіне жүгінумен көрініс табады. Мысалға: “лас”
ақшаны жымқыру мақсатымен әдетте ақша айналымының ... ... ... ... ... ... нарығы секілді нәрселер қолданылады, не
болмаса осы ... ... ... арнайы “жеке меншік” бизнес-
құрылымдар, банктік ұйымдар құрылады.
Криминалды экономиканың қалыптасуының ... ... ... ... ... тән, ... ... – қоғамдық
шаруашылықтың, ... ... ... ... ... ... ... саласы, шоу-бизнес) секілді
салаларын инвестициялау есебінен қылмыстық ... ... ... ... ... және ... капиталды заңдастыру кримогендік жағдайларды
сапалы өзгертуге, ... ... ... ... өз ... ... күрес туралы мемлекеттік бағдарламаға, құқық қорғау органдарының
стратегиясына тұтастай өзгерту енгізуге амалсыз алып келеді.
Экономика ... ... ... ... және ... ерекшеліктері.
Адам тұлғасы – оның әлеуметтік және психикалық сипаты, қоғамдық
қатынастарды иемденуші мен оған ... ... ... ... ... үш ... құрайды:
1. Тұлғаның әлеуметтік мәртебесі;
2. Тұлғаның әлеуметтік рөлі (қызметі);
3. Мінез-құлықтық – психологиялық мінездеме [34, 67 б.].
Қылмыстық құқық пен ... ... ...... ... ... жеткен, яғни өз әрекетіне басшылық жасап,
оған жауап беруге ... адам – ... ... ... ... ... ... жасамаған адамнан өзінің қоғамдық
қауіптілігімен ерекшеленеді.
Қоғамға ...... ... ... ... ... ... түсіндіріледі. Сонымен, экономикалық салада қылмыс жасаушы
адамдарға тән ... – ол ... ... ... ... ... міндетті компоненті – қылмыстық заңды
сыйламаудың әртүрлі нұсқалары.
Қылмыскердің қоғамға қауіптілігі – оның әлеуметтік мәні болып ... ... ... ... ... ... жасушыны ажыратуға,
екіншіден, қылмыскерлер түрлерін бөліп қарауға негіз ... 1. ... әр ... ... ... қылмысқа баратын
кездейсоқ қылмыскерлерді;
2. Тамыры тереңдеп кеткен әлеуметтік жағдайды пайдалану, ... ... ... жарамды мүлікті иемдену жолымен қылмысқа жол ... ... ... ... санаспай, құқық бұзу әрекетінің
тәжірибесін меңгеріп алған-қылмысты ұйымдастырушыларды жеке-жеке ажыратады.
Криминологияның көзқарасы ... ... үш тобы аса ... ... ұлттық болмысымен санаспай, батыстық саудагерлермен
орнына қайтып ... ... пен ... ... таситын, компрадор
идеологиясын ұстанушылар;
Екіншісі-тез арада баю қамын ойлап, сосын өнеркәсіпте спекулянттық яғни
алыпсатарлықпен айналысуды жөн көретін кәсіпкерлер;
Үшіншісі-қоғамға салмақты ... ... ... ... ... де екіншісі де экономиканы реформаландырудың ... ... ... ... ашық ... ... ... да заңға қарсы, адал кәсіпкерлікпен айналысуға мүмкіндік бермейді.
Экономика саласында қылмыс ... ... ... ... ... ... дифференциациясы жағдайларында
туындайтын “салыстырмалы қажеттіліктерді” қанағаттандру және өз жағдайын
қоршаған ... ... ... өз ... жету – белгілі бір
материалдық ... ... тыс баю) ... әлеуметтік стандартта
(қоғамның жоғарғы қабатындағы адамдар қатарына ену). Сонымен ... ... ... ... ... жоғарғы, орташа немесе жалпы
орта білімі бар екенін атап өткен ... ... ... ... ... ... ... қылмыстардың мінез-құлқын, сипатын ашып береді: мұнда белгілі ... ... ... ... ... ... қылмыс жасауға
барынша қолайлы әрі тиімді жолдармен құралдарды таңдау талап етіледі.
Адамдардың ... ... ... бақыланады: жұмысшылар,
қызметкерлер, ауыл шаруашылық ... ... банк ... ... ... кірмейтін адамдар, жұмыссыздар. Экономика
саласындағы қылмысты жеткілікті қалыптасқан көзқарасы бар, ... өмір ... ... адамдар жасайды. Олар қылмысты материалдық
байлықты заңсыз иемдену ... ... Олар ... ... өзінің “менін” шексіз көрсетеді.
Баю, жақсы тұрмысқа қол жеткізу өздігінен қылмыстық болып ... ... – баю ... экономика саласында заңды бұзып жасалған
әрекет қана табылады.
Экономиканы криминалды ... қол ... ... ... пен
қоғамның ең маңызды міндеттерінің бірі.
Экономикалық қылмыс пен сыбайлас жемқорлық мәселесі бүгінгі таңда
ұлттық ... ... ... ... ... ... ... қылмыстың әрбір төртеуі ауыр қылмыстар ... ... ... үлесі жылдан жылға өсуде.
4. Кәсіпкерлік аясындағы қылмыстылыққа қарсы тұру
Егер этика, ... ... ... ... ... ... ... біз не істеуіміз керек деген мәселе көтеретін болса, онда ... ... ... ... саны азаю үшін не ... ... ... айналысатындығын көруге болады.
Осы тараудың өткен параграфтарында криминогендік мінез-кұлықтың алдын
алудың этикалық және педагогикалық мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... алдық. Бұл параграфта біз құқық
бұзушының жеке басына ықпал етудің криминология ғылымы уағыздайтын әдістері
мен ... ... ... алу ... - бұл ... ... ... заңды тұлғалардың қылмыстылыққа жаңа адамдардың тартылуына, жаңа
қылмыстық ... ... ... ... ары қарай
криминалдануына жол бермеу мақсатында қылмыстылықтың детерминация және
себептілік процесіне мақсатты ... ... ... ... ... - ... әлеуметтік құбылыс,
сондықтан да оның себептерін ең тиімді ... ... та жоя ... ... ... заң ... ... да бір қылмыстың алдын алу
мақсатында қылмыскерге, сондай-ақ азаматқа ықпал жасай алады, жасауға ... ... - сол ... неге ... ... және ... ... Бұл мәселелерде маңызды саяси-әлеуметтік және
идеологиялық мазмұн бар. Қылмыстық саясат ... ... және ... ... ... себептеріне және оларға
мүмкіндік тудыратын жағдайларға ғана ықпал ... ... ... ... «таза» түрде қылмыстың алдын алу дегеніміз
- криминогендік ... жою және ... ... ... ... алу
шаралары жүзеге асу керек:
1) Ұтымды ... ... ... көптүрлілігі, адамдардың
іскерлік белсенділігі мен ынтасын көтерудің негізінде ... ... Жас ... әлеуметтік, экономикалық және басқадай жағдайларын
жақсартуға, олардың өз бетімен еңбекке және қоғамдық-саяси өмірге
араласуы үшін мемлекеттік жастар ... ... ... етуге шаралар қарастырып, оны жүзеге асыру [35, 178
б.].
3) Оқу орындарында «Мемлекет және ... ... және ... ... ... ... ... сағат санын 60-қа
дейін көбейтіп, курс аяғында емтихан алуды қарастыру.
4) Пайдақорлық-зорлық қылмыстарының алдын ... ... ... ... ... үшін ... проблема - адамдарды
жұмысқа орналастыру мәселесін шешу кажет. Нарықтық қатынастарға
көшу жұмыссыздар ... ... ... соқты. Сондықтан да
«Еңбек туралы» ... ... ... халқын еңбекпен
қамтамасыз етудің ... ... ... ... жасау керек. Бұл бағдарлама халықты еңбекпен
қамтамасыз етудің облыстық, ... және ... ... жүзеге асырылуы тиіс. Ол үшін ... ... ... ... және қоғамдық ұйымдардың өзара
тығыз байланыста болуы шарт, мемлекеттік ... 4 ... ... а) ... ... ... ... нарығында
қалыптасқан жағдай; б) еңбек нарығын болжау; в) ... ету, ... ... ... және ... ... ... шаралары; г) 2004-2010 жылдардағы
еңбекпен қамтамасыз ету қоры.
5) Республиканың ірі қалаларында ... ... ... алудың
кешенді шаралары жасалуға, онда қаланың экономикалық, әлеуметтік,
географиялық және басқа ерекшеліктері ... ... ... ... әлеуметтік дамытудың 2008 жылға
арналған жоспарына кіруі ... Онда ... ... ... ... ... ... шаралар және
күрестің озық тәжірибелері көрініс ... ... ... ... тар мағынада емес (халық жасақшыларын ... ... ... ... ... т.б. ),
оларды кең әлеуметтік ауқымда жүзеге ... ... ... ... ... қоғамға көндіктіру процесін басқару,
қаланың инфрақұрылымын дамытуға белсенді қатысу, халықты қоғамдық
тәртіпті қорғауға ... ... ... ... ... ... және ... тәрбиелеуді ұйымдастыру.
Кәсіпорындардың, мекемелердің, ұйымдардың, оқитын жастардың және
басқа да азаматтардың кұқықтық оқу жүйесін құру.
7) Халық ... ... ... ... атап ... ... үшін ... қалу мүмкін еместігіне көз
жеткізу, адамды қастерлеуге, оның жеке ... ... ... қоғамдық тәртіпті бұзуға болмайтындығын санаға жеткізу.
Бұл тұрғыдан алғанда бұқаралық ақпарат құралдарының рөлі ... ... ... ... ... ... базасын нығайту.
Әлеуметтік-экономикалық шаралар арқылы ... ... ... ... ... ... ... алу. Ең төмен табысты және күнкөріс үшін қажетті азық-
түлік мөлшерін ауық-ауық қайта қарау. Мектеп ... ... ... ... ... ... жетім
қалған балаларға, қарттарға арналған үйлерді көбейту.
9) Азаматтардың әлеуметтік-құқықтық белсенділігін арттыру. Құқық
тәртібін ... ... ... жаңа нысандарын табу.
Жәбірленушілерді, куәларды қорғауды заң ... ... ... ісінде белсенділік танытқан ... ... ... Бас ... ... орындарынан босатылған адамдардың
әлеуметтік ақталуына ... ... ... ... құру. Сотталған адамдардың қажетті жұмысшы
мамандығын игеру үшін жаза өтейтін колониялардың жұмысын ... ... ... ... ... бас
бостандығынан айыру ... ... ... ... ... ... да ... ... ... ... қолдау жасау.
Жалпы алдын алу шеңберінде жеткіншек ұрпақтың оңтайлы тәндік, рухани
және өнегелік дамуы, қандай да бір ... ... ... ... зағип жәие т.б.) тиімлі әдеуметтендіру мәселесі
шешіледі.
Қылмыстылықтың жалпы ... алу ... ... әлеуметтік тe,
экономикалық та, саяси да, ... да ... ... ... шараларды
қамтиды. Қылмыстылықпсн күрес қоғамның барлық саясатының: ... ... ... емес құрылымдар мен азаматтық қоғамның институттарының
қызметінің де ... ... ... ... Қоғам өмірінің әртүрлі
салаларынын өзара әрекеттестік факторларын ... ... ... ... ... ... қандай да бір теріс құбылысты
тез жою мүмкін ... оның ... ... ... ... ... бір
факторларымен өзара әрекеттестігін қамтамасыз етіп, оны ... ... ... ... алу ... ... басқа мамандар ... ... ... психологтар, басқару мамандары және т.б.) ... ... ... алудағы криминологияның рөлі мыналарға тіреледі:
Біріншіден, қылмыстылықтың себептілігі және детермианациясы жайындағы
белгілі бір ... ... ... атап ... ... өзара
әрекеттестіктердің қандай мән-жайларда қылмыстылық ретінде қабылданатынын
және криминогендік деп бағалануы мүмкін екендігін көрсетеді.
Бұл ақпаратты одан кейін ... ... және ... ... ол ... құру ... ... экономикалық, әлеуметтік және
басқадай дамуының мақсатты бағдарламаларын жасау процесінде қоғамдық
қатынастарды ... үшін ... ... ... ауа райын болжап,
оның қандай ... ... ... ... - ... ... Е.О.
Алауханов [36, 76 б.]. Криминолог зерттеулерге сүйеніп, неден ... ... жол ... ... ғана ... Бұл да аз емес. ... және ... ... ... ... бір шектерде жүзеге
асырылады.
Екіншіден, криминолог, ... ... және ... әртүрлі
бағдарламаларын жасауда кеңесші ретінде тартылады. Мысалы, қоғамдағы
бақылау жүйесін жетілдіру жөніндегі ... ... ... ... ... ... көмек көрсету бағдарламаларын алдын ала
бағалау үшін немесе ... ... ... жөніндегі арнайы
ұсыныстар қаншалықты толық ескерілгендігін бағалау үшін тартылады.
Үшіншіден, криминолог мүдделі ұйымдардың тапсыруы бойынша әлеуметтік-
экономикалық және ... ... құру ... ... заң
жобаларына криминологиялық сараптама жүргізеді. Бұл ретте ол кылмыстылықтың
себептік кешеніне, айта келе оның ... ... да бір ... ... қабылдау қандай әсер келтіреді немесе қылмыстылықпен күрес
жүйесіне, яғни қылмыстылыққа ішкі ... ... ... ұлғайту,
кейбір құқық қорғау органдарын қайта ұйымдастыру қандай әсер ... ... ... ... ... қорқытқан күнде де қылмыстылықты жеңу мүмкін емес". -
дегсн С.В. Максимовпен келіспеуге болмайды. Жаза қанша ... ... ... ... ... қоғам қаншалықты ұмтылғанмен ... ... ... ... ... ... да, ... да
қылмыстылықты жоя алмайды», - дейді И.3. Звечаровский. ... ... ... болмайды, неге есептелсе ол соны ғана береді, яғни ... ... етіп ... ... ... тек ... ... тежейтін
құрал ғана болуы мүмкін деген ... ... [37, 45 б.]. И.И. ... ... заң ... ... және ... ауырлататын мән-
жайларда жасалған ... ... үшін ұзақ ... ... ... ... сақтауға, тіптен олардың санын
көбейтуге бет алып отыр, бұл жағдай соттардың құқықтық санасына ... ... ... криминологиялық-педагогикалық тәсілдерінде, тәрбиедегі
сияқты, тек ... ... ғана емес ... тек ... ... ... дәрежесі қоғамның қаншалықты ... ... да ... бар. И.М. Сеченов, одан кейін ... [38, 104 б.] адам ... мен ... ... ... ілім ... Оның мәнісі мынада - адамда өмір тіршілігі
барысында шартты рефлекске, сыртқы ... ... ... ... ... бір типті мінез-құлық, тұрақты ... ... олар адам ... ... ... да бір ... алып ... қылық—әдет—мінез арасындағы байланысты ғылыми тұрғыдан
дәлелдеді. ... ... үшін ... яғни шартты рефлекстің
саналы, мақсатты ... ... ... Ол ... ... рет К.Д.
Ушинский [ 39, 16 б.] ... ... ... ... ... кеңес,
Қазақстан Республикасы психологтары, педагогтары да бұл мәселеге тоқталды.
Олардың пікіріне сүйене келе, ... ... ... тәрбие
дегеніміз - бір жағынан рефлекстің пайда болуы екен.
Ал біз жоғарыда айтып кеткен бихевиоризм XX ғасырдың ... ... ... жаратылысы туралы ілімге адамның мінез-құлқын
қандай да әлеуметтік құбылысты мақұлдау немесе теріске шығару, яғни оң ... ... ... ... ... ... ... өз теориясын
негіздеді.
Көп реакциялар, ... ... ... қалады, себебі олар
адамға қанағат алып келеді. Ал кейбір әрекеттер, қылықтар ... ... ... ... ... ... ... қалады, ығысып шығып
кетеді. Әрине, алғашқы бихевиористер тәрбие процесін дұрыс ұғынған ... ... ... ... ... құндылықтар жүйесінің
және басқа да себептердің рөлін есепке алмады. Адамның ... ғана ... ол тек ... қана ... ... ... ... жүйелік құрылым, ол рефлекстер жүйесі ... ... ... рефлекстер теориясы, мидың жаратылысын білу, орталық
нерв жүйесінің, жоғарғы нерв қызметінің физиологиясын білу, ... ... ... ... және қалыптастыру процесін ұғынуға ... ... ... ... ... жоғарғы
тітіркендіргіштерге ішкі рефлекс ретінде әлеуметтік жады [40, 122 ... ... үшін ... мен ... ... ... оқыту арқылы
ұрпақтарды үзбей ... ... ... ... ... егер ұтымды
тәжірибе әлеуметтік жадының санасыз ... ... ... ... онда мораль, өнеге нормалары сол күйінде аталған жадыда қалады.
Сондықтан да құқық бұзушының жеке басына ... ... ... ... тарапынан белсенді және тұрақты ... ... ... ... ... ... жасөспірімнің есеюімен байланысты өзгерісін психикалық
қиындыққа жаткызу керек, ол ... ... ... ... ... қақтығыстық жағдай тудырады, сондықтан да бұл жерде қандай да ... ... ... түскен жастарға тәрбиенің авторитарлық әдісін
қолданған жөн.
Жеке-дара алдын алу - бұл ... ... ... ... ... ... ... адамдарға қатысты жою. Жеке-дара
алдын алу: а) адамның ортасына, ә) адамның, бәрінен бұрын оның жеке басының
сипаттамасына, б) сол ... ... ... ... процесіне ықпал
етуді қамтиды.
Ал қылмыстан жалпы сақтандыру дегеніміз - құқық қорғау органдарының
қылмыстың ... ... ... ... мен ... ашуға, сондай-
ақ сол себептер мен жағдайларды жоюға бағытталған ... ... ... ... пайдаланылуын керек етеді. Бұлар криминологгар
арқылы даярланған және ... ... өз ... ... ... ... көрсететін аумақтағы, объектілердегі, ... ... ... ... ... және ... жасау; қылмыстылықтың (жайын, деңгейін, құрылымы мен динамикасын),
оның түрлерін, жасалу орыны, тәсілі және ... ... заты ... ... жасалған нысаны, сондай-ақ қылмыс жасаған ... ... ... ... мен ... ... ... жүргізуші субъектілердің қызметіндегі құқық бұзушылық
жасауға ыңғай тудыратын себептер мен ... ... ... кәсіпорындар мен мекемелердің ... ... ... алу ... ... ... хабар даярлау;
- қызмет көрсететін аумақта орналасқан нысандарды (әсіресе, есірткі
заттар бар дәріханаларды, ... ... ... және т.б.), ... ... ... ұдайы бақылауда ұстау, қылмыс жиі жасалатын
жерлерге баса назар аудару; бұл жұмыс кешенді және ... ... ... ... ... ... бұзушылар арасында құқықтық тәрбие жұмысын жүргізу;
БАҚ материалдарын, лауазымды адамдардың, қоғамдық ұйым өкілдерінің
хабарларын, сондай-ақ ... ... ... ... ... оған шара ... және ... қатысты ешқандай ықпалдық
әрекеттер болмағандығы туралы арыздары мен шағымдарын ... ... ... ... сақтандыру дегеніміз - құқық қорғау
органдарының мінез-құлқы ... ... деп ... тудыратын адамдарды
айқындауға және оларға ... ... ... ... ... адамдарды ... үшін ... ... ... ... ... бақылау жұмыстарын
жүргізеді. Өз ... ... ... ішкі ... ... ... орталықтың мәліметтерін; оқиғаларды есепке алу
кітабын ... ... ... ... ... сауықтыру орнына
жеткізілгендер тізімін; ақталмайтын негіздер бойынша ... ... бас ... материалдарын; сондай-ақ ішкі істер органдарының
басқа ... мен ... ... ... ... ... ... мұндай жұмысты ірі қалалар, көлік тораптары жағдайында
жүзеге ... ... ... мен ... жүргізудің тиімділігі
зор. Аталған адамдар алғаш полиция қызметкерлеріне белгілі ... ... ... ... ... дейін қатаң бақылауда болуға
тиіс. Алғашқы кезеңде олардың келешекте қандай іске баруы ... ... ... яғни ... ... Содан кейін оның кіммен, қалай, ... ... ... ол жайындағы деректердің, растығын тексеру
жұмыстары жүргізіледі.
Құкық бұзушының жеке ... ... бұл ... ... оң және ... ... мен ... оның ... ... ... ортаның оған оң немесе
теріс ықпал ететіндігін, сол қалыптасқан нақты ... ... ... ерекшеліктерін барынша түгелдей ескеруге негізделсе
ғана жақсы нәтиже береді. Ол үшін полиция ... ... ... ... мүшелерімен, туыстарымен, көршілерімен және оны білетін басқа
адамдармен, тұратын ... ... ... ... және ... әңгімелеседі. Сот үкімі, ... ... ... ақтамайтын негіздер бойынша оны қысқарту туралы әкімшілік
құқық бұзушылық туралы материалдар, сондай-ақ сол ... ... ... да құжаттар зерделенеді. Қажет болған ... ... ... бас ... ... ... ... мекемелер мен ұйымдардан
мәліметтер, жұмыс орнынан, оқу ... және ... ... ... ... ... алынады.
Құқық бұзушының жеке ... ... ... ... ... ... оның ... және басқада құқыққа қарсы іс-әрекеті ... ... және не үшін ... ... ... ... ... жаза тағайындалды, жазаны қай жерде өтеді және сол кезеңде ... ... әр ... ... ... ... болды, қандай себеппен
және кімге қарсы жасалынды, бұл ... ... ... немесе
есірткі қолданумен, отбасындағы дау-дамаймен байланысты емес пе; қылмыстың
жасалуына ... ... ... ... жеке басының қасиеті және әлеуметтік-демографиялық көрсеткіштер
(білімі, жасы, ... ... ... ... ... ... мамандығы,
еңбек тәжірибесі мен еңбек өтілі, жалпы азаматтық міндетке, отбасына,
балаларына көзқарасы және ... жеке басы — ... ... а) ... (ой-сана деңгейі, білім қоры, өмір тәжірибесі, көзқарас кеңдігі
және т.б.); б) ... ... ... немесе жайдары, менмен немесе
қарапайым, пысық немесе жалқау, жеңілтек немесе ... ... ... ... мінезінің басқа жақтарына да кекшіл, катыгез, қу, іші тар
және т.б. ... ... ... в) ... ... ... жинақылық, басқаны бағындыру немесе ... оңай түсе салу ... г) ... ... ... аң, ... ... техникамен айналысуға және т.б); д) қоғамға
қарсы сипаттағы ерекше бейімділігі ... ... ... ... құмар
ойындарына, әдепсіз іс-әрекетке, дау-дамайга және т.б.). Мұндай адамдарды
жан-жақты және ... ... үшін ... тәжірибе нышандарын (қылмысқа
даярлықтың, оны жасаудың және ... ... ... ... ... туралы хабардар екенін, қылмыстық топтарға қатысқандығын), бойында
бар сырқаттар мен кейбір ... ... ... ... ... ... де ... керек;
- өмір, тұрмыс жағдайын, оны қоршаған адамдарды (отбасы мүшелерінің
мінездемелері, олардың арақатынастары, тұрғын үй-жайы, ... ... ... ... ... ... ... жайы,
материалдық жағдайы, кімдермен араласатындығы, олардың қайсысы оң ... ... ... ... және ... ... негізгі міндеттерінің бірі - адамның қоғамға
қарсы ұстанымына, оның өмірде алға ... ... ... ету. Басқаша
айтқанда, адамның қылмыс жасау ниетін айқындап, соны ... ... ... ықпал етудің екі ... ... ... және ... ... ... шегінде адамның санасына, сезіміне және ... ... ... әртүрлі педагогикалық тәсілдері қолданылады.
Оның себебі, ... ... ... ... ұсынып
отыр, мысалы: жалған ... мен ... ... ашу; ... ... ... әйгілі адамдарды (спортшыларды, т.б.) табу;
кейбір қылықтардың келеңсіз жақтарын, теріс салдарын көрсету және ... ... оңай ... ... ... ... ... көрсетілген шарттар орындалғанда ғана жеміс береді. Бұл саладағы
көптеген мамандар бес әдісті бөліп алып, ... ... ... үлгі ету, ... ... және ... ... нақты ... ... ... Кәмелетке
толмағандар ісі жөніндегі бөлімшелердің (КТБ) ... ... ... және ... ... талқылап, оларға айтып,
түсіндіріп ... ... ... (немесе құқық бұзуға бейім болуы
мүмкін іс-әрекеттің алдын алады). Ол құқық ... ... ... ... сол ... оған болашақ істерде бағдар береді. Бірақ
тәрбиелеу әдістерінің көп түрлілігі, олардың өзара және ... ... ... ... айқын еместігі оларды топтастыруды
қиындатып отыр [41, 92 б.].
Педагогикалық ... ... ... ... ... адамның қандай да бір жағына: санасына, мінез-құлқына, көңіл-күйіне
ықпал ету тәсілінің бағыттылығы алынатындығын көрсетті. ... ... ... ... ... ... ... теріс
қылықтар мен оң іс-әрекеттерді ... алу ... ... ... ... ... ... әдістер бар. Оларды сананы
қалыптастыру әдістері (немесе сенімді қалыптастыру әдістері) деп ... бір ... ... бір ... реакцияларды
қалыптастыруға бағытталған әдістер де бар. ... ... және ... ұйымдастыру әдістері деп атайды.
Қосымша деп аталатын да әдістер бар, олар мінез-құлықты ... ... ... (жарыс өткізу, мадақтау, жазалау).
Тәрбиелеу және оқыту әдістерінің Ю.К. Кабанский ұсынған топтамасының
негізіне әрекет ... ... [42, 114 б.]. Ол ... кез ... ... ұйымдастыру, ынталандыру және бақылау сияқты компоненттер
бар. Әрекеттің бұл құрамалары, олардың тәрбие процесінің құрылымындағы орны
бүтіндей ... ... ... ... төрт ... ... ... болды. Айта кететін бір жағдай, мұндай тәсіл-әдістердің дәл
осындай, жоғарыда аталғандай ... ... ал ... әдістерін
мамандардың көпшілігі, дегенмен оқыту әдістерімен қатар, тәрбие ... ... ... ... ... пікірі бойынша, отандық педагогика ғылымында
тәрбие әдістері негізгі төрт топқа топтастырылған, олар ... ... ... ... ... ... әңгімелесу, дәріс оқу, сөз
таластыру, мысал келтіру;
б) қызметті ұйымдастыру және ... ... ... жаттығу, үйрету, тапсыру, талап ету, тәрбиелік жағдай тудыру;
в) заңға бағынатын мінез-құлық қалыптастыру әдістері: жарыс, ... ... ... ... өзін-өзі бақылау, өзін-өзі бағалау әдістері: байқау,
жауап алу (әңгімелесу, ... ... ... кәмелетке толмаған
құқық бұзушының әрекетінің нәтижелерін талдау.
Әдістерді топтарға бөлу біршама шартты түрде алынған, ... ... ... ... ... ... қатынас, баға және мінез-
құлық кез келген мән-жайда және ойластырылған не кездейсоқ ... ... ... ... сана мен әрекет бірлестігі
кағидасы бар, ол бойынша сана әрекетте ... Және де ... ... ... ... сақтандыратын адамда қатынастарды,
бағыттылықты, ... ... яғни ... ... ... ... ... туралы білімдер жатқанды
қалыптастыру.
Екінші топ ... ... ... тәрбиелеу кағидасын іске асырады.
Е.О. Алауханов ерлік, қайырымдылық, әділеттілік ... үшін ... ... ... ... мүмкін емес ... [43, 48 б.]. ... ... ... ... ... да бір ... қасиеттерін
көрсете алатындай жағдай тудыру. Айта кететін жағдай, ... ... ... ... көпшілігі «әділеттілікті» бірінші орынға
қойған, ал «көше жастарының» ... ... ... ... қойған.
Үшінші топ әдістерінің көмегімен КТБ қызметкерлері сақтандырылатын
адамдардың әрекетіндегі сылтауларға ... ... ... ... ... ... мінез-құлыққа әсер етеді, мақұлданған қылық бекіп
қалады, ... ... ... және ... әдістері жеке-дара сақтандыру ... ... және ... ... ол заңға бағынатындай мінез-құлық
қалыптастыруда жанама рөл ... ... ... ... ... тарапынан қатаң талап болуға тиіс. Заңдағы және
басқа нормативтік ... ... ... ... ... ... ... негізделеді: қысқа, анық және айқын айту, батыл,
қатаң және табанды болу, сонымен қатар әділ, ... ... ... ... ... ... ықпалының әдістері мен
тәсілдерін қолданудың негізгі ұйымдық-тактикалық ... ... ... ... ... ұжымда талқылау, оны қоғамға ... ... ... ... басты мақсаты - құқық бұзушыға тікелей ықпал
ету. Сонымен қатар әңгімелесу оның мінез-құлқын бақылау үшін де, ... да ... ... ... ... ... КТІБ
қызметкерлерінде бар ақпараттың көлемі мен мазмұнына қарай сақтандыру
әңгімелерінің белгілі бір түрлерін бөліп ... ... ... ... жүргізуде елеулі айырмашылықтар болады. Осыған байланысты сақтандыру
әңгімелері: 1) диагностикалық ... ... және 2) ... ... ... ... әңгіме құқық бұзушыға жеке-дара сақтандыру ықпалын
көрсету процесіндегі ең күрделі де жауапты жұмыс, себебі ... ... ... оны ... ... онымен танысу осы әңгімеден басталады.
Диссертациялық зерттеу тіркемесінде, ... ... ... ... (диагностикалық) әнгіменің жауапты іс-шара екендігінің тағы
бір ... - ары ... ... ... ... оның ... мен
нәтижесіне көп байланысты. Мұндай әнгіменің психологиялық әсері, сөз ... ... ... ... қайырымдылықты, сонымен қатар ... ... Бұл ... ұғымды және мазмұнды болу үшін сол адам жайында,
оның таныстары, байланыстары, іс-әрекеттері жайында көбірек ақпарат жинау
керек.
Мұндай әңгіме ... ... ... және шын ... ... ойымызша, карточка көмектеседі, онда сол адам жайында барлық кажетті
психологиялық мінездемелер баяндалған, КТБ ... ... ... ... ... ... ... қатар психологияда алғашқы әңгіме жүргізіліп ... сөз ... ... ... тәсілдер бар.
1. Мысалы, не себепті құрылыс училищесіне түстің ... ... ... ... ... ... ... деп жауап берсе, бұл
жауаптың астарынан отбасындағы қарым-қатынастан хабардар боламыз: неге ... ... неге ... ... кеңес берген.
2. Жасөспірімге дайын көзқарастарды қолына ұстата салмай, оның ... ... ... ... ... ... ... Мысалы,
өткендегі сұрақты жалғастырып оған мынадай ... ... ... ... ... таңдағаныңа ата-анаң қалай қарайды?". Егер сөз астары дұрыс
түсіндірілген болса, ол ... ... ... ... деген жоқ" деп
жауап қайтарады.
3. Қандай да бір пікірді, көзқарасты талқылағанда оның ... ... ... ... ашық ... ... ... отбасындағы
арақатынас тақырыбын ары қарай жалғастырып: "Бәлкім олар сені ... ... ... ... ... ... ... деген сауал тастау керек.
4. Жасөспірімнің сенімін жаулап aлy үшін қандай да бір мәселе ... ... ... Мысалы, сен қазіргі музыканы жақсы түсінетін сияқтысың.
Кейбір музыкалық топтар маған да ұнайды. ... сен ... ... ... ... көзқарасын білу мақсатыида қандай да бір ... ... ... әдейі сөз таластыру. Мысалы, оның ұрлыққа қалай
қарайтындығын білу үшін оған бір ... ... ... ... ... ... ... бір мектеп оқушысы радиоәуесқой екен, ол өз қолымен
компьютер жинамақшы, бірақ көптеген ... ... ол ... ... ... «Сен оны қалай бағалайсың?».
6. КТБ қызметкерін осы кезде мазалап отырған жағдайға ... ... ... ... ... сол ... ... оралу, соны еске
түсіру, оның кейбір тұстарын айта отырып, жасөспірімнен ... ... ... "Сен, ... ... ... секциясына қатысасың. Бірақ кейін
бармай кеттің, неге?" немесе «Сен ол балалармен қалай ... ... ... ... ... ... алда ... мүмкін
жағдайдағы оның қылығын көтермелеп ... ... ... жолдастарың
уақытты көңілді өткізу үшін шарап сатып алып оны ішуді жоспарлады. ... ... сен де ... ғой?".
8. Өз арақатынасқа байланысты қандай да бір жағдайға жасөспірімнің
бейімделу ... ... ... КТБ ... мен жасөспірім
арасында жасанды жағдай тудырып, өзара "рөлдер" бөлісу. Мысалы, ... ... ... "Мен ... ... жасап едім, сен мені оған
ненің итермелегенін білгің келеді. ... сен ... ... ... ... ... таңдаудың таныстық әңгіме жүргізудегі маңызы зор. Нені
айқындау керек екендігіне ... ... ... ... ... ... ... төркініне тікелей қатысты болады. Мысалы: "Сен
мұны неге істедің?" (жалпы тіке нысан) немесе. «Сен мұны ерлігіңді ... ... бе?» ... тіке ... ... өзінен не жайында
сұрайтындығын білгенде ғана бұл сұрақтарда тиімділік болады. Әдетте, ішкі
дүние құбылыстары ... ... ... ... ... тіке
сұрақтарға мазмұнсыз жауап қайтарылады ("мен білмеймін", "қателесіппін",
"не істерімді білмеймін" және т.б.) ... онда ... ... ... ... ... жауап алуға емес, онымен жанама ... ... ... ... ... ... ... «Сен оны неге
істедің?» деген сұрақты өзгертіп: "Айтшы, мұның бәрі қалай болды?" деген
жанама ... ... ... ... ... ... ... елестетуін тудырады.
Адамның бағыттылық ерекшелігін айқындау үшін жобалық сұрақ былайша ... ... сен ... ... ... билікке ие бола қалдың
делік. Сонда бірінші, екінші, ... ... не ... ... ... КТБ ... өзі анықтауы мүмкін).
Таныстық әнгімені өткізудің тиімділігі ... ... ... ... ... ... ... талаптардың орындалуына,
нәтижелерді дұрыс бағалауға ... ... ... ... ... ... мазмұны мен қойылу реті қарастырылады.
Сұрақтар ... ... ... сай келуге тиіс. Ал олардың қойылу
реті жасөспірімді ... ... ... болады. Мұндай
мақсатқа жету үшін әңгімені ... ... ... жөн.
Жасөспірімнің жасалған құқық бұзушылыққа, достарына, құрдастарына қатынасын
бағалауды ... ... ... ... орта тұсында қойылады. Ол
сұрақтарды тосыннан қоя салмай, оларға біртіндеп ... ... ... ... соң бірі ... араларына бейтарап сұрақтар кіреді.
Сонымен қатар ... ... ... бір ... ... ... басқа контексте басқалар жайында қойылған ... ... ... ... қандай да бір қылық ... ... ... полиция қызметкері оңай ұйымдастыра алады, себебі
ол жасөспірім оған ... ... ... ... бар. ... көбіне, ресми емес жағдайда, әдетте оқу ... ... ... ... ... ... қатысуымен
өткізіледі. Тәрбиелік әңгімелер өткізгенде КТБ қызметкері ... ... ... кең ... ... наразылық білдіру,
келемеждеу, ескерту, кінәлау, бетке басу, жазалану мүмкіндігінен үрейлену
және т.б. жатады. Бұл ... ... бір ... бар, ол - жеке-
дара сақтандыру ... ... ... адамның нақты қылмыс
жасауының субъективтік (ішкі) себептері мен ... ... ... ... ... етудің қалай жүзеге асырылатындығын
көрсету. Бұл істе мәжбүрлеу әдісі де ... ... рөл ... ... ... ... ... өзінің зандық тегі, мазмұны және бағыттылығы
жағынан әртүрлі мәжбүрлеп ... ету ... ... арқылы іске
асырылады. Бұл шаралардың сақтандырушылық мәні сонда, олар адамды қандай да
бір құқықтардан ... оған ... ... ... және ... ... ықпал етіп оның теріс әрекетке бару ынтасын жою, онда ... сыни ... ... ... ... бас ... оның
негізінде жатқан сылтауларға дұрыс баға бере алатын дәрежеге жеткізу. Содан
кейін барып ... ... ... сай ... ... пайда болады.
Бірақ жеке-дара сақтандырудың күрделілігі басқада жатыр. Ол ... ... ... бар ... ... ... байланысты, ол
айырықша педагогиканың - көмектесу және қорғау педагогикасының пайда
болуына алып келеді, оны ... ... деп ... ол ... ... пайда болу заңдылықтары мен себептерін зерделейді,
оларды түзетудің жолдары мен тәсілдерін іздестіреді. Егер ... ... ... ... 10 жыл ... ... дені
сау балалар саны 4-5 есе азайып, олар бітірушілердің бар болғаны 10-15%-ын
ғана құрайды екен. КТІБ ... бұл ... ... ... ... ... ... адамның генезисінде шешуші рөл атқарады.
Жасөспірімнің дамуы қалыпты ма, әлде ... ... ба, міне ... КТБ ... ... қиындық тудырады. Қалыпты адам
ұғымына дәл ... ... беру ... ... ... ... жиі ... күйін қалыпты деп санау ... Бұл ... ... бір ... ... ол дәуірдің ... ... және ... ... ... ... тұрады.
В.П. Кащенконың пікірінше, адамдар саны жалпы қанша ... ... ... ауру адамдар арасында сонша жік бар.
Ал КТБ қызметкері алдында отырған жасөспірімнің мінез-құлқының ... ... ... ... ... Оған тексеру керек пе? Керек және
жасөспірім күйінің қандай екендігін көрсететін бірнеше белгілер бар:
- ... ... ... ... ... ұлғайса да кетпейді);
дені сау адамдағы ауытқушылық жағдайға ... ғана ... ... одан
арылуға болады;
- ауытқығандықтың барлық жерде ... ... ... ... егер ... үйде ... ал ... көшеде басқа болса,
онда ол ауру емес;
Жалпы дамудағы ауытқушылық ... ... ... ... ... қоғамға жат іс-әрекетінен көрініс
табады.
Сонымен кәмелетке толмаған құқық бұзушыларға ... ... ... ... мен ... қарастыра келіп, бұл мәселеде КТБ
қызметкерлеріне ... ... ... ... екендігін айта кеткен жөн.
Бұл жұмыстың ұтымдылығын ... үшін ... ... ... ... дамуында қандай да бір ... ... ... ... ... есепте тұратындары аз емес, жеке басын зерделеуге
арналған жаңа әдістемелік нұсқаулар ... ... КТБ ... ... ... ... ... келесідей пікірлер айтты.
Зандар қабылдануы керек:
"Жарлы отбасындағы баланың денсаулығын қорғау туралы" ҚР Заңы, онда ... ... ... ... көрсету, тек оқушыларды ғана емес,
мектепке бармайтын балаларды да ... ... ... ... ... ... ... ҚР Заңы, онда
отбасына, анаға және балаға көмек ... ... ... көзделсе;
"Азаматтардың қалпына келген денсаулығын қорғау ... ... заң ... жас ... ... ... үшін ғана ... ортаны сақтау үшін де керек: ... ... ... ауыр ... жою, өнеркәсіп кәсіпорындарының атмосфераға
әсерін болдырмау (оқу ... ... ... ... тұрғызуға тыйым
салынатын кез келді), ауру, жарымжан бала туудың алдын алу және т.б.
2. Балалар мен жасөспірімдердің ... ... ... ... ... ... көшіру. Сол мақсатта
жергілікті әкімшілік мектептерге, тұрмыстық-коммуналдық ... ... ... ... Бұл ... бизнесті де тарту мәселесін
қарастырған жөн.
Экономикалық ... ... ... қорғаудың сенімді
экономикалық және құқықтық механизмдердің жоқ ... ... ... ала ескерту – экономикалық қылмысқа әсер етудің маңызды құралы болып
табылады. Олардың (қоғамдық тәжірибе) және ... ... бір ... жиынтығы) арасында тығыз байланыс бар. Экономика жүйесіндегі
диспропорция қылмыстың себебін туғызып қана қоймайды, ... оның ... ... анықтайды. Жоспарлы экономика мен ... ... ... ... алу потенциалы қылмыстың детерминантына әсер етпей
қоймайды. Соған ұқсас барлық қылмыстық-құқықтық ... та ... ... әдістерінің орталықтанған басқару механизмдерін
пайдалануға негізделгені ... ... ... өзі ... бір ... ... әсер етуге мүмкіндік туғызды. ... ... ... ... айрықша маңызды мәні болды. Капиталдың
көлеңкеліайналымы және оны еш ... шет елге тасу ... ... ... Экономика саласындағы қылмыс сондай-
ақ, сыбайлас жемқорлықты туғызады. Экономикалық қылмыстың өсуі ... ... ... ... ... тигізеді де ақыр аяғында
қоғамның саяси ... ... Бір ... ... экономиканың
криминалдану нәтижесінде қоғамның мемлекеттік, саяси, әлеуметтілік
тұрақтылығына зиян ... ... ... деформациясы орын
алады.
Шаруашылықтың жаңа формаларына өтумен кәсіпкерлік және экономикалық
әрекеттің ... ... ... ... ... ... ... бөлімшелері сол қылмыстарды зарарсыздандыру бойынша
ескерту салаларын жасау негізінде көш ... ... ... ... ... ... қажет. Жұмыстың ашық және
жабық әдістерін пайдлан отырып олар экономикалық ... ... ... ... мемлекеттік билік органдарын
ақпараттандырып отырады.
Мемлекеттік қызмет адамдары мен қылмыстық ... ... ... ... ... түсті. Мемлекеттік және жеке кәсіпкерлік
құрылымдарының бірігу ... ... ... Экономиклық қылмыстың
ұйымдасқан қылмыспен ... кету ... ... де ... ... ықпал етті.
Заң әдебиетерінде экономикалық қылмыстан сақтандырудың әртүрлі жолдары
ұсынылады. Н.Ф.Кузнецова “Сыбайлас жемқорлықпен күрес”, “Заңсыз кірісті
жымқырып ... ... ... ... қабылдау арқылы елде жағымды
инвестициялық климат ... ... ... ... және ... сипаттағы бірнеше шараларды санап
көрсетеді [44, 15-17 ... В.А. ... ... ... ... елдің саяси
құрылымы мен ерік-жігеріне тәуелді қылмыспен ... ... [45, 56 б.]. Ең жоқ ... ... ... ... орнына қайтып келмейтін сыбайластық режим). Ол ... ... ... ... Оның ... ... және күшті режимде
(қолайлы-либералды партиялық мемлекеттік режим) ұлттық ... ... ... төмен деңгейге азайту және оның өсуін тоқтату
мүмкінболады.
Экономикалық ... ... ... ... ... кейбір
авторлар мыналарды атайды.
– Халықаралық байланыстарға ие болатын экономикалық ... ... ... ... ... қорғау органдары мен мемлекеттік аппараттардағы сыбайлас
жемқорлықты түп-тамырымен жою [46, 75 б.].
Басқа ... ... ... алдын алу әрекеттерінің негізінде
төмендегі қағидаларға сүйенетін мемлекеттік - құқықтық ... ... ... ... ... ... Барлық тұлғалардың заң алдындағы теңдігі және әділеттілігі;
– Қылмыспен күрестің заңдық ... ... ... үшін ... ... ... ... мен қылмыстың сипаты, ауырлығына сәйкес жазаның
болуы;
– Қылмыс құрбандарының қызығушылығын қамтамасыз ету қағидасы;
– 80-ші жылдардың соңына дейін ... ... ... ... ... келтіру немесе қылмыстың алдын алу;
– Қылмыспен ... ... ... ... ... ... [47, 78 б.].
Криминолог ғалымдардың аталып өткен көзқарастары экономикалық қылмыспен
тиімді күрес жасау жағдайларының ... ... ... ... ... ... атап өткендей: “Елдің құлдыраудан ... үшін ... ... ... ... ... бағыт пен ішкі
тарихи-мәдени дәстүрлерге пара-пар болатын қоғам дамуының жаңа үлгісі
жасалуы қажет” [48, 69 ... ... ... ... ... ... алудағы маңызды
фактор бұл – әлеуметтік бақылау шаралары болып табылады” [49, 87 б.].
Ғалым статистикаға сәйкес қылмыстың деңгейін төмен әлем ... ... Бұл ... ... ... әлеуметтік, діни және басқа да
криминологиялық маңызды көрсеткіштері ... ... ... бәрінің
жалпы әлеуметтік сипаттамасы бар ол – ... ... ... ... экономикалық қылмыстың шығу тегін ...... ... ... ... ... және ұйымдастыру-басқарушылық
қайта құрулардың кінәраттары, сондай-ақ экономикалық ... ... ішкі ... ... ... ... ... Осыған сәйкес, экономикалық ... ... ішкі және ... ... ... ... қамтамасыз етуі қажет. Сол себепті, көкейкесті ғылыми-тәжірибелік
міндет – ... ... ... ... ... ... арналған жаңа заманғы әрі тиімді жүйе жасау болып
табылады.
Біздің ... ... ... ... ... алу ... әдіснамалық негізін осы қылмысты туындатушы процесстер мен
әртүрлі әлеуметтік құбылыстардың ... ... ... ... Ең
алдымен, жүйелік тәсіл негізінде нарықтық реформалар ... ... ... мен ... ... әрі ... бағалау
қажет. Экономика саласындағы қылмыстың алдын алу ... ... ... болып саналады және қылмыс жасауға ... ... ... ... мен ... ... ... түзетуге бағытталған
тәрбиелеуші, құқықтық, техникалық, ұйымдастыру-өндірістік, ... ... ... ... деп ... Экономика саласындағы қылмысты
болдырмау шараларының мәні мен ... ... ... ... әсер ... ... туралы қазір ата қою қиын екенін ескерген
жөн. Бұл жағдайда экономикалық қылмыстың алдын алуға ... ... ... айрықша мәнге ие болады. Бұл ... ... ... ... мен ... қатысты жалпы
криминологиялық шараларды жүзеге асыруға, қылмыс себептерін жоюға тікелей
бағытталған. Аталған шараларды қылмыстың ... ... ... оны ... ... ... есебімен қарастырылып отырған қылмыс түрінің алдын алу
үшін жалпы ... ... ... мәнге ие. Олар тұлғаның жүзеге
асыруға бағытталған. Жалпы ... алу ... мәні – ... ... ... ... ... процесстердің
өздігінен реттелуінің ... ... ... ... ... алдын алу тұрғысында маңызды ... ... ... кемелденген техника мен ... ... ... даму ... өту, ... ... ауыстыру және
автоматтандырылған кәсіпорындарды көбейту шаралары ие ... ... ... алу ... ... мемлекеттік, аудиторлық және ішкі
шаруашылық бақылаулардың өкілдері, шаруашылық басқару органдары ... ... ... кәсіпорындардың жауапты қызметкерлері мен
жетекшілері рөл атқарады. Қазіргі жағдайларда ... ... ... ... ... даму мәселесін шешіп беретін жергілікті өзін-өзі
басқару органдарыныңпрофилактикалық ... ... ... ие. Басқа да
құқық қорғау және бақылау органдары ... ішкі ... ... ... ... ... ... сипаттағы факторларды ескерсе
ғана табысты болмақ.
Экономикалық қылмыстың алдын ... ... ішкі ... ... жатқан заңдық жүйе өзінің құрамына мемлекеттік билік
пен органдар ... ... ... ... ... ... ҚР ... ҚР Заңдары мен кодекстері;
– ҚР Президентінің нұсқаулары;
– ҚР Ішкі істер министрлігінің нұсқаулары мен ... ... ... қылмыстардың алдын алу үшін кеншенді түрде ... ... ... ... ...... саясаттың жекелеген бағыттары
бойынша жасалған арнайы мемлекеттік бағдарламалар мен нарыққа өтудің жалпы
концепциясына енеді. Олардың қатарына: жер ... ... ... ... ... жеке ... бағдарламасы, банк
жүйесін реформалау, көтерме сауданы өндіріс құралдарымен ... ... ... ... ... ... ... жемісін құру
жатады.
Антикриминогендік әрекеттер кәсіпорындардың ... ... ... міндетті түрде орындау негізінде емес, әріптестерді еркін таңдау,
тараптардың ... ... ... ... ... ... ... негізінде өзгерістер енгізеді.
Мемлекеттік мүлікті жекешелендіру процесінде пайдақор қылмыстардың
криминогендік белсенділігін төмендету үшін ... ала ... ... ... ... ... орналастыру, олардың талап-
тілектерін қанағаттандыру, ұжым құқығының ... ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ, шамадан тыс
пайдалануды, капиталды шексіз иемденуді шектейтін басқа да ... ... ... бағыттағы шаралары болып нарықта доминанттық
жағдай орнатушы кәсіпорындардың бағаны ұстап тұруы туралы бәсекелестердің
келісіміне ... ... ... ... ... ...... жіберілген өнім сапасын, бағасын
сақтауға арналған ... ... ... бақылау органдарының
кадрларын кәсіби дайындау мен ... ... ... ... құқығын қорғау қоғамы секілді қоғамдық қалыптастыруларды
функцияландыруға арналған сенімді жағдайлар туғызу ... да ... ... күресте едәуір профилактикалық тиімділік –
бақылау органдары әрекеттерін кемелдендіретін, олардың дамыған ... ... ... ... ... ... ... өткізуге
қабілеттілік.
Бақылау органдарын жұмыстарының тиімділігі барынша дамыған бақылау
әдістерін тәжірибеге ... ... ... ... ... алу ... ... өндірістік емес шығындарды есептеу, әлемдік
экономикалық байланыстарға ... ... ... ... ... ... жауап беретін тауарлы-материалды құндылықтарды
бақылау мен есептеу ... ... ... ... ... ... зардаптардың алдын алу мен экономикалық қауіпсіздікті қорғау
мақсатында банк, кеден және қаржы органдарының ... ... ... сыртқы кеден-валюталық бақылаудың жаңа механизмін құру керек.
3. Техникалық шаралар – ... ... ... ... ... ... ... шикізат тасымалдаудың барынша дамыған құралдарын
жасауға, айрықша құнды шикізат және тауар ресурстарын сақтау орындарында
сенімді ... ... ... мен ... да байлықтарды жымқыруға,
ұрлауға мүмкіндік беретін жалған құжаттарды ... ... ... ... және ... органдары тәжірибесіне ендіруге бағытталған.
4. Құқықтық шаралар – экономикадағы қылмыстық әреткеттің алдын алуда,
әсіресе қазіргі ... ... рөл ... демек, құқықтық қамтамасыз
ету механизмі шаруашылық тәжірибеден қалып барады.
Экономикалық ... ... ... ... ... үшін:
– Барлық шаруашылық субъектілер үшін нарықта жалпыға бірдей өзін-
өзі ұстау ережелерін жасау ... ... ... зиян ... шаруашылық
заңдарды бұзатын тұлғаларға материалдық санкция жүйесін жасау;
– Қоғамдық қызығушылыққа қол сұғатын, шаруашылық әрекеттің жалпыға
міндетті ... ... ... ... ... және
әкімшілік жауапқа тартуды ендіру қажет.
Құнды қағаздармен жұмыс істеу ережелерін ... ... ... ... ... ... шатастыру, басқа шаруашылық субъектілер мен
кәсіпорындарды тіркеу кезінде мәліметтерді қасақана ... т.б. ... ... ... ... үшін ... және әкімшілік
жауапқа тартуды енгізу зор мәнге ие.
Экономикалық қылмыстың алдын алу ... ... ... ... ... бет алған әрекетті болдырмай, оның ерте кезеңінде тиісті шара
қолдануда сот пен ... ие ... ... ... ... экономикалық әрекеттің айрықша түрі
және әлеуметтік құбылыс ретінде белгілі бір тарихи және әлеуметтік ортада
туындайды. Халықтың ... ... жеке ... ... ... ... ... кем емес екендігімен санаспай кетуге болмайды, сонда
экономикамен ... ... ... қалайша моральға жат болуы
мүмкін.
Адамдарға ... өмір ... ... ... және ... ... өмір
сүретіндігін мақтаныш тұтуға мүмкіндік бере ... ... ... ... ... ... ... қоғам құрудың тәрбиелік мәні болуының
себебі міне осында.
Көлеңкелі ақша айналымы мен оны ... ... ... ... нарық
реформасы кезеңінде қалыптасқан экономикалық қылмыстың жаңа түрлерін
кешенді зерттеу маңызды ... ие. ... ... ... ... экономикалық жүйелердің өзара байланысының генезисін байытып, молайту
криминологияның түйінді мәселелерін шешуге экономикалық қылмысты жоятын
негізгі ... мен ... ... ... ... кешенге негізделе отырып, нарықтық қатынастарға қылмыстың
алдын алу әдіснамасын қалыптастыруға аяқ ... ... ... ... ... ... ... объектілері мен
субъектілерін ... ... ... ... ... ... топтау және үйелендіру қажет.
Нарықтық қатынастарды реттеу, құқықтық нормаларды дамыту ... ... да ... жаны бар. Бұл ... ...... ... эскалациясынан қорғау шараларының параметрлерін
қалыптастыруға мүмкіндік береді. Қорыта айтқанда, экономикалық қылмыстың
криминологиялық алдын ... ... ... негізін дамытуды ғылыми
тұрғыда ойластыру қажет.
Осылайша, экономикалық ... ... ... ... жүйесін
қалптастырудың жүйелі тәсілі – әлеуметтік-экономикалық процестерге тиімді
әсер етуге мүмкіндік ... ... ... профилактикасының жаңа
зманғы жүйесін жасауға жол ашып береді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қоғам өміріндегі ең маңызды мәселердің бірі экономикалық даму кезіндегі
қауіптің көзі қылмыстылық болып ... ... ... ... түрде өсуі,
ауыр және аса ауыр қылмыстардың көбеюі, ұйымдасқан қылмыс пен жемқорлықтың
өсуі көрініс тауып ... ... ... ... ... ... тарапынан
қылмысқы бағытталған іс-әрекеттің қадағалауын қамтамасыз етуіне әкеліп
соқтырып отыр.
Экономикалық қылмыстылық - бұл ... ... ... бір ... ... ... азаматтардың экономикалық құқығы мен
экономиалық процестерді басқару тәртібін ... ... ... ... ... қол ... пайдакүнемдік қылмыстардың
жиынтығы.
Экономикалық қылмыстың ... ... ... ...... институттарына теріс әсер ее отырып, мемлекеттің
материалдық негізі – экономиканың қызмет ... ... ... ... заманғы экономикалық қылмыстың детерминанттарын қарастыра
отырып, олар ұқсас түрде топтастырылуы тиіс ... ... ... ... бөлуге болады:
1) Жалпы, толық немесе жиынтық себептер;
2) Нақты немесе спецификалық себептер;
3) Кримогенді немесе антикримогенді факторларға назар ... ... ... ... жағдайлары мен себептері.
Қазақстандағы қазіргі экономикалық қылмыс қоғамдық ... ... ... ... ... ... нарыққа өту кезеңіндегі ... ... ... қате есептеулері экономикалық реформалар бағытына кері әсер
етіп, оның қылмыстық сипат алуына ... ... ірі ... ... ... ... ... реформалардың анық та нақты концепциясының болмауы;
ә) реформаларды психологиялық, құқықтық және ... да ... ... ... ... ... тырысу;
б) экономикалық “реформалау” әрекетінің басқа түрлерін сайлау;
в) меншікті жекешелендіру кезінде басқа ... ... ... ... ... ... әсер етті; олар реформалаудың тиімді құқықтық механизмін
жасауға мүмкіндік бермеді.
Экономикалық қылмыстылықтың қарқынын бәсеңдету үшін ... ... ... ... ...... саясаттың жекелеген бағыттары
бойынша жасалған арнайы мемлекеттік бағдарламалар мен нарыққа өтудің ... ... ... ... жер ... кәсіпкерлікті дамыту
бағдарламасы, мемлекеттік кәсіпорындарды жеке меншіктеу ... ... ... ... ... өндіріс құралдарымен қалыптастыру,
бағалы қағаздар нарығын құру, тауар өндірушілердің ақпараттық жемісін құру
жатады.
Ұйымдастырушылық ...... ... өнім ... бағасын
сақтауға арналған мамандандырылған бақылау, қаржылық бақылау органдарының
кадрларын кәсіби дайындау мен ... ... ... ... ... ... ... секілді қоғамдық қалыптастыруларды
функцияландыруға арналған сенімді жағдайлар туғызу шаралары да жатады.
Техникалық шаралар – ... ... ... ... ... ... ... шикізат тасымалдаудың барынша дамыған құралдарын
жасауға, айрықша құнды шикізат және ... ... ... ... ... ... тауарлар мен басқа да байлықтарды жымқыруға,
ұрлауға мүмкіндік беретін жалған құжаттарды қолға ... ... ... және ... ... ... ... бағытталған.
Құқықтық шаралар – экономикадағы қылмыстық әреткеттің алдын ... ... ... ... рөл ... ... құқықтық қамтамасыз
ету механизмі шаруашылық тәжірибеден қалып барады.
Тәрбиелік шаралар. Кәсіпкерлік экономикалық әрекеттің айрықша түрі және
әлеуметтік құбылыс ... ... бір ... және ... ... Халықтың едәуір бөлігінде жеке табыс идеологиясы біздің қоғамның
ұжымдық табиғатынан кем емес екендігімен ... ... ... ... айналысатын адамдардың әрекеттері қалайша моральға жат болуы
мүмкін.
Экономикалық қылмыстылық - бұл экономикалық ... ... бір ... ... ... ... ... құқығы мен
экономиалық процестерді басқару тәртібін орнатуға, шаруашылық әрекеттерге
пайдалануға арналған меншікке қол сұғатын ... ... ... ... ... қауіптілігі-мемлекеттің
материалдық негізі – қоғам институттарына теріс әсер ее отырып, мемлекеттің
материалдық ...... ... ... белгіленген тәртібін
бұзумен түсіндіріледі.
Қазіргі заманғы экономикалық қылмыстың детерминанттарын ... олар ... ... ... тиіс ... ... ... Мұнда
тұтастай бөлуге болады:
1) Жалпы, толық немесе жиынтық себептер;
2) Нақты немесе спецификалық себептер;
3) Кримогенді немесе антикримогенді факторларға назар ... ... ... ... ... мен ... қазіргі экономикалық қылмыс қоғамдық ... ... ... жеткіліксіздігінің салдары мен
мемлекеттің нарыққа өту ... ... ... ... қате ... ... реформалар бағытына кері әсер
етіп, оның қылмыстық сипат алуына ықпал етті.
Барынша ірі ... ... ... ... ... ... анық та ... концепциясының болмауы;
ә) реформаларды психологиялық, құқықтық және басқа да ... ... ... ... ... тырысу;
б) экономикалық “реформалау” әрекетінің басқа түрлерін сайлау;
в) меншікті ... ... ... ... қызметкерін
тағайындау; құқықтық-нормативтік қателіктер экономикалқ реформалардың
тактикасына әсер ... олар ... ... құқықтық механизмін
жасауға мүмкіндік бермеді.
Экономикалық ... ... ... үшін ... ... қолдану қажет.
Экономикалық шаралар – экономикалық саясаттың жекелеген ... ... ... ... ... мен ... өтудің жалпы
концепциясына енеді. Олардың қатарына: жер реформасы, ... ... ... кәсіпорындарды жеке меншіктеу бағдарламасы, банк
жүйесін реформалау, көтерме ... ... ... ... қағаздар нарығын құру, тауар өндірушілердің ақпараттық жемісін құру
жатады.
Ұйымдастырушылық шаралар – мұнда жіберілген өнім ... ... ... ... ... ... ... органдарының
кадрларын кәсіби дайындау мен іріктеу шаралары ... ... ... қорғау қоғамы секілді қоғамдық ... ... ... ... ... ... да жатады.
Техникалық шаралар – экономикалық қылмыстық алдын алуға ... ... ... ... тасымалдаудың барынша дамыған құралдарын
жасауға, айрықша құнды шикізат және тауар ... ... ... ... ... ... мен басқа да байлықтарды жымқыруға,
ұрлауға мүмкіндік беретін жалған құжаттарды қолға түсіру әдістерін ... және ... ... ... ендіруге бағытталған.
Құқықтық шаралар – экономикадағы қылмыстық әреткеттің алдын ... ... ... ... рөл ... ... құқықтық қамтамасыз
ету механизмі шаруашылық тәжірибеден қалып барады.
Тәрбиелік шаралар. Кәсіпкерлік экономикалық әрекеттің айрықша түрі ... ... ... ... бір ... және әлеуметтік ортада
туындайды. Халықтың едәуір бөлігінде жеке табыс идеологиясы біздің ... ... кем емес ... ... ... ... ... айналысатын адамдардың әрекеттері қалайша моральға жат ... ... ... ... келе:
1. Қылмыстылық - бұл салыстырмалы жаппай, тарихи өзгермелі
әлеуметтік, қылмыстық-құқықтық ... ие, ... ... белгілі бір уақыт аралығында жасалған қылмыстардың
жиынтығынан ... ... ... құбылысы.
2. Қылмыстылық келесі көрсеткіштермен: деңгей, қарқындылық,
құрылым, динамикмен сипатталынады.
3. Латенттік қылмыстылық дегеніміз әр ... ... ... ... ... тыс ... қылмыстардың жиынтығы.
4. Қылмыстардың себептері туралы көзқарастарды әр ... ... ... Олар: биологиялық,
генетикалық, психологиялық және социологиялық деп топтастыруға
болады, сондай-ақ ... ... да ... ... т.б. ... ... пен өзге де ... патологиялардың себептілік
шарттылығымен зерттеудің туынды әдістемелік алғы шарты - ... ... даму ... ... ... ... Қылмыстылықтың себептері мен жағдайларын а) әрекет ... б) ... ету ... ... ... ... ... Криминология / Под ред. Дж. Ф. Шели. Питер, 2003г. – 798 с.
2. И.И.Рогов. ... и ... ... 1991г. – 258 ... ... / Под ред. А.И.Долговой. М., 1997г.- 256 с.
4. А.Нестеров, А.Вакурин. ... ... и ... // ... экономики. 1995г. №1. С 32-33
5. Криминология: ... / Под ред. Н.Ф. ... М., ... ... Намоконов В.А. ... ... ... ... ... 1989г.- 147 ... ... В.Н. Причинность в криминологии. М., 1968г.- 121 с.
8. Иншаков С.М. Криминология. М., 2000г.- 133 с.
9. Алауханов Е:О. Қылмыстану. Алматы, 2006ж.- 155 ... ... В.Н., ... С.В., ... В.С. ... М., 1989г.- 201 ... ... И.А. Духовное неблагополучие как причина демографической
катастрофы. М., 1995г. – 163 с.
12. Преступность и реформы в ... М., 1998г.- 114 ... ... и., ... П., Похмелкин В. «Издержки» демократии? ... ... 1991г. № 4. С. ... ... С.Я. ... традиции, обычаи и их влияние ... ... 1989г. – 179 ... ... Н.Ф. ... криминологической детерминации. М.,
1984г.- 186 с.
16. Криминология. Под ред. В.Н.Кудрявцева, В.Е.Эминова. М., ... ... ... ... преступность и рыночные реформы:
политико-экономические аспекты. СПб.: УЭиФ, 1994г.- 161 с.
18. В.М.Егоршин, В.В.Колесников. ... в ... ... СПб.: 2000г.- 134 ... А.А.Крылов. Социально-эконимческие проблемы нейтрализации
криминальной экономики. М., 1992г.- 128 ... ... ... СПб.: СПб ун-т МВД РФ, 1999г. – 188 ... ... ... ... и переход к рыночным
отношениям // Совеское государство и ... ... ... Л.П. Буева. Человек и общество. М., 1982.- С.46-50.
23. Г.А. Аванесов. Криминология. М., 1984.- 251 ... Ю.М. ... ... ... ... М., 1982.- 191 ... Ю.М. ... Личность преступника и вопросы исправления и
перевоспитания осужденных. М., 1990.- 210 с.
26. А.И. ... ... ... и общая характеристика
результатов длящегося криминологического изучения личности. М.,
1981. – 127 ... ... ... для ... 1998. – 196 ... ... криминология. М., 1998.- 150 с.
29. Криминология: Учебник. М.: Издательство МГУ. 1994.- 172 с.
30. Ю.М.Антонян. Изучение ... ... М., 1982г. – 107 ... ... ... ... преступника. М., 1990г.- 154 с.
32. А.А.Крылов. Социально-эконмические проблемы нейтрализации
криминальной экономики. М., 1992г.- 182 ... ... ... ... ... и проблемы
безопасности//Вопросы экономики. 1995г. №1.- С. 33-35.
34. А.М.Яковлев. Преступность и социальная ... ... ... ... ... ... 169 ... Реан А.Н. Психодиагностика в педагогическом процессе. - СПб.,
1996. - 262 с.
36. Алауханов Е.О. ... ... ... с ... ...... 2002. – 134 ... Платонов К.К. Краткий словарь системы педагогических понятий. -
М., 194. — 74 с.
38. ... ... Под ред. С.Е. ... и ... ... – 174 ... Шмелева Е. Зарабатывают больше родителей // Сақшы. - 2003. - ... С. ... ... В.В., Шевцов В.А. Психологический ... ... ... ... // Сборник: преступность
несовершеннолетних: ... и пути ... - М., 2003.- 262 ... Кабанский Ю.К. Педагогика: Учебник / Под.ред. Л.П. Крившенко. -
М, 2001. – 131 ... ... А. ... в семи ... - М., 1958. Т.5.- 164 ... Алауханов Е.О. Криминология. Оқу құралы Алматы: Қазығұрт, 2005.-
68 б.
44. ... ... в ... ... ... ... Серия 11. Право,
1993г. №1.- С. 15-17.
45. В.Ф.Зудин. Социальная ... ... и ... проблемы. Саратов, 1983г.
– 172 с.
46. В.М.Егорин, В.В.Колесников. Преступность в ... ... СПб., 200г.- 112 ... ... ... ... преступности. М., 1977г.- 158
с.
48. Б.Ф.Волженкин. Экономические преступления. СПб.: 1999г.- 134 с.
49. В.В.Лунеев. Преступность XX века: ... ... ... ... М., 1997г. – 164 с.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 98 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Халықаралық қылмыстық полиция ұйымы туралы36 бет
Халықаралық қылмыстық полиция ұйымының құқықтық мәртебесі82 бет
Ұлттың ұлт ретінде қалыптасуы мен мемлекет болуының басты негізі - Ана тілі4 бет
Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы және Аймақтық қауіпсіздік мәселелері20 бет
«Көліктегі қылмыстар».4 бет
Абайсызда жасалатын қылмыстар52 бет
Адам және азаматтың конституциялық және басқа да құқықтары мен бостандықтарына қарсы қылмыстар9 бет
Адам мен адамзаттың денсаулығына қарсы қылмыстар34 бет
Адам өміріне қарсы қылмыстар23 бет
Банк қызметi саласындағы қылмыстарға криминологиялық сипаттама45 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь