ҚР ақша жүйесі жайлы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

І ТАРАУ. Ақша жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 13
1.1. Ақша жүйесінiң түсінігі, оның негізгі элементтері ... ... ... ... .17
1.2. Басқа елдердің ақша жүйесінің ерекшелігі (АҚШ, Ресей) ... ..19

ІІ ТАРАУ. ҚР ақша жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21
2.1. ҚР ақша эмиссиясының мәні, мінездемесі ... ... ... ... ... ... ... ... 22
2.2. Нарықтық экономикада ақша жүйесінің нақты және
нақты ақшасыз эмиссиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28

Қолданған әдебиет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
Ақша – кең қолданылатын төлем құралы. Қазiргi экономиканы ақшасыз көзге елестету қиын. Экономикада ақша жоқ жағдайда әрбiр келiсiм екi жақты келiсушiлiк бойынша тауар айырбасы арқылы жүзеге асады. Ақша айырбас құралы бола тура, айырбастағы қажеттiлiктiң екi жақты үйлесуiн жояды.
Ақша және несие теориясы бiр орталықтан жоспарлау жүйесiнен – нарықтық қатынастарға өту кезеңiндегi ақша айналымы және несиелеудi ұйымдастыру тәжiрибелерiмен тығыз байланысты. Ақша және ақша жүйесiнiң өзiндiк ерекше белгiлерiн, олардың қоғам мен экономиканы қайта құрудағы рөлi мен қызметiн, сондай-ақ басқа да экономикалық категориялармен өзара әрекетiн танып бiлудiң өзi қаржы-несие мекемелерiнiң ақша-несеие саясаттарының ғылыми енiгiзiн анықтайды.
Қазiргi Қазақстан экономикасы, соның iшiнде несие-ақша және қаржы шаруашылығы: ақша-несие жүйесiн реформалау; катаң инфляция жағдайында бiзде бұрын-соңды болмаған жаңа ақша-несие қатынастары; жоғары дәрежеде монополияланған мемлекеттiк банктiк құрылымдардың әкiмшiлiк-әмiршiлдiк басқару жүйесiнен – пайда табуға, коммерциялық жетiстiктерге қол жеткiзуге бағытталған жеке және ұжымдық меншiкке енгiзделген несиелiк мекемелерге өту тәрiздi бiрқатар маңызды өзгерiстердi жүзеге асыруда.
Берiлген жұмыста ақша және ақша айналымы, ақша жүйесi қарастырылады. Ақша және несиенiң теориялық мәселелерi, олардың нарықтық қатынастар жағдайында қызмет етуiнiң заңдылықтары мен ағымы, сондай-ақ экономиканың нарықтық тұрғыдан түрлендiрiлуiндегi ақша жүйесiнiң рөлi мен алатын орны қамтылады.
Нормативтiк актiлер:
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы.1995 жылғы 30 тамыздағы және оған 1998 жылы 17 қазанда енгiзiлген өзгерiстермен толықтырулар.
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексi, Жалпы бөлiмi , 1994 жыл.
3. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексi, Ерекеше бөлiмi, 1999 жыл.
4. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi туралы 30 наурыз 1995 жылғы Қазақстан Рспубликасының Заңы.
5. Қазақстан Республикасының Банктерi және банкiлiк қызмет туралы 31 тамыз 1995 жылғы Қазақстан Республикасының Заңы.
6. Қазақстан Республикасының төлемдер және ақша аударымдары туралы 29 маусым 1998 жылғы ҚР Заңы.
7. Қазақстан Республикасындағы вексельдiк айналым туралы 28 сәуiр 1997 жылғы Қазақстан Республикасының Заңы.
8. Бағалы қағаздар рыногы туралы Қазақстан Республикасының 5 наурыз 1997 жылғы Заңы.
9. Қазақстан Республикасындағы төлемдер мен ақша аударымдарын жүргiзу кезiндегi электрондық құжаттарды айырбастау тәртiбi туралы Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкiсiнiң 21 сәуiр 2000 жылғы қаулысымен бекiтiлген Ереже.
10. Ақша аударудағы банкаралық жүйедегi ақша аудару Ережелерi. 21 қараша 1998 жылы Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкiсiнiң қауласымен бекiтiлген.
11. Қазақстан Республикасының территориясында чектердi пайдалану Ережелерiн бекiту туралы Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкiсiнiң 5 желтоқсан 1998 жылғы қаулысы.
12. Қазақстан Республикасында төлем карточкаларын шығару және пайдалану тәртiбi туралы Ереже. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкiсiнiң 21 қараша 1996 жылғы қаулысымен бекiтiлген.


Арнайы әдебиеттер:
1. Агарков М.М. Основы Банковского права. Учение о ценных бумагах. Москва, БЕК. 1994 .
2. Вортанов М., Быстров Л. Пластиковые карточки: прошлое, настоящее, будущее. М.,Финансист. 1997 .
3. Жуков Е.Ф. Деньги, кредит, банки. Москва, Юнити. 2000
4. Ефимова Л.Г. Банковское право. М.,БЕК.,1994.
5. Красавина Л.Н. Международные валютно-кредитные и финансовые отношения. Москва. Финансы и статистика. 2000 ж.
6. Найманбаев С.М. Қазақстан Республикасының қаржылық құқығы. Алматы, Демеу, 1998 ж.
7. Сейткасимов Г.С. Деньги, кредит, банки. Алматы, Экономика, 1996.
8. Сенчагов В.К. Финансы, денежное обращение и кредит. Москва, Проспект.2000.
9. Тихомиров С.В. Хозяйственное право. Москва, ЛенПУ, 1993.
10. Худяков А.И. Финансовое право РК. Алматы, ТОО Баспа, 2001.
11. Худяков А.И. Основы финансового права. Алматы., Қаржы қаражат, 1995 .
        
        Тақырып:
Ақша жүйесі және оның негізгі элементтері. ҚР ақша жүйесі.
ЖОСПАР
Кіріспе.....................................................................
............................3
І ТАРАУ. Ақша жүйесі ... ... Ақша ... ... оның ... ... Басқа елдердің ақша жүйесінің ерекшелігі (АҚШ, Ресей)......19
ІІ ТАРАУ. ҚР ақша
жүйесі........................................................... 21
2.1. ҚР ақша ... ... ... ... ақша ... ... және
нақты ақшасыз
эмиссиясы........................................................27
Қорытынды...................................................................
....................28
Қолданған
әдебиет.....................................................................
...... 29
Кіріспе
Ақша – кең қолданылатын төлем құралы. Қазiргi ... ... ... ... ... ақша жоқ ... әрбiр келiсiм екi жақты
келiсушiлiк бойынша ... ... ... ... ... Ақша айырбас құралы
бола тура, айырбастағы қажеттiлiктiң екi жақты үйлесуiн жояды.
Ақша және несие теориясы бiр орталықтан жоспарлау жүйесiнен – ... өту ... ақша ... және ... ... ... ... Ақша және ақша жүйесiнiң өзiндiк ... ... ... мен ... ... ... рөлi мен қызметiн,
сондай-ақ басқа да ... ... ... ... ... өзi ... мекемелерiнiң ақша-несеие саясаттарының ғылыми
енiгiзiн анықтайды.
Қазiргi Қазақстан экономикасы, соның iшiнде несие-ақша және ... ... ... ... ... инфляция жағдайында бiзде
бұрын-соңды болмаған жаңа ақша-несие ... ... ... мемлекеттiк банктiк құрылымдардың әкiмшiлiк-әмiршiлдiк
басқару жүйесiнен – пайда табуға, коммерциялық ... қол ... жеке және ... ... енгiзделген несиелiк мекемелерге өту
тәрiздi бiрқатар маңызды өзгерiстердi жүзеге асыруда.
Берiлген жұмыста ақша және ақша ... ақша ... ... және ... ... ... олардың нарықтық қатынастар
жағдайында қызмет етуiнiң ... мен ... ... экономиканың
нарықтық тұрғыдан түрлендiрiлуiндегi ақша жүйесiнiң рөлi мен алатын орны
қамтылады.
І ТАРАУ. Ақша ... ... ... ... ... және ақша жүйесiнiң дамуының
тарихын қарастырамыз.
Ақшаның өзі мен ақша ... ... бұл ... ... обьективті тарихи процесс. Ақша роліндегі алтынды несие-қағаз
ақшамен алмастыру мынандай себептерге ... ... ... ... ... қажеттіліктен пайда болуындағы тауардың қандай ... ... ... ... ... ... ... көп немесе аз
құн бекітілгенін айқындауда. Құндарды өлшеу үшін зат ... ... ... ... ... ... Маңыздысы - айналыстағы ақшалардың
айырбасталатын тауарлардың эквивалентті құны болуы керек, ал ... ... ... міндетті емес.
Оның белгілері: айналыстан алтынның кетуі (алтынның демонстизациялауы),
банкнотты алтынға айырбастаудан бастарту және ... ... ... ... ақшалардың жағдайын күшейту, қолма-қол ақшасыз айналысты
кеңейту; ақша массасын көбейту ... ... ақша ... ... типi ақша ... ... жұмыс iстейтiндiгiне
байланысты: тауар – ... ... ... немесе баға белгiлерi
ретiнде екендiгiне байланысты болады. Осыған байланысты ... ... ... ... айналымына негiзделген ақша жүйесi. Онда ақша тауары тiкелей
айналымға ... және ... ... ... ... ал ... ... айырбасталады;
кредиттiк және қағаз ақшалар айналымы. Онда нағыз ақшалар айналымнан алынып
тасталған.
Металл ... ... ... ... ретiнде қабылданған
металлға және ақша ... ... ... ... ... деп ... – мемлекет жалпы эквивалент ретiнде екi қасиеттi металлды
заң арқылы бекiтетiн, екi металлдан да монеталарды ... ... ... ... ... ... ақша жүйесi болып табылады.
Биметаллизмнiң үш түрi белгiлi:
1. ... ... ... Ол жүйеде алтын және күмiс монеталар
арасындағы арақатынастық рынокта стихиялы түрде ... Қос ... ... Ол ... ... ... ... арақатынастық
мемлекетпен металлға деген ұсынысқа байланысты, ... ... ... және ... жағдайға байланысты анықталады.
3. “Ақсақтаушы” валюта жүйесi. Мұндай жүйеде алтын және ... ... ... ... ... табылған, бiрақ бiрдей негiзде емес,
себебi, күмiс монеталарды дайындау алтын ... ... ... жабық
тәртiпте жүргiзiлдi. Бұл шын мәнiнде қос валюта жүйесi, бiрақ күмiске
байланысты ақсақтап отырды, яғни ... ... ... ... болды.
Биметаллизм 16-17 ғасырларда, Батыс Европаның бiраз ... - ... ... ... ... ... 14 ... ортасынан 18
ғасырға дейiн болды. Бiрақ, екi металлды ақша ретiнде ... ... ... ... ... ақша жүйесi қарама-қайшылықтары
көп, тұрақсыз жүйе болды. Ол дамыған тауарлы шаруашылық қажеттiлiктерiне
сәйкес келмедi. Бағаның жалпылама ... ... тек бiр ғана ... ... ... ... дамуы тұрақты ақшаларды, бiрыңғай жалпылама
эквиваленттi талап еттi, ... ... өз ... ... – бiр ақша ... ... эквивалент ретiнде қызмет
ететiн және бiр мезгiлде айналымда осы ... ... ... да ... ... ... ... ұсақтаушы монеталар) жүретiн
ақша жүйесi.
Күмiс монометаллизмi Ресейде - 1843-1852 жылдары, Индияда – 1852-1893
жылдары, Голландияда – ... ... ... ... олай ... да, ... монометаллизмi сол жылдары II Николай патша тұсында
енгiзiлдi. Түрiкше "акче" сөзi, ... ... яғни "ақ" ... ... түсiне қарап шыққан.
Алтын монометаллизмi Ұлыбританияда 18 ғасырдың аяғына дейiн болды. 19
ғасырдың үшiншi бөлiгiнде барлық мемлекеттер ... ... ... ... ... ... үш түрi болған:
- алтынның металдық стандарты (1821 жылдан бірінші д.ж соғысқа дейін). Ол
алтын монеталардың ... және ... және ... ... ... ... еркін сипатталады.
- алтын - құйма стандарт (Англия және Франция бірінші д.ж. соғыс жылдары)
Ол құн белгілерін алтынға ... ... егер олар ... ... ... ... болса (мысалы, егер сурет бағасы
бойынша 1 кг ... ... ... ... ол оған айырбасталады);
- алтын девиздік стандарт (XXғ.20-30ж) Ол алтынға ұсақталатын банкноттардың
шетелдік валютаға (девиздік) айырбасталуын қарастырады.
1929-1933 ж.ж. дағдарыстан кейін банкноттардың ... ... ... яғни монометализм дәуірі аяқталды.
Алтынды несие ақшамен ... ары ... ... ақша ... вексель, чектер) атқарушы тұлғалардан несиелік карточкаларға
айырбастау ... ... ... ақшалар әрдайым көмекшi сипатқа ие. Қағаз ақшалардың дербес түрде
ұзақ уақыт бойында айналуы мүмкiн емес, сондықтан да олармен ... ... ... жүредi.
Несие ақшалар – бұл несие негiзiнде алтының ... ... ... ... ... ... ... берушi мен несие алушы арасындағы
қарыз капиталының ... ... және ... құралы формасы ретiнде
өмiр сүрудiң меншiктi формасын алады". Несие ақшалардың негiзгi түрлерiне:
вексель, банкнота, чек, несие ... ... – бұл ... ... соң ... ... ... ұстаушыға)
вексельде көрсетiлген соманы қарыз алушыдан (вексель берушiден) төлеудi
талап ету ... ... ... ... ... ... ... қасиетке ие болғандықтан, яғни қолма-қол ақшаның
орнына айналысқа түсуге бейiм болғандықтан да, ол ... ... ... ... ... сату негiзiнде, яғни коммерциялық ... ... ... келдi. Коммерциялық несиелеу дегенiмiз – кәсiпорындардың
бiр-бiрiн банктердi жанай өтуi арқылы ... ... ... ... ... ұзартып, тауарларды қарызға беру жолымен жүзеге асады.
Вексельдi қолдану ақна айналысының ... ... ... Бiрақ қолма-қол ақшаны вексель айналысымен ауыстырудың шекарасы
болады:
- вексельдiң пайда болуына ықпал ... ... ... тек ... бiр ... әсiресе көтерме сауданы ғана қамтиды;
- вексельдiк мiндеттемелер талаптарын өзара есепке алу бойынша ... ... ... ... мiндеттеме ретiндегi вексельдер тек ... ... ... ... ғана шектеулi айналыс сферасына ие болады;
- вексельдер ... ... ... ... ... ... ... бiр түрi болып банкнота саналады. Ол ХVII соңында
пайда болды. Алтын құймасының немесе алтын ... иесi бұл ... ... ... ... ... ... және оны өлшеген соң банк алтынды
сақтауға қабылдағаны туралы қолхат бердi. Бұл ... хат" ... ... ... деп ... және ол ... өте ... болып
келдi. Ол алтынмен пара-пар болды, ... кез ... ... ... ... айырбасталды.
Банкнота өзiнiң мәнi жағынан – бұл банкирге арналған вексель болып
табылады. Яғни, ... ... екi ... ... етiлген:
вексельдiк (тауарлық) және алтындық (банктiң алтын қоры). ... ... ... ... деп аталады (сенiмге негiзделген).
Вексельдiң банкнотаға айналуы қарыз операциялары және эмиссиялары
тәртiбiнде жүзеге асады. Банкноталарды тауар ... ... ... ... ... ... банкке керi қозғалысые тудырады.
Несие бойынша төлем мерзiмi жеткен соң ... ... ... ... – бұл шот иесiнiң чек ұсынушының шотына чекте ... ... ... ... және аудару туралы банкке берген жазбаша бұйырығы.
Клиент есеп айырысу чек кiтапшасын алу үшiн банкке ... және ... ... ... ... банк есеп ... шотынан ақша
қаражаттарын есептеп шығарады және шотта ... ... ... ... ... чек ... беру ... есептеседi, бiрақ депонирлеген
сома шегiнде ғана. Жабдықтаушы-кәсiпорын осы чектi өз банкiне ұсынады,
осындан ... ... сома ... есеп айырысу шотына бiрден жазылады.
Содан соң осы чек төлеушiнiң банкiне жiберiледi, онда жеке шоттан чекте
көрсетiлген сома ... ... чек – ... ақша ... ... карточкалары - ақшаның төлем құралы ... ... ... ... банктердiң оларды өңдеу қиыншылықтарын тудырады.
Сондықтан чектермег қатар пластикалық карточкалар пайда ... ... ... ... ... Дүкендер, мейрамханаларда қолданылады.
Карточкалардың қарыздары жабылғаннан кейін қайтадан жаңартылады.
2. Бір ... ... ... ... есеп айырысу үшін
қолданылады. Қарыздар айдың соңында жабылуы керек.
3. Фирмалық карточкалар. ... әр ... ... ... ... үшін ... Сыйлықтық немесе алтын несиелік карточкалар. Олар тек жоғары ... бар ... ... ... осы ... ... электронды ақшалар
жүйесі сай келді. Олардың көмегімен ақша ... ... ... ақша алу, ... ... ... чектік кітапшалар беру
және т.б. Электронды чектік кітапша болып ... ... ... Қазақстанда электронды ақшалар жүйесі қалыптасу сатысында. Бірінші
пластикалық ”ақшалар„ шектелген ... 1989 ж. ... ... ... ... оларды елдің ірі банктері шығара бастады.
1.1. Ақша жүйесiнiң түсінігі және оның ...... ... ... ... роль атқарады. Нарық
ақшасыз, ақша айналымынсыз ... ... Ақша ... - бұл ... мен ... ... ... атқаратын ақшаның үздіксіз қозғалысы.
Ол тауарларды сату және де қаржы ... ... ... ... жүйесі дегеніміз - ол тауар айналысын ... ... ... мен ... арасындағы ақша айналыс жүйесі.
Ақша жүйесi – мемлекетте ... ... және ... ... ақша ... ... нысаны. Ақша жүйелерi 16-17
ғасырларда капиталистiк өндiрiстiң ... ... және ... ... оның ... элементтерi одан бұрын пайда болған. Тауар- ақша
қатынастарының және капиталистiк ... ... ақша ... ... болды.
Ақша жүйесінің элементтері:
- ақша бірлігі, яғни бірлік ретінде елде қабылданған ақша өлшемі (рубль,
доллар, ... ... баға ... яғни ақша ... және оның ... бөлшегі ретінде елде
қабылдалған ақшаның сандық, салмақтық мөлшері (мысалы: рубль 100 тиыннан
тұрады және 60-80 жылдары ол 0,987672 г ... ... ... жүйе, яғни ақша және бағалы ... ... ... (
мысалы, орталық банк және т.б.);
- ақша белгілерінің түрлері, яғни айналыста заңды төлем құралы ... ... ... ақша және ұсақ ... ... ақша жүйесінің институттары, яғни ақша айналысын реттейтін мемлекеттік
емес мекемелер.
Ақша бiрлiгi - ... ... ... ... ... ... заңмен анықталған ақша белгiсi. Ақша бiрлiгi негiзiнен,
прапорционалды бөлiктерге бөлiнедi. Мысалы, бiр доллар жүз ... ... фунт ... жүз ... бiр теңге жүз тиынға бөлiнедi.
Баға масштабы – бағаны ақша бiрлiгi арқылы ... ... ... ... ... ... болғанда, ақша тауары –
металл – ақшаның барлық функцияларын орындағанда, ақшаның масштабы ақша
металлының ... ... ... ... баға масштабы стихиялы түрде
қалыптасады және бағалардың көмегiмен тауарлардың бағамын ... ... ... ... ... ... уақытта ешбiр елде металл айналымы
жүйесi жоқ. Ақша белгiлерiнiң негiзгi ... ... ... заңды
төлем құралдары болып табылатын кредиттiк банкiлiк билеттер (банкноталар),
сондай-ақ, мемлекеттiк қағаз ақшалар (қазыналық билеттер) және ... ... ... ... ... ... ал қазыналық билеттер
Қаржы министрлiгiнiң қазынашылығымен немесе арнайы ... ... ... ... жабу үшiн шығарылады. Ұсақтаушы ... – заң ... ... және формасы белгiленген металл құймасы.
Ол металлдың бағасы номиналдың тек бiр бөлiгiне ғана сәйкес келедi.
Эмиссиялық жүйе - алтынға ... ... және ... ... ... және ... жiберудiң заңмен белгiленген тәртiбi.
Қолда бар ... ... ... көбейту қажет болғанда банкноталарды
эмиссиялау жүргiзiледi. Банкноталардың эмиссиялануы халық шаруашылығына:
мемлекеттiк бюджетке, мемлекеттiк қарызға, ... ... ... ... ... ... ... ретке келтiру ақша санының экономикалық дамудың
обьективтiлiк қажеттiлiктерiне ... ... ету ... әсер ету ... комплексiн бiлдiредi.
1.2. Басқа елдердің ақша жүйесінің ерекшелігі (АҚШ, Ресей)
Ресейдiң ақша жүйесi Ресей Федерациясының ... ... ... ... сейкес қызмет етедi (12 сәуiр 1995 ж.)
Ресейдiң ресми ақша бiрлiгiне - рубль жатады. Басқа ақша бiрлiктерiн
енгiзу заң ... ... ... ... мен ... және ... да құнды
металдардың қатынассы заңмен бекiтiлмеген.
Нақты ақша ... ... ... ... айналымын және алып
тастауын ұйымдастыруға Ресей банкi ие ... ... Ол елде ... ... қолдау мақсатында ақша айналымының жай-күйiне жауап
бередi.
Ресей ақша бiрлiгi – рубль заң бойынша ... ... ... ... масштабы тiркелген жоқ. Рубльдiң ресми баға
масштабын мемлекет ... ... ... ақша айналымын реттеу банк заңымен қойылған
ретте жасалатын және бекiтiлетiн ақша-несие саясатының негiзгi бағыттарына
сәйкес жүзеге асады. Ақша ... ... ... ... ... ақша айналымы аумағында тепе-теңдiктi ұстап тұруға жауапты. Кағаз
ақша-несие ... ... ... ... ... бар ... ... метал негiзiнен бағаның белгiсi алшақтағанда, Орталық
Банк осы ... ... ... ... ... ... құру қажет.
Орталық Банктiң ақша-несие саясатын экономиканы реттеу құралы ретiнде
пайдалана отырып келесi құралдарды ... ... ... мiндеттi қорларының нормалары
Ашық нарықтағы операциялар
Несие және тағы басқа ... үшән ... ... ... ... ... аумағында Ресей Өкiметi мен Банктiң
бiрiккен қызметi инфляция деңгейiн ... және ... ... ... курстi бақылауға ала отырып реттеу.
АҚШ экономикасына шетел ... ... әсер ... ал ... ... шетел экономикасына да едәуiр ықпал тигiзетiнi
белгiлi. 1973 жылы бастап АҚШ ... ... ... бастады. 1980
жылдардың бас кезiнде доллардың айырбас курсы елеулi түрде өзгерiп отырды.
1976-1980 ... ... ... ... ал 1985 ... ... доллар
көтерiле бастады.АҚШ-та бюджет жұмыспен толық қамтамасыз етудiң тапшылығына
байланысты болды.
ІІ ... ... ... ақша ... ақша ... ... 1991 жылы тамыз айында Рессей, Украин,
Белорус мемлекеттері өзара келісімдеріне байланысты (Беловежск келісімі)
Кеңес Одағы ыдырай бастады. ... ... ... ... егемендігін
жариялады. Дегенмен Рессей рублі Қазақстанда қолданыла ... ... ауыр ... 1992 жылы ... өз ... ... ... ақша белгісін шығаруы Қазақстанның экономикалық жағдайын ... ... ақша ... ... ... ... шегінен тыс көбейіп
құнсызданды. Осы себептерге байланысты ... өз ... ... ... ... ... ... мәжбүр болды.
Қазақстан жерінің тарихына көз салатын болсақ, белгілі Жібек ... ... ... бұрын, ірі орталық сауда орындары бар болғаны
белгілі. ... ақша ... ... ... ... мен ... даусыз дәлелдемелер жеткілікті. Сол ғасырлардың өзінде монета
теңгелер жасалды, алтын теңге (алтыннан жасалған), күміс ... ... ... ... балама ролін атқарған. Сауда-саттық ... ... ... ... ... білген.
Қазақстан Республикасының тәуелсiз мемлекетi ретiндегi ұлттық ақша
жүйесiнiң қалыптасуы 12 қараша 1993 ... ... ... ... ... ... ... енгiзу туралы”
Жарлығы қабылданғаннан кейiн жүзеге ... ... ақша ... ... байланысты мәселелер Ұлттық
Банк туралы және Банктер және банкiлiк ... ... ... ... ... ақша бiрлiгi теңге болып табылады. Оның iшкi құрылысы
бар, ол 100 тиыннан тұрады. Теңге Қазақстан ... ... ... ... табылады. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi шығарған
банкноталар мен монеталар бүкiл ... ... ... Тек Ұлттық Банк қана оларды жарамсыз деп таниды. Ал ақша бiрлiгiнiң
басқа ақша бiрлiгiне ауыстырылуы Қазақстан Республикасының ... Ол ... ақша ... ... және жұмыс
жасауының тәртiбiн, мерзiмдерiн, шарттарын анықтайды.[1]
Айналымдағы ақша белгiлерi - банкноталармен монеталар. Рсепубликадағы
жалғыз эмитент Ұлттық Банк. ... ... ... ... ... ... етiлуi керек. Олардың белгiлi бiр номиналдары,
нысандары, графикасы ... Оны ... Банк ҚР ... ... негiзiнде белгiлейдi. Сосын ол мәлiметтер баспасөз құралдарында
жариялануға тиiстi.
Алғашқы кезде, ұлттық ... ... ... ... ... ... ... әрекет ету мерзiмi ұзағырақ монеталар енгiзiлдi.
Монеталардың алдыңғы бетi ... ... бетi ... жаны гурт деп ... ... жасалынған. Ал банкноталардың номиналдары ретiнде
1,3,5,10,20,50,100 теңгелер болды. Кейiнiрек ... ... ... ... ... ... Соңғы уақытта
1,3,5,10,20,50 теңгелер металл монеталар түрiнде шығарылып жатыр , ... ... ... ... ету мерзiмi қағаз ақшаларға қарағанда
ұзағырақ - 50 жыл. ... ... ... ... ... – 1 ... ... жиiрек дайындауға қаражат көп кетедi, сондықтан ... ... ... ... ... белгiлi бiр атаула мерекелерге байланысты
қымбат металлдардан ескерткiш монеталар шығарылады. Бiрақ, олар айналымда
жүрмейдi, себебi ... ... ... ... ... ... ... әлдеқайда көп, Олар тек сувенир ретiнде қолданылады
.
Қазақстан Республикасынң ақша жүйесiне келесiдей белгiлер тән:
1. ... ақша ... ақша ... ... ... ... ... эмитент ҚР Ұлттық Банкi;
3. Эмиссиялық орталық банк болғандықтан қағаз ақшалардың ... ... ... ... ақшалар қымбат бағалы металлдарға айырбасталмайды, олар жәй
ғана қағаз. Тек ... ... ... ... ... Қазақстандық теңгеде баға масштабы жоқ;
6. Қазақстандық теңге республика территориясында жалғыз төлем құралы
болып табылады.[2]
7. Өзiнiң режимi бойынша ұлттық ... ... ... ... ... жатады,
8. Мемлекет территориясында iшкi және сыртқы ... ... ... ... мәмiлелер жасауда белгiлi бiр
шектеулер бар;
9. Валютаның ресми курсы ... ... ... ... ... ... ... анықталады. Ұлттық Банк анықтаған
курс кедендiк төлемдерде және сыртқыэкономикалық операцияларда,
сондай-ақ, шетел ... ... ... ... ... ... Ақша ... тәртiбi мемлекетпен қатаң реттелiп отырады,
әсiресе қолда бар ақшамен есеп айырысуда.
2.1. ҚР ақша ... ... ... жж. ... экономикалық дағдарыстың нәтижесiнде алтын
монометаллизмнiң барлық формалары ... ... ... ... жүйесi бекiтiлдi. Банкнотаның алтынмен ... және оны ... ... капиталистiк елдердiң барлығында
тоқтатылды. ... 1972 ж. ... ... банктерi үшiн АҚШ долларын
алтынға айырбастау да тоқтатылды. Ақша эмиссиясын қамтамасыз етуiнiң негiзi
мемлекеттiң ... ... ... ... ... ... ақшалар жүйесi, ақша
бiрлiгi ... ... ... қарай айырбасталды. Несиелiк
ақшалардың ... құны оның ... ... бiршама асып тұрады.
Эмиссиялық жүйенi реттеу ашық нарықтағы операциялар, мiндеттi резервтер
нормасы, ... ... ... басқа да әдiстерi арқылы, қаржы
және валюта саясатының көмегiмен жүзеге асырылады.
Айырбасталмайтын несиелiк ... өту ақша ... ... яғни ақша айналымының объективтiк қажеттiлiгiнен ... ақша ... ... ... ... әкелiп соқты.
Нарқы жағдайында шаруашылық айналымында ақша қолданылды және әрi қарай
қолданылады. Жаңа ақша несиелiк ... ... ... банктерден
шығарылып, айналымға түседi. Сондықтан да, ақша эмиссиясының несиелiк
мiнездемесi негiзгi принциптерiнiң бiрi ... ... ... ... ақша массасын көбейтуге әкелiп соқтыратын жалпы айналымға ... ... ... – бұл ... ... ... бағалы
қағаздардың шығарылуы.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi елдiң эмиссиялық орталығы. Оның
басты мақсаты пайды табу емес, ақша-несие саясатын жүзеге асыру және ... ... ... ... табылады. Ұлттық банк мемлекет берген
эмиссиялық құқығы негiзiнде экономиканы жалпы ... ... ... ... саясатын жүргiзедi.
Ұлттық Банк "Қазақстан Республикасының Ұлттық банкi ... ... ... ... ... банкноталар мен ... ... ... эмитент болып табылады", яғни Ұлттық Банк – заңды
төлем құралын, яғни банкноталарды шығаруға эмиссиондық құқы бар ... ... ... банк банкноталар мен монеталардың қажеттi
мөлшерiн анықтайды, олардың жасалуын қамтамасыз етедi, ... жою ... ... ... ... орнатады.
Қазақстан Республикасында ақша банкноталарын өндiру және коммерциялық
банктерге инкассациялауға лицензия беру бойынша өз ... ... ... ақшаның жағдайы 1996 ... ... ... ... ... ... банктер корреспонденттiк шоттағы
қаражаттырының қалдығы шегiнде қолма-қол ақша ... ... ... сонымен
қатар, операциялық кассадағы қолма-қол ақша қалдығына шек қойылмайды.
Қазақстандағы теңгенiң көп мөлшерде ... ... бiрi – ... арасындағы дәстүрлi нақты ... ... ... ... есеп ... ... бұны әрине,
жағымсыз құбылыс деп есептеуге болады.
Бiрақ 1995 жылы жағдай ... ... бұл ... түсiмдердiң
кассалық шығындардан көбеюi нәтижесiнде қолма-қол ақшаларды эмиссиялаудың
үлес салмағы банк кассасында ... ... ... ... ... қарыздық операциялардың
процесiнде iске асады. Банкiдегi депозиттер сомасы несие ... құру ... ... ... Банк ... чек ... немесе қарыз беру
арқылы жұмылдырған кезде несие ақшалар құрылады. Бұл ... ... 100 ақша ... ... үшiн ... ... 15 ... құрайды, қалған 85 ақша бiрлiгi банкi арқылы қарызға берiлуi
мүмкiн. ... ... ақша ... ... ақша ... болады. Бұл
– сомасы 85 ақша бiрлiгi болатын жаңа ақшаның құрылуын бiлдiрiредi. Осы
жолмен ... ... өз ... өздерi ақша эмиссиясының себебi бола
алатын ... ... ... ... ... Яғни ... ... орын алады.
Депозиттiк банктердiң эмиссиясын реттеу Ұлттық банкiнiң ақша базасы
сияқты, ақша ... және ақша ... ... ... ... базасы – бұл Ұлттық банк шығаратын ақшалары. Оған айналымдағы
қолма-қол ақшалар, мiндеттi және артық ... ... ... ... ... нормативтерге сәйкес Ұлттық банкiдегi арнайы ... ... ... ... мiндеттi ббанк депозиттерiнiң бөлiгi
(бұл Ұлттық банкiнiң келiсiмi бойынша тек қана қаржылық тұрақты ... ... ... әдiсi деп ... ... ... банктердiң Ұлттық банкiндегi корреспонденттiк
шоттардағы қалған қалдықтары. Айналымдағы қол-қол ... ... ... ... қаражаттарының болуына байланысты
болғандықтан, Ұлттық банк ақша базасының мөлшерiн екiншi ... ... ... ... ... ... яғни ... өнiмдiлiгiн реттеу арқылы реттейдi.
Ол ақша-несие саясатының құралдарын пайдаланумен iске ... ... ақша ... ... шегiн көрсететiн және ақша массасының,
ақша базасына қатынасы арқылы есептелiнетiн ақша ... әсер ... ... ... ... ... ... байлынысты,
өйткенi мiндеттi резервтер банктер мен несие ресурстарының көзi болып
пайдаланбайды, сонымен қатар, ... ... ... үлес ... ... – айналымдағы қолма-қол ақшалардың банктерден тыс ... ... ... Ақша ... ... ... айналу жылдамдығына әсер етедi,
мультипликацияның коэффициенттiк жылдамдығы ... ақша ... ... ... банк ... ... ... оның мөлшерi инфляция деңгейiне әсер етедi және ... ... үшiн ... мәнi бар. ... ақшалардың айналыс
жылдамдығының азаюы ұзақ ... ... және ұзақ ... несие салымдарының өсуiн көрсетедi, бұл тек қана, жалпы
экономиканың ... және ... ... ... сенiм болғанда ғана
мүмкiн. Керiсiнше, ақша айналысының жоғары жылдамдығы ұлттық валютаға деген
сенiмнiң көрсеткiшi болып, ақша ... ... ақша ... ұзақ ... жинақтардың төменгi үлес салмағымен, шаруашылық
субъектерiнiң ұлттық валютасын сенiмдi активтерге аударуменен бiрге жүредi.
1991 жылы ... ... ... ... Қазақстан ТМД-ның басқа
мемлекеттерiмен бiрге "рубль аумағында" қала бердi. 1992 ж. айналысқа ... 1000 ... ... ... ... эмитентi ретiнде жұмысын
тоқтатқан КСРО Мемлекеттiк банкi атап ... 1992 ж. ... ... рет ... 5000 ... ... 10 000 және 50 000 ... ж. 12 қарашада Қазақстан Республикасының Президентi Н.Ә.Назарбаев
"Қазақстан Республикасына Ұлттық валютаны енгiзу туралы" ... қол ... ... 15 қарашада сағат 8-ден бастап ұлттық валюта тенге енгiзiлдi.
Теңгенi айналысқа енгiзгеннен кейiн пайыздық саясатың негiзгi мақсаты –
теңгенi несиеге ... ... ... ал оның ... ақша массасының
өсiм қарқынын азайтатын, сейкесiнше инфляцияны төмендетудi қамтамасыз
ететiн ... ... ... ... ... ... ... пайыздар үшiн төлемдер шығындарды құрайтындардың бiрi. Яғни жаңа
пайыздық болашақта емес, қысқа уақыт аралығында ... ... ... ... бөлiгi ретiндегi ақша жүйесi қоғамдық
ұдайы өндiрiс процесiндегi сәйкессiздiктерге жауап қайырады. Кез келген
сәйкессiздiктер ақша ... ... ... ... ... ... ... әкеп тiрейдi. Инфляцияның пайда болуының
ақша эмиссиясына да байланысты. Жаңа ақшаны ... тыс баса ... әкеп ... – қоғамдық ұдайы ... ... ... ... өсуi ... анықталады. Ұзақ мерзiмдi болашақта, сондай-
ақ ақша массасының өсуi iрi масштабқа жеткенде, инфляцияның ... ... ... ... ... ... халық шаруашылығындағы инфляцияның барлығын көптеген жылдар бойы
мойындамай келген. Инфлция бұл тек ... тән, ал ... ... ... тұсында, ол болуға тиiс емес деген фактiлер
оған себеп болды. Шындығында да, директивтi түрде баға ... ... ... қажеттiлiгiндегi тұтыну заттарының бағаларын тұрақты
деңгейде ... ... ... ... Бiрақ тұтыну бағаларының деңгейi
бiр өзi ғана инфляцияны өлшейтiн ... ... ... ... ... ... дайындауға кететiн шығындардың өсуiмен
байланысты өсiп отырды. Экономиканың әр түрлi секторларындағы табыстарды
мемлекет ... ... бөлу ... ... тауарлар шеңберiне бөлшек
сауда бағасы тұрақты болып отырды. Сонымен қатар тауарлардың тапшылығына
байланысты арзан ... ... орын ... ... ... ... болмағанына қарамай, төменгi бағалары сақталып қалды. Мұның барлығы
жабық инфляцияның болғандығы туралы айтуға мүмкiндiк ... ... және ... да ТМД елдерiндегi қазiргi инфляцияның
себептерiне; 30 жылдардан басталған өндiрiс құралдары мен ... ... ... аяқ асты орын алған ... ... ... ... Қазақстандағы өнеркәсiптердiң өндiру салалары мен
ауыл шаруашылығының дамуына салынған ... ... ... ... қателiктер және бағаның өзiндiк құннан өте көп ... және ... ... ... өте көп ... ... болуы. Бағаны
ырықтандырмайынша нарықтық қатынастарға өту мүмкiн еместiгiнiң салдарынан,
бағаның бiрден өсуiне, инфляцияға жол берiлдi.
Айналыстағы ақша ... өсу ... ... ... өсуiн
ынталандырады. Осылайша, 1993 жылы ақша массасы 6,3 есе, ал баға 21,7 ... жылы ақша ... мен ... өсу қарқыны соған сәйкес 845 % және
125 %; 1995 жылы – 216 % және 160 % ... 1996 жылы ақша ... ... ... ... төмендеуiне жол бердi.
Қазақстан тәжiрибесi инфляциямен күресу тек қана фискалды-ақша саясаты
жүзеге асырылатынын күәландырады. Бiрақ ... ... ... ... жоғары инфляция жағдайында өмiр сүре бiлу тәжiрибесi бар.
Бұл облыстағы көптеген экономистердiң зерттеулерi, қай елде ... 30-40 % дан ... ... ... ... ... ... мүмкiн еместiгiн көрсетедi.
2.2. Нарықтық экономикада ақша жүйесінің нақты және нақты ақшасыз эмиссиясы
Эмиссияның екi түрi бар: нақты және нақты ақшасыз ... ... ... ... ... бөлiнедi: нақты
ақшасыз эмиссия коммерциялық банктер жүйесiмен шығарылады, ал нақты эмиссия
... ... ... сондағы бiрiншi шығарылатыны ... ... ... ақша ... ... алдында, олар ... ... ... ... ... ... керек.
Нақты ақшасыз эмиссияның негiзгi мақсаты – кәсiпорындардың қолда бар
ақша айналымының ... ... ... ... бұл ... ... ... беру арқылы қанағаттандырады.
Бiрақ несиенi банктер өзiнiң шектеулi ресурстарына қарап бередi, ... ... ... ... ... мен ... қарай
берiледi. Осы ресурстардың көмегiмен шаруашылықта айналым қаражатының жай
қажетiлiгiн қанағаттандыруға ... ... ... қажетiлiгiн емес. Соның
арасынша, өндiрiстiң өсуi немесе тауар бағасының өсуi шаруашылықтың және
халықтың ақшаға ... ... ... ... туып ... ... ... қанағаттандыратын нақты ақшасыз эмиссияның механизмi
әрқашанда болу керек. Нарықтық экономика жағдайындағы елдерде ... ... осы ... жұмысы мүмкiн емес болады.
Нақты эмиссия – айналысқа ... мен ... ... ... ... эмиссия орталықсыздандырылған. Коммерциялық
банктердiң қолма-қол ақша қажеттiлiктерi осы ... ... ... және жеке ... ... ... Ол үнемi өзгерiсте
болады. Сондықтан да қажеттiлiктерi қанағаттандыру үшiн, бұл ақшаларды
үнемi Басты ... ... ... емес және көп ... апарады.
Нақты эмиссияны Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi реттейдi және
региондық есеп-кассалық ... ... ... Олар ... ... ... ... Нақты эмиссия үшiн есеп-кассалық
орталықтарында резервтiк фондтар мен айналым кассалары ашылады. Резервтiк
фондтарда ... ... ақша ... қоры ... Осы регионның
шаруашылықта қажеттiлiктердiң көбеюiне байланысты осы ақшалар айналымға
бөлiнедi. Осы ақша ...... ақша деп ... ... ... ... ... Есеп-кассалық аппараттар коммерциялық
банктерге айналымға ақшаны ешбiр ақысыз бос ... ... ... ... ... Банктiң қалалық, региондық, мемлекеттiк
басқарулардың қарамағында болады.
ҚОРЫТЫНДЫ.
Ақша - ол ... ... ... ... ... ... тауарлардың бағасы анықталатын универсалды тауар болып табылады.
Қазақстан Республикасының ақша бiрлiгi теңге бүгiнгi таңда тұрақтанып
келе жатыр. Ол ең алдымен ... ... ... оның ... байланысты. Мемлекеттiң ақша – кредит саясатын ... ... Банк өз ... ... ... ... қолдана отырып, мүмкiн
деген шараларды жүзеге асыруда. Орталық ... ... ... ... ... ... асыруы барысында қолданатын
тәсiлдерi мен құралдары ретiнде :
1. Ұлттық ... ... ... ... ... ... Банкте сақталынатын мiндеттi ... ... ... ашық ... ... қайта қаржыландыру ставкiсiн;
5. валюталық реттеудi атауға болады.
Ұлттық Банк қазiргi уақытта қайта қаржыландыру ставкiсiн 8,5 процент
ретiнде белгiлеген. Қайта ... ... – ол ... ... ... ... кредит берген кезде белгiлеген ставкiсi болып
табылады. Екiншi ... ... одан ... ставкiмен өздерiнiң
клиенттерiне кредит бере алмайды. Ол ТМД елдерi бойынша ең ... ... ... Бұдан бiз бiздiң банкiлiк жүйемiздiң ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банктiң
қызметiнiң тиiмдi бола бастағанын көремiз.
Ұлттық Банк ақша кредит саясатына сәйкес, ұлттық валютаның iшкi және
сыртқы тұрақтылығын қамтамасыз етуi ... ... ... ол ... осы ... ... ... мақсатты жүзеге асыру негiзiнде атқарады.
Әрине, Ұлттық банк екiншi деңгейдегi банктердiң iшкi қызметiне тiкелей
араласа ... Ол ... атап ... ... ... жанама түрде
әсер етедi (қайта қаржыландыру ставкiсiн ... ... ... ... ... ... мөлшерiн белгiлеу, т.б.).
Бiрыңғай ақша – кредит саясатының келесi ... ... ... ... ... Банк оны ҚР Президентiне бекiтуге ұсынады.
Қолданылған әдебиеттер.
Нормативтiк актiлер:
1. ... ... ... ... 30 ... ... 1998 жылы 17 қазанда енгiзiлген өзгерiстермен толықтырулар.
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексi, Жалпы бөлiмi , 1994 жыл.
3. Қазақстан ... ... ... ... бөлiмi, 1999 жыл.
4. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi туралы 30 ... 1995 ... ... Заңы.
5. Қазақстан Республикасының Банктерi және банкiлiк қызмет туралы 31 тамыз
1995 жылғы Қазақстан Республикасының Заңы.
6. Қазақстан Республикасының ... және ақша ... ... ... 1998 ... ҚР Заңы.
7. Қазақстан Республикасындағы вексельдiк айналым туралы 28 ... ... ... Республикасының Заңы.
8. Бағалы қағаздар рыногы туралы Қазақстан ... 5 ... ... ... ... ... төлемдер мен ақша аударымдарын ... ... ... ... тәртiбi туралы Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкiсiнiң 21 ... 2000 ... ... Ереже.
10. Ақша аударудағы банкаралық жүйедегi ақша аудару ... 21 ... жылы ... Республикасының Ұлттық Банкiсiнiң ... ... ... ... ... ... ... туралы Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкiсiнiң 5 ... ... ... ... ... төлем карточкаларын шығару және пайдалану
тәртiбi туралы Ереже. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкiсiнiң ... 1996 ... ... ... ... ... М.М. ... Банковского права. Учение о ценных бумагах. Москва,
БЕК. 1994 .
2. Вортанов М., ... Л. ... ... ... ... ... 1997 .
3. ... Е.Ф. Деньги, кредит, банки. Москва, Юнити. 2000
4. Ефимова Л.Г. Банковское право. М.,БЕК.,1994.
5. Красавина Л.Н. Международные валютно-кредитные и ... ... ... и ... 2000 ж.
6. Найманбаев С.М. Қазақстан ... ... ... Алматы,
Демеу, 1998 ж.
7. Сейткасимов Г.С. Деньги, кредит, банки. Алматы, Экономика, 1996.
8. Сенчагов В.К. Финансы, ... ... и ... ... ... С.В. Хозяйственное право. Москва, ЛенПУ, 1993.
10. Худяков А.И. Финансовое ... РК. ... ТОО ... ... ... А.И. Основы финансового права. Алматы., Қаржы қаражат, 1995 .
-----------------------
[1] Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi туралы 30 наурыз 1995 жылға
Заңы.
[2] Қазақстан ... ... ... ... ... 1994 ... ... А.И. Финансовое право РК. Общая часть. Алматы, 2001 , ТОО
Баспа. 165-166 беттер.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша жүйесі және оның негізгі элементтері жайлы30 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
1922-1924 жж. ақша реформасын жүргізудін, себептері және оның мазмұны6 бет
«Қоғамдық ұдайы өндірістегі ақшаның мәні, функциялары және рөлі»6 бет
Ағымдағы операциялар шоты15 бет
Ақша - несие саясатының ресурстары30 бет
Ақша айналымы21 бет
Ақша айналысы және оның дамуы31 бет
Ақша айналысы заңы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь