Сот билігі туралы

КІРІСПЕ 2.5
1 МЕМЛЕКЕТТІК БИЛІКТІҢ БІР ТАРМАҒЫ РЕТІНДЕ . СОТ БИЛІГІНІҢ АЛАТЫН ОРНЫ 6.20
1.1 Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының тарихы мен оның тұрақтануы 6
1.2 Қазақстан Республикасындағы Сот билігінің азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғаудағы алатын орны 10
1.3 Сот билігінің өзге де мемлекеттік билік тармақтарымен қарым.қатынасы 15
2 АЗАМАТТАРДЫҢ ҚҰҚЫҚТАРЫ МЕН БОСТАНДЫҚТАРЫН ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДЕГІ ЕҢ ЖОҒАРҒЫ СОТ ОРГАНЫ РЕТІНДЕ . ҚР ЖОҒАРҒЫ СОТЫНЫҢ АЛАТЫН ОРНЫ 21.36
2.1 Қазақстан Республикасындағы Сот жүйесіндегі Жоғарғы Сот 21
2.2 Қазақстан Республикасы соттарының сот төрелігін іске асыру кезіндегі заңдылықтың сақталу мәселелерін қараудағы Жоғарғы Соттың орны 25
2.3 Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының . сот тәжірибесінде заңдарды қолдану мәселелері бойынша түсіндірме беретін нормативтік қаулыларды қабылдауы 29
2.4 Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының халықаралық сот жүйесіндегі беделі мен абыройы 34
3 ШЕТЕЛ МЕМЛЕКЕТТЕРІНДЕГІ СОТ ЖҮЙЕСІ 37.53
3.1 Шетелдердегі сот жүйесінің жалпы сипаттамасы 37
3.2 ТМД елдеріндегі сот жүйесі 39
3.3 Европа елдеріндегі сот жүйесі 46
3.4 Қазақстан Республикасы сот жүйесінің және сот органдарының қызметін жетілдіру мен дамыту бағытындағы іс.шаралар 50
ҚОРЫТЫНДЫ 53.54
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 55.56
Дипломдық жұмыстың өзектілігі. 1995 жылдың 30 тамызында Республикалық Референдумда қабылданған (2007 жылғы 21 мамырда өзгертулер мен толықтырулар енгізілген) Ата Заңымыздың 1 бабында Қазақстан Республикасы өзін демократиялық,зайырлы,құқықтық және әлеуметтік мемлекет екендігі нақтыланып, еліміздің ең қымбат қазынасы - адам және адам өмірі,олардың құқықтары мен бостандықтары екендігі туралы жария етілген.[1]
Бұл тұрғыда мемлекеттік биліктің барлық тармақтарының үйлесімді қызмет атқару барысын жаңа көзқараспен,заманауи негізінде зарттеу,әр билік саласына, соның ішінде сот билігіне, сот билігінің күре тамыры болып саналатын Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының атқаратын жұмыстарына тиісті баға бере отырып, олардың жан-жақты талдау дипломдық жұмыстың басты мақсаты.
Қазақстан Республикасының Жоғарағы Сот құрылысы, сотта іс жүргізу, мемлекеттегі сот төрелігі дамуы принциптерінің өзекті мәселелері және олардың мән-мағынасын зерттеуде осы жұмыстың басты талаптары болып саналады. Мемлекет билігінің көрсетілген институттары өзара қоғамның алдында тұрған өзекті мәселелер болған соң түрде тығыз қатынаста болып қалыптасқан жағдайда ғана мемлекет, қоғам, адам, азамат ұғымдарының арақатынасы шынайы қалыптасуы мүмкін екендігі бұрыннан белгілі.
Ал біз қоғамымыздың дамуы әлеуметтік, саяси ахуалдың жаңаша жағдайда жылдам бейімделіп, осы салаларға қатысты заңнамалардың, нормативтік құқықтық актілердің де дер кезінде жетілдіріп отырылуын қажет етеді.
Көрсетілген жағдайларда, қылмыстық-құқықтық қатынастырды реттейтін заңдарды жетілдіру де, сот жүйесінің алдыңғы қатарлы өркениетті елдердің демократиялық бастауымен, оларға теңелу мақсатында алға жылжуы қажеттілігі де қоғамның алдында тұрған өзекті мәселелер болған соң, она ары қарай дамытуды талап етеді.Азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз етуде, заңдылықты сақтау қоғамдағы қылмыспен күресуде,бұзылған құқықты, бостандықтарды, нұқсан келтірілген мүдделерді қалпына келтіруде соттың алар орны ерекше және оның тәуелсіз болуы аса маңызды. Еліміз тәуелсіздік алғаннан бері көп жетістіктерге қолымыз жетті, билік тармағы болып табылатын сот билігі дербестікке ие болды.
Сонда да Жоғарғы Сот азаматтық, қылмыстық және жалпы сот ісін жүргізудің барлық соттарда қаралатын өзге де істер жөніндегі жоғары сот органы бола отырып,заңда көзделген іс¬-жүргізу нысандарында олардың қызметін қадағалауды жүзеге асырудағы, сот практикасының мәселелері бойынша түсініктер берудегі Жоғарғы Соттың рөлдерін жетілдіруде өзекті мәселелер болып отыр және оны зерттеу осы еңбекте өз орнын алған.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы: Қазақстан, 2007, - 1 б.
2. Назарбаев Н. Правосудие – это справедливость. Выступление Президента Республики Казахстан Н.А.Назарбаева на 111 съезде судей РК // Юридическая газета.- 2001 – 11 июня.
3. Қазақстан Республикасының 2010 жылдан 2020 жылға дейінгі кезеңге арналған құқықтық саясат тұжырымдамасы: Қазақстан Республикасы Президентінің 2009 жылғы №858 Жарлығы //Егемен Қазақстан 28 тамыз 2009 жыл. - 7 б.
4. Ғ.С.Сапарғалиев, «Қазақстан Республикасындағы Конституциялық құрылыстың қалыптасуы», - Алматы: Жеті Жарғы, 1998 , - 151б.
5. Халиков К.Х. Проблемы судебной власти в Республике Казахстан (теоретические и уголовно-процессуальные исследования). Автореферат. Диссертация на соискание ученой степени доктора юридических наук. – Алматы, 1998.
6. Мами Кайрат. Становление и развитие судебной власти в Республике Казахстан. Астана, «Елорда».2001.
7. Ожегов С.И. Словарь Русского языка. Около 53 000 слов. Изд. 6-е стереотип. М.; Советская энциклопедия, 1964, - 900 с.
8. Большая юридическая энциклопедия, М.; Эскимо, 2005. - 688 с.
9. Градовский А. О судебном толковании законов по русскому праву //Журнал гражданского и уголовного права. 1984,№1.
10. Недбайло П.Е. Применение советских правовых норм. М., 1961. - с.355.
11. Кадников Н.Г. Квалификация преступлений и вопросы судебного толкования: теория и практика: Учебное пособие. М.; Норма, 2003. - С.74.
12. Лукашук И.И. Право международной ответственности. М.: Волтерс Клуверс, 2004, - 214 с.
13. «Ресей Федерациясының Сот жүйесі туралы» Федеральдық конституциялық заңы. М., 1996. Ст.3.
14. Мақұлбеков Б.Д. Қазақстан Республикасының сот билігі: Оқу құралы. Өскемен.2006.
15. Жуманбаева Н.А. Қазақстан Республикасындағы судья мәртебесінің өзекті мәселелері. Заң ғылымдарының кандидат дәрежесін алу үшін дайындалған диссертацияның авторефераты. - Алматы, 2006.
16. Қазақстан Республикасының Конституциялық «Қазақстан Республикасының сот жүйесі және судьялардың мәртебесі туралы» заңы. Астана, 2001.
17. Омирали Ж. Пути совершенствования практики взаимодействия судебной, исполнительной и законодательной власти в Казахстане. «Заңгер». – 2010. - №1 – с.35.
18. Қазақстан Республикасы Конституциясы. Түсіндірме Ред. басқарған Ғ.С.Сапарғалиев – Алматы:Жеті Жарғы, 1998. - С.370-373.
19. Нәрікбаев М.С. Ұлы билерімізден Жоғарғы Сотқа дейін. – Алматы: Атамұра, 1999, - 12 б.
20. Жоламан Қ.Д., МұхтароваА.Қ., Тәукелев А.Н. Мемлекет және құқық теориясы.Оқулық. – Алматы: ҚазМЗУ-дың баспа-типография орталығы. 1999. - 78 б.
21. Сартаев С.С., Ким В.А., Мемлекеттік билік (оны бөлу мен біріктірудің өзекті мәселелері).Егемен Қазақстан, 1993, 2 қазан.
22. Конституционное правосудие в странах СНГ и Балтии. Сборник нормативных актов. – М.: Зерцало, 1998.
23. Зиманов С.З «Конституционный строй Республики Казахстан». – Алматы, 1998.
24. Қазақстан Республикасы қылмыстық кодексіне түсініктеме. (Жауапты ред.Алауханов Е.О.) – Алматы.2008. – 1120 б.
25. Алауханов Е.О. Правовые аспекты антикоррупционной политики в деле укрепления государства: Монография. – Алматы: Заң әдебиеті. 2008.
26. Алауханов Е.О. Укрепить независимость судебной системы. //Юридическая газета. – 2000. – 15 ноября.
27. Аланов Ж.Р. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының нормативтік қаулылары және олардың маңыздылығы. //Заңгер. – 2009. №7. - 7б.
28. Дәркенбаев А.И. Қазақстан халқының конституциялық құқықтың субъектісі ретіндегі жалпы сипаттамасы. //Заңгер. 2009. №12 – 33 б.
        
        МАЗМҰНЫ
| | Кіріспе |2-5 |
|1 | ... ... бір ... ретінде – сот билігінің |6-20 |
| |алатын орны | ... ... ... Жоғарғы Сотының тарихы мен оның |6 |
| ... | ... ... ... Сот ... ... |10 |
| |құқықтары мен бостандықтарын қорғаудағы алатын орны | ... Сот ... өзге де ... билік тармақтарымен | 15 |
| |қарым-қатынасы | |
|2 | ... ... мен ... ... |21-36 |
| |келтірудегі ең ... Сот ... ... – ҚР Жоғарғы | |
| ... ... орны | ... ... ... Сот жүйесіндегі Жоғарғы Сот |21 |
|2.2| ... ... ... сот ... іске асыру|25 |
| |кезіндегі заңдылықтың сақталу мәселелерін қараудағы Жоғарғы | |
| ... орны | ... ... ... Жоғарғы Сотының – сот тәжірибесінде|29 |
| |заңдарды қолдану мәселелері бойынша түсіндірме беретін | |
| ... ... ... | ... ... ... ... Сотының халықаралық сот |34 |
| |жүйесіндегі беделі мен ... | |
|3 | ... ... сот жүйесі |37-53 ... ... сот ... ... сипаттамасы |37 ... ТМД ... сот ... |39 ... Европа елдеріндегі сот жүйесі |46 ... ... ... сот ... және сот ... |
| |қызметін жетілдіру мен дамыту ... ... | |
| | ... |53-54 |
| | ... ... ... |55-56 ... ... ... 1995 ... 30 ... ... қабылданған (2007 жылғы 21 мамырда өзгертулер мен толықтырулар
енгізілген) Ата Заңымыздың 1 ... ... ... ... және ... мемлекет екендігі
нақтыланып, еліміздің ең қымбат қазынасы - адам және адам ... мен ... ... ... ... ... тұрғыда мемлекеттік биліктің барлық тармақтарының үйлесімді қызмет
атқару барысын жаңа көзқараспен,заманауи негізінде ... ... ... ... сот ... сот ... күре ... болып
саналатын Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының атқаратын ... баға бере ... ... ... талдау дипломдық жұмыстың басты
мақсаты.
Қазақстан Республикасының Жоғарағы Сот ... ... іс ... сот ... ... принциптерінің өзекті мәселелері және
олардың мән-мағынасын ... осы ... ... ... болып
саналады. Мемлекет билігінің көрсетілген институттары өзара ... ... ... ... ... соң ... тығыз қатынаста болып
қалыптасқан жағдайда ғана мемлекет, қоғам, ... ... ... ... ... мүмкін екендігі бұрыннан белгілі.
Ал біз қоғамымыздың дамуы әлеуметтік, саяси ахуалдың ... ... ... осы ... ... ... нормативтік
құқықтық актілердің де дер кезінде жетілдіріп отырылуын қажет ... ... ... ... ... ... де, сот жүйесінің алдыңғы қатарлы өркениетті ... ... ... ... мақсатында алға жылжуы қажеттілігі
де қоғамның алдында тұрған өзекті мәселелер болған соң, она ары ... ... ... ... мен ... қамтамасыз
етуде, заңдылықты сақтау қоғамдағы қылмыспен күресуде,бұзылған ... ... ... ... ... ... соттың алар
орны ерекше және оның тәуелсіз болуы аса маңызды. Еліміз ... бері көп ... ... ... ... ... болып
табылатын сот билігі дербестікке ие болды.
Сонда да Жоғарғы Сот ... ... және ... сот ... ... ... ... өзге де істер жөніндегі ... ... бола ... ... ... ... ... қызметін
қадағалауды жүзеге асырудағы, сот ... ... ... берудегі Жоғарғы Соттың рөлдерін жетілдіруде өзекті мәселелер
болып отыр және оны зерттеу осы еңбекте өз орнын алған.
Соттар ... ... мен олар ... ... ... сай
болуы және мүлтіксіз орындалуы кез-келген мемлекеттік демократиялық негізі.
Қазақстан Республикасының Президенті жыл сайын ... ... ... ... әділ сот ... қол ... ... жатқан саяси-экономикалық реформалардың жемісті болуының бірден
бір кепілі.Еліміз тәуелсіздікке қол жеткізген алғашқы күндерден ... ... ... ірі адал ... жолға қоюда аз жұмыс істелінген
жоқ [2].
Қазақстан Республикасының Конституциясында баянды етілген адам және
азаматтың ... мен ... ... ... ... қамтамасыз етуде сот органдарының үлесі мол.
Сот пен сот билігінің жүргізіші тұлға – судьяның ... ісін ... ... ... екенін көруге болады.
Ата заңымыз сот билігіне ерекше көңіл бөліп,сот пен судьяның қоғамдағы
рөлі мен ... ... ... ... ... ... кең дамып келе жатқан демократиялық құрылым,сот рөлін
бұрынғыдан да күшейтіп,оның құқығын көтеру түсуде[3,154б.].
Сот билігінің ... мен ... ... көптеген факторларға
байланысты,соның ішінде соттарды жасақтау тәсілінің,судьяларға өкілеттік
беру тәртібінің,олардың ... ... ... ... да ... ... ... құқықтар мен бостандықтарды
қалпына келтірідегі сот органдарының рөлі мен оның тәуелсіздігі аса маңызды
және өзекті болып табылады.
Тақырыптың ... ... ... ... мен ... ... ... Н.Ә. Назарбаевтың бағдарламалық сипаттағы
еңбектерінің мәні зор. Елбасы өзінің еңбектерінде мемлекетіміздің саяси,
экономикалық, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... де өркениеті азаматтық қоғам құрудың бағдарламаларын айқындап,
сара жолдарын көрсетіп отыр.
Қазақстандық ғалымдардың ішінде осы ... ... ... С.З. Зиманов, С.С. Сартаев, К.Х. Халиқов, Е.О. Алауханов, Қ.Ә. Мәми,
Т.Қ. Айтмұқамбетов, С. Тыныбеков, Л.Ш. ... ... А.С. ... А.Н. ... Е.Қ. ... ... және де басқа ғалымдардың зерттеулерінде қарастырылып терең
талқыларға салынған.
Жоғарғы Соттың республикамыздағы ең ... сот ... ... ... мен ... ... келтірудегі алатын орны
мен маңыздылығы жөніндегі мәселелер көпшіліктің назарынан тыс ... ... ... ... ... ... ... мақсаты. Жұмыстың мақсаты Жоғарғы Соттың тарихы мен
тұрақтануын, қазақ елінің тарихындағы ... ... ... ... Жоғарғы Сотының халықаралық сот жүйесіндегі беделі мен
абыройын, шетелдер мен ТМД ... сот ... ... ... сот ... ... болып табылады.
Дипломдық жұмыстың міндеттері. Аталған мақсаттарды жүзеге асыру
келесідей міндеттерді шешуге мүмкіндік береді:
- ... ... сот ... ... асыру және соттық қадағалауды
жүзеге асыру барысындағы орнын, сот билігі мен тәуелсіздігінің ... ... ... сот ... заңдарды қолдану мәселелері бойынша
түсіндірме беретін нормативтік қаулылар қабылдаудағы маңыздылығын көрсету;
- сот билігінің азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын ... ... ... ... ... Жоғарғы Соттың халықаралық сот жүйесіндегі беделі мен абыройын
бағалау.
Дипломдық жұмыстың объектісі. Қазақстан ... ... ... ... Сот ... ... ... құқықтары мен бостандықтарын
қалпына келтірудегі алатын орны, сот билігігінің басқа да мемлекеттік ... ара ... ... ... ... табылады.
Дипломдық жұмыстың пәні ретінде - Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... құқықтық нормалар, қылмыстық іс
жүргізу заңының нормалары, сот тәуелсіздігі, дербестігі туралы ... ... ... ... Зерттеудің әдістемелік негізі
болып теорияның және тәжірибенің ... ... ... ... ... ... ... ескере отыра зерттелінетін танымның
ғылыми ... ... ... ... ... ... - ... формалды - құқықтық, жүйелілік, нақты ... ... ... ... ... ... сот тәуелсіздігіне сот
органдарына және жалпы сот әділдігі қағидаларына қатысты жазылған еңбектер
қолданылды.
Дипломдық жұмыстың ғылыми ... ... ... сот ... мен ... Қазақсан Республикасының құқықтық мемлекет
болып қалыптасуының негізгі белгісі,әділетті сот төрелігі және ... ... ... ... ... ... ... иуралы сөз
қозғалып,соның ... ... ... ... ... ... органды дамыту және жетілдіру мәселелері ... ... ... дипломдық жұмыста мемлекеттік ... ... ... ... атқару барысы жаңа көзқараспен,заманауи
негізде ... ... ... ... сот ... ... тамыры болып саналатын Жоғарғы Соттың атқаратын жұмыстарына тиісті
баға беріле келе,олар жан-жақты зерттелген.
Жұмыстың практикалық маңызы. ... ... ... ... әрі ... ... ... ғылыми-зерттеу жұмыстарында,
реферат, курстық сондай-ақ ... ... ... ... ... құрылымы және көлемі. Жұмыстың құрылымы кіріспеден, он бір
бөлімшені біріктіретін үш бөлімінен, қорытындыдан, пайдаланылған ... ... ... ... БІР ТАРМАҒЫ РЕТІНДЕ – СОТ БИЛІГІНІҢ АЛАТЫН
ОРНЫ
1.1 Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының тарихы мен оның ... ... ел ... ... ... бой ... қазіргі Қазақ
мемлекетінің құрылуынан бастап, табиғи болмыс-бітімімен бірге қайнасып,
бойына сіңген әдет ғұрып, салт-санасынан ... ... ... ... ... ... сот ісін биік беделге жеткізгенінің дәлелі.
Алтай тауынан Қап (Кавказ) тауының баурайындағы Қара теңізге дейінгі
аралықтағы ұлан-байтақ далада үстемдігін ... ... Сақ, Ғұн, ... Түргеш, Қарахан, Қарлұқ, Оғыз, Алтын Орда, Ақ ... ... ... ... мен мемлекеттердің түпнұсқалық жүйелі заңы ел басқаруда,
келелі кеңес айтуда өзінен кейінгілерге арқау болды.
Бұл жайлы ... ... ... зерттеп, зерделеп, өзінің
шығармаларында пікірін айтқан ғұлама ғалым Лев ... өте ... ... ... мемлекеттердің құрамында болған қазақ ұлысының
да өзіне тән заң ... сот ... озық ... ... ... үкімі
құқықтық нормалардың қағидаларын (принциптерін) атқарып келді. Қазақ
даласында ғасырлар бойы ... ... ... ... ел ... ... ... шешіп отырғаны да тарихтан белгілі. Бүгінгі ұрпақдардың құлағына
айқын жеткізіліп, көкейлеріне дөп қонған: «Түгел сөздің түбі - бір, ... - ... би» ... ... сөздің мағынасы тым тереңде жатыр.
Еліміздегі билер сотының осы Майқы биден тарау алатыны – тарихи шындық.
Содан бері ... ... ... ... ... әр ... ... - жүйеге қарай дамып, өркендеп отырды.
Он алтыншы ғасырдағы Қасым хан шығарған «Қасым ханның қасқа жолы» деп
аталған заң ... ... ... ... ... Есім хан (1598-1628
жылдар аралығында билік еткен) жарлығы «Есім ханның ескі жолы» өз ... ... ... ... озық ... ... ғасырға жалғасқан осындай дәстүрлі құқықтық әдет-ғұрып,
заңдарды мемлекет мүддесіне сай ... ... «хан ... қазығы
болған» он жетінші - он сегізінші ... Әз ... ... (1680-1717
жылдар аралығында хандық құрған) «Жеті жарғы» заңдар ... ... ... ... ... астам уақыт осындай ... ... ... ... қызмет етіп келген көне заңдар ережесі,
билер соты 1917 жылғы Қазан төңкерісіне дейін өз ... ... ... заң құқықтарының нормалық жиынтығы ... ... ... ... жаңа ... ... үстемдік құрған аралығында билер соты
ескіліктің қалдығы ретінде жойылып кетті. Оның ... ... ... ... Соты ... олар КСРО ... ... бағынышты
болды, ... есеп ... ... ... Қазан төңкерісінен кейін, біздің еліміздегі сот жүйесі ... 1923 жылы ... ... Соты ... ... болып құрылғаннан соң,
Қазақ автономиялық КСР Ресей Федерациясы құрамына кіргендіктен, 1936 жылға
дейін, Ресей ... ... Сот ... ... ... 1936 жылы КСРО жаңа ... ... Қазақстан дербес
республика боып танылған соң ғана, Қазақ ССР-і Конституциясы ... ... ... ... ... депутаттардың кеңестік ұйымына
негізделіп құрылды. Азаматтық, қылмыстық істерді қарайтын халық соттарының
учаскесі ... ... Бұл ең ... ... сот ... болып
есептелінді.
Бұдан кейінгі сатыда облыстық соттар тұрды. Ол облыс көлеміндегі
азаматтық, қылмыстық ... ... ... қабылдады және халық ... мен ... ... ... түскен кассациялық ... ... ... ... ... ... Жоғарғы Соты – республикадағы ең жоғарғы сот ұйымы болып
танылды. Өзінен төменгі соттарға қарап, ... ... ... ... үкімдерді наразылық келтіру тәртібімен қайта қарауға мүмкіндік алды.
Сондай-ақ соттардың кассациялық шағымды қарау ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген мезгілде сотқа
берілмесе, оны наразылық келтіріп, қайта қарау құқығын иеленді.
Қазақ ССР-нің Жоғарғы Соты ... 85 ... ... сай
республикадағы барлық сот істеріне билік етті. Аталған бапта: «Қазақ ССР-
нің Жоғарғы Соты - Қазақ ... ең ... сот ... ... ... ... Жоғарғы Сотына Қазақ ССР-індегі және ... ... ... сот ... мен ... ... ... - деп
көрсетілген. Атап өтер бір жәйт, ... ... ... сот ... ... ... КСРО ... Сотының қарауында
болған.
Республика Жоғарғы Сотының құрамын Қазақ ССР-нің Жоғарғы Кеңесі 5 жылға
сайлап бекітті. Оның құрамына Төраға, ... ... ... ... және ... заседательдері енді, Қазақ ССР ... ... ... ... жөніндегі сот алқасы және азаматтық істер
жөніндегі сот алқасы ... ... ... мен ... ... жалпы мемлекеттік заңдарына
талдау жасағанда, 1936 жылы қабылданған КСРО Конституциясында сот өндірісі
мен сот ... ... ... ... КСРО ... ... да тән екендігі айтылған. Бірақ, Қазақстан мен ... ... ... заң нормасы ретінде 1959 жылға дейін
қолданылып келді.
Осы ретте 1959 жылы Қазақ ССР-і Жоғарғы Кеңесінің ... ... ... үш бірдей заң қабылдады. Олар: Сот құрылысы туралы заң, Қылмыстық
кодекс және Қылмыстық іс жүргізу кодексі болатын.
Аталған бұл ... 1958 ... 25 ... КСРО мен ... ... ... ... КСРО Жоғарғы Кеңесінде жан-жақты
талданып, сараптаудан ... еді. ... ... ... ... ... ... туралы жаңа заң бойынша Қазақ ССР-нің Жоғарғы Соты жанынан Пленум
құрылды. Бұдан бұрынғы ... ... ... тек ... ... ... ғана болған.
Қазақ ССР Жоғарғы Сотының Пленумы бұдан былай республика аймағында сот
істеріне қолданылатын ... ... сот ... ... ... ... сараптап көрсету, сот тәжірибесі туралы талдау
жасаған ... ... ... ... ... ... ... шығарған қаулысы бойынша наразылықтарды қарау, Жоғарғы Соттың
әрбір сот алқасының қызметі туралы алқа ... ... ... ... ... ... ие ... Сонымен қатар, Пленум көрсетілген ... ... ... ... ... ... ССР ... Кеңесінің
Төралқасына маңызды мәселе қою құқығына иеленді. Сондай-ақ, ... ... ... ... іс ... ... басшылық жасап,
біліктілігін арттыру жөнінде айрықша құқық берілді.
Қазақ ССР ... Соты ... да ... ... ... ... бөгет болмады. Жоғарғы Сот төралқасының құрамы Төраға және ... мен ... ... ... ... ССР ... Сотындағы сот
алқалары шығарған ұйғарымдар, шешімдер мен үкімдері ... ... ... олар ... ... қабылдады. Оған республика
прокуроры немесе оның орынбасары ... ... ... ... Жоғарғы Сотының Төралқасы мен Пленумының құзыреті «Қазақ ССР-
нің сот ... ... ... 47 және 49 баптар бойынша белгіленіп
көрсетілген ... Онда ... Сот ... мен ... ... ... заң ... әлдеқайда пәрменді болды. Сонымен бірге, олар
республика аймағындағы сот істері мен оның ... ... және ... де ... жасады.
1957 жылы Қазақ ССР Жоғарғы Сотында Төралқа қайта құрылып, оның құрамы
кеңейтілді. Сол жылы республика Жоғарғы Соты ... ... және ... 19 сот ... ... бөлек Жоғарғы Сот құрамына 10 халық заседательдері енгізіліп,
олар сот істеріне қатысып, қызмет көрсетті.
1985 жылдан бастап ... ... ... ... ... ... ... сипатқа ие болды. Яғни тарихтың өзі ... ... өмір ... ... ... бұрынғыша ел
басқаруды қолдамайтын» саяси дағдарыс белең алған еді. Осы саяси шиеленісті
демократиялық тұрғыдан оңды ... ... ... тән ... ... ... ... еліндегі ішкі саясатты ушықтырмай, тиімді тәсілмен
жүргізе білді. Мұның соңы әрбір Одақ ... ... ... ... ... тұрғыда, Қазақстан Республикасының қоғамдық сипатын, ... ... ... 1990 ... 24 ... ... ССР Жоғарғы
Советінің Председателі Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың «Қазақ ССР Президенті
қызметін тағайындау және Қазақ ССР ... ... ... мен ... енгізу туралы заңы» және Қазақ ССР ... 24 ... ... ... ... Республикасының
Президенті туралы» қаулысының Қазақстан халқы үшін маңызы өте зор ... 1990 ... 25 ... күні ... ... ... ... егемендігі туралы» Декларациясы қазақ халқы ғасырлар бойы
армандап келген ... қол ... алғы ... ... ... 1991
жылдың 16 желтоқсаны күні Қазақстан Республикасы - ... ... ... ... паш еткен Президент Н. Назарбаевтың «Қазақстан
Республикасының Тәуелсіздігі туралы» Конституциялық Заңы жарияланған ... ... Бұл күн ... елінің Ұлы мерекесіне айналып, ұлттық
мейрамға ұласты.
1993 жылы 28 қаңтарда ... ... ... ... ... ... жетілдіру барысында және одан бұрынғы шыққан
Конституциялық заңдардың ережелерін жинақтай келе жаңа ... ... ... ... ... Жаңа ... 95
бабқа сәйкес Қазақстандағы Сот билігі Конституциялық Сотқа, Жоғарғы Сотқа
және ... ... ... заң бойынша құрылатын төменгі соттарға
тиесілі екендігі көрсетілді.
Қабылданған Конституция негізінде Қазақстан Республикасы сот ... ... ... ... 30 күні қабылданған Қазақстан Республикасы
Конституциясымен және 2000 ... 25 ... ... сот ... мен ... мәртебесі туралы» конституциялық
заңымен және басқа да заң актілерімен белгіленді.
Бұл конституциялық заңды қабылдаудың негізгі мақсаты елде сот ... ... одан әрі ... болып саналды.
Сот жүйесінің қазіргі даму кезеңінде басым міндеттер биліктерді бөлудің
конституциялық принциптерін неғұрлым толық және дәйекті іске асыру, ... ... әрі ... ... пайдалана отырып, өзара
іс қимыл жасау болып танылады. Ал сот жүйесін ... ... ... ... сот ... жеке ... құқығы мен
бостандығының сенімді ... ... ... ... ... дау, тартыстардың заңды, әрі әділетті түрде
шешілуіне, судьяларды, олардың отбасы мүшелерін ... және ... ... бағытталған.
Бұның өзі өз кезегінде еліміздегі сот жүйесінің тұрақтануына, оның одан
әрі дамуына ықпал етуіне әкеліп соқтырып отыр.
Сот – мемлекеттік мекеменің ұйымдық-құқықтық ... ... ... ... ... ... тілдегі өз атауы көрсетілген Қазақстан
Республикасы мемлекеттік елтаңбасының ... бар ... ... мөр ... ... Сот ... Республикасының бірыңғай сот жүйесіне кіреді. Бұл
дегеніміз – соттың азаматтық сот ісін жүргізудің ... ... ... қолданыстағы құқықты қолдануы, судьялардың заңды
бекітілген мәртебесі және заңды күшіне енген сот актілерінің ... ... ... міндеттілігі, сот жүйесінің тұрақтануының бірден
бір кепілдігі болып табылады.
Сот шешімдері мен ... ... ... асыру кезіндегі
талаптарын барлық мемлекеттік органдар мен олардың лауазымды адамдары, жеке
және заңды тұлғалардың орындау ... Сот ... мен ... ... ... ... ... әкеліп соқтырады.
Сот мәртебесін жоғары көтеріп, Қазақстанда тәуелсіз сот ... ... ... ... ... ... етіліп келе
жатқандығы, сот жүйесінің ... ... ... сот билігіне
деген сенім күн сайын арта түсуде.
1.2 Қазақстан Республикасындағы сот билігінің азаматтардың
құқықтары мен бостандықтарын қорғаудағы ... ... ... заң ... атқарушы және сот билігі тармақтарына
бөлу – бұл Қазақстан Республикасының құқықтық мемлекет ретіндегі қызметінің
ең басты принципі. Ол Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... Конституция мен
заңдар негізінде заң шығарушы, атқарушы және сот ... ... ... ... ... тармақтарға бөлудің негізгі себептері мемлекетте ... яғни ... ... міндетті мінез-құлық ережесін бекітуге,
оларды орындауға және төрелігін жүргізуге, яғни ... ... ... қорғау, осы ережені бұзғандарға жаза қолдану, ... ... ... ... және ... ... ... болып есептелінеді.
Биліктің тармақтарының былайша бөлінуі табиғи нәрсе болып табылады, ол
табиғат ... ... ... ... ... бұл мәселенің басқа да
қырлары бар ... ... ... ... ... оның саяси тұрғысы.
Демократия жеңістіктерін сақтауда, оны қамтамасыз етуде мемлекет қызметінің
үш бағытын әр ... үш ... ... ... ... бөліп,
билікті бір адамның, органның қолында шоғырлана алмайтындай етіп ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
Өйткені билік жүргізуші субьекті оны өз пайдасына теріс қолдануы
мүмкін, оның өзі ... адам ... ... ... ... ... ... Ең бастысы – бір-біріне тәуелді емес ... ... ... ... ... тұруы, бір органның заңды бұзғанына
орасан зор көңіл бөлулері қажет. Осы биліктің үш ... ... ... ... ... жәрдемдесетіні сөзсіз.
Демек, билікті бөлу принципін шынайы іс жүзіне асырған кезде ... әр үш ... ... ... органдардың өкілдігі өз
шеңберінде еркін қызмет етіп, ұдайы өзара байланыста болуына тежемелік әрі
тепе-теңдік әдістері көп ... ... ... ... ... – бұл ... құралдар, әдістер мен тәсілдер
жүйесі. Осылардың көмегімен билік етуші субъектілердің ерік-жігері ... ... ... ... экономикалық, әлеуметтік және рухани
салаларын басқару жүзеге ... ... ... сан ... ... осындай бола тұрса да ... ... ... және де ... ... ... өз ... шеңберінен
тыс шығып кетулеріне құқығы жоқ.
Билікті бөлу принципінің өзі ... ... ... заң
шығарушылық қызметін тек өкілді, заңды органдар жүзеге асырса, ал ... ... ... атқарушы биліктік органдарға
жүктелінген; сот билігінің қисынын тәуелсіз сот органдары табады. ... ... ... және сот органдары бір-біріне ... ... ... ... ... алады және олар заң жүзінде тәуелсіз.
Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... ... орындауларына бағытталуы тиісті. Олардың қызметі тек
құқықпен реттелініп, оның өзі ... ... ... ... ... ... соқтыратыны ақиқат.
Осыған орай, құқықтық мемлекеттің белгісінің бірі – сот билігінің заң
шығарушы және атқарушы ... ... ... ... атқаруы болып
табылады.
Қазақстан Республикасындағы сот жүйесі еліміздің Конституциясымен және
2000 жылғы 25 желтоқсандағы «Қазақстан ... сот ... ... ... туралы» конституциялық заңмен және де басқа да заң
актілерімен белгіленеді. Аталған сот жүйесі ... ... ... мемлекетімізде жеке адамның мүддесі үшін, бүкіл халықтың мүддесі
үшін жаңа ... ... ... ... ... етіп ... ел ретінде
Қазақстан Республикасының сот жүйесінің гуманистік сипатын белгілейді.
Қазақстан Республикасының сот ... ... мына ... ... етіледі:
Конституцияда, аталған конституциялық заңда, іс-жүргізу және өзге ... ... ... соттар мен судьялар үшін ортақ және бірыңғай
сот төрелігі принциптерімен;
сот билігін барлық соттар үшін сот ісі ... ... ... ... ... ... асырумен;
Қазақстан Республикасының барлық соттарының қолданыстағы құқықты
қолданумен;
заңдарда судьялардың бірыңғай мәртебесін баянды етумен;
заңды ... ... сот ... ... ... ... ... міндеттілігімен;
барлық соттарды тек қана Республикалық бюджет есебінен қаржыландырумен.
Сот билігін жүргізуші органдарының қызметін ... және ... ... ... ... ... және ... принциптерге негізделеді:
1. Сот төрелігін тек сот қана жүзеге асырады. Сот билігі Қазақстан
Республикасының атынан ... ... және ол ... мен ... ... мен ... мүдделерін қорғауға, Республика
Конституциясының, заңдарының, өзге де ... ... ... ... қамтамасыз етуге қызмет етеді.
Бұлар азаматтық, қылмыстық және заңда белгіленген өзге де сот ... ... ... жүзеге асырылады. Ешқандай да өзге органдар мен
тұлғалардың судья ... ... сот ... ... ... жоқ. Сот ... іске асыруда сот қызметіне қандайда бір болсын
араласуға жол берілмейді және ол заң ... ... ... ... ... ... судьялар ешкімге есеп бермейді.
Қазақстан Республикасында сот ... ... ... ... заңда
көзделген жағдайларда және тәртіппен қылмыстық сот ісін ... ... ... ... ... ... Заңдылық. Өзге мемлекеттік органдар сияқты соттардың қызметі тек
Конституцияға, ... ... ... Жоғарғы Соттың
нормативтік актілеріне негізделуі тиіс, оларды ... ... ... ... жағдайда олардың үкімдері мен шешімдері ... ... ... ... ... ... Судьялардың ауыстырылмайтындығы. Судьялар қызметке Конституцияға
және жоғарыда ... ... ... сәйкес сайланады немесе
тағайындалады және тұрақты ... ... ие ... ... тек ... ... негіздер мен тәртіп бойынша ғана
тоқтатылуы мүмкін.
4. ... ... және оның ҚР ... ... Судьялар сот төрелігін жүргізген ... ... ... ... ... ... тек қана еліміздің Конституциясы және өзге
заң актілеріне бағынады. Демек, олардың тәуелсіздігі ... ... ... мына ... ... ... сот ... іске асыру жөніндегі қызметіне араласқаны үшін,
сондай-ақ сотты құрметтемегені үшін заңда жауаптылық белгілеумен;
судьяға ... ... ... ... ... судьяның өкілеттілігін тоқтату
және тоқтата тұру тәртібімен, судьяның орнынан түсу құқығымен;
судьяларға мемлекет есебінен олардың ... ... ... жасау және әлеуметтік қамсыздандыру, сондай-ақ оны нашарлатуға тыйым
салу арқылы.
5.Судьяның тәуелсіздігі, жоғарыда айтқандай, оған ... ... ... ... ... ... немесе ауыр қылмыс
жағдайларды қоспаған жағдайда, тұтқынға алуға, ... ... оған ... ... ... жазалау шараларын қолдануға, Жоғарғы ... ... ... Қазақстан Республикасы Президентінің
келісімінсіз, ал Конституцияның 55 бабының 3 тармақшасында белгіленген
жағдайда ... ... ... жөніндегі құқығынан айыру), Қазақстан
Республикасы Парламент Сенатының келісімінсіз оны қылмыстық жауапқа тартуға
болмайды. ... ... ... істі ... ... ... ғана қозғайды.
6. Коллегиялдық. Соттарда істерді қарау әдетте, коллегиялды түрінде
жүргізіледі. Мұның өзі істің ... ... және ... ... ... ... ... Кейбір жекелеген жағдайларда сотта
істерді қарау судьяның жеке басшылығымен жүргізіледі.
Заңда ... ... ... сот ісін ... ... ... ... асырылады. (ҚР Конституциясы 75 бап, 2
тармақ).
7. Сот іс жүргізу тілі туралы принцип. Соттарда, ҚР-ның ... және т.б. ... ... іс ... олар ... қазақ, орыс тілдерінде жүзеге асырылып, жазылуы тиіс. Іске
қатысушы ... іс ... ... меңгермеген болса, онда олардың ана
тіліне немесе олар білетін тілге ... ... ... ... ... ... презумпциясы – адам мен ... ... ... ... ... іс ... ... негізгі
принципі. ҚР Конституциясының бабына сәйкес адамның кінәлі ... ... ... сот ... ... дейін ол жасалған қылмысқа кінәлі
емес деп есептелінеді. Осыны әрі қарай ... ... ... ... ... ... емес екендігін барлық жағдайда, ешкімнің алдында
дәлелдеуге ... ... ал ол ... ... ... ... кез
келген күдік айыпталушының пайдасына шешіледі.
9. Бір құқық бұзушылық үшін ешкімді де ... ... ... ... ... ... Бұл өте ... принциптердің бірі
болып саналады. Ол ҚР ... 77 бабы 3 ... 2 ... және ... өзі ҚР ҚІЖК ... ... Онда егер осы ... болса қылмыстық іс қозғалуға жатпайды, ал іс қозғалған болса, ол
күшін ... ... ... ... ... ... шығарылып қойылған
заңды күшіне енген үкім болса, ал оның кінәлі емес ... ... ... ... өз дәлелін тапса, онда іс сот мәжілісінде
қысқартылуға тиіс.
10. Білікті заң көмегін алу құқығы. Осы ... ... ... ұсталған, тұтқындалған, қылмыс жасады деп айып ... ... ... тұтқындалған немесе айып тағылған мезеттен бастап ... ... ... ... Заңда көзделген жағдайларда
қылмыстық, азаматтық істерде заң көмегі тегін көрсетіледі. Осы ... ... ... ... сот ... бере ... ... адвокаттар процесстің теңдігі мен жарыспалылығы ... ... ... ... қатысады.
Сөйтіп, Қазақстан Республикасы егемендікке жеткен шынайы демократияның
орнығуы жағдайында ғана адам мен ... ... ... баян ... ... мен ... ... қамтамасыз етуге
нақты мүмкіндік алды.
Осы конституциялық қағиданы іске асыруда сот ... іс ... ... сот құрылымдары маңызды рол атқарады.
Профессор Ғ.С. ... ... ... ... ... ... деген ғылыми еңбегінде «Конституция
азаматтардың құқығын, ... ... ... ... ... ... ... сүйене отырып, азаматтар өздерінің
құқығы мен ... ... ... қажет. Конституцияда
жазылғандай, сот билігі Конституцияның негізінде пайда болған барлық істер
мен дауларға қолданылады. Бұл ... ... ... тек қана
жеке адамдарға ғана емес, сонымен қатар заңды тұлғаларға да қатысты тікелей
әрекеті ... - деп ... ... ... ... ... ... етуге берілген бұл құқық оған
берілген өкілеттік шегінде жүзеге асырылады. Адамның және ... және ... ... ... мен ... ... сот билігінің мәртебесін айқындай отырып, Конституция бұл құқықтар
мен бостандықтардың конституциялық ... ... ... ... мен ... ... және ... имандылықты қорғау
мақсатында қажет болған жағдайда тек заңмен ғана ... ... ... ... сот органдарының қызметі мен міндеті, адам мен азаматтың
құқықтарының және ... ... ... ... ... ... ... асыру болып табылады.
Елбасы соттардың үшінші съезінде халықтың Президентке, Үкіметке, әкім
не министрлерге емес, тек ... ... ... нақтылап айтты [6].
Қазір қалың көпшілік бұрынғыдай ... ... көп ...... ... ... сотқа жүгіну арқылы ... ... Бұл ... ... сенімінің артқандығының, оның беделінің жоғарылағандығының
белгісі болып ... ... сот пен ... адам мен ... ... өте ... Адам тағдырына байланысты билік айту, ... ... ... оңай ... ... қиын сұрақтардың жауабын тауып,
шынайы ... ... жету үшін ... ... ... даярлық, зеректік,
қабілет, мол тәжірибемен қатар, заңдарды жетік білу және оны талдай ... және ... сот ... ... орнығуы мүмкін
еместігі баршаға белгілі. Сондықтан да 12 ... 1994 жылы ... ... ... ... ... ... азаматтарға олардың бұзылған құқықтары мен бостандықтарын сот ... ... ... ... ... ... - деп атап
көрсетілген.
Сот билігі тікелей ... ... ... ... ... ... ... мен ұйымдардың құқықтарын бостандықтарын және
заңды мүдделерін қорғау, Республика ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету
болып табылады. Қазақстан Республикасында адам тағдырын ... сот ... ең ... сатысы деп есептеуге жатады.
Ал осы билікті іске ... оны ... ... ... алар орны ... ... ... сот жүйесін
Қазақстан Республиксының Жоғарғы Соты және заңмен ... ... ... ... да бір атаумен арнаулы және төтенше соттарды құруға
жол берілмейді.
Демократиялық құқықтық мемлекеттерде тек азаматтардың жеке бостандығың
қорғаушысы және ... ... ... сақтаушысы болып табылатын
сот әділдігіне ғана ағымдағы заңдарды ... ... және ... ... ... ... кепіл болуды тапсырады.
Қазақстан Республикасында бұл тұрғыда тиімді және кәсіби сот ... ... ... ... игі істер жүргізіліп жатқанын
көріп отырмыз. Жоғарғы Сотта басқа ... ... ... ... ... ... ... бағытталған жемісті қызметтер
атқарылуда. Біз аталған жұмыстардың өзінің жемісін беретіндігіне ... Сот ... өзге де ... ... ... ... ... - мемлекеттің азаматтардың құқықтарын, бостандықтарын ... ... ... ... ... ... мен ... қорғау жөніндегі, сондай-ақ демократия, әлеуметтік әділеттілік,
ізгілік, патриотизм мен заңдылық принципі ... ... өзге де ... ... актілерді, халықаралық шарттарды
қалтқысыз сақтауды қамтамасыз ету жөніндегі ... ... ... саналады.
Бұл міндеттерді атқаруда сот билігі халық билігін жүзеге асырудың
маңызды буындарының бірі ретінде өзге де ... ... ... қарым-қатынасын жоғарғы деңгейде атқаруы тиіс.
Қазақстан халқы, еліміздің Конституциясына сәйкес, конституциялық
құқықтық ... ... ... ... жағдайда болмасын әрекет ете
алады.
Қазақстан халқының конституциялық құқықтық субъектісі ретінде көрінісі
1995 жылғы 30 ... ... ... ... ... ... 1-тармағында былай деп негізделген еді: ... ... бір ... – халық.
Елімізде Қазақстан халқының билікке араласуының негізі де осы ... ... ... ... ... ... және ... әдіс-
тәсілдер арқылы билік ісіне араласатындығы осы нормадан өрбіп, одан әрі
дамиды. Биліктің ... ... ... Қазақстан халқының
конституциялық құқықтық ... ... ... оның ... ... көре ... ... халқы Қазақстан аумағындағы мемлекеттілікті
құрушы жөне оның негізің қалаушы ... ... ... мемлекеттік биліктің тұтастығын қамтамасыз
етуші;
Үшіншіден, Қазақстан халқы мемлекеттік билікті ұйымдастырушы және
билікті ... ... ... ... ... тарихи тұрғыдан алғанда, осы жерде сан ғасырлардан
бері өмір сүріп келген ... ... бола ... ... ... ... ... басыңда бұл жағдай мынандай сипатта: Біз ортақ
тарихи ... ... ... халқы, байырғы қазақ жерінде
мемлекеттілікті құра отырып, - деген ... ... ... ... біздің ойымызша, бүкіл халық тұтаса отыра, мемлекеттілікті
орнықтырып, оны дамытуға ат салысады. ... сөз ... ... ... ... ... ... теориясын елестетіндей.
Мемлекеттің шығуы туралы шарттық теорияға сәйкес, мемлекет сол жердегі
халықтың ымыраға келіп, билікті оны жүзеге асырушы суверенге ... ... ... ... ... тікелей республикалық референдум арқылы жүзеге асыруын
Қазақстан Республикасы Президентінің өкілеттік мерзімін ұзарту ... ... ... ... көре ... ... сайлау құқығын Қазақстан халқы ... ... ... кезінде қолданған болатын. Сонымен қатар, Қазақстан халқы өз атынан
және мемлекет атынан билік жүргізуді белгілі мемлекеттік органдарға ... ... ... ... билік жүргізу құқығы Республика Президентіне, өзінің
конституциялық өкілеттігі шегінде Парламентке ... ... ... ... ... да ... органдар мемлекет атынан өз өкілеттіктері
шегінде ғана билік жүргізе алады.
Әрине, біздің ойымызша, Қазақстан ... ... ... қатысудағы
конституциялық заңнамада одан әрі жетілдіре беруіміз ... Осы ... ... ... ... ... асырудағы басты субъект
ретіндегі рөлі мен ... ... ... ... ... ... ... құқықтық саясат туралы тұжырымдаманың атқаратын орны да
ерекше деп санаймыз.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... құқықтық саясат тұжырымдамасында мемлекеттік билік
мәселесін жетілдіру туралы жаңа ... орын ... ... ... ... ... ұлттық заңнаманың негізгі салаларының
(конституциялық, ... ... ... ... қаржы, кеден,
экологиялық, қылмыстық, ... іс ... ... ... ... ... ... билігін тікелей және жанама тұрғыда жүзеге асыру
бекітілген. ... ... ... заңында көрініс тапқан идеялар
мен принциптер ... ... ... ... ... мен ... оның ... конституциялық құқықты ұзақ мерзімді перспективада
айқындайды. Яғни Конституцияның принциптері мен нормаларын ең ... ... ... мен оның лауазымды адамдарының қызметінде
толыққанды іске асыру, бұл ретте ... ... ... ... ... және ... қолдану арқылы оның әлеуетін қамтамасыз ету
маңызды міндет болып табылады» - деп ... іске ... ... және ... ... ... ... реттеудің пәрменділігі мемлекеттік билік барлық
тармағының сындарлы өзара іс-қимылына, ... ... ... ... және лауазымды тұлғалардың жауапкершілігіне
байланысты.
Қазақстандық заңнаманы осы ... ... ... ... ... ... сәйкес кешенді дамыту және ... ... ... одан әрі нығайтуға, адам мен ... ... мен ... ... ... ... ... қамтамасыз ... ... ... ... ... ... билігінің бірден – бір кепілі оны ... ... ... ... – сот органы болып табылады. Тұжырымдамада сот тәуелсіздігін
нығайту туралы мынандай ой келтіріледі: «Сот ... іске ... ... ... ... бағытталған сот-құқықтық реформаның жаңа
кезеңінде конституциялық деңгейде қарқын берілді. Өлім жазасын ... ... ... ... ... террористік қылмыстармен және
соғыс уақытында жасалған аса ауыр қылмыстармен ғана шектелді, бұл Қазақстан
жағдайында өлім жазасының іс ... ... ... ... ... ... ... енгізілді, прокуратура мен соттың тергеу жүргізу
мүміндігіне конституциялық тыйым алып тасталды». [6].
Құқықтық, ... ... ... ... ... ... ... билік тармақтарының әрқайсысының тиімді
жұмыс істеуі, олардың мемлекеттік билік ... ... ... ... ... үйлесімдіктің болуы, нақты азаматтық
қоғамның оңтайлы өмір сүруін ... ... ... маңызға ие болады.
Бұл тұрғыда заң шығарушы биліктің сот билігімен өзара қарым-қатынастары
соттың құқықтық ... ... ... сот билігінің құқықтық
мәртебесі Қазақстан Республикасы Парламентінің заңымен белгіленетіндігінен
көрінеді.
Қазақстан Республикасындағы атқарушы және сот ... ... ... ... ... сөз ... сот ... атқарушы
органдарының жұмысына бақылау жасау міндетін жүзеге асыра отырып, өзінің
бақылау жасау барысында қызметі аясында ... ... ... ... ... заңды мүдделерін қандай да бір ... ... ... ... айта ... ... кезегінде атқарушы билік сот төрелігі ... ... ... ... қамтамасыз етуде, сот органдарының материалдық
және ... ... ... ... рол ... Қазақстан Республикасы Конституциясының 3 ... ... ... ... биліктің заң, шығарушы, атқарушы
және сот тармақтарына бөлінуі, олардың тежемелік әрі ... ... ... өзара іс-қимыл жасау принципіне сәйкес ... ... мен ... негізінде жүзеге асырылатын
біртұтас мемлекеттік билік қана ... ... ... ... ... негізі болып табылады.
Бұл дегеніміз біздің елде ... ... құру ... ... және ... мемлекет екеуі қатар дамып, өрескел қайшылықтарды
бірлесіп реттеп, қоғамның ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Конституциясында бұл
мәселенің негізгі бағыттары көрсетілген. Оның бірінші ... ... және ... ... ең ... ... былай деп
жарияланған: «Қазақстан Республикасы өзін демократиялық, зайырлы, ... ... ... ретінде орнықтырады; оның ең ... ... ... және ... өмірі, құқықтары мен бостандықтары.
Елімізде құқықтық мемлекет құруға байланысты қоғамның осы маңызды болып
саналатын негіздеріне ... ... ... ... ... ... мемлекеттің негізгі белгілері ... ... ... ... ... ... үш тармаққа бөлу, олардың арақатынасын қатаң
сақтау; азаматтық қоғамның қалыптасуы;
- қоғамда жоғары дәрежеде құқықтық мәдениеттің ... ... ... ... ... ... ... лауазымды тұлғалардың, қоғамдық ұйымдардың,
жеке адамдардың, ... ... ... ... ... пен ... арақатынасында көп алшақтыққа жол бермеу, олардың
өзара қатынасын бақылап, жақсартып отыру;
- қоғамның экономикалық, ... ... ... ... ету үшін ... ... ... соттың жоғары беделі, ең сыйлы орган деп саналуы және ... ... ... ... Конституцияның үстемдігін қамтамасыз
етуді, азаматтардың жоғарғы деңгейдегі құқықтары мен бостандықтарын
қорғауды, биліктің ... ... ... ... ... ... таластарды шешуді дұрыс қамтамасыз ету ... ... ... ... қоғамның ішкі құқық ... мен ... ... ... ... ... ... қоғамда заңның үстемділігін орнату, азаматтық қоғамды қалыптастыру.
Адамдар «заңның құлы» болмайынша, құқықтық тәртіп те, ... да ... тиіс ... Бұл ... өмір ... қалыптасқан мынадай өсиет
бар:
Заң – мемлекеттің ақылы.
Сот – мемлекеттің жүрегі.
Мәдениет – мемлекеттің тәртібі.
Міне осы үш ... ... ... ... ... және ... ... көпшілік таныған халықаралық құқықтық нормалар ... ... ... ... ... орнайтындығын ғалымдар
дәлелдеп отыр.
Құқықтық мемлекет ... ... ... да өз орнын табуы керек,
оларға мыналардан тұрады:
- мемлекеттік биліктің үш саласының ... ... ... ... ... сапасын көтеру;
- нормативтік актілердің дұрыс пайдалануын, орындалуын ... ... ... сана-сезімін, мемлекеттік, қоғамдық ұйымдардың жұмысын
жақсарту;
- қоғамдағы ... ... ... ... басқару бағытындағы
мемлекеттік, қоғамдық ұйымдардың жұмысын жақсарту;
- бостандықты, теңдікті, әділеттікті, демократияны дамыту;
- ... ... ... ... ... ... Қазақстанда басты мақсат еліміздің Конституциясы
негізінде ... ... ... ... ... ... құқықтық, әлеуметтік мемлекет құру болып табылады.
Демократиялық мемлекет – ... ... ... ... ... ... және ... сайлауға, өкілетті мерзім біткен
соң, оларды ауыстыруға халықтың құрылтайшылық билігі бар ... ... ... ... ұғым. Демократиялық мемлекет
әлеуметтік және ... ... ... ... пен ... мүддесін білдіруіне, оның есепке алынуына да мүмкіндіктер
береді, мемлекеттік қызметке ... ... тең ... ... заң ... жақсартып, әділеттікті жоғарғы дәрежеге көтеру ... ... мен ... ... ... ... жеткізу
мемлекетіміздің негізгі міндеті.
2 АЗАМАТТАРДЫҢ ҚҰҚЫҚТАРЫ МЕН ... ... ... ... СОТ ... ...... РЕСПУБЛИКАСЫ ЖОҒАРҒЫ СОТЫНЫҢ
АЛАТЫН ОРНЫ
2.1 Қазақстан Республикасының сот жүйесіндегі Жоғарғы Сот
Қазақстан Республикасы Конституциясының 81 ... ... ҚР ... азаматтық, қылмыстық және жалпы сот ісін жүргізудің соттарда қаралатын
өзге де істер жөніндегі жоғары сот ... ... ... Ол ... іс ... ... ... қызметін қадағалауды жүзеге
асырады, сот практикасының мәселелері бойынша түсініктер беріп отырады.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Төрағасын, ... ... ... және ... ... ... Сот ... негізделген Республика Президентінің ұсынуымен Парламент
Сенаты сайлайды.
Судья лауазымына ... рет ... ... ... адам ... ант береді: «Өз міндеттерімді адал және абыройлы атқаруға, ... ... ... ... мен ... ғана ... ... асыруға, судья ретіндегі борышым міндеттегендей бейтарап және
әділ болуға салтанатты түрде ант емемін».
Антты Жоғарғы Соттың төрағасы, ... Сот ... ... ... ... ... ... Сенатының отырысында, ал
облыстық соттың төрағалары Жоғарғы Соттың жалпы отырысында береді. ... ... ... ... ... ... отырысында ант береді.
Жоғарғы Сот органдарына төмендегі құзырлы органдар жатады:
а) азаматтық және әкімшілік жөніндегі сот қадағалау алқасы;
б) қылмыстық ... ... сот ... ... ... ... отырысы.
Сонымен бірге, Жоғарғы Соттың жанынан ғылыми-консультациялық кеңес және
баспа органы құрылады.
Жоғарғы Сот өкілеттілігіне мыналар жатады:
1) өзінің қарауына жатқызылған сот ... мен ... ... сот ... ... және оны ... қорытындылары
бойынша Республика соттарының сот ... іске ... ... ... мәселелерін қарайды;
3) нормативтік қаулылар қабылдайды, сот практикасы ... ... ... ... ... ... да өкілеттіктерді жүзеге асырады.
Жоғарғы Сот Төрағадан және судьялардан тұрады. Жоғарғы Сот судьяларының
санын Жоғарғы Сот ... ... ... ... ... белгілейді. Жоғарғы ... сот ... ... ... құрамдар құрылуы мүмкін.
Сот алқасын осы Конституциялық заңда белгіленген ... ... ... басқарады. Сот алқасының сандық және ... ... Сот ... ұсынуымен Жоғарғы Соттың жалпы отырысы белгілейді.
Жоғарғы Сот төрағасы судья болып ... және ... ... атқарумен
қатар:
Жоғарғы сот органы ретінде Жоғарғы Сотты басқарады;
Жоғарғы Соттың жалпы отырыстарын шақырады, оларда төрағалық етеді.
Жоғарғы Соттың жалпы отырысының қарауына сот ... және ... ... ... қадағалау тәртібімен сот актілерін қайта
қарау туралы ұсыныс жасау мәселелері бойынша Жоғарғы ... ... ... үшін ... ... Сот ... отырысының бекітуіне Жоғарғы Сот жалпы отырысының
Хатшысының және ғылыми-консультациялық кеңес ... ... ... ... бір сот ... судьяларын басқа сот
алқасының құрамында іс қарау үшін тартады.
Жоғарғы Сот жұмыс жоспарын бекітеді. Алқалардың жұмысын ... Сот ... ... ... оның құрылымы мен штатын бекітеді,
сондай-ақ аппарат қызметіне жалпы басшылықты жүзеге асырады, ... ... ... ... ... ... Республиканың өзге де мемлекеттік ... ... және ... ... өзара қарым-қатынасы
кезінде Республика сот жүйесі мүддесін білдіреді, сондай-ақ: ... ... ... ... ... ... ... және басқа соттардың төрағалары мен сот алқалары
төрағалары, Жоғарғы Соттың сот ... ... мен ... бос ... ... ... негізде соттардың тиісті
жалпы отырыстарының қарауына енгізеді.
Жергілікті және ... ... ... отырыстарының шешімі негізінде
аудандық сот төрағалары мен ... ... ... ... ... ... ... жалпы отырысының шешімі негізінде облыстық соттардың
төрағалары мен сот ... ... ... Соттың сот алқаларының
төрағалары мен судьялары қызметіне кандидатураларды Жоғарғы Сот кеңесіне
ұсынады.
Қазақстан Республикасы ... ... ... жөнінде ұсыныс
енгізеді.
Осы Конституциялық заңмен көзделген негіздер туындаған жағдайда, Жоғары
Сот ... ... ... ... сот ... ... ... өкілеттігін тоқтату мәселесі бойынша ұсыныс пен материалдар
енгізеді.
Қазақстан Республикасы Президентіне заңдарды жетілдіру жөнінде ұсыныс
енгізеді.
Қазақстан ... ... ... ... ... және ... құрметті атақтар беру туралы ұсыныс
енгізеді.
Республика ... ... ... ... ... осы атақты беру
тәртібі туралы ережені бекітеді. Заңмен және өзге де ... ... ... да өкілеттіктерді жүзеге асырады.
Жоғарғы Соттың Төрағасы уақытша орнында ... ... оның ... Сот ... ... сот ... төрағаларының біріне
жүктеледі.
Жоғарғы Соттың Төрағасы орнынан түскен жағдайда не ... ... ... өзге де ... ... ... ... Қазақстан республикасының Президенті Жоғарғы Соттың сот ... ... ... жүктейді.
Жоғарғы Соттың сот алқалары төрағасы судья болып табылады және ... ... ... алқасының отырысында төрағалық етеді;
Судьялардың сот ісін қарауды ұйымдастырады;
Сот практикасын зерделеу және ... ... ... Соттың жалпы отырысында қарау үшін ... ... ... ... ... ... жалпы отырысына сот алқасының қызметі туралы ақпарат
береді;
Заңда көзделген басқа да өкілеттіліктерді жүзеге асырады.
Сот алқасының төрағасы ... ... ... жағдайда оның міндетін
атқару Жоғарғы Сот Төрағасының өкімі бойынша алқа ... ... ... ... ... ... атқаруды осы органның жалпы отырысына тапсырылған.
Жоғарғы Соттың жалпы отырысы:
Жоғарғы Сот Төрағасының ұсынуы бойынша тиісті сот ... ... ... ... ... ... зерделейді және оны жинақтаудың қорытындылары бойынша
Республика соттарының сот төрелігін іске ... ... ... ... ... практикасы мәселелері бойынша түсіндірмелер береді, нормативтік
қаулылар қабылдайды және заңнаманы жетілдіру жөнінде ұсыныстар ... ... сот ... ... ... ... ... сот алқалары төрағаларының және уәкілетті орган
басшысының ... ... ... ... 47 ... 2 тармағында
көзделген жағдайда ... ... ... ... сот алқаларының төрағалары, Жоғарғы
Соттың сот алқаларының төрағалары мен судьялары қызметінің бос ... ... және ... ... шығарады;
Жоғарғы Сот Төрағасының ұсынуы бойынша ... ... ... ... ... құрамын бекітеді, сондай-ақ жасырын
дауыспен Сот жюриін сайлайды.
Сот төрелігін іске ... ... ... ... ... сот істерін
қарау кезінде заңдылықты бұзғаны үшін екі және одан да көп ... ... ... ... Сот ... жіберу туралы мәселені талқылайды
және талқылау қорытындылары бойынша тиісті шешім шығарады;
Судья мантиясының нысаны мен сипатын бекітеді;
Заңда ... ... да да ... ... асырады.
Жалпы отырыс оған Жоғарғы Сот судьялары жалпы санының кем дегенде үштен
екісі қатысқан жағдайда заңды болып табылады. Жоғарғы Сот ... ... ... өзі ... ... ... Республикасы атынан әділдікті жүзеге асыратын орган сот
болса, судья – сот ... ... ... ерекше өкілетті тұлға,
мемлекеттік биліктің өкілі. Судья өз ... ... сот ... ... ғана ... құқық саласындағы білікті маман, құқықтық ... ... ... тұлғаның қоғамдағы орны мен әлеуметтік мәртебесі ... ... ... ... табылатын ұйым мемлекетті ... ... ... ... ... Судьяның қоғамдағы орны, сот
атқаратын іспен, яғни ... пен ... ... ... сот ... ... сот ... ешқандай кедергісіз, ешкімнің нұсқауы мен
бұйрығынсыз, тәуелсіз жүзеге асыру маңыздылығымен ерекшеленеді.
Сот ... ... ... әлеуметтік беделін арттырып, сот
органдарының жеке адамның ... мен ... ... ... ... субъектілерінің арасындағы дау, тартыстардың заңды, әрі әділетті
шешілуіне, судьяларды, олардың отбасы мүшелерін құқықтық және ... ... ... ... ... ... сенім, әсіресе Жоғарғы Сот
судьяларына қойылатын талаптар өте жоғарғы деңгейде ... ал ... ... ... адам осы ... ... болуы қажет
екендігін түсінеміз.
2.2 Қазақстан Республикасы соттарының сот төрелігін іске асыру
кезіндегі заңдылықтың ... ... ... ... ... ... ... органдар сияқты соттардың қызметі тек Конституцияға,
заңдарға, Конституциялық Кеңестің, ... ... ... ... ... ... бұлжытпай дәлме-дәл орындаулары қажет. Бұл мәселені
іске асыруда Жоғарғы Соттың орасан зор рол атқаратындығын атап өткен жөн.
Жоғарғы Сот ... ... ... және ... сот ... ... ... өзге де істер жөніндегі жоғары сот ... ... Ол ... ... іс ... нысандарында олардың қызметін
қадағалауды жүзеге асырады, сот практикасының мәселелері бойынша түсініктер
беріп ... ... ... ... әртүрлі бағыттарда жүргізіледі,
олардың ең бастысы сот төрелігін дұрыс жүргізуді қамтамасыз ету ... Сот ... ... ... ... әрбір істің тек қана
заңды және негізді шешілуі екендігінде. ... ... ... сот ... ... кезіндегі соттардың қызметін жетілдіру ең алдымен ... ең ... ... – сот ... заңдылығын қамтамасыз етуді
білдіреді.
Заңды және негізді үкім азаматтардың заңмен кепілдік берілген құқықтары
мен мүдделерін, қоғамдық және мемлекеттік ... ... және ... кез ... қол ... ... үшін ... етеді. Сот
әділдігінің демократиялық негіздерін толық жүзеге асыру жағдайында мемлекет
атынан ... ... ... тәртібі мен заңдылықты нығайту ... және ... мәні ... іс-әрекетіне заңды баға берген үкім құқықтық тәрбие ісіне
материалдық заңның бұлжымайтын жағдайы қамтамасыз етілсе ғана ... ... ... ... әділ баға ... оны ... заң бойынша
дұрыс саралау – үкімнің заңдылығының және ... ... бір ... ... басты шарты.
Судьялардың тиісті құқықтық білім ...... ... ... ... ... қарастырылатын заңды және негізді
шешім шығарудың қажетті шарты болып келеді.
Істерді тергеу, қарау, шешу және үкім шығару ... ... ... ... ... ... ... қылмыспен келтірілген
шығынның орнын толтыру, сондай-ақ, қылмыстық іс бойынша пайда ... ... ... шешу ... ... және ... да ... дұрыс
қолдана білу – үкімнің заңдылығын сипаттайды.
Үкімнің негізділігі ұғымы қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... заңдылық және негіздік талаптары – бұл сот ... ... сот ... ... ... ғана ... ... талқылауына қатысушылардың құқықтары мен заңды ... ... ... ... ... мен ... ... елеулі
кепілі болып табылады. Тұлғаның адамгершілігін құрметтеу – қылмыстық іс
жүргізудің басты қағидасы.
Бұл тұрғыда ... ... бұл ... ... соттар тарапынан
орындауды заң шеңберінде ... ... ... рөлі ... ... ... ... сәйкес Жоғарғы Сотқа ... ... ... ... ... ... заңдылығын толық, жан-
жақты және объективті түрде қарау олардың басты ... ... ... ... ... істерді қайта қарау барысында заң ... тиым ... ... Сот ... ат ... ... ретінде Жоғарғы Соттың ... ... іс ... ... ... ... ... заңдылықтарды қалпына
келтіру жөніндегі атқарып жатқан жұмыстарын айта ... ... ... ... ... сот төрелігі иесі бола тұра төменгі соттар тарапынан жіберілген
заңдылықты бұзу фактілерін жойып, әділеттілікті орнықтыратын орган ... ... ... ... айқын байқаймыз.
Мысалы, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының ... ... ... 25 ... 2008 жылы өзінің отырысында Павлодар облыстық
сотының үкімімен сотталған ... ... ... ... ... ... негізінде қарап, өзінің қаулысымен сот үкімін бұзып,
істі сол сотқа басқа құрамда қайта қарауға жіберген.
Сот ... ... ... істі ... ... сот тарапынан
жіберілген кемшіліктер мен заң бұзушылықтар, істі үстірт, асығыс қарап, заң
талаптарын толық орындамағандығы себеп болған.
Атап айтқанда, сот ... ... ... сөз байласқан топ болып,
аса қатігездікпен, ... ... ... ... адам өлтіргендігі,
алдын-ала сөз байласқан топ болып өз ... ... ... денсаулығына ауыр зиян келтіретін жарақаттар салғандығы үшін
кінәлі деп танылған.
Сот бұл үкімді бұза отырып, ... ... ... сатылы сот ҚІЖК-
нің 24 бабына сәйкес істі дұрыс шешуге қажетті және жеткілікті мән-жайларды
жан-жақты, толық және объективті ... ... үшін ... ... барлық
шараларды қолдану міндетін, ... ... ... ... өз бастамасымен ақиқатты анықтау үшін қажетті шаралар қолдануға
құқылы екендігін көрсете отырып, оны толық орындамағандығына, істі ... ... ... үкімін шығарып, оларға ауыр ... ... ... ... 117 ... сай іс ... жасалған қылмыстың уақыты, орны,
тәсілі және де басқа да мән-жайлары толық ... ... Бұл ... ... сот ... ... ... сағат 7-де Сабындыкөл көлінің
жағалауынан 30 мамыр 2007 жылы табылған деп анықтаған.
Ал іс бойынша жауап алынған куә Т.-ның ... ол ... ... ... –де тауып алғандығы айқындалады.
Сот сараптамашыларының тарапынан да жәбірленушінің өлген ... ... ... ... сараптамасының қорытындысымен жәбірленуші Е.-нің өлімі
ол ми-сүйектеріне келтірілген ашық ... ... ... миға ... оның ... тексеруден 24 сағат бұрын болған деп ... ол ... қай ... ... өлік ... жерде ме, жоқ әлде
басқа жерде ме, өлімнің ... дәл қай ... ... ... жөнінде сотта жауап алынған сот дәрігерлік сарапшысы да анықтап,
айта алмаған. Оның үстіне оқиға болған ... сот ... ... ... ... қатыспаған.
Соттың жәбірленуші Е.-ге сотталушылар жанды жеріне ұрып-соғып, басына
жарақаттар саған деген тұжырымы ешқандайда бір ... ... Сот бұл ... ... ... ... нәрселермен
бекітпеген, сотталушылардың қайсысы оның басына ... ... ... бас ... ... ұрғандығын айшықтап көрсетпеген.
Іс бойынша жәбірленушілердің өліміне әкеліп ... ... болу ... сот ... ... тек сараптамада ол
жарақаттар доғал заттармен салынғандығы ғана айтылған.
Сотталғандар және куә П. өз ... ... Е.-ні ... оған ... бір ... ... салғандары туралы
бекітпейді. Осыған байланысты, сот шүйде сүйектерінің ашық сынуының қолмен
немесе аяқпен тепкендіктен болуы ... ... ... де ... ... ... ... процессуальдық құжаттарда елеулі қарама-
қайшылықтар ... Атап ... іске ... ... ... оларды рәсімдеп іске тіркеуде көрсетілген уақыттар бір-бірімен
сәйкес келмейді, айғақты ... ... ... ... сот ... түбегейлі тексеріп, зерттеп, оларға тиісті құқықтық
баға беруі керек болатын.
Бұдан бөлек, алдын-ала тергеу орны ... бұл ... ... тұлғалардың да қатыстылығын ... олар тек ... ... дәлелдемелер жинақтаумен ғана шектеліп қалған. ... ... ... заңының талабы бойынша тергеу орны күдіктілер
жөнінде олардың кінәсіздігі туралы барлық мәліметтерді ... ... ... алқа ... ... ... айыптау үкімінің асығыс
шығарылғандығын, істі жаңадан қарағанда барлық дәлелдемелерді ... ... іс ... әділ ... шығаруды қамтамасыз ету керектігін
көрсеткен.
Осы айтылғандардың негізінде ... ... ... 6 тамыз 2008
жылғы З-лар жөніндегі үкімі алқа ... ... іс сол ... ... ... ... үшін ... қатар, Жоғарғы Сот әр кезде заңсыз жауапкершілікке ... ... ... ... бола ... ... дұрыс
қолданбаған жағдайда оны түзейтін орган екендігінде біз сот тәжірибесінен
айқын байқаймыз.
Оған мысал, ... ... ... ... ... келіп түскен
шағымды қарау болатынын айтуымыз керек.
Судья шығарған үкім облыстық соттың қылмыстық істер жөніндегі ... ... іс ... ... ... ... ... іс қарау
барысында өрескел заң бұзушылық әрекеттер ... ... ... ҚК-
нің 63 бабын қолданып тағайындағанда, сотталғандарға тағылған айыпты
өзгерткенде және ... ... ... заң ... ... жол берген деп есептеп, ол жөнінде жеке қаулы шығарған.
Алқаның аталған қаулысымен келіспей, оған наразылық тәртібімен судья
тарапынан ... ... ... ... қадағалау алқасы қарап,
облыстық соттың алқасының қаулысын ... ... ... соттың алқасының қаулысын бұза отырып, қадағалау алқасы,
төменгі сатыдағы сот ... ... істі ... ... өрескел заң бұзылуына
жол берген деген уәждерін негізсіз деп тапқан.
Судья тарапынан ондай ... ... алқа ... ... ... сот ... үкімнің заңсыздығы мен
негізсіздігіне күмән келтіре отырып, ол күмәндарын тек қана қылмыстық ... және ... ... ... жіберген кемшіліктерге баға берген
деп көрсеткен.
Бұл жағдайда сот ... жеке ... ... да, ... деп санауға
жатпайды, себебі ол үкімнің заңдылығы мен негізділігіне ... ... баға ... ... жалпылама көрсетіп кеткен, ал ... ... бір заң ... жол ... ... ... оларды қаулыда атап көрсетпеген.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты істерді қадағалау тәртібімен қарау
барысында, заңды тұлғалардың мүдделерінде айшықтап ... олар ... бір заң ... ... жол ... ондай заң бұзушылық
әрекеттерге тиым салуға да ат салысады.
Оңтүстік ... ... ... жер ... басқару басқармасы
жауапкерлерге қатысты Шымкент қаласы ... ... ... ... ... меншік құқығын білдіретін мемлекетік актіні және оның
жылжымайтын ... ... ... ... ... деп тануды сұрап,
сотқа жүгінген.
Оңтүстік Қазақстан облыстық мамандандырылған ауданаралық ... 2008 ... 21 ... ... ... арыз қанағаттандырылған, ал
облыстық соттың азаматтық ... ... ... 2008 ... 19
маусымдағы қаулысымен сот шешімі өзгеріссіз қалдырылған.
Сот шешімі және алқа қаулысымен келіспей жауапкер А. Жоғарғы ... ... ... ... ... ... шағымдарын негізді дей отырып, қадағалау алқасы жерді сатып
алу-сату шарттарын, оларды тіркеулерін жарамсыз деуге әкімнің шешімі ... тиіс емес ... ... ... ... көрсете келе, сот
оларға заң тұрғысынан баға ... ... ... ... ... алқасы сот қаулыларын заңды деп тануға негіздер жоқ деп есептеп,
аталған сот қаулыларын жойып, істі сол сотқа ... ... ... ... ... ... ... Сотының – сот тәжірибесінде
заңдарды қолдану мәселелері бойынша түсіндірме ... ... ... ... ... 4 ... сәйкес, Қазақстан
Республикасында Конституцияны қолданылатын құқық Конституцияның, соған
сәйкес заңдадрың, өзге де ... ... ... ... ... мен ... ... да міндеттемелерінің, сондай-
ақ Республиканың Конституциялық Кеңесінің және Жоғарғы Сотының нормативтік
қаулыларының нормалары болып ... ... ... ... мен оның ... ... маңызға ие болатын осы аталған құқықтардың бірі - Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... Республикасы Жоғарғы Сотының нормативтік қаулысы Жоғарғы
Соттың ... ... ... ... болып есептеледі. Яғни,
Жоғарғы Сот өзінің қарауына жатқызылған сот істері мен материалдарын қарай
отырып, сот ... ... және оны ... ... ... соттарының сот төрелігін іске асыру кезіндегі
заңдылықтың қатаң сақталу мәселелерін ... ... ... ... онда
пайда болған сұрақтарға қатысты түсіндірмелер береді. ... ... ... ... ... нормативтік қаулы түрінде
көрсетеді.
Ал түсіндірме (толкование) – бір нәрсенің мәні мен мазмұны ... ... және ашу, бір ... ... өз көзқарасыңды білдіру [7].
Түсіндірмемен қатар, түсінік деген термин де қолданылады. Ол ... сөз, ... т.б. ... ... ... ... түсіндірмелер.
«Түсіндірме» ұғымы түсініктемеге қарағанда кеңірек ауқымды қамтиды.
Құқықтық түсіндірме болса – құқықтық нормалардың мағынасын ... ... ... ... процесс ретінде көрінісі беретін,
әртүрлі субъектіліердің ... ... ... нормативтік актілерге
және заң актілеріне қатысты жүзеге асырылады.
Сондықтанда, құқық қолдану ... ... ... ... мен мәні сол, ол кез ... ... құқықтық нормаларды
дұрыс түсіну және қолдану, тәжірибені арттыру үшін қажет. Сонымен қатар, ол
құқық нормаларына қатысты ... әр ... ... бір ... мақсатында қолданылады және құқықтық түсініктеме субъектілерінің
қызметін айқындай, реттей ... ... ... ... қатар
қолданылады, кейбір актілерде көрініс табады.
Құқықтық нормаларға түсіндірме беру – заң ... тыс, ... ... ... ... ... органдардың қызметі.
Бұл түсіндірмелерсіз жаңа заң жобалары ... ... ... бермей, заңды дұрыс және толық түсіну, оны тиімді қолдану ... ... ... ол ... нормаларға түзетулер мен толықтырулар
ендіре алмайды, бірақ, норманың мағынасын тереңірек білуге және ... ... ... ... туғыздырады. Түсіндірмелер мәтіндік,
жүйелік, тарихи-саяси, буындық, кеңірек ашу, шектелген, ресми, заңды болып
бөлінеді [8]. ... ... ... ... ... кеңірек
ұғынуға болады.
Жалпы Қазақстан Республикасында құқықтарға түсініктеме беруді мыңа
төмендегі көрсетілген субъектілер жүзеге ... ... ... ... ... мен үкімет;
2) Қазақстан Республикасының Парламенті;
3) Қазақстан Республикасы Конституциялық ... ... ... Жоғарғы Соты;
5) Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры;
6) Әр түрлі министрліктер мен ... ... ... ең ... ... ие ... ... сот
түсініктемелері болып табылады.
Бұл өкілеттілік Қазақстан Республикасы Конституциясының 81 бабымен және
«Қазақстан Республикасының сот жүйесі мен ... ... ... ... 17 ... реттелген. Онда, «Қазақстан
Республикасының Жоғарғы Соты жалпы ... ... ... ... қылмыстық және өзге де істер бойынша жоғарғы сот
органы болып табылады, заңда ... ... ... олардың
қызметін қадағалауды жүзеге асырады және сот ... ... ... ... - деп ... ... ... Соты сот тәжірибелерін жинақтау
арқылы нормативтік қаулылар қабылдайды. Аталған қаулылар шығару ... ... ... және қолдануда біркелкілік ... ... ... ... ... ... барысында,
түсіндірмені қажет ететін сұрақтар туындады» деген және т.б. ... ... ... ... ... ... Республикасының Жоғарғы Соты сот органдары
арқылы заңдарды ... баға бере ... ... ... Ал заңның өзіне баға берсе, онда бұл құықтық шығармашылық процесс
болып ... ... еді. ... ... ... түсіндірмелерінің
негізгі буыны болып оның мазмұнын жатқызылуға жатады. Онда ... ... ... ... ... ... және ... қалай қолдануға болатындығы көрсетілген.
Сондықтан бүгінгі таңда, сот ... ... ... ... ... ... ... отыр. Өйткені, құқық теориясы, сонымен қатар
салалық құқықтық пәндер, әр ... ... ... ... дұрыстығы туралы сұрақтарды шешуді қарастыру барысында
сот түсіндірмелеріне ... ... ... ... Сотының тәжірибесіне тоқталсақ,
олар 2001 ... ... ... ... ... бастады. 2001 жылы 11
нормативтік қаулы, 2002 жылы – 8, 2003 жылы 9 ... ... Осы ... ... көптеген мәселелер өз шешімін тапты.
Жоғарғы Соттың нормативтік қаулыларында келесідей мәселелерге аса көңіл
бөлуі қажет:
• қолданыстағы заңнамаларға ... беру ... ... ... ... заң аналогиясын және құқық аналогиясын қолдану арқылы кеткен ақауларды
қалпына келтіру;
• соттардың іс жүргізу қызметін реттеуде ... ... ... тәсілдерді бекіту;
• сот саясатына бағытталған ережелік ... ... ... ... ... кезде, заң шығармаларында жоғарғы қаулы
нысанында рәсімделген соттың бастамашылық түсіндірмелеріне қатысты көптеген
мәселелер көтерілуде. ... Сот ... ... түсініктемесі дербес
құқықтық нормаларды құрай ма, әлде аталған құқықтық нормалардың ... ма, сот ... ... нормаларға берген түсіндірмелері
ресми болып табыла ма, жоқ әлде сот ... ... ... ғана ... болма?» - деген сұрақтар бұл ... ... ... ... ... КСРО ... ... Пленумының бастамашылық
түсіндірмелерін қылмыстық құқықтың бастаулары ретінде тану туралы ... 40-50 ... ... оны оңды ... әрекеттерде жасалынған. [9].
Бірінші бағытты ұстанған ... сот ... ... ... ... деп тапса, ал екіншілері оны құқықтың бастауына
жатқызады.
Бірінші бағытты ... сот ... ... ... ... ... ... құқықтық бастаулары ретінде тану
құқыққа кері әсерін тигізеді деп көрсетеді.
Ол туралы «құқықтық нормалардың бөлігі ретінде тану, түсіндірме ... ... ... ... ... ... және ... іс-әрекеттердің дұрыс жүзеге асырылуына кері әсерін тигізеді» -
деп жазады П.Е. ... ... Г.М. ... ... сот ... ... қолдану үшін айрықша
мағңызға ие. Бірақ сот ... ... ... ... саналынбайды, ол
тек заң мен құқықтық нормаларға жинақталған ... ... ... болады» - деп есептейді. [11]. ... ... ... болсақ,
әрине, Жоғарғы Соттың түсіндірмелік актілерінің ... ... ... ... ... қарағанда, олардың дербестігі мен
сипатына қарай оларды ... ... ... ... Бірақ ол
нормативтік құқықтық ... мен ... ... беру ... ... ... ... кетеді. Себебі, ресми түсіндірме берудің актілері
жеке-дара құқықтық нормалардың түсініктемесінсіз ... ... олар ... түсіндірме берілген аралықты ғана қамтиды, ... ... ... онда ... де өз ... ... кейбір заң саласындағы қызметкерлер, сот актілері заңнамалық
сипатта ... ... ... келіп жүр. Олар, соттар нақты істерді шешу
барысында қандай ... ... ... ... ... шеше
алатындығын алға тартады. ... ... ... ... түсіндірмелер
беруі мүмкін, ол біржақты қаралғандықтан, ... ... ... ... ... ... ... конституциялық аспектіде
сипаталады.
Бұл мәселені реттеу Қазақстан Республикасы Конститтуциялық Кеңесінің
құзырына жатқызылады. Конституциялық Кеңес қарастырылып ... ... және ... ... ... тәжірибесіндегі жинақталған мәніне
қарай отырып, құқықтық ... ... ... баға ... және
қолданыстағы құқықтардың конституциялық мағынасын табуды қамтамасыз етеді.
Шешілген мәселелер, кейінгі кезекте, ... ... ... ... ... ... ... қатар, заң әдебиеттерінде Жоғарғы Сот арқылы заңдарға ... ... ... ... емес ... ... сұрақтардың
туындап отырғандығы айқындалып жатыр.
Мысалы, Қазақстан Республикасы Конститтуциясына сәйкес, Жоғарғы Соттың
нормативтік ... ... ... және ... ... ... ... табылады.
Бірақ, Жоғарғы Сот органдарының бастамашылық түсініктемелерін, жоғарғы
заң шығаруға өкілетті органдардың ресми түсіндірмелерін қатар ... Сот ... ... берілген түсіндірмесі сот тәжірибесін дұрыс
жүзеге асыру үшін бағытталған да, ал ... заң ... ... органның
берген түсіндірмелері барлық құқықтық қатынас субъектілері үшін міндетті
болып табылады. Сондықтан, Жоғарғы Соттың ... ... ... ... ... деп ... ... [12].
Ал, А.Ф.Черданцевтің пікірінше, ресми түсіндірмелер өкілетті органдар
арқылы жүзеге асырылады және ол заңнан, басқа да ... ... ... ... мұндай актілердің міндеттілігі нормативтік актілерге
негізделеді және жалпы түрде сипатталады.
Аталған пікірдің дұрыстығын, өміршеңдігін біз ... ... ... ... ... тек соттар ғана емес, басқа
органдарда қолдана алатындығынан байқаймыз.
Себебі, ... Сот ... ... емес ұйымдар, мекемелер мен
кәсіпорындар, қоғамдық ұйымдар және ... ... ... олар ... болып табылады. Қазақстан Республикасы аумағында Жоғарғы ... ... үшін және оның ... ... үшін ... ... ... Сол себептенде Жоғарғы Сот нормативтік қаулыларын
ресми емес деп ... ... ... ... ... ... республикасында сот билігі туралы
заңнаманы қолданудың кейбір мәселелері туралы» ... ... ... 1998 ... 14 ... №1 ... ... (Қазақстан
Республикасы Жоғарғы Сотының 2008 жылғы 22 желтоқсандағы №8 нормативтік
қаулысымен ... ... және ... ... айтуға
болады.
Бұл нормативтік қаулы барлық сот жүйесіндегі судьялар мен олардың
қоданысындағы азаматтар мен ... үшін ... ... ... болып
саналады.
Бұл қаулыда әрбір судья өз қызметімен заңның үстемдігін, құқық мен
әділдіктің салтанат ... ... ... мен ... ... ... және ... мүддені қорғауды жүзеге
асыруды қаматамасыз етуге, заңдылық пен демократияның кепілі ... ... ... ... ... екендігі айқындалған.
Сондай-ақ «Сот актілерін әдейі орындамағаны үшін жауаптылық туралы»
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2003 ... 19 ... ... ... ... ... халықаралық шарттарының
нормаларын қолдану туралы» Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының ... 19 ... №12 ... ... сот ... ... жөніндегі нормативтік қаулылар ... ... ... негізгі нұсқау қатарына жатады.
Қазіргі кезеңде, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының бастамасымен
тәжірибелі мамандар мен ғалымдардың ... ... ... ... ... қаулыларының заңдық сипаты және олардың сот
төрелігін жүргізудегі тиімділік ролі деген айдармен зерттеулер ... Бұл ... ... сот ... және оның ... ... және дамытудағы ролін, Жоғарғы Соттың нормативтік қаулылары
интерпретациялық қызмет нәтижесі ретінде көрсету, ... ... күші ... ... ... ... ... анықтау болып табылады.
2.4 Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының халықаралық сот жүйесіндегі
беделі мен ... ... ... Соты және ... ... ... өзге де ... билік тармақтары органдарымен ... ... ... ... ... ... сот жүйесі
мүддесін білдіреді. Осы тұрғыдан, ҚР Жоғарғы Сотының халықаралық сот
жүйесіндегі ... мен ... ... ... ... ... беделді
тұлға екендігін көрсете білдіріп жүргеніне, Жоғарғы ... бұл ... ... ... ... ... бір ауқымы 2009 жылдың желтоқсан айының басында
Алманияның астанасы Берлин қаласында Қазақстанның ... жылы ... ... ... ... ... ... 7-8 желтоқсанда құрамында ҚР Конституциялық Кеңес Төрағасы
И. Рогов, Жоғарғы Сот Төрағасы М. ... және Бас ... ... И. ... Парламент Сенатының Заңнама және құқық мәселелері
комитетінің Төрағасы Б. ... ... ... судьялары, сондай-ақ отандық
танымал заңгер-ғалымдар бар ... ... ... 2010 жылдан 2020 жылға дейінгі кезеңге арналған ... ... ... және сот ... саласындағы орнықты даму»
- тақырыбымен Берлин қаласында өткен халықаралық коллквиумге қатысты.
Форумды ... ... ... аясында ұйымдастырушы –
Техникалық ынтымақтастық жөніндегі Герман қоғамы.
Коллоквиумның барысында ҚР Жоғарғы Сот Төрағасы ... ... ... және сот ... ... айқын болашағы» - деген
тақырыппен баяндама жасап, ол өзінің сөзінде ... сот ... пен ... ... ... бұл ... зор ... азаматтардың конституциялық құқықтарының сақталуына және
қорғануына ықпал етіп, кепілдік беретіндігін баса ... ... ... ... ... М. ... 2009
жылы Қырғыз Республикасының Шолпан-Ата қаласында өткен Шанхай ынтымақтастық
ұйымына мүше ... ... Соты ... ... ... жұмысына қатысты.
9-10 қыркүйекте екі күнге созылған бас қосуда ... ... ... ... және ... ... Соттарының делегациялары
әлемдік дағдарыс жағдайында меншік құқығын қорғау және ШЫҰ елдеріндегі
жасөспірімдер әділетін ... ... ... ... талқылады.
Қазақстан сот жүйесінің басшысы бұл мәселелер тек аймаққа ғана маңызды
емес, ол өте ауқымды нәрсе ... атап ... ШЫҰ ... ... ... проблемалар бойынша белсенді түрде тәжірибе
алмасуды, аймақтағы тұрақтылықты ... және ... ... ... ... ... ... бірлесіп әзірлеуді және қабылдауды
ұсынатындығын айтты.
Кеңесте Қазақстан делегациясының басшысы М.Әлімбеков, кез ... ... ... ... ... мен бостандықтарын
бұзуға кесірін тигізеді, ол мемлекеттің құқық қорғау ... ... ... өткізеді дей келе, Қазақстанның сот жүйесі Жоғарғы ... ... ... ... шегетін қоғамды және адамдардың
бостандықтары мен құқықтарын қорғауда қабілеті, әрі сенімі зор ... ... ... ретінде көрінгендігін – сөз етті.
Меншікті қорғау ... ... ... ... ... құқықтық жүйесінің маңызды міндеттері болып ... ... ... меншік құқығының ережесін жетілдіру жөніндегі заманауи
жағдайдағы меншік құқығын қорғаудың жаңа тетігін, ... бұл ... ... сот ... ... ... ... нормашығармашылықтағы жаңа идеяларды әзірлеуге мүмкіндік береді.
Кеңесте ШЫҰ елдерінде жасөспірімдер әділетін дамыту мәселесін ... ... бұл ... ... ... ... ... ел ретінде көрінді. Бір жылдан астам уақыттан бері Қазақстанда
кәмелетке жасы ... ісі ... ... ... ... және Алматы қалаларында толыққанды жұмыс істеуде.
Бұл Азия құрылығында бірден-бір сот ... Оның ... ... ... ... шешу қажеттігін дәлелдеп ... ... ... ... бір ... бас ... ... жаза кәмелетке толмағандардың үштен ... ... ... ... мен ... ... тәжірибесіндегі соттарда 15-17
пайызды ғана құраған. Осыдан ғана ... ... ... ... ... ... табылатындығы көрінеді.
Алдағы жылдары республиканың барлық ... ... ... ... ... ... ... атқару органы,
полиция, адвокатура, прокуратура, қоғамдық ұйымдар, әлеуметтік ... ... ... ... және ... ... ... арқылы одан
ары дамытуды қажет ететіндігі сөз етілді.
Осы бас қосудың қорытындысы ... ... ... ... ... ... ... ынтымақтыстығын дамыту туралы меншік
құқығын қорғау төңірегіндегі заңнамаларды қолдану және ... ... ... ... сай ... халықаралық келісім
жөніндегі бірлескен мәлімдемесіне қол қойды.
Бұл айтылғандардан, біз Қазақстан ... ... ... ... ... барысында басқа да құқық қорғау
органдарымен бірлесіп, немесе ... екі ... ... орнату
жолдарымен өзінің халықаралық беделін жоғарылатып, абыройлы жұмыстар істеп
жатқандығын байқаймыз.
3 Шетел МЕМЛЕКЕТТЕРІНДЕГІ сот ... ... сот ... ... ... ... ... теориясы көптеген елдердің мемлекеттік-құқықтық
тәжірибесінде орын алды, ол ... ... мен ... ... тармақтарының бөліну принципін ұстанған мемлекеттік жүйесінің
артықшылығы – ол ішкі саяси жағдайлардың бірқалыптылығы, себебі биліктердің
бөлінуі дағдарыс ... ... ... ... ... ... ... мүддеге келуі арқасында шығуына себеп болады.
Билік тармақтарының бөліну теориясы оның ... ... ... және ... ... ... 1787 ... қабылданған
Конситуциясында жүзеге асырылған. Ол конституция бойынша заң ... екі ... ... ... берілген: Сенат және
өкілеттілер Палатасы. Атқарушы билігі Президенттің қолына ... ...... ... АҚШ ... ... одан ... төменгі
соттарға тапсырылған.
Президент және оның кабинеті Конгресс палаталарына мүше ... ... ... ... беру құқығы жоқ. Президенттің заңнама бастамшылығы
жоқ, оның кабинет мүшелері Конгресс ... ... ... біз бұл ... ... ... ... істейтіндігін аңғарамыз.
Президент Сенатпен келісе отыра, елшілерді, басқа да жоғарғы лауазымды
қызметкерлерді және Жоғарғы Соттың ... ... Ал ... ... ... актілерді Жоғарғы Сот конституцияға қарама-қайшы
деп тани алады. Бұл айтылғандардан, биліктің үш тармағы бір бірімен ... ... ... ... ... жағдай жасалынатынын көреміз.
Федерализмнің нәтижесі ретінде Құрама Штаттарда екі ... сот ... ... федеральдық соттар және штаттардың соттары кіреді. Федеральдық
соттардың құзырына тек федеральдық заңды қолдануға ... ... ... екі ... ... ... дауларды қарау және
шетел мемлекеттерінің үкіметтеріне байланысты ... ... ... ... ... ... ... мен штаттар соттары өз құзырларын
бөліседі. Мысалы, егер тараптар әртүрлі ... ... ... онда
бұндай істерді федеральдық сотта, штаттардың соттарды да қарай береді.
Федеральдық соттарда да, штаттардардың соттарында да ... ... ... және ... ... ... қарау барысында алқа биі
сотына (жюри) ... ... ... ... алты немесе он екі азаматтардан тұрады, олар ... ... ... ... заңдарды басшылыққа алады, сот
мәжілісінде зерттелген осы дәлелдемелерге сай ... ... ... Конституциясы Конгресске федеральдық төменгі сатыдағы
соттарды құру өкілеттілігін береді. Конгресс Жоғарғы Соттан төмен тұратын
екі сатылы федеральдық соттарды құрады.
Бірінші ... ... ... Штаттардың округтік соттары жатады.
Барлығы 94 округтік сот ... ... Әр ... кем ... бір ... бар. Федеральдық жүйеде округтік соттар процессуальдық сот ... сот) ... ... ... ... ... округтік судья ғана
емес, банкроттық жайлы істерді қарайтын банкроттық судьялар, магистрлер –
округтік ... ... ... істейді.
Федеральдық жүйенің келесі сатысында Апелляциялық округтік соттар
(екінші сатыдағы ... ... ... ... ... орналасқан 12
аймақаралық апелляциялық соттар бар. Апелляциялық шағымдар үш ... ... сот ... шыңында Құрама Штаттарының Жоғарғы Соты
тұрады, оның құрамында 9 судья жұмыс істейді, барлығы істі ... ... Сот өз ... ... федеральдық округтік соттардан келіп
түскен апелляцияларды және ... ... ... ... ... тиісті болған жағдайда штатардың соттарынан келген
апелляцияларды қарайды.
Әрбір штаттарда бірнші сатылы сот бар, оларда бір ... іс ... ... ... сот ... жоғарғы бірінші сатылы сот деп аталады. Бұл
соттар маңызды қылмыстық және азаматтық істерді қарайды. Кейбір ... ... ... ... ол ... ... істерді, атап
айтқанда некеден ажырасу, жол ережелерін бұзушылық туралы істерді ... ... ... Сот деп ... ... ... ... штаттарда кезеңді апелляциялық соттар құрылады.
Шетел мемлекеттерінде заң шығарушы, атқарушы және сот ... ... ... байланыста жұмыс істейтіндігі, бұл жұмыстар
жолға қойылғандығы байқалады.
Мысалы, Германия Конституциясының 44 бабына сай соттарға ... ... ... көмек көрсетуді міндеттеп қойған. Испанияда
соттар әкімшілік шешімдердің өкілеттілігі мен ... ... ... ... ... ... 62 бабына сәйкес
Жоғарғы Сот құқық жөніндегі мәселелер ... ... ... мен
мағынасы бар қорытынды жасайды, Президентке кеңес береді.
Бұдан шығаратын қорытынды сот жүйесі ... ... бір ... ... ... де азаматтардың құқығы мен бостандығының кепілі
ролін атқарады.
3.2 ТМД елдеріндегі сот жүйесі
Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы ... сот ... ... ... ролге ие. Олардың ең басты мақсаттары азаматтардың құқығы
мен ... ... ... құрылысын қорғау, заң шығарушылық
және атқарушылық биліктерімен бірлесе отырып Конституциясының ... ету, ... және ... нормативтік актілерді қолдануда және
орындауда заңдылық пен әділділіктің ... ... ету ... ... ТМД ... екі мемлекеттің сот жүйесіне ... ... Сот ... жүргізу мәселесі Ресей Федерациясында да өте маңызды
екендігін, себебі, сот мемлекеттің басқа билік органдары арасында ... ... орыс ... атап ... Сот ... ең ... болып азаматтардың құқығы мен бостандығын, Ресей Федерациясының
конституциялық құрылысын қорғау, заң ... және ... ... актілерінің ел Конституциясына сәйкес орындалуын
қамтамасыз ету, ... және ... ... ... ... және
орындауда заңдылық пен әділділіктің сақталуын қамтамасыз ету, ал бұл
міндеттерді ... ... ... ... ... орган бұл міндеттерді
орындауға қақысы жоқ.
Ресей Федерациясының Сот жүйесі ел Конституциясы мен 31 ... ... ... ... ... Сот ... ... Федеральдық
конституция заңымен айқындалады.
Ресейде сот жүйесін Ресей ... ... ... сот ... сот органдары құрайды. Олар ... ... ... мен ... қызметтері федеративтік және әкімшілік
территориялық орналастыру, біркелкі федеральдық заңдарға бағыну ... ... ... ... сот ... ... мына ... қамтамасыз
етіледі:
Ресей Федерациясының сот жүйесін Ресей Федерациясы ... ... ... Сот ... туралы» Федеральдық конституциялық заңының
негізінде орнату;
Барлық федеральдық соттар мен бітім судьяларының федеральдық ... сот ісін ... ... ... ... Ресей Федерациясы Конституциясын, федеральдық
конституциялық заңдарды, ... ... ... ... ... және халықаралық шарттар бойынша қабылданған ... ... мен ... ... ... ... конституциясы мен басқа заңдарын қолдану;
Ресей Федерациясының барлық территориясында күшіне енген ... ... ... ... ... мәртебесінің бірлігін заңды түрде бекіту;
Федеральдық соттар мен ... ... ... ... Федерациясының Сот жүйесі туралы» Федеральдық конституциялық
заңының 4 ... ... ... ... сот ... ... конституциялық (ережелік) соттар және Ресей субъектілерінің бітім
судьялары ... ... ... ... талаптарына сай Ресей Федерациясының
Жоғарғы Сотына ... ... ... бар, жасы 35-ке жеткен,
жоғарғы заң білімі және ... ... 10 ... ... ... ... таталапкер бола алады.
Ресей Федерациясының Жоғарғы Сотының Төрағасы Судьялардың ... ... ... ... ... Ресей Федерациясының
Президентінің ұсынысымен Федерация Кеңесімен ... ... ... ... ... Ресей Федерациясының Жоғарғы
Сотының Төрағасы Жоғарғы Соттың басқа ... ... ... ... ... енгізеді, ал ел Президенті ... ... ... ... лауазымға тағайындау жөнінде Кеңес
Федерациясына ұсыным жасайды.
Ресей Федерациясы Судьлары қызметке ешқандайда бір мерзім көрсетілмей
тағайындалады және олар тек ... ... ... Жоғарғы
біліктілік алқасымен ғана федеральдық заңды бұзғаны үшін қызметтерінен
босатылады.
Қазіргі ... ... ... Жоғарғы Соты мына құрамда қызмет
атқарады:
Жоғарғы Соттың Пленумы;
Жоғарғы Соттың Төралқасы;
Азаматтық істер жөніндегі Сот ... ... ... Сот ... ... ... Сотты Төраға басқарады, сонымен қатар басшылық қызметті оның
бірінші орынбасары мен ... да ... ... ... сот алқасының төрағасы болып есептеледі.
Жоғарғы Сот Пленумы – Жоғарғы Соттың ... ... ... болып
табылады. Бұл орган әділ соттылықты жүзеге асыру ... ... ... ... ол ... конституциялық өкілеттігін іске асырады және басқа да
жұмыстармен айналысады:
Сот ... ... және ... ... ... Соттың Төрағасының ұсынысымен сот алқасының құрамын және Пленум
хатшысын бекітеді;
Жоғарғы ... ... ... Сот ... ... ... ... бекітеді;
Жоғарғы Сот Төралқасыны және сот ... ... ... ... Сот ... ... ... барлық федеральдық соттардың
шешімінің аясында ең жоғарғы сот инстанциясы болып табылады.
Бұдан бөлек ол Сот тәжірибесін танысу және қорытындылау ... сот ... мен сот ... ... ... ... ... өкілетті.
Жоғарғы Соттың кассациялық Алқасы екінші сатыдағы сот ... ... ... және ... алқаларының шығарған шешімдеріне,
үкімдеріне, ... ... ... ... ... ... Әскери Сот алқасының 1 сатыдағы қараған істеріне келіп
түскен шағымдар мен ... ... ... ... алқа ... ... ... шеңберінде
жаңадан ашылған мән-жайлар бойынша сот істерінде қарайды.
Жоғарғы Соттың азаматтық және қылмыстық істер жөніндегі Алқасы ... сот ... ... ... және ... деңгейдегі соттардың
шығарған шешімдеріне, үкімдеріне, ұйғаруларына, қаулыларына келіп түскен
шағымдар мен наразылықтарды кассациялық ... ал ... ... ... ... ... ... шағымдар мен наразылықтарды
қадағалау тәртібімен қарайды. Сонымен бірге өз істерін жаңадан ашылған мән-
жайлар бойынша да ... алқа ... ... үшін ... сатыдағы сот болып есептеледі.
Қазіргі кезеңде Ресей Федерациясының сот ... үш ... ... ... юрисдикциядағы соттар, арбитраждық юрисдикциядағы соттар және
конституциялық ... ... ... ... соттар екі топқа бөлінеді: федеральдық және
субъектілік немесе субъект соттары.
Бірінші топқа ... ... ... ... республикалардың жоғарғы соттары мен облыс және
өлкелердің ... ... ... бар ... ... автономиялық
облыстар мен округтердің соттары, аудандық соттар, бұдан басқа әскери
соттар.
Екінші топқа жататындар:
бітім судьялары.
Ресей ... ... Соты осы ... ... ... ... территориясында орналасқан барлық сот жүйесі
үшін ең жоғарғы сот ... ... ... ... Республикасында сот билігі тек сотқа ғана ... ... бұл елде ... және ... ... ... ... «Беларусь Республикасында Соттарды орналастыру
және судьялар мәртебесі туралы» Заңына сәйкес ол елде сот жүйесін мыналар
құрайды:
Беларусь Республикасының ... ... ... Минск қалалық,
аудандық соттар, Беларусь әскери соты, гарнизонаралық әскери ... ... ... ... ... ... және оған
теңестірілген шаруашылық соттары, аудандық және қалалық шаруашылық ... ... ... бір ... ... ... тиым
салынады.
Соттар сот әділдігін Конституция және сол арқылы ... ... ... ... асырады. Егер сот жекелеген ... ... ... ... ... ... ... ол Конституцияға сәйкес орнатылған тәртіппен бұндай нормативтік
актінің конституцияға қайшы келетіндігі туралы мәселені шешеді.
Беларусь ... ... ... жүйесінде бірінші қатарда
аудандық соттар тұрады.
Жалпы юрисдикциядағы соттарда екінші деңгейдегі ... ... мен оған ... ... ... соты ... Бұл соттар
өздеріне жүктелген өкілеттіліктің шеңберінде істерді кассациялық сатыдағы
сот есебінде қарайды.
Әскерилерге байланысты істерді гарнизонаралық әскери сот және ... Соты ... ... соты ... ... жүйесіндегі ең жоғарғы Сот болып
табылады. Жоғарғы Сот Беларусь ... ... ... ... сот ... ... және ... Республикасындағы
жалпы соттардың соттық қызметтеріне бақылау жасап отырады.
Беларусь Республикасының Жоғарғы Соты Сот Төрағасы, ... ... ... және сот судьяларынан ... Сот мына ... ... ... ... ... ... істер
жөніндегі алқасы, Жоғарғы Соттың қылмыстық істер жөніндегі алқасы, Әскери
алқа, Төралқа, Пленум.
Беларусь Республикасының ... Соты ... ... ... ... кассациялық, қадағалау тәртіптерімен және жаңадан ашылған мән-
жайлар бойынша қарайды;
• Сот тәжірибесін зерделейді және ... сот ... және сот ... ... ... ... мәселелер бойынша
заңды қолдану жөнінде түсініктеме береді. Жоғарғы Соттың Пленумының
түсінктемесі барлық ... ... ... ... ... ... үшін ... болып танылады;
• Беларусь Республикасы соттары ... ... ... ... ... бақылау жасайды;
• Беларусь Республикасы Конституциялық сотына нормативтік актілердің
конституцияға сәкестігін тексеру жөнінде ... ... ... ... ... ... көрсетеді;
• өзінің өкілеттілігі шеңберінде Беларусь Республикасының халықаралық
келісімдері бойынша туындаған ... ... заң ... ... ... да ... шешеді.
Беларусь Республикасының Конституциясына сәйкес Республика ... осы ... ... ... ... ... жасау құқығы
берілген.
Жоғарғы Соттың Пленумының құрамын Жоғарғы Соттың төрағасы, оның бірінші
орынбасары, төраға орынбасарлары және Жоғарғы Соттың судьялары, лауазымдары
бойынша ... ... ... ... ... ... әскери
сотының төрағалары құрайды.
Пленум жұмысы үш айда бір рет шақырылады, өзіне берліген ... ... ... Соттың Төралқасы Жоғарғы Соттың Төрағасы, оның бірінші
орынбасары, Төраға ... және ... Сот ... ... оның құрамы Жоғарғы Сотттың Төрағасының ұсынысымен Республиканың
Жоғарғы Кеңесінде бекітіледі.
Беларусь Республикасы ... ... сот ... ... ... ... ... бірінші сатыда, кассациялық, қадағалау
тәртіптерімен және жаңадан ашылған мән-жайлар бойынша қарайды. Алқа ... ... ... ... олар Пленумда бекітіледі.
Мамандандырылған шаруашылық соттарын Жоғары Шаруашылық Соты басқарады,
оның құрамына облыстық шаруашылық соты ... ... ... ... ... ... ... келісім
шарттардың бұзылуы бойынша туындаған және де басқа ... ... ... ... ... сот ісін Украинаның
Конституциялық Соты және жалпы ... ... ... ... ... ... пайда болатын барлық құқықтық ... ... ... сот ... ... ... елдің
Конституциясы, «Украинадағы сот құрылыс туралы» 2002 жылғы 2 ... ... ... Конституциясына сәйкес Сот жүйесі бұл елде территориялық
және мамандандырылған ... ... ... жалпы сот юрисдикциясындағы сот жүйесін мыналар
құрайды:
1.Жергілікті соттар;
2.апелляциялық соттар, Украина Апелляциялық соты;
3.Украинаның Кассациялық соты;
4.жоғарғы мамандандырылған соттар;
Украина Республикасының Жоғарғы.
Украина Республикасында жалпы ... сот ... ең ... ... ... ... Жоғарғы Соты болып танылады. Мамандандырылған
соттар үшін жоғарғы сот ... ... ... ... ... ... соттар жалпы сот болып саналады, олар Украинаның Қарулы
Күштерінде және де басқа әскери құрылымдарда сот әділдігін жүзеге ... ... деп ... ... және ... ... ... атайды.
Жергілікті соттарға аудандық, қаладағы аудандық және ... ... ... ... жатқызылады. Жергілікті шаруашылық
соттары болып Қырым автономиялық ... ... ... ... қалаларының шаруашылық соттары, ал жергілікті әкімшілік ... ... ... ... ... ... заңмен олардың соттылығына жатқызылған
істерді бірінші сатылы сот есебінде қарайды. ... ... ... ... ... ... әкімшілік істерді қарайды. Жергілікті шаруашылық
соттары шаруашылық қарым-қатынастан ... ... ал ... ... ... және ... ... басқару саласындағы
әкімшілік істерді қарайды. Ал ... ... ... ... ... ... жалпы және мамандандырылған апелляциялық соттар жұмыс
істейді. Жалпы апелляциялық ... ... ... ... ... ... ... Республикасының апелляциялық соты, аймақтық әскери
апелляциялық соттар және Украинаның Әскери-Теңіз Күштерінің апелляциялық
соттары, ... ... ... ... ... Соты. Апелляциялық
соттар істерді процессуальдық заңға сәйкес апелляциялық тәртіппен ... ... сот ... ... ... ... Соты ... мерзімге сайланған
судьялардан, төраға және оның орынбасарларынан тұрады. Кассациялық Соттың
ішінде ұйымдық мәселерді шешуге арналған төралқа жұмыс ... ... ... ... үш судьядан кем емес алқа арқылы қаралады.
Кассациялық сот құрамы ... ... ... ... палата;
қылмыстық істер жөніндегі палата;
әскери сот палатасы.
Кассациялық соттар істерді процессуальдық заңға сәйкес кассациялық
тәртіппен ... сот ... ... және талдайды, сот
тәжірибесімен танысады және ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Жоғарғы мамандандырылған соттар болып мыналар саналады:
Украинаның Жоғарғы шаруашылық Соты;
Украинаның Жоғарғы ... ... ... да ... соттардың сол саладағы ... ... ... ... Соты Украинада жалпы юрисдикциядағы сот жүйесінде ең
жоғарғы сот органы ... ... ... Жоғарғы Соты елдегі сот
әділдігін Конституция және сол ... ... ... ... ... ... барлық жалпы юрисдикциядағы соттардың тарапынан
заңдардың біркелкі қолдануды қаматамасыз етеді.
Украинаның Жоғарғы Соты ... ... ... ... істерді кассациялық, қадағалау тәртіптермен және ... ... ... ... сот ... ... және ... сот статистикасы
талдайды және сот істерін қарау ... ... ... ... ... жөнінде түсініктеме береді;
- Украина Президентінің денсаулығына байланысты өз ... ... ... ... жөніндегі Жоғарғы Раданың сұрауына
өзінің жазбаша түрде ұсынысын береді;
- егер ... сот ... ... сот ... ... ... ... заңдардың және де басқа
құқықтық актілердің дұрыстығына күмән келтірілген жағдайларда ол
жөнінде ... беру үшін ... ... ... өзінің өкілеттілігі шеңберінде Украина Республикасының халықаралық
келісімдері бойынша туындаған мәселелерді шешеді;
- заң ... ... ... да ... ... Жоғарғы Сотының Төрағасы пленумда бес жыл мерзімге жасырын
дауыс беру арқылы сайланады. Бұл лауазымға ... ... екі ... артық
сайланбайды.
Украинаның Жоғарғы Сотының Пленумы:
- Украина Конституциясына сәйкес Жоғарғы Соттың Төрағасын Пленумда
бес жыл мерзімге жасырын дауыс беру ... ... ... ... ... сот ... ... олардың сандық
құрамын белгілейді, сот палаталарының төрағаларын және ... ... ... ... ... ... қолдану жөнінде түсінктеме
береді, барлық соттар, заңды қолданатын лауазымды органдар ... үшін ол ... ... танылады;
- қажетті жағдайларда мамандандырылған жоғарғы соттардың заңдарды
қолдану жөнінде түсініктемелерін жарамсыз деп таниды.
4. ... ... сот ... заң шығарушы және атқарушы
биліктерден, саяси ... және ... да ... ... ... бөлек, дербес жұмыс атқарады.
Өзбекстан Республикасында сот билігі ... ... ... ... ... Өзбекістан Республикасы Жоғарғы Шаруашылық
сотынан, Қарақалпақстан Республикасы ... ... ... ... ... облыстық, Ташкент қаласы ауданының соттарынан
және шаруашылық соттарынан тұрады.
Сот қызметтерін ұйымдастыру мен оның ... ... ... ... бір төтенше соттарды құруға тиым салынады.
Жалпы соттарға ... ... ... ... ... ... ... Ташкент
қалалық соты, аудандық, қалалық соттар.
Өзбекстан Республикасы Конституциясына сәйкес азаматтық, қылмыстық және
әкімшілік істерді ... сот ... бұл елде ... Соты, облыстық және Ташкент қалалық соттары, аудандық, ... ... Өз ... ... ... ... сатылы сот және екінші
сатылы сот болып бөлінеді.
Өзбекстан Республикасының Жоғарғы Соты – ... ... ... сот ... шеңберінде ең жоғарғы сот билігі болып саналады. Ол
қабылдайтын актілер соңғы нүкте ... ... және оның ... ... ... міндетті.
Республиканың Жоғарғы Соты Қарақалпақстан Республикасы Соты, облыстық
және Ташкент қалалық соттары, аудандық, қалалық соттары ның ... ... ... ... ... Сот ... оның бірінші орынбасарынан, орынбасарларынан,
сот ... ... ... ... Оның ... ... ... Соттың Пленумы;
- Жоғарғы Соттың Төралқасы;
- Істерді бірінші сатыда, кассациялық және қадағалау тәртібімен
қарайтын азаматтық және қылмыстық ... ... сот ... ... ... ТМД ... сот ... талдау жасай отырып, бұрынғы
Кеңестер Одағына кірген мемлекеттерде сот жүйесі мен құрылымдары, мемлекет
билігінде атқаратын қызметтері мен ... ... ... және ... ... ... ... ішінде Қазақстан республикасындағы орныққан және
тұрақтанған сот жүйесі мен ... ... ... бір ... ... ... ... Европа елдеріндегі сот жүйесі
Европа елдерінде сот жүйесі өз ... ... ... ... жағдайда қалыптасқан өркениетті Европа ... сот ... және ... елдерге үлгі ретінде болады.
Соның бірі Ұлыбритания сот жүйесі болып табылады. ... ... - ... ... ... сот ... ... саналады.
Бұл Палата Англияда және Уэльсте қылмыстық және ... ... ... ... ... ... ... ал Шотландияда шығарған
азаматтық істердің қаулыларын апелляция ретінде қарайды.
Палатара таынан ... ... ... қарайды, олар оны басқарып
отыратын лорд-канцлер, «апелляцилық жеке дараланған лордтардан» және бұрын
жоғарғы сот ... ие ... ... ... ... ... – пэрлерден тұрады. «апелляцилық жеке дараланған лордтар» Лордтар
Палатасына ... ... ... ... мүшелерінен
тағайындалады. Олардың саны 7 ден 11 дейін болады. Солардың ... ... ... ... тиіс. Лордтар Палатасы сотында істі үш лордтың
қатысуымен қарайды, әрбір лорд сотта сөлеуі міндетті.
Көпшілік дауыспен қабылданған қорытынды ... ... ... беріледі, ол сот Лордтар Палатасының ұсынысына ... іс ... ... ... мен ... ... ... лорд-канцлер басқаратын Жоғарғы Соты
дербес үш соттың мекемесінен тұрады – Апелляциялық сот, Биік сот ... ... сот ... және ... ... ... және
құрамында үш және оданда көп апелляция судьяларынан тұратын ... ... ... қарайды. Оған лорд-канцлерлер, бұрынғы лорд-
канцлерлер, лорд – бас ... ... ... ... және ... ... ... сондай-ақ 18 лорд-апелляциялық судьялар кіреді.
Биік сот үш бөлімшеден ...... ... канцеляриялық және
отбасылық. Бұған лорд-канцлер және ... ... сот ... ... 80 қатардағы судьялар кіреді. Ең ... ... ... ... ... ... келтірген апелляцияларды корольдық
орындық отделениясы бірінші сатыда қарайды.
Канцеляриялық соттың құзырына бірінші сатыдағы сот ... ... ... ... ... ... ... туралы, банкротства жөніндегі және де басқа азаматтық істерді
қарайды. ... ... ... ... оның ... ... ... қарым-қатынастарына байланысты шығарған шешімдеріне
келтірілген шағымдарды қарайды.
Биік соттың бөлімшелерінде ... ... ... бір ... ... ал ... – 2-3 ... тұратын коллегияда
қаралады.
Белгілі бір жағдайларда корольдық орындықта іс алқи билердің қатысуымен
тыңдалуы мүмкін.
Тәжілік Сот ... ... ... ... ... айыпау туралы
істерді), сондай-ақ магистраттық соттардың ... мен ... ... ... ... алқа ... ... қарайды.
Графтық және магистраттық соттар Англия мен Уэльсте төменгі сот сатысын
құрайды. Графтық ... ... ... 90 пайызы қаралса,
магистраттық соттарда қылмыстық істердің 98 пайызына дейін қаралады.
Францияның сот жүйесі. ... ... ... жүйесіне Кассациялық
Сот, апелляциялық соттар және бірінші сатыда әртүрлі санаттағы істерді
қарайтын соттар кіргізіледі.
Францияның жалпы ... ... ... Кассациялық Сот Франция
мемлекетінің ұйымдарының арасындағы ең ... ұйым ... ... ол ... ... революцияға дейін өмір сүрген «ескі режимнің» кезінде ... Ал оның ... ... 1790 жылы ... Сот ... ... ... ол 6 палатадан құралады, 5
палата азаматтық істер дойынша, 1 ... ... ... бойынша.
Кассациялық Сот бірінші Төрағадан, 6 палаталар төрағаларынан, 84 сот
мүшелерінен (оларды кеңесшілер деп атайды), 36 ... ... Сот ... бас ... ... ... және 19 бас ... құралады.
Кассациялық соттың қаулысы бір палатамен, болмаса аралас, үш ... ... ... ... Пленумда шығарылады.
Кассациялық соттың құзырына төменгі сатыдағы соттардың қаулысына
келтірілген кассациялық шағымдарды қарау жатады.
Апелляциялық Сот ... ... ... ... ... ... және ... аржағындағы территорияларда» орналасқан
5 апелляциялық соттардан тұрады. Әр апелляциялық соттар олар ... ... ... ... ... ... ... Апелляциялық соттарда бірнеше палаталар бар. Сот ... ... ... ... ... ... азаматтық және
қылмыстық істер жөніндегі бірнеше палаталар болады, ал кейбір соттарда
сауда-саттық және ... ... ... ... ... ... ... 25 палата құрылған, Лионда – 7, ал кейбір
апелляциялық соттарда бір-бірден ған ... ... ... ... кемінде 3 судьяның қатысуымен, ао кейбір
азаматтық істердің талқылауы кем дегенде 5 судьяның қатысуымен жүргізіледі.
Қылмыстық ... ... ... палата төрағасы және 2 сот мүшесі
құрамында төменгі сатыдағы соттардың сот ... және заң ... ... ... ... келіп түскен апелляциялық
шағымдарды қарайды. Палата апелляциялық соттың ... ... ... ... өздері жаңадан шешім қабылдайды.
Азаматтық істер жөніндегі палатада төменгі ... ... ... ... ... келтірілген апелляциялық
шағымдармен қатар, басқа да сот органдарының шешімдеріне ... да ... ... азаматтық істерді қарайтын соттар үлкен трибуналды
процесс және кіші трибуналды процесстерге бөлінеді. Ал ... ... ... – алқа соттарына, түзеу трибуналына және ... ... ... сот жүйесінен бөлек, өзіндік айрықша орын алатын
Жоғарғы әділетті сот құрылымы бар. Ол ... қос ... ... ... теңдей құрамда сайланады (12 судья және олардың 6
орынбасарлары құрамында).
1958 жылғы қабылданған Конституцияға ... ... ... сот ... ... ... жасағандығы туралы айыптары бойынша,
сондай-ақ министрлердің өз қызметтерін орындау кезінде ... ... ... ... қарау үшін құрылады.
Германияның сот жүйесі. Германия Федеративтік Республикасының
Конституциясы әділет органдарын ... ... ... қаржылық және
әкімшілік) 5 негізгі облысқа бөледі және соған сәйкес 5 сот ... олар өз ... ... ... болып саналады. Жалпы
соттардың соттылығына (егер, олар әкімшілік ... ... ... ... ... ... ... жатқызылған болмаса) барлық
азаматтық және қылмыстық істерді қарау жатады.
Жалпы соттардың қызметтері сот құрылысы ... ... және олар ... ... да ... ... және ... реттеледі.
Германияның ең жоғарғы сот сатысы болып ... ... ... ... ... ... ... Соттың құзырына жергілікті
жерлердің Жоғарғы Соттарының бірінші ... сот ... іс ... ... ... ... шағымдарды, сондай-ақ, олардың
құзырына жергілікті жерлердің алқасоттарының және үлкен палата соттарының
шығарған үкімдеріне келтірілген ... ол ... ... ... сотына кассациялық тәртіппен шағым келтірге жатпайтын жағдайда),
кассациялық шағымдарды қарау жатады. Федеральдық Жоғарғы Сот ... ... ... шығарылған істерді жаңадан ашылған мән-жайлар бойынша да
қарайды.
Азаматтық ... ... ... ... ... ... ... соттары шығарған шешімдер бойынша келтірілген
кассациялық шағымдарды қарау ... - деп ... ... ... үкімді немесе
шешімді заңның талаптарының бұзылуына ... ... ... ... ... келтірілген шағымдар бойынша ғана ... ... ... Ал, егер ... үкім ... ... ... анықтау керектігі айтылған болса онда, бұндай шағымдар кассациялық
тәртіппен қаралуға жатпайды.
Кассациялық ... ... ... ... Сенатында сол Сенат
төрағасы бастаған 5 сенат мүшелерінің қатысуында қаралады, ал кейбір жеке
істерді құрамында 3 ... бар алқа ... ... жеке ... ... Жоғарғы Сот Сенаты кассациялық шағымды қанағаттандырусыз
қалдыруға немесе оны негізді деп ... ... ... қорытынды жасауы
мүмкін. Егер, шағым ... ... ... олар істі ... ... ... ... немесе өзі үкім болмаса шешім шығарады.
Жалпы сот қатарынан Федеральдық құрылым есебінде тек қана ... Сот қана ... ал ... ... сатыдағы соттар –
жергілікті жерлердің соттарына жатады.
Жергілікті жерлердің Жоғарғы соттары апелляциялық және кассациялық
сатыдағы ... ... және де 1 ... сот ретінде де таныла береді. Бұл
соттар Германия Федеративтік Респубикасының ... ... ... ... ... 1-ден 4-ке ... ... Қазіргі
кезде Германияда 18 жергілікті жер жоғарғы соты және Берлинде сот ... ... сот ... ... ... ... ... сотын сот төрағасы басқарады,
олардың құрамына төраға басқаратын азаматтық және қылмыстық істер жөніндегі
сенаттар құрамы ... ... ... ... ... сот есебінде
құрамында 5 кәсіби судьялармен – жерлердің жоғарғы сотының мүшелері болып –
мемлекеттік сатқындық жасағандығы туралы, ... ... ... тағы да ... да ... істерді қарайды.
Азаматтық істер жөніндегі сенттар ... ... ... жоғарғы сотының 3 мүшесін қатыстырып, төменгі соттардың шешімдері
мен ұйғарымдарына келтірілген апелляциялық шағымдарды қарайды. Егер ... ... ... ... ... ... ... жеке шеше береді.
Ал қылмыстық істер жөніндегі сенаттарда құрамында ... ... 3 ... бар, ... ... судьяларының үкімдері, егер олар
апелляциялық тәртіппен қаралмайтын жағдайда, жерлердің ... ... ... ... ... ... және жерлердің алқа
би соттары мен үлкен палата соттары шығарған үкімдерін кассациялық шағымдар
арқылы қарайды.
3.4 Қазақстан Республикасы сот жүйесінің және сот ... ... мен ... ... іс-шаралар
Біртұтас мемлекеттік билік тармақтарының бөліну принципін іс жүзіне
асыру кезінде әрбір билік тармағының ... ... ... ... ... ғана емес, нақты азаматтық қоғамның тиімді өмір сүруін қамтамасыз
ету үшін мұндай қоғамды ... да ... ... аса ... ... ... саналады, олардың арасында өзара
үйлесімді байланыстың орнауы да ... ... ... ... ең алдымен кез келген билік тармағын және құрылымдарды
мемлекеттік билік ... ... ... ... тосқауыл қою қажет.
Бұдан бөлек, барлық билік тармақтары өзінің қызметін тек заң ... ... ... ... ... ... сот төрелігін ұйымдастыру мен жүзеге асырудың
құқықтық негіздерін ... ... ... – бұл, барлық билік
тармақтарының өкілдері санасатын және ... ... ... ... ... орнату міндеттерін шешуге белсене атсалысуға тиіс сот
жүйесін нығайтып, ... аса ... ... ... ... сот жүйесі мен судьялар ... ... ... ... туындайтын пікірлерге мынаны жатқызуға болады:
сот - іс жүргізу тәртібіне сәйкес ... ... ... ... іс әрекеттер туралы, мемлекеттік биліктің өзге де органдары мен
институттарының және ... ... ... ... ... ... әрекеттерінің заңдылығы туралы істерді ... ... ... мен ... ... ... органдардың, қоғамдық ұйымдардың және ... ... мен ... ... ... ... ... жағдайда, заңмен белгіленген мемлекеттік мәжбүрлеу ... ... ... ... ... ... мен өзге ... құқықтық актілердің орындалуын қамтамасыз ететін ерекше,
тәуелсіз және тек ... ғана ... ... ... мәселелер тұрғысынан алғанда, мемлекеттік биліктің
сот тармағын ұйымдастырып, қызметін жетілдіру мақсатында осы ... ... жаңа ... ... зерделеудің де
ерекше мағынасы бар, бұл ... өмір ... ... ... ... ... қағидалары мен ережелерінің сот қызметінде ... ... ... ... ... елімізде сот жүйесін жетілдіру процесінде, ең ... ... ... сот ... ... және ... мен ... құқықтары мен бостандықтарын объективті ... ... ... және ... кандидатты объективті
іріктеу, судьяның ... ... ... және ... ... ету принциптері сақталуға тиіс» – деген заң ғылымдарының докторы
М.С.Нәрікбаевтың ойлары да мән ... ... ... ... Республикасындағы сот құрылысы мен сотта іс жүргізу осы
уақытқа ... ... ... заңдылықты кең ауқымды,
дәйекті, ғылыми-теориялық, тәжірибелік-құықтық ... ... ... алған жоқ.
Сот төрелігінің даму принциптері жөнінде ғалымдар көптеген ой-пікірлер
мен тұжырымдар ... ... ... ... осы ... бойынша өз ойымызды жеткізгіміз келіп
отыр.
Сот төрелігін жақсарту мақсатында Жоғарғы Сот заң ... ... ие ету. ... сот билігін жүргізумен қатар, Жоғарғы
Сот осы билікті жүргізу барысында орын ... ... ... анықталған кемшіліктерді дер кезінде ... ... ... ... ... ие болға бірден-бір лайық орган.
Сонымен бірге, Жоғарғы Сот судьясы қызметіне сайланатын үміткерлерге
қойылатын жасы жағынан ... ... ... ол ... жасы ... ... тілді жетік меңгерген, Қазақстан ... ... ... 25 жыл ... ... ... тағайындау қажет деген
пікірдеміз.
Сот төрелігі принциптері жүйесіне қоғамдық қорғаушылар мен қоғамдық
айыптаушылар институтын енгізу жайлы көптеген ... өз ... ... Олар өз тұжырымдарында бүгінгі таңда ... бәрі ... ... мен ... ... ... қорғау, сондай-ақ айыптау
мүмкіндігіне ие бола алмай жүргендігін алға тартады. ... ... ... ... заң ... органдар тарапынан түсіністік тауып, ол оң
шешімін тапқаны дұрыс деген ... ... ... мен ... ... ... сот билігін
жүргізуді одан әрі жақсартуға, заң талаптарын ... ... ... өз ... тигізеді деген ойдамыз.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қоғамдық даму мен мемлекеттік басқарудың, қоғамдық ... ... заң ... ... ... мен ... заңдарды ескере отырып, терең зерттеуді қажет ететін мәселе.
Сот билігінің ... мен ... ... ... ... болып қалыптасуының негізгі белгісі, бірегей мемлекеттік
биліктің бөліну қағидасының маңызды айқындығы, әділетті сот ... ... пен ... тұрақты дамуы кепілі болып табылады. Бұл ... ... ... ... алатын орны ерекше, бұл органды
дамыту және ... ... ... әрі де ... ... қажет.
Қазақстан Республикасының сот органдарын құқық қорғау органдарына жатқызуға
жатады.
Азаматтардың ... мен ... ... ... ... және ... ... күресуде, бұзылған құқықты, бостандықтарды,
нұқсан келтірілген мүдделерді қалпына келтіруде соттың алар орны ереше
және оның ... ... аса ... орай, азаматтар мен ұйымдардың құқықтарын, бостандығы мен ... ... ... ... өзге де ... ... ... етіп, оны дамыттыратын бірден бір ... ... ... бұл ... ... билік тармақтарының бір-бірімен ара
қатынасы, өзекті мәселелерді шешуде бірін-бірі толықтырып, бір ... ... ... ... аян.
Осы тұжырымдарды ескере отырып, дипломдық жұмыста ... Сот ... оның күре ... ... табылатын Жоғарғы
Соттың азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын ... ролі мен ... сот ... өзге де ... билік тармақтарымен қарым қатынасын
зерттеу кеңінен қамтылды.
Зерттеу жұмысында Қазақстан ... сот ... ... мен ... ... ... ішінде Қазақстан
Республикасы Жоғарғы Сотының қызметінің тарихы мен оның ... ... жаңа ... ... мен өркендеуіне байланысты мәселелер көтеріліп,
ұсыныстар айтылды, соның ішінде Жоғарғы Соттың сот төрелігін іске асыру
кезіндегі ... ... ... қараудағы Жоғарғы Соттың орны,
нормативтік қаулыларды қабылдау мен іске ... ... ... да
тыңғылықты деңгейде тұжырымдар жасалынғандығы айқын .
Сонымен қатар, бұл еңбекте Қазақстан Республикасының халықаралық сот
жүйесіндегі беделі мен ... оның ... ... ... ... қарым қатынасы да дәйекті түрде сөз болды.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты және Жоғарғы ... ... өзге де ... ... ... ... және
халықаралық ұйымдармен өзара қарым-қатынасы кезінде Республика сот жүйесі
мүддесін ... ... ... ... ... сот ... мен абыройын асқақтатып, олардың ішінде өзіндік беделді тұлға
екендігін көрсете білдіріп жүргеніне, ... ... бұл ... ... ... куә.
Шетел мемлекеттерінің сот жүйесіне жалпы сипатама жасалына келе, ТМД,
Европа елдерінің сот құрылымдарына да сипаттама ... ... ... ... ... сот ... талдау жасаған
кезде, бұрынғы Кеңестер Одағына ... ... сот ... ... ... билігінде атқаратын қызметтері мен ролдері бірыңғай
ұқсас және тұтас болып келетіндігін айқындалады.
Алайда, соның ... ... ... ... және
тұрақтанған сот жүйесі мен судьялардың мәртебесі оқшауланып, бір қадам
ілгеріленіліп тұратындығы айқын байқалады.
Қазіргі ... ... ... ... сот жүйесін реформалай
отырып, дамыған елдердің сот құрылысы жүйесін жасаудағы озық тәжірибелерін
пайдаланумен қатар, еліміздің саяси ... ... ... отырып,
сот құрылысы жүйесінің дұрыс ... ... және оны ... ... ... ... ... дегеніміз, Қазақстанда сот билігі институтын дамыту проблемалары
осымен тоқтап ... оны алға ... ... ... әрі жүргізіле
бермек.
Қорыта келгенде, әрбір зерттеулер, ғылыми болжамдар, қорытындылар,
ұсыныстар мен ... ... ... ... ... байланысты
сот құрылысының, сотта іс жүргізудің, қазіргі жағдайда сот төрелігін жүзеге
асыруда, оларды жаңа санада зерделеп шешуде маңызды орын ... ... ... бұл еңбектіңде нәтижелері демократиялық бағытағы сот жүйесін
құруға септігін ... ... ... біз ... дер ... ... ... Республикасының Конституциясы. Алматы: Қазақстан, 2007,
- 1 б.
2. Назарбаев Н. Правосудие – это ... ... ... ... ... на 111 ... ... РК //
Юридическая газета.- 2001 – 11 июня.
3. Қазақстан ... 2010 ... 2020 ... дейінгі кезеңге
арналған құқықтық ... ... ... ... 2009 ... №858 ... ... Қазақстан 28 тамыз 2009 жыл.
- 7 б.
4. Ғ.С.Сапарғалиев, «Қазақстан Республикасындағы ... ... - ... Жеті ... 1998 , - ... ... К.Х. Проблемы судебной власти в Республике ... и ... ... Автореферат.
Диссертация на соискание ученой степени доктора юридических наук. – ... Мами ... ... и развитие судебной власти в Республике
Казахстан. Астана, ... ... С.И. ... Русского языка. Около 53 000 слов. Изд. ... М.; ... ... 1964, - 900 ... ... юридическая энциклопедия, М.; Эскимо, 2005. - 688 с.
9. Градовский А. О судебном толковании законов по русскому ... ... и ... права. 1984,№1.
10. Недбайло П.Е. Применение советских правовых норм. М., 1961. ... ... Н.Г. ... ... и ... ... ... и практика: Учебное пособие. М.; Норма, 2003. - ... ... И.И. ... международной ответственности. М.: Волтерс
Клуверс, 2004, - 214 ... ... ... Сот ... ... ... ... М., 1996. Ст.3.
14. Мақұлбеков Б.Д. Қазақстан Республикасының сот билігі: Оқу құралы.
Өскемен.2006.
15. Жуманбаева Н.А. Қазақстан Республикасындағы судья ... ... Заң ... кандидат дәрежесін алу үшін дайындалған
диссертацияның авторефераты. - Алматы, ... ... ... ... ... сот ... және ... мәртебесі туралы» заңы. Астана,
2001.
17. Омирали Ж. Пути совершенствования ... ... ... и ... ... в ... «Заңгер». –
2010. - №1 – с.35.
18. Қазақстан Республикасы Конституциясы. Түсіндірме Ред. басқарған
Ғ.С.Сапарғалиев – ... ... 1998. - ... ... М.С. Ұлы ... Жоғарғы Сотқа дейін. – Алматы:
Атамұра, 1999, - 12 б.
20. Жоламан Қ.Д., МұхтароваА.Қ., Тәукелев А.Н. Мемлекет және құқық
теориясы.Оқулық. – ... ... ... ... 1999. -
78 б.
21. Сартаев С.С., Ким В.А., Мемлекеттік ... (оны бөлу ... ... ... ... 1993, 2 ... ... правосудие в странах СНГ и Балтии. ... ... – М.: ... 1998.
23. Зиманов С.З «Конституционный ... ... ... ... ... ... Республикасы қылмыстық кодексіне түсініктеме. (Жауапты
ред.Алауханов Е.О.) – Алматы.2008. – 1120 ... ... Е.О. ... ... антикоррупционной политики в деле
укрепления государства: Монография. – Алматы: Заң ... ... ... Е.О. ... ... судебной системы.
//Юридическая газета. – 2000. – 15 ноября.
27. Аланов Ж.Р. Қазақстан Республикасы Жоғарғы ... ... және ... ... ... – 2009. №7. - ... ... А.И. Қазақстан халқының конституциялық құқықтың
субъектісі ... ... ... //Заңгер. 2009. №12 – 33 б.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 66 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Иліктің бөліну теориясындағы сот билігі түсінігі, мазмұны, функциясы31 бет
Конституция және сот билігі9 бет
Сот билігі126 бет
Сот билігі жайлы16 бет
Сот билігі және оның ұғымы34 бет
Сот билігі және судьялар16 бет
Сот билігінің ұғымы34 бет
Шет елдердегі сот билігінің конституциялық құқықтық негіздері82 бет
Қазақстан Республикасы конституциясындағы сот билігі және сотпен қорғану құқығы87 бет
Қазақстан Республикасында сот билігі137 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь