Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру туралы

Кіріспе
ЖҰМЫСТЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ
Абай (Ибраһим) Құнанбаевтың музыкалық мұраларының ғылыми.педагогикалық негіздері
Абай Құнанбаев мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру бойынша эксперимент жұмыстары
ДИССЕРТАЦИЯНЫҢ НЕГІЗГІ МАЗМҰНЫ
ҚОРЫТЫНДЫ
Диссертация мазмұны мынадай басылымдарда жарияланды
Зерттеудің көкейкестілігі: Ұлттық тәрбиені жолға қоюда басты құрал ретінде пайдаланатын ауқымды материалдарды біз өткен дәуірден келіп жеткен ғұлама-ғалымдардың еңбектерінен іздеп тауып, қазіргі заман талаптарына сай пайдалану жолдарын қарастыруымыз – бүгінгі күн талабы. Осыған орай, қазіргі кезде ұстанып жүрген «Жоғары мектеп тұжырымдамасында»: «Әлемдік өркениет құндылықтарын қайта бағалау, сол негізде адамдарда мәдениетті тәрбиелеудің қажеттілігі кең ауқымды ойлайтын әлеуметтік прогреске араласатын, өзін өзгерте отырып ықпал ете алатын ұстаздар тәрбиелеу» – делінген. Жас мамандарды оқыту мен тәрбиелеу мәселесіне ерекше мән беру туралы айта келіп Н.Назарбаев: «Жастар тәрбиесі басты мақсат екенін көрсетіп, алдағы отыз жыл ішінде мемлекетіміздің қандай бағытта даму керек екендігін белгілеп берді. Осы міндетті болашаққа іске асырушылар – жастарымыз» – деген еді. Бұдан басқа кейінгі кезде ұлттық құндылықтарды өмірге алып келу және оны халыққа тарату мақсатында қабылданған «Ұлттық мәдениет» туралы заңда: «Қазақстан Республикасы халықтарының мәдениетін өркендетуге, сақтауға, дамытуға және таратуға бағытталған шараларды қабылдау керек» – делінген.
Осындай кесек құнды материалдардың бірі Абай (Ибраһим) Құананбаевтың музыкалық мұрасы екені үнемі айтылып келеді. Бұл ретте Абай мұрасының тарихи орнын дәріптеуде зерттеуші ғалымдардан алдымен Х.Досмухамедов, Ә.Бөкейханов, А.Байтұрсынов, М.Жұмабаев, Ж.Аймаутов, Ш.Құдайбердиев, С.Сейфуллин сынды халқымыздың біртуар азаматтарын айтуға болады. Әрине, Абайтанудың қайнар бұлағының көзін ашқан, оның қазақ халқы үшін маңызын дәріптеп, әлем әдебиетінен алатын орнын көрсетудегі М.О.Әуезовтың орны бөлек. Философия саласынан ақын мұрасының қоғамдық жеке тұлға үшін өмірлік мән мағынасына үңілген ғалымдар А.Машани, Ғ.Есім, М.Орынбеков, Б.Р.Қазыханова, Т.Қ.Айтқазин, Қ.Бейсенбиев, Т.Тәжібаев, әдебиеттанушы, тілтанушы-педагогтар Қ.Мұхаметханов, Х.Сүйіншәлиев, С.Мұқанов, Қ.Жұмалиев, М.Сильченко, Б.Кенжебаев, А.Нұрқатов, З.Ахметов, Р.Сыздықов, Т.Әлімқұлов, Ә.Жиреншин, М.Бөжеев, т.б. және басқа саладағы ізденушілердің сіңірген еңбегі зор. Өйткені олардың зерттеу жұмыстарының нәтижелері ақын шығармаларын тәлім-тәрбие жұмыстарында пайдалануға іргетас бола алды.
Абай мұрасында педагогикалық ойлардың бар екенін алғашқылардан болып дәріптеген Ш.Әлжанов болды. Одан соң ақын шығармашылығын педагогикалық тұрғыда зерттеп келе жатқан белгілі педагог ғалымдар Қ.Б.Жарықбаев, С.Қалиев, А.Қ.Көбесов ондағы тәлім-тәрбиелік ойлар ауқымын нақтылап, тәрбиенің әр саласына, соның ішінде этнопедагогикамен байланысын ашып көрсетуге ұмтылды.
1 Эстетикалық тәрбие курсы //Қазақстан мектебі. – Алматы, №11-12, 2005. – Б. 30-32.
2 Эстетикалық тәрбие курсы //Тәрбие құралы. – Алматы, №5, 2005. – Б. 6-8.
3 Майдангер – композиторлар /Қазіргі тарихи зерттеулер: жаңа мүмкіндіктер бастауы. Халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. – Ақтөбе, 28-29 сәуір 2005. – Б. 245-248.
4 Абайдың музыкалық мұрасы /Абай әлемі: рухани мұра мәселелері және қазіргі кезең. Республикалық ғылыми-практикалық конференция материалдары. – Ақтөбе, 26-27 мамыр 2005. – Б. 279-283.
5 Музыкалық педагогикадағы тіл мәдениеті /Интелектілік меншік: теория және практика мәселелері. Халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. – Ақтөбе, 2005. – Б. 265-270.
6 Абайдың ән-күй туралы эстетикалық көзқарасы /Инновациялық педагогикалық технологиялар: қолдану және дамыту перспективалары. Халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. – Ақтөбе, 14 қазан 2005. – Б. 131-136.
7 Студенттерге Абай әндері арқылы эстетикалық тәрбие беру мәселелері /ХХІ ғасырдағы қазақ мектебі: даму болашағы. Республикалық ғылыми-практикалық конференция материалдары. – Алматы, 28-29 наурыз 2006. – Б. 115-123.
8 Абайдың музыкалық мұралары арқылы эстетикалық тәрбие беру //Білім берудегі менеджмент. – Алматы, №4, 2006. – Б. 103-109.
9 Абайдың музыкалық мұралары арқылы эстетикалық тәрбие беру //Бастауыш мектеп. – Алматы, №10, 2006. – Б. 20-22.
10 Жоғарғы оқу орындарында сабақтан тыс эстетикалық тәрбие беру жұмыстары /Әдістемелік құрал. – Ақтөбе, 2006. – 80 б.
11 Абай Құнанбаевтың музыкалық эстетикалық мұралары арқылы оқушыларға эстетикалық тәрбие беру //Арнайы курс бағдарламасы. – Алматы, 2006. – 33 б.
        
        ӘОК 37.036:378.02:78.03                                            ...   ...   ... ... ... мұралары арқылы
студенттерге эстетикалық тәрбие беру
13.00.01 – Жалпы педагогика, педагогика және ... ... ... ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін
алу үшін дайындалған диссертацияның
АВТОРЕФЕРАТЫ
Қазақстан Республикасы
Атырау, 2007
Жұмыс Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институтында орындалған
Ғылыми жетекшісі: педагогика ... ... ... ... ... ... ғылымдарының докторы,
профессор Ұзақбаева С.А.
педагогика ғылымдарының кандидаты,
доцент Мұхамбетова ... ... ... ... ... ұлттық
университеті
Қорғау 2007 жылы «___» ____________ сағат _____ Х.Досмұхамедов атындағы
Атырау мемлекеттік университетінде педагогика ғылымдарының кандидаты ... беру ... ОК 14.61.02 ... ... ... ... 060011, ... қаласы, Студенттер даңғылы, 212
Диссертациямен Х.Досмұхамедов атындағы ... ... ... ... болады.
Автореферат 2007 жылы «___» __________ таратылды.
Диссертациялық кеңестің
Ғалым ... ... ... ... ... Ұлттық тәрбиені жолға қоюда басты ... ... ... ... біз ... ... келіп жеткен
ғұлама-ғалымдардың еңбектерінен іздеп тауып, қазіргі заман талаптарына сай
пайдалану жолдарын қарастыруымыз – бүгінгі күн ... ... ... қазіргі
кезде ұстанып жүрген «Жоғары мектеп ... ... ... ... бағалау, сол негізде адамдарда мәдениетті тәрбиелеудің
қажеттілігі кең ауқымды ойлайтын әлеуметтік прогреске ... ... ... ... ете алатын ұстаздар тәрбиелеу» – ... ... ... мен ... ... ерекше мән беру туралы айта келіп
Н.Назарбаев: «Жастар тәрбиесі басты мақсат екенін көрсетіп, алдағы отыз ... ... ... ... даму ... ... ... берді.
Осы міндетті болашаққа іске асырушылар – жастарымыз» – ... еді. ... ... кезде ұлттық құндылықтарды өмірге алып келу және оны халыққа
тарату мақсатында қабылданған «Ұлттық мәдениет» туралы заңда: ... ... ... ... ... ... ... бағытталған шараларды қабылдау керек» – делінген.
Осындай кесек құнды материалдардың бірі Абай (Ибраһим) ... ... ... ... ... ... Бұл ... Абай мұрасының
тарихи орнын дәріптеуде зерттеуші ғалымдардан алдымен Х.Досмухамедов,
Ә.Бөкейханов, ... ... ... Ш.Құдайбердиев,
С.Сейфуллин сынды халқымыздың біртуар азаматтарын ... ... ... ... ... ... ... оның қазақ халқы үшін маңызын
дәріптеп, әлем әдебиетінен ... ... ... ... ... Философия саласынан ақын мұрасының қоғамдық жеке тұлға үшін өмірлік
мән ... ... ... ... ... М.Орынбеков,
Б.Р.Қазыханова, Т.Қ.Айтқазин, Қ.Бейсенбиев, Т.Тәжібаев, ... ... ... С.Мұқанов, Қ.Жұмалиев,
М.Сильченко, Б.Кенжебаев, А.Нұрқатов, З.Ахметов, Р.Сыздықов, Т.Әлімқұлов,
Ә.Жиреншин, ... т.б. және ... ... ... ... зор. Өйткені олардың ... ... ... ... ... ... пайдалануға іргетас бола алды.
Абай мұрасында педагогикалық ойлардың бар екенін алғашқылардан болып
дәріптеген Ш.Әлжанов болды. Одан соң ақын ... ... ... келе ... ... ... ғалымдар Қ.Б.Жарықбаев,
С.Қалиев, А.Қ.Көбесов ондағы тәлім-тәрбиелік ойлар ауқымын ... әр ... ... ... этнопедагогикамен байланысын ашып
көрсетуге ұмтылды.
Эстетикалық ... беру ... ... ... ... М.М.Нагимова, Қ.Б.Сейталиев, ... ... ақын ... ... ... ... мәселелеріне А.Көбесов, І.Р.Халитова,
К.Шәймерденова, Г.І.Төретаева, К.Құнантаева, Ұ.Қансеитова, Қ.Ақбергенов
және т.б. іргелі еңбектері мен жекелеген мақалаларын айтуға болады.
Ақын ... ... ... ... беру ... ... әдебиеттанушы ғалымдар Қ.Жұмалиев, Х.Сүйіншәлиев, А.Нұрқатов,
Қ.Мұхаметханов, Т.Әлімқұлов, Қ.Ақбергенов, С.Таңқаев және т.б. ... ақын ... ... ... ... ғалымдардың еңбегі аса маңызды екенінде дау жоқ. ... ... ән ... эстетикалық тәрбие мақсатында эстетика санаттарымен
қабыстыра отырып, ақынның музыкалық ... ... ... ... ретінде әлі көтерілмеген екен. Әрине, осыған орай ... мен ... ... кейбір еңбектерді айтуға болады.
Тарихи деректерге сүйенсек, Абай ... ең ... ... ... одан соң оларды жинаған А.В.Затаевич болды. Қазіргі кезде
ақынның өзі шығарған 20 әні, 2 күй, ақын ... ... ... - ... ... ... әр ... жанрдағы музыкалық шығармалар 15-ке
жеткен, бұл әлі ... ... ... өзі ... ақынның музыкалық
шығармашылығын эстетикалық тәрбие мақсатында пайдалануға мүмкіндік береді.
Абайтанушылардың осы уақытқа дейін оның ән ... ... ... ... ... ... көзқарасын музыкатану ілімі тұрғысынан
және философия ... ... ... ... зерттелмей келе
жатқаны белгілі. Рас бұл ретте ... ... ... ... ... байланысты кандидаттық диссертацияны айтуға болады. Бірақ,
онда ... ... ... және ... тұрғыда ақынның ән
өнерінің эстетикалық тәрбиелік ықпалы тұрғысынан ... ... ... «...абайтану ғылымын зерттеушілер әлі күнге Абайдың осы
өлеңдеріне арнайы тоқталып тұжырымды пікір айтқан жоқ. Рас ... ... ұлы ... ... ән ... ... ... жол-
жөнекей сөз болғанымен, олар осындай үлкен тақырыпты егжей-тегжейлі ... ... ... ... ән жайында айтқандары арнайы зерттеуді
қажет ететін принципті ... ... ... еді. ... Қ.Исабаев және
басқалар ақын әндерінің Ресей, ... ... ... ... ... Өзбекстан т.б. елдерге таралуын зерттеген.
Музыкатанушы В.П.Дернованың «Ән – ... ... ұлы ... ... ... ... ... өзі тегін емес екеніне
ақын әндерінің эстетикалық сипатын қарастыра келе көз жеткіздік. ... ... ... ықпал ететін және одан қалған әсердің көпке, тіпті
кейде өмір бойы сақталатынын ескерсек, ... мәні ... ... орай ... ән ... ... талаптарын жалпы музыкаға да қатысты
деуге болады. Өйткені теле, радио арналарда қазіргі ән, ... ... айта ... ... ... ... ... қайталауларының
орынсыз екені айтылып келеді, мысалы, бір әнде бір “ойлай берме” деген сөз
5 минутта 17 рет, тағы бір әнде ... бір ... 3 ... 15 ... ... де естіп, көріп жүрміз. Бұл шетелдік бір ... ... ... ... ... Оның айтуы бойынша осындай көп рет
қайталау арқылы сол әуенді адамның ... ... ... ... ... екен. Әрине, көп рет қайталау – педагогикада, психологияда оқыту
мен үйретудің ... оқу мен ... ... тәсілдерінің бірі.
Психологияда бұндай қайталаулар емдеу кезінде ... ... ... байланысты адам санасына бір ... ... ... не ... назарын басқа нәрсеге аудару мақсатында, релаксация,
медитация және басқа да ... ... ... адам бір ... ... бас миының ойлауын тежеу не тоқтату арқылы санасын ... ... Ал ... ... ... не ... танып-білу мақсатында
музыка тыңдау кезінде, мұндай орынсыз қайталанулар ... ... ... ... деп те атайды.
Эстетикалық тәрбиенің басты мәселесі жастарды сырттан, шетелдерден
келген сұрықсыз ... ... ... ... ... (егер ол
музыкаға ұқсаса), эстетиканың ұсқынсыз, сайқымазақ санаттарына ... ... ... ... қашыру, өлтірудің неше түрлі әдістерін
насихаттайтын кино, еркек пен әйел ... ... ... ... оның ең бір ... ... ... қарым-қатынастың хайуандық
ұсқынсыз түрлері, ... мен ... ... ... әдеп ... ... ... т.б. жастардың эстетикалық талғамдарының
қалыптасуына ... ... ... ... сұрықсыз, ұсқынсыз, сиықсыз
нәрселерді көркемдік санатына жатқызуға дайын. ... мен ... әдеп пен ... ... ... қарым-қатынастарды
кейбір жастар “ескілік белгілері”, ... ... ... ... деп кіналауға дейін барады. Осы және ... да ... ... ... ... санасына эстетика мен әдеп
қағидаларына негізделген, адамдар ... ... ... ... эстетикалық тәрбиенің тиімді ұйымдастырылуына байланысты.
Міне, осылар және басқа да, Абай ... ... ... ... ... ... қолдануға байланысты материалдарды
зерттей келе мынадай қайшылықтар белгілі болды: ақын ... ... ... ... ... мен ... ғылыми-педагогикалық
негізделмеуі арасында; оның шығармаларында музыкатану пікірлерінің болуы
мен ... ... ... ... ... беру ... арасында. Педагогикалық үрдісте Абайдың ... ... ... ... ... ... ... және
әдістемелік жолдарын қарастыру басты мәселе ретінде танылып, ... ... ... ... Құнанбаевтың музыкалық мұралары
арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру» деп анықтауға мүмкіндік берді.
Зерттеу мақсаты: Абай (Ибраһим) Құнанбаевтың ... ... ... ... ... ... ... мазмұнын
анықтап, оны жүзеге ... ... ... ... ету.
Зерттеу нысаны: жоғары оқу орындарындағы ... ... ... ... Абай ... ... ... эстетикалық тәрбие беру идеялары.
Зерттеудің ғылыми болжамы: егер Абай (Ибраһим) Құнанбаевтың музыкалық-
педагогикалық ... ... ... және ... тыс ... ... тәрбие берудің ғылыми-педагогикалық ... ақын ... ... ... тәрбие берудің мазмұны
айқындалып, әдістемесі жасалса, ақын ... ... ... ... және ... ... ... бағытталса,
онда бұл студенттердің эстетикалық сана, эстетикалық сезімі, эстетикалық
іс-әрекетіне ұрымтал ықпал етеді.
Зерттеудің ... ... ... Абай ... ... тәрбие берудің құрылымдық моделі, оны жүзеге асыру жүйесі,
олардың іс-әрекеті, ... мен ... ... мен ... ... және тың мазмұнды дәрістер мен сабақтан тыс жұмыстар арқылы
заман талабына сай тәрбие беруге мүмкіндік туғызады.
Зерттеу ... ... және ... тыс ... ... Абай (Ибраһим)
Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы ... ... ... ... ... ақын ... музыкалық-педагогикалық ойларға сипаттама беру
арқылы эстетикалық тәрбиедегі маңызын айқындау;
- студентерге ақынның музыкалық-педагогикалық мұралары ... ... ... ... ... ... ... жүйесін белгілеу;
- студенттерге эстетикалық тәрбие беруді ақынның музыкалық-
педагогикалық мұралары арқылы ... ... ... ... ... ... ... және ғылыми-
әдістемелік нұсқаулар мен ұсыныстар беру.
Зерттеудің әдіснамалық және теориялық ... ... және ... саласына, эстетика туралы ілімге және тәрбиелеу
теориясына негізделеді. Педагогикалық, психологиялық, жалпы адамзаттық ... ... ақын ... сипаты; білім және тәрбие туралы
мемлекеттік саясат пен жалпы адамзаттық тұжырымдар; олар музыканы қоғамдық-
табиғи ... ... ... және ... оның ... мүмкіндіктерін белсенді пайдалануға жол ... ... ... ... ... тәрбиеге ықпалы тұрғысынан талдау
оның адамдардың сана, сезіміне, және ... ... ... шарт ... көздері: педагог, психолог, философ ғалымдардың ақын
шығармаларына арналған ... ... ... Ата ... ... Заң, Білім және ғылым министрлігінің ... ... ... ... ... этнографтардың ғылыми еңбектері мен
практик педагогтардың пайымдаулары, нормативті құжаттар.
Зерттеу әдістері: ... ... ... ... ... ... ... негізгі
ұстанымдарына талдау беру; олардағы эстетика және ... ... ... бақылау, әңгімелесу, сауалнама, тестілеу жүргізу; тәлім-
тәрбие жұмыстарына талдау, ... ... ... және сабақтан тыс
жұмыстардың нәтижелерін негізге алу; эксперимент жұмысының нәтижесіне баға
беру, оларды өңдеу.
Зерттеудің негізгі кезеңдері мен ... ... ... ж.ж.) ... пәні ... ... оқу
орындары жүйесінде студенттерге эстетикалық тәрбие беру ... ... ... Бұл кезеңде тақырып бойынша жиналған
материалдарды жүйелеу, ... ... ... мен ... эксперимент жұмысының әдістемесін нақтылау, Абайдың музыкалық-
педагогикалық ойлары арқылы эстетикалық тәрбие берудің мазмұны, осыған ... ... ... ... ... ж.ж.) ... және ... студенттерге
эстетикалық тәрбие беру экспериментін ұйымдастыру, олардың білім, білігін
зерттеу, эксперименттік курстың мазмұны тексеріліп, оларды жүзеге ... мен ... ... ... ... (2005-2007 ж.ж.) зерттеу жұмысының нәтижелерін
салыстыру, талдау, жіктеу, ... ... ... ... ... ... нақтылап ұсыныстар мен нұсқаулар
әзірлеу, диссертацияны рәсімдеу жұмыстары жүргізілді.
Зерттеудің ... ... мен ... ... ... ... ... Абай (Ибраһим) Құнанбаевтың музыкалық-
педагогикалық ... ... ... ... ... негіздері
нақтыланды;
– Абай (Ибраһим) Құнанбаевтың музыкалық-педагогикалық ... ... ... ... орны ... Студенттерге эстетикалық ... ... ... ... ... ... ... асырудың моделі және әдістері,
тәсілдеріне сипаттаулар берілді;
– Абай (Ибраһим) Құнанбаевтың музыкалық-педагогикалық ойлары ... ... беру ... ... ... оның
нәтижелеріне негіздей отырып, ұсыныстар мен нұсқаулар берілді.
Зерттеу нәтижелерінің практикалық мәнділігі:
– студенттерге эстетикалық тәрбие беру жұмыстарына ... ... ... музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық
тәрбие беру» тақырыбындағы арнайы курс ... ... ... ... ... ... әдістері мен тәсілдері қарастырылып, оқу-
тәрбие үрдісіне ендіру мүмкіндігі көрсетілді;
– зерттеу ... ... ... ... ... беру бөлімінде, «Музыканың тарихы», «Музыкалық этнография» пәндерін
оқытуда пайдалануға болады;
– зерттеу материалдарын педагогикалық және ... емес ... ... ... және ... емес ... ... беретін мектептердің оқу-тәрбие үрдісінде, мұғалімдердің білім
жетілдіру институттарында, ... мен оқу ... ... ... мына ... ... Абай (Ибраһим) Құнанбаевтың музыкалық-педагогикалық көзқарасының
қалыптасуына ... ... ... жағдайлардың сипаттамасы;
– Ақынның музыкалық мұралары арқылы эстетиканың санаттарына қатысы;
– Ақын мұрасындағы музыкалық-эстетикалық ойлар және олардың эстетикалық
тәрбиедегі маңызы және оны ... ... ... Абай ... ... ... ойларын
эстетикалық тәрбиеде пайдалануға арналған «Абай (Ибраһим) Құнанбаевтың
музыкалық ... ... ... ... ... ... курсының мазмұны.
Зерттеу нәтижелерінің дәлділігі: ... ... ... мен ... ... ... педагогикалық-
теориялық, психологиялық тұрғыда негізділігімен, ... ... ... болжамды жүзеге асыруда пайдаланған әдістер мен
тәсілдердің дұрыстығы және мақсат-міндеттерге сәйкестігімен, талдаулардың
тереңдігімен ... ... ... ... ... және ... ендіру:
диссертациялық зерттеу жұмысының ... ... ... ... ... курсы» (Алматы, 2005), «Эстетикалық тәрбиенің
бүгінгі ... ... 2005), ... ... ... Абайдың 160 жылдығына арналған Абай әлемі: ... ... және ... ... Республикалық ғылыми-практикалық
конференцияда (Ақтөбе, 2005), «Музыка педагогикасындағы тіл ... ... ... ... және ... мәселелері» тақырыбындағы
Халықаралық конференцияда (Ақтөбе 2005), «Студенттерге Абай ... ... ... беру ... ... ... ХХІ ... қазақ мектебі: даму болашағы (Алматы, 2006),
«Абайдың ән-күй туралы ... ... ... ... ... ... ... технологиялар: қолдау
және дамыту перспективалары» (Алматы, 2005) ... ... ... мен ғылыми-педагогикалық журналдарда
жарияланды. ... ... ... ... негізделген «Жоғары оқу
орындарында эстетикалық тәрбие беру», «Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары
арқылы ... ... ... ... тақырыбындағы оқу-әдістемелік
құрал баспадан шығып, тәрбие практикасына ендірілді.
Диссертацияның ... ... ... екі ... ... үлгілер, суреттерден, қорытындылар, ұсыныстар, нұсқаулар, пайдаланған
әдебиеттер тізімі мен қосымшадан тұрады.
Кіріспеде зерттеудің өзектілігі, нысаны, ... ... ... ... ... пікірі, зерттеу әдістері мен кезеңдері, ғылыми
жаңалығы, практикалық және теориялық мәні ... ... ... өтуі ... ... Құнанбаевтың музыкалық мұраларының ғылыми-
педагогикалық негіздері» деп аталатын бірінші ... Абай ... ... ... ... ... әлеуметтік орта, осыған
орай жазылған ғылыми-теориялық еңбектер зерделенді. Мұнда сондай-ақ ... ... ... ... ... ... беруге арналған бірқатар
әр түрлі сипаттағы жұмыстар да ... осы ... ... ... қарастырылды. Абай Құнанбаев мұраларындағы
музыкалық-педагогикалық ойлар жүйеленіп, оның эстетика ... ... ... ... ... ... ... тәрбие беруді
ұйымдастыру жүйесі жасалып, моделі мен эстетикалық ... ... ... ... мен көрсеткіштері белгіленді. Осы
тарауда «Абай ... ... ... ... ... арнайы курсы
түзілді.
«Абай Құнанбаев мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру
бойынша эксперимент жұмыстары» деген тақырыптағы ... ... ... мұралары арқылы эстетикалық тәрбие беруге арналған ... ... ... мен ... ... ... ... белгіленді. Осыған орай, алдымен студенттердің эстетикалық
тәрбиесіне ақын ... ... ... ... ... ... негіздей отырып, тәжірибелік жұмыстың екінші кезеңінің
мазмұны Абай ... ... ... ... тәрбие беру әдістері
мен тәсілдерінің сипаты берілді. Сондай зерттеу жұмысының осы ... ... ... және оған ... түсініктер
берілді.
Зерттеу жұмысының соңында теориялық пайымдаулар мен практикалық
жұмыстардың нәтижелеріне ... ... ... ... ... ... мазмұны
Тәрбие сонау алғашқы қауымдық құрылыстан бастап, осы ... ... ... бір сәтте тоқтамаған үнемі даму үстінде ... да, әр ... ... қандай бір келелі пікірлер айтылса да, небір ... ... ... мен түйткілі көп үрдістердің бірі. Әр заман, әр дәуір өз проблемасын
алып келіп, оның ... ... келе ... ... ... көбеймесе азайып отырған жоқ. Осындай түйткілді мәселелердің бірі ... ... ... беру. Болашақ педагог маман, бүгінгі
студенттерге эстетикалық тәрбие беру мәселесі ... ... ... ... бар. Бұны қайтадан жандандырудың көп жолдарының бірі, халқымыздың
көркемдік тәрбиеге байланысты ертеден келе ... ... ... ... ... қазіргі заманғы эстетикалық тәрбие мәселелерін
шешуге іргетас болатын ұрымтал ой-пікірлерді бүгінгі күн ... ... ... ... болса, ерте заманнан бері ... ... орын ... сол ... бері қарай бізге жеткен туындылардан
табамыз. Атап айтсақ, «Күлтегін», «Оғызнама» жазба ... ... ... ... сүйіспеншілікпен күнделікті тұрмыс заттарындағы
әшекей бұйымдар, ... ... ... адамдардың кескін келбетінде,
сөйлеген сөзіндегі тіл көркемдігінде көрініс тапқан. Одан ... ... ... ... ... ... ... көркем
идеялардан бастап, адамдар арасындағы қарым-қатынас көркемдігі, ақыл-ой мен
тағы да сол тіл ... ... ... ... тұрмыстық зат-
бұйымдардағы талғамынан, өмір көркемдігіне болған мәлімелесінен байқаймыз.
Әр ұлттың интонациялық, ырғақтық ерекшеліктері, ... ... ... да ... ... ... ұлттық музыка өзіндік
айырмашылыққа ие. Бұны халық музыкасын тыңдаған кезде анық байқаймыз. ... ... ... ерекшеліктерін білдіретін қырлары жойылып,
барлығы ұқсас болып бара жатқан кезде әр ұлттың ... ... ... және сол ... ... ... ... жұмыстар қажет-ақ. Бұны Абай сынды ... да ... ... ар мен ақын, әнші, жыршылар шығармашылығы ... ... ... арқылы жүзеге асыруға болады.
Ақын сусындаған мол байлық көзінің ең ...... ... және ... келе жатқан халықтың ауыз әдебиеті мұрасы, ... ... ... мұралары және орыс мәдениеті арқылы
таралған Еуропа әдеби мұралары екені айтылып келеді.
Ән өнерінің өзі ... ... жүк ... ... Себебі
ол алдымен «кұлақтан кіріп бойды алып» адамның сезім әлеміне арналады және
оған әсерін тигізеді. Осыған орай ... ... ... ... ... ... ... М.О.Әуезов, Б.Г.Ерзакович, А.Жұбанов,
С.Ақылбайұлы, Б.Елеуғожин, А.Агибаева, В.Дернова, ... ... ... ... анықтауға күш салды. Сөйтіп оны- әжесінің
әлдиі мен атасының бесік жыры, медреседе әндетіп ... ... ... бала ... ... ... ... әуені мен бозбала кезінде
еліктеген халық композиторларының әндері, домбыра тартуға әуестігі және ... ... ... ... ... "құйма құлақ дарыны – деп
топшыладық. Алайда ақын әндерінің өзіндік жаңа ... ... ... ... ... туралы айтқанда Д.Мельников, ... ... ... ... ... ... мен ... жалпы Еуропа музыкасының да ... ... ... ... ... (психолог емес), суретші
П.Д.Лобановский, әнші ... ... ... әнші жары ... құштар балалары Әбдірахман, Ақылбай және басқалардың ... ... атап ... Осы және ... да ... ... ... ақын
әндерінің ерекшеліктерін: созылмалы әннің дауыс толқынының өзгеріс-
козғалысына негізделетіні; ... ... ... бірі ... ... әр ... үнмен айтылуы; осындай ... ... әсем ... ... сезім күйін терең ашып бере алатын
мәнділігі-деп көрсетуге болады.Тарихи ... ... ... ақын,
колмпозитор Абайдың бірнеше күйлері ... ... ... жеткені
«Торжорға», «Май түні».
Зерттеуші ғалымдар А.Сейдімбеков, З.Ахметов, Е.Шомбалова, Б.Ғизатов,
М.Алиасқарұлы, Т.Әлімқұлов, А.Ахметжанов, ... ... ... т.б. Абай ... ... тәрбиелік мәнін терең
түсініп, оны адам мінезін, заманды түзетудің күшті құралы деп ... ... ... ... ... және ақын ... қатысы мен музыкадағы сипаты жайлы ... ... ... ... ... М.Нұрқатова, С.Күзембаева
т.б. еңбектерін зерделей келе ақын шығармаларының мәніне, ... мен ... және ... тәрбиедегі мағынасын анықтауға
ұмтылдық. Бұл ретте ... ... ән ... ... ... пікірлерін мына өлең шумақтарынан байқауға болады: «құр айқай
бақырған, кұлақка ән бе ... ... қол ... ... ... ... ... ән мен тәтті күй», «...әуелесін қалқысын, от жалын ... ... ән ... сол ... ... ... ... ... жүрек тербеп оятар баста миды ... ... ... ән ... ... кейі ... кейі мұң, ... ... ... әннің де
естісі бар, ... бар, ... ... ... бар...ақылдының
сөзіндей ойлы күйді тыңдағанда, көңілдің өсері бар...» – деп келтіреді ол.
Бұларда ән өнерінің түпкі ... ... бір ... ... ... ... ... эстетикалық санаттарға қатысы көрсетілген. Сондықтан
эстетикалық тәрбие туралы сөз қозғағанда оның ... ...... ... қайғылы (трагедия), сайқымазақ (комедия),
асқақ (возвышенное), ұсқынсыз ...... ... ... әр сөзіне осы санаттар тұрғысынан жуықтамай ... оны ... ... ... емес.
Музыка өнері оның ішінде Абай Құнанбаевтың әндері ... ... ... маңызы – өлең сөздің мазмұнын ... ... ... ... ... Ән – сөздің сезімге әсер ету ... ... ... ... ... мәні ... осы заңдылыққа сәйкестігі.
Эстетикалық тәрбиеге қатысты педагог-ғалымдардың ойларын жинақтай келе
және Абайдың музыкалық мұралары арқылы эстетикалык тәрбие ... ... ... т.б. ... ... біз ақын музыкалық туындылары арқылы
эстетикалық тәрбие берудің ... ... ... мұралары арқылы
студенттерге эстетикалық тәрбие берудің теориялық моделін жасадық (Кесте-1,
Сурет-1).
Эстетикалық ... ... ... ... мен әдістері,
эстетиканың санаттары және оның ақын ... ... ... ... философ, әдебеттанушы, абайтанушы және басқа да
ғалымдардың ... біз ... ... және Абайдың өзінің ән,
күйге байланысты ... ... ... ... ... ақын музыкалық мұрасы арқылы эстетикалық тәрбие берудің ұстыны-
эстетикалық тәрбиенің аса маңызды кұрамдас бөлігі – өмірдегі, табиғаттағы,
адамзат ой-пікірі мен ... ... ... ... ... білу, оны түсіну және ... ... ой ... екеніне көз
жеткіздік. Сол үшін эстетикалық тәрбие беруде көркем өнердің барлығына тән
– қабылдау, эмоционалды әсерлену, қиялдануын, ... ... ... ... ... ... т.б. ... олар туралы алғашқы білім,
біліктер туралы түсінік беру қажет деген пікірдеміз. Осы ... ... ... педагогикалық талаптарды орындау қажет:
... ... ... ... өмір шындығын бейнелеу
болғандықтан студенттерді қоршаған ортаның көркемдігін көре білуі, ... ... ... орай Абай ... ... ... кең ... эстетикалық тәрбие ... ... ... көріп, оқып, талдап, ой жүргізуді талап етеді, сол себепті
студенттерді ақын ... ... ой ... ... бұны
ақын шығармалары негізінде ұйымдастыру;
– студент жастарды шынайы көркемөнер туындыларымен таныстыруға
шарт ... ... ән ... және оның ... ... ... ... ерекше көңіл қою;
– эстетикалық тәрбие талаптарын орындау үшін ой жүргізу, қиялдану,
талдау, сараптау, тағы ... ... ... ... ақын ... ... түсіну мүмкін емес, оның болмысы адамды ойға жетелейді, міне
осыны толық пайдалануға ... ... 1 – ... ... ... музыкалық-педагогикалық мұралары
арқылы жүзеге асыру жүйесі
|Эстетикалық |Мазмұны ... беру | ... | ... ... ... ... ... және оның өлеңдеріне |
|музыка-лық ... ... ... ... ... |
|мұралары арқылы |эстетикалық қабылдауын қалыптастыру. ... | ... беру | ... | ... ... |1) ... ... ұйымдастыру арқылы тұлғаның |
|музыка-лық |білім, білігі және қабілеттеріне ықпал етудің ... ... ... ... ету; ... |2) ... қабылдаудың эмоционалды-зерделік |
|тәрбие беру ... ... шарт ... ... |3) ... ... ... тереңдігіне жағдай |
| ... |
| |4) ... ... ... белсенділігін |
| ... ... ... ... ... ... Ақын |Абайдың музыкалық мұраларына қатысты мақалалар; олардың|
|шығарма-лары ... ... ақын ... ... ... ... ақын ... грампластинка, электронды |
|эстетикалық |жазу құралдары; өлеңдері және ... ... ... ... ... ... ... әдебиет туындылары. |
|асыру құралдары | ... ... ... ... мұраларындағы көркем-эстетикалық |
|музыка-лық |идеялар: адамның іс-әрекеті мен ... ... ... ... ... ән, ... ... |
|эстетикалық |ой-пікірлері; өмір және ... ... сөз ... ... беру ... өлең ... ... музыкалық шығармаларын |
|маз-мұны ... ... ... ... ... |
| ... ... әжуа санаттарының ән шығармашылығындағы|
| ... ... ... |а) басқа өнер түрлері және ... ... өзге ... ... байланысы; ә) қарапайымнан күрделіге, |
|мұралары арқылы |белгіліден ... ... ... және ... ... ... б) ... ... ... беру |пәндерінмен сабақтастығы; в) дамыту, тәрбиелеу, білім |
|ұстанымдары ... ... ... г) эстетиканың санттары |
| ... ақын ... ... байланысын негізге |
| |алу. ... ... ... тыс ... ... ... ... ... ... ... формалары; дәрістер, семинар сабақтары|
|мұралары арқылы |мен ... ... ... ... ... ... студентпен сабақтан тыс жұмыстары; ... беру ... ... курс). ... | ... ... |Абайдың; музыкалық мұраларындағы ... ... ... ... ... табу, оларды талдау, ... ... ... ... ... ... т.б. әдістері; |
|эстетикалық |ақын шығармаларын эстетикалық қабылдауға ... ... беру ... эстетикалық сезімін дамыту әдістері, ... ... ... жұмылдыру әдістері мен |
| ... ... тыс ... ... ... |
| ... ... арттыру әдістері. ... ... ... ... ... ... ... соған шарт түзу-
ақын тұлғасы, ол өмір сүрген орта, оның композиторлық және ... ... ... ... факторларға қатысты, ақын музыкалық мұрасын
үйрену, насихаттау секілді шығармашылық-ізденіс жұмыстарын ұйымдастыруы.
Біз өз зерттеуімізде эстетикалық ... ... ... білігі
және қабілеттеріне байланысты тұстарын қарастыру керек деген ойға келдік.
Сөйтіп ... және ... ... ... ... ... қабылдаудың біртұтастығы, эмоционалды-зерделік
тұстарының үйлесімділігі және эмоционалды сезімдік қабылдаудың тереңдігі;
қабылдау ... ... ... деп ... ... ... беруді ұйымдастыру үлгісі және қабылдау мен эстетикалық тәрбиенің
байланысына қатысты педагог, психолог ғалымдардың ... ... ... қабылдау өлшемдерін келтірдік (Сурет-1).
Осыларға негіздей отырып, біз Абай музыка мұрасы арқылы эстетикалық
тәрбие берудің ... ... ... Олар ... ... ... суреттеген өнер ... ... ... ... ... ... ... олар терең эстетикалық қанағаттану туындатады;
– сол арқылы ішкі жан ... ... ... ... бір ... жетелейді.
Эстетикалық сезім мазмұны жағынан сан алуан болуы мүмкін, мысалы,
шаттану, қуаныш, сүйініш сезімдері; масаттану, ... ... ... сезімі; қайғы, қасірет, торығу, күйзеліс сезімдері; Бірақ олардың
барлығын біріктіретін сол ... ... ... ... ... ... ... үйлесімділігі, сыртқы сипаты мен сапасы, ішкі
маңызы, ритмі мен ырғағы және басқалары эстетикалық қуаныш, эстетикалық
рахаттану, ... алу ... ... ... ... – 2).
Эксперимент жұмысының мақсаты, белгіленген болжамды ... ... ... Абай ... ... ... студенттерге
эстетикалық тәрбие беруде пайдалану арқылы олардың осы ... ... ... ... ... ... орай, эксперименттік
жұмыстың міндеттері жалпы зерттеу жұмысының міндеттерімен астарласуы тиіс.
Олар мыналар:
– ақынның музыкалық ... және ол ... ... ... ... студенттердің білім, білігін тексеру;
– ақынның музыкалық мұраларын ... ... ... шарт түзу:
– Абайдың музыкалық шығармаларын эстетикалық ... ... ... ... ... тәсілдері, формаларымен
қамтамасыз ету.
Сурет 1 – Абайдың музыкалық ... ... ... ... ... ... моделі
Кесте 2 - Студенттердің эстетикалық тәрбиелілік деңгейлері
|Құрамы |Белгілері ... ... |
|1 |2 |3 |4 ... ... ... ... шағырмаларынан оқушылардың жас ерекшеліктеріне сәйкестерін бір|
|іс-әрекеті |насихаттау, практикада | ... ... ... жағынан емес, әуендік, музыкалық қабылдау |
| ... ... | ... ... ... ... олардың мәтіндік мазмұнын |
| ... ... | ... ... ... мүмкіндіктерін ашып көрсетуі; |
| | | ... ... ... ... әнін ... бере аулы; оны |
| | | ... ... қоса ... ... білуі. |
| ... ... ... |Абай шағырмаларынан оқушылардың жас ерекшеліктеріне әсйкестерін бір|
| ... ... | ... мәтін мазмұны жағынан емес, әуендік, музыкалық қабылдау |
| ... ... | ... ... ... ... ... олардың мазмұнын |
| ... ... | ... ... ... ... ашып көрсете |
| ... ... | ... шығарманың әуенін аспапта орындап, әнін айтып бере алуы; |
| | | |оны ... ... қоса ... ... ... ... |
| | | ... ... ... ... ояту тәсілдері |
| | | ... |
| ... ... ... |Абай шағырмаларынан оқушылардың жас ерекшеліктеріне сәйкестерін бір|
| ... ... | ... мәтін мазмұны жағынан емес, әуендік, музыкалық қабылдау |
| ... ... | ... ... таңдап алады, бірақ олардың мәтіндік мазмұнын|
| |толық болмауы | ... ... ... мүмкіндіктерін ашып көрсетуі |
| | | ... ... ... ... ... әнін айтып бере |
| | | ... оны ... ... қоса үйрету тәсілдерін толық |
| | | ... ... ... ... ... ... ... формасы мен оның сәйкестігі, әуені |
|талғамы |басқа да музыкалық | |мен ... ... ... және олардың сезімдік сипаты, оны |
| ... ... | ... ... бағалауының негізділігі, коғамдық және жеке |
| |қабылдау мүмкіндігі | ... ... ... ... |
| ... ... арқылы|Аралық | Көркем музыкалық шығарманың мазмұны мен әуені ... ... |
| ... да музыкалық | ... өз ... ... ... ... |
| ... ... | |тұрғыснан ... ... деп қана ... ... ... |
| |қабылдау мүмкіндігінің | ... ... ... ... ... пікір көмескі; |
| ... ... | | |
| ... ... арқылы|Базалық |Көбінесе “жағымды, жағымсыз” деген сөздермен ғана ... |
| ... ... | ... ... емес, өзпікірін негіздеуі жеткіліксіз. |
| ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... | | ... ... |2 |3 |4 ... ... ақын ... |Ақын шығармашылығы негізінде тәрбиелік сағат жоспарын түзе ... ... ... | |оны ... ... жолдарын көрсете алуы; ақын шығрамлараын эстетика |
| ... ... ... тұрғыснан талдап, тәрбиелік мәнін талдай білуі; осыған |
| ... | ... ... ауқымын меңгеруі; өзіндік шығармашылық жұмыстарға ынтасы;|
| ... | ... ... ... және практикалық тұстарын |
| ... | ... |
| ... ауқымын меңгеруі|Аралық |Тәрбиелік сағат жоспарын түзуде қателіктер жібереді; ақын |
| ... ... | ... ... ... ... талдай алады, тәрбиелік |
| |оны іс ... | ... ашып ... ... |
| ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... | | |
| |Өз ... ақын ... ... шығармаларын меңгеруге ынталы; оқушылармен эсетиткалық тәрбие |
| ... | ... ... ... ... ... жүзеге асыруға |
| ... ... ... ... ... ... ... және|
| ... | ... ... ... ... |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | ... ... ... ... шығармаларына қатысты берілген коғамдық және оқу-танымдық ... ... ... | ... орындауы; көркем өнер оның ішінде ақынның ән өнерін |
|мен ... ... | ... оны ... өз ... ... көрсетуге болған |
|мұраты |ұмтылысы, ... | ... ... ... ... ... білуі; ақынның |
| ... | ... ... ... ... да өнер ... |
| ... | ... ... ... суретпен; ақын шағырмаларын болашақ |
| |эстетиканың санаттары | ... ... ... ... даяр болу. |
| ... ... көре | | |
| ... | | |
| ... мұраты |Аралық ... ... ... ... ... ... ... |қалыптасқан, көркемдік | ... Абай ... ... ... ... |
| ... ұсқынсыз | ... ... ... ... ... ... |
| ... эстетика | ... ... ашып ... ... ... |
| ... ... | ... ... ... ... да өнер ... |
| ... ... ... | ... ... ... ... ақын шағырмаларын болашақ |
| |олардың ... ... ... ретінде пайдалануға даяр болу. |
| ... ... | | |
| ... ... ... |Ақын шығармаларына қатысты берілген коғамдық және оқу-танымдық |
| ... ... | ... ... ... ... төмен; көркем өнер оның |
| ... ... | ... ақынның ән өнерін тыңдау, оны үйрену, өз білгенін басқаларға |
| ... ... | ... болған құштарлығы бар; өзінің танымдық ізденістерін |
| ... | ... ... ... ... музыкалық мұраларын танып-білуді|
| ... | ... да өнер ... ... ... ... суретпен; |
| ... ... | ... ... ... музыка мұғалімі ретінде пайдалануға даяр |
| |тұрғысынан талдауы | ... |
| ... | | ... ... ... ... жұмысында барлығы институттың
күндізгі және сырттай оқу бөлімінен 1- ... ... ... оқып ... студент қатысты. Зерттеу жұмысының нәтижелігі мен ... шарт ... тағы бір ... ... ... ... мен ақынның музыкалық мұрасына ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Осыларды тексеру барысында студенттердің білім ауқымын, тереңдігін,
талдау, эстетикалық ... ... ... ... мақсатында
сауалнама, жазба жұмыс сұхбат, әңгіме, қысқа сұрақ-жауап, музыкалық
тестілеу жүргіздік.
Тексеру экспериментінің ... ... келе ... ... ... жалпы «эстетикалық тәрбие беру» деген ұғымның бар екенін,
оның мектепте ... ... ... ... ... ... ... сипатта өтететін тәрбиелік іс-шаралардың формаларының ... ... ... мен ... ... ... ... болды.
2. Студенттердің осындай тәрбиелік іс-шаралардың жоспарын жазуда онда
мақсатының анықталуы керек екенін ... ... ... ... ... ... және тәрбиелік іс-шаралардың міндеттерін де нақты көрсете
алмайтыны белгілі болды.
З. Олар түзіп келген жоспарларды талдау барысында ... ... ... білімдерінің жеткіліксізідігі, ... ... әлі ... ... ... ... ... жеткіліксіздігі нақтыланды;
4. Абай шығармалары арқылы эстетикалық тәрбие беруде ... ... ... ... нақтылап алып, окушыларға қай тұсын ашып
көрсету керек екенін ... ... ... ... ... ... нәтижесінде олардың эстетика және оның санаттары жайлы
білімдерінің жеткіліксіздігі, сонымен қатар ақын ... ... ... ой ... ... ... кедергі болып
отырғаны анықталды;
5. Студенттермен ... осы ... ... ... Абай ... олардың өңделуі мен орындалуы, сол әндер негізінде
композиторлар тарапынан ... әр ... ... жайлы білімінің
жеткіліксіздігі белгілі болды.
6. Студенттер ... ... ... ... ... ... ... жалпы тіл байлығы, сөз арқылы өз пікірін білдіруі,
әр ... ... ... ... ... ашып беру ... ... қажет екені, жалпы ақын шығармаларының мәтінін
талдауға олардың мүмкіндігі, өресінің жетпейтіні анықталды.
Енді осы кемшіліктерді жою, ... Абай ... ... ... ... ... ... сол арқылы білімдерін жетілдіру
немесе педагогиканың "тәрбиелей отырып білім беру" ... ... ... ... және ... тыс ... арқылы осы іс-шараны жүзеге
асыруды көздедік. Бүл зерттеу жұмысымыздың болжамын орындау болып табылады.
Осы ... ... ... көрсетілген: "Таңдаулы пән" немесе
студенттердің өз калауынша таңдап алатын пәні негізінде ... курс ... ... асыруды ұйымдастырдық. Арнайы курс тақырыбы «Абай Құнанбаевтың
музыкалық мұралары арқылы эстетикалық тәрбие беру» деп белгіленді. Төменде
оның бағдарламасы, ... ... ... мәліметтер келтіреміз (Кесте 3
және Кесте 4).
Кесте –3 Арнайы курс бойынша мәлімет
|Курс ... |Пән ... ... ... ... ... ... |Тапсырмада ... ... ... ... ... ... сынып |материалдары мен |әдбиеттерді |
|тәрбие ... жас ... ... |конспектілеу; |
|ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... ... |эсте-тикалық |
| ... беру ... ... |
| | ... ... |
| | | ... ... ... ... ... мен |Дәріс мәтіні |Ақын ән шығарған,|
|мұрасындағы |ән ... ... ... ... ән ... ... |материалдары, |шығарған ... беру ... ... ... ... ... ... құралдар|талдап жазу |
| ... ... | |
| ... | | ... ... ... ... ... тыңдауға |Сол әндер туралы |
|арқылы ... ... олар ... ... |туралы мәліметтер|мақалаларды ... ... беру ... ... ... |
| ... | | |
| ... ашып | | |
| ... | | ... Ақын ... ... ... ... |
|мұрасындағы қарым- |эстетикасына ... ... ... |
|қатынас эстетикасы |псих.-педагогика|материалдар ... ... ... ... |лық ... ... |
| ... |тыңдауға ноталар |әзірлену. |
| ... ... | |
| ... | | ... Ақын музыкалық |Шығармадағы ... ... мен ... мен ... ... әжуа ... оның |нотасын тарату, |рецензия жазу, ... және ... ... |материалдар |әр өлеңге |
|эстетикалық тәрбие. |түсінік, ... ... ... |
| ... |мақалаларды |беру |
| ... ... | |
| ... | | |
| ... ... | | ... Ақын музыкалық |Шығарманың асқақ|Өлең мәтіні мен |Жазылған ... ... ... оның |нотасын тарату, |мақала-ларға ... ... ... ... ... жазу, |
|эстетикалық |түсінік, ... ... ... ... маңызы |эстетикалық |мақалаларды | |
| ... ... | |
| ... | | |
| ... ... | | ... Ақын ... ... |Өлең мәтіні мен |Жазылған ... ... ... ... ... |мақала-ларға |
|бейнесі және ... оның ... ... ... ... ... ... |жасау, |ауызша талдау. |
|тәрбие. ... ... | |
| ... |талдау | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... ... | | ... ... ... ... ... мен ... |
|мұрасында әсемдік |әсемдік ... ... ... |
|арқылы эстетикалық |сезімдер, оның |матераилдарын ... ... ... беру ... ... ... ... талдау. |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... ... | | ... Ақын ... |Шығармадағы |Өлең мәтіні мен ... ... ... ... |нотасын тарату, |мақала-ларға ... және оның ... ... |пікірлер жазу, |
|тәрбиелік мәні |эстетикалық ... ... ... |
| ... |мақалаларды | |
| ... ... | |
| ... ... | | ... ... ... екінші кезеңінде жұмыс
эксперимент тобымен жалғасып оған кәсіби-шығармашылық факультетінің 2, 3, ... ... және ... ... 110 ... қатысты,
салыстырмалау үшін осы факультеттен бақылау тобынан 110 студент белгіленді.
Студенттер санының бұлайша аз ... ... ... әр ... ... ... ... байланысты. Арнайы курс «Абай Құнанбаевтың музыкалық
мұралары арқылы эстетикалық ... ... деп ... Ол ... ... 5,6 – 7,8 ... ... Студенттердің
қатысуымен әр түрлі ... тыс ... ... ... ... ... ... жұмысының
теориялық бөліміндегі негізгі қағидаларды эксперимент түрінде ... ... ... ... ... ... 5 ... 2) және музыкалық-эстетикалық тәрбиелілік деңгейлерін (Кесте 6 және
сурет 3) байқауға болады:
I. Қабылдауының ... мен ... ... Ақын ... жайлы білімі (АБ)
III. Абай әндерін эмоционалды қабылдауы (ЭҚ)
ІҮ. Ой жүргізіуінің дұрыстығы (ОД)
Кесте 5 - ... ... ... ... ... тобы ... тобы ... ... | | ... | | | ... | | | |
| ... ... |Базалық|Көтеріңкі |Аралық |Базалық|
| |лер | | | | | | ... |388 |- |11 |197 |- |110 ... ... %)| |(2,5 %)|(44,8 %) | |(25 %) ... |303 |90 |- |15 |57 |266 ... ... %)|(20,4 %) | |(3,4 %) |(12,3 |(60,4 |
| | | | | |%) |%) ... Э.Қ. |251 |142 |47 |11 |117 |202 ... ... |(32,2 %) |(10,6 |(2,5 %) |(26,6 |(45,9 |
| | | |%) | |%) |%) ... ОД |367 |30 |12 |6 |18 |74 ... ... %) |(6,8 %) |(2,7 ... |(4 %) |(16,8 |
| | | | | | |%) ... 2 - ... музыкалық-эстетикалық қабылдау деңгейлерін
көрсететін диаграмма
І.Эстетикалық іс-әрекеті (ЭІӘ) ІІ.Эстетикалық қызығушылық(ЭҚ) Ш.Эстетикалық
талғам(ЭТ)
IY. Эстетикалық мұраты мен қажеттенуі (ЭМҚ)
Кесте 6 – Студенттердің музыкалық-эстетикалық тәрбиелік ... | ... тобы ... тобы ... ... ... | | |
| ... |Көте-рі|Аралық |База-лы|Көте-рі|Аралық |База-лық|
| |лер |ңкі | |қ |ңкі | | ... ЭІӘ ... ... | |5 |43 |293 |104 |
|4 ... |(98,8 | |(1,2 %)|(9,8 %)|(66,5 |(23,6 ... |%) | | | |%) | ... ЭҚ (жауаптар санымен)|220 | | |123 |91 |6 |
|2 ... |(100 %)| | |(55,9 |(71,3 |( 2,7 ... | | | |%) |%) | ... ЭТ ... |330 |- |- |- |180 |- ... |(100 %)| | | |(54,5 | |
|3 ... | | | | |%) | ... ЭМҚ |330 |- |- |120 |70 |140 ... ... |(100 %)| | ... |(42,4%) |
|3 сұрақ | | | | |%) | ... 3 – ... ... ... ... ғылыми-зерттеу жұмысының болжамын дәлелдеу үшін ұйымдастырылған
эстетикалық тәрбие ... ... ... ... ... айтуға болады:
– Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары және ән, күй өнері ... өлең сөз ... ... ... ... ... ... мақсатында қолдану үшін арнайы түзілген жоспар негізінде жүйелі түрде
жұмыс жүргізу қажет ... ... ... Бұл ... жүзеге асыру бүгінгі студент ертеңгі мектеп мүғалімінің
Абайдың музыкалық мұрасын терең де жан-жақты меңгеруіне шарт ... ... ... қатар ақынның ән, күй ... ... ... ... ... ... ... пайдаланатын аса
ұрымтал құрал бола алатыны да жұмыс барысында белгілі болды.
Қорытынды
Сонымен, ... ... ... ... үшін ... ... ... нәтижесінде мынадай корытындылар
шығарылып, ... ... Абай ... Құнанбаевтың мұраларын тәрбиелік мақсатта қолдану,
оның музыкалык шығармалары арқылы эстетикалық ... беру ... ... зерттеу барысында болашақ педагог маман, бүгінгі
студенттерге эстетикалық тәрбие беру ... ... ... ... ... болды.
2. Ақынның музыкалық мұралары мен музыкалық-эстетикалық көзқарасына
қатысты еңбектер және өз зерттеулеріміз ... ... ... ... Абайдың композитор ретінде
қалыптасыуына ықпал еткен ... ... Абай ... ... ... мен ... ... танып-білу жұмыстарын арнайы ұйымдастырудың қажеттігін
байланысты осы ... ... бір ... ақын ... эстетиканың
санаттарымен қабыстыра отырып, студент жастардың эстетикалық қабылдауы
арқылы эстетикалық тәрбиесіне ықпал ... ... ... ... эстетикалық тәрбие беруге байланысты педагог, психолог
ғалымдар мен философ, ... ... және ... да ... мен өз ізденістеріміз нәтижесінде студенттерге эстетикалық тәрбие
беруді ұйымдастырудың ... ... ... эстетикалық қабылдауының
көрсеткіштері мен эстетикалық тәрбиелілік деңгейлерін ... ... ... ... мынадай ұсыныстар береміз:
1. Ақын музыкасы арқылы эстетикалық тәрбие берудің ... ... ... ... ... ... ... жеткізу және оның
болашақ мұғалімдердің мектеп практикасында пайдалану мүмкіндігін көрсету ... ... ... ... ... Осы еңбекте жасалған ақынның музыка өнерін тануға байланысты
философиясын ... рет ... ... беру ... ... ... ұмтылыс нәтижелерін студенттердің меңгеруі де олардың
эстетикалық қабылдауының қалыптастырып, эстетикалық тәрбиелілігне ықпал
етеді..
3. ... ... ... ... арқылы студенттің эстетикалық
тәрбие беру» ... ... ... барлық музыка ... және ... да ... ... ... асыру қажет.
Бұл зерттеу жұмысында Абай (Ибраһим) Құнанбаевтың музыкалық мұраларына
қатысты тәлімдік ойлар ... ... ... ойдан аулақпыз. Болашақта
мынадай тақырыптарда ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізуге ... Абай ... ... ... ... ... ... педагогикалық негіздері;
– Абай Құнанбаевтың музыкалық ... ... ... ... ... ... Абай Құнанбаевтың музыкалық мұраларындағы музыкатану идеялары, т.б.
Диссертация мазмұны мынадай басылымдарда жарияланды
1 Эстетикалық тәрбие курсы //Қазақстан мектебі. – ... ... – Б. ... Эстетикалық тәрбие курсы //Тәрбие құралы. – Алматы, №5, 2005. – Б. 6-
8.
3 Майдангер – ... ... ... ... ... ... Халықаралық ғылыми-практикалық ...... 28-29 ... 2005. – Б. ... ... ... ... /Абай әлемі: рухани мұра мәселелері және
қазіргі кезең. Республикалық ғылыми-практикалық конференция материалдары. –
Ақтөбе, 26-27 ... 2005. – Б. ... ... педагогикадағы тіл мәдениеті /Интелектілік меншік: теория
және практика мәселелері. Халықаралық ғылыми-практикалық ...... 2005. – Б. ... Абайдың ән-күй туралы ... ... ... ... қолдану және дамыту ... ... ... ...... ... 2005. – Б. ... Студенттерге Абай әндері арқылы эстетикалық тәрбие беру ... ... ... ... даму ... Республикалық ғылыми-
практикалық конференция материалдары. – Алматы, 28-29 наурыз 2006. – Б. 115-
123.
8 Абайдың музыкалық мұралары арқылы ... ... беру ... ...... №4, 2006. – Б. 103-109.
9 Абайдың музыкалық ... ... ... ... беру //Бастауыш
мектеп. – Алматы, №10, 2006. – Б. 20-22.
10 Жоғарғы оқу орындарында ... тыс ... ... ... ... құрал. – Ақтөбе, 2006. – 80 б.
11 Абай Құнанбаевтың музыкалық эстетикалық мұралары арқылы оқушыларға
эстетикалық тәрбие беру ... курс ...... 2006. – 33 ... ... ... ... орыс тілді басылымдарды, телерадионы қарап |
|отырсаңыз, ондағы ақпараттар, проблемалар қазақ тілді ... ... ... ... ... ... болып көрінеді. Оған қарап «қазақ журналистикасының деңгейі |
|төмен екен» деп ойлауға болмайды. Менің бұл ... ... ... деп ... Осы уақытқа дейін «қазақ тілді бұқаралық ақпарат құралдарында ... сын, мін ... деп ... Ал мен ... орыс тілді материалдардан |
|қазақ тілді материалдардағы сындар өткірлеу деп ... ... Дәл ... ... ... ... сын мақалалар орыс тілді басылымдардан басымырақ түсіп жатыр. Өйткені |
|қазақ тілінде берілетін сын ... ... бар. Ол ... ... ... бауыздау» деген ұғым бар. Оны басқа тілге аударып ... ... Бұл – ... ... ... қалатын орыс тіліндегі ақпарат құралдарындағы сын емес, одан ... ... ... ... журналистикасында да «тіліп, тұз құйып» тұрып сынайтын ... ... Бұл енді – ... табиғатына жат, соңғы шара. Ал енді журналистиканың|
|ең бір биік, ... де ... жолы – ... айту, тұспалдап жеткізу. «Өнер алды – |
|қызыл тіл» деп аталарымыз сөз ... алға ... ... ... айтып, жетесіне |
|жеткізуге болады және бұл өтімдірек. Баяғыдағы билеріміз, шешен даналарымыз сөздерін ... ... ... ... шешіп отырған. Одан бертінде Ілиястың, |
|Бейімбеттің «мақтамен бауыздаған» қаншама фельетондары жарық ... ... ... тәсілдерді ысырып қойып, бірден бас салып «сен – итсің!» деп ... ... ... одан әрі ... ... Соңғы сөзімізді айтып салып қарап отырғанымыз |
|дәрменсіздік, бейшаралық болар еді. Қазақ журналистикасының шоқтығын биіктететін тағы ... ... бар. Ол – ... журналистикасындағы шығармашылық. Орыс тілінде бұл – |
|аз. Тек орыс тілінде ғана емес, жалпы шет ел ... тән ... – олар ... тілдің көркемдік сипатын аз пайдаланады. Мысалға, ағылшын тілін алайық. Бұл |
|тілді қаншама ұлт қолданғандықтан, ол ... ... ... ажыраған, көркемдігінен |
|айырылған. Сөйтіп, ағылшын тілі тек қана ... ... ... ... тура |
|мағынаны беретін табиғи сипатында ғана ... «Қор ... ... ... тілі-ай» |
|деп ағылшындардың күйзелетіні содан. Өйткені бұл тіл ... ... ... ... ... ... тартып, ажарын жоғалтуда. Ал қазақ журналистикасында қандай жанр ... ... беру ... міндетті түрде көрініп тұрады және астарлап айтылатын ... ... Бұл ... журналистиканың әдемі ерекшелігі деп айтар едім. Көркемдік |
|жағына келгенде, қазақ журналистикасы орыс басылымдарынан әлдеқайда басым. ... ... ... ... ... қуалаймын деп, нақты айтылатын проблемалардан|
|ауытқып кетіп жатады. Бұл енді – жекелеген тілшілерге тағылатын мін. ... ... ... ... орыс ... ақпарат құралдарынан кемшін түсіп жатыр» деген сөзбен|
|мен келіспеймін. Дәл ... ... ... ... жағынан да сапалы, сауатты |
|деп ... ... ... ... жыл ... ... ақпарат құралдары мен қазіргі бұқаралық ақпарат |
|құралдарының хабар тарату айырмашылықтары жер мен ... ... ... ... қазіргі|
|ақпарат құралдарының бәрі дерлік идеологиялық насихаттарды ысырып қойып, тек қана ... ... ... ... ... жылдарда қазақ журналистикасы қандай ... ... Оның ... ... ... қалай пайымдайсыз? ... ... ... ... заманы. Дүниеде болып жатқан жаңалықтардан қалыс қалып қоймас|
|үшін жұрт хабарды қысқаша ақпарат түрінде қабылдауды жөн көреді. ... ... ... қалдырмай қабылдауға уақыт табыла бермейді. Аудиторияның осындай талабына |
|байланысты ... ... ... ... беру ... ... ... |
|заманға бейімдеді. Бұрынғыдай газеттің беттерін толықтай алатын немесе жарты бетке ... ... ... ... шағын-шағын, қысқа ақпараттар түсе бастады. ... ... ... ... ... ... ... тек|
|мазмұнын ғана жазып жүр. Бұрынғының авторларындай оқырманға өз ойын ... ... ... ... ... орынсыз комментарий берудің қажеті жоқ. Халық өте |
|сауатты. Тілшіден талап ... ... – тек ... ... сол күйінде жеткізсе |
|болғаны, әрі қарай оқырманның өзі қорытынды шығарып алады. Қазақ ... ... ... тағы бір ... ...... төңкерілген пирамида түрінде |
|берілуі. Мақаланың мазмұны, тоқ етер ... ... ... ... ең соңында жазылушы |
|еді, енді бастапқы сөйлемдерінде тұратын болды. Мысалы, сіздердің «Айқындарыңызды» |
|алайық. Газет беттеріндегі кез ... ... ... ірі ... ... ... қай ақпаратты оқу керектігін бірден білеміз немесе бастапқы бір-екі |
|сөйлемін оқып, оның не ... ... ... ... Әрі ... ... өзі ... керек болса, аяғына дейін оқып шығады, болмаса, сонымен тоқталады. «Төңкерілген |
|пирамида» деп осыны айтады. Ақпараттың сөлі жоғарыға шығарылады да, ... ... ... ... ... Бұл – ... ... тәсіл. Оқырманды өзіне тартады және оның ... ... ... ... тез ... да ... Мұндай жаңалықтар мен |
|өзгерістер радиода, теледидарда да бар. Олардың бәрі ... ... туып ... ... ... жылдарда эфирге шығып жүрген радиостансалар шетелдіктерге еліктеп, тек |
|қана ақпарат берумен ... ... Шет ... ... ... ... оларда |
|композиция, репортаж деген болмайды, тек ... ... ... ... ... ... ... жоқ. Өйткені олардың аудиториясының талабы сондай. Біздің Қазақ ... өзін ... 15 жыл ... ... салыстыруға болмайды. Қазіргі Қазақ |
|радиосында бұрынғыдай мықты очерктер жоқ, ... ... ... ... берілетін |
|репортаждар жоқ. Олардың орнына тек қана ақпарат пен сұхбат беріледі. ... ... ... жаңағыдай жанрлардың көсілуіне жол бермей, ығыстырылып тасталды. Тек |
|соңғы кезде корпорацияның басына Нұртөлеу ... ... ... радиосына Жүрсін |
|Ерманов басшылық жасағалы баяғы кезде ... ... ... ... ... ... ... шыға бастады. Адамға ақпаратты тықпалай бергеннен гөрі бір уақыт ... азық ... ... ... ойын ... әдеби хабарлар, мәдени, тарихи деректер мен |
|әңгімелерді тыңдатқан да дұрыс. Соңғы жылдарда жалпы бұқаралық ... ... ... ... ... көп ... Пиар (PR) деген шықты. Адамды болсын, тауарды |
|болсын, жер-көкке ... ... ... ... ... етіп жоқ ... неше ... тәсілдері қолданысқа түсті. Ақша табу үшін рас-өтірігі белгісіз жарнамалар |
|жариялана бастады. Осының бәрі – даму ... ... ... ... ... ... |
|Дамудың пайдасы да, кері әсері де бар емес пе. Алайда қазақ журналистикасы қашанда ... ... ... ... ... ... әлі де алға ... |
|береді деп сенемін. ... ... ... |
| ... ... |
| ... ... Төрежанов ... | | | ... ... ... ... ... көзқарас қашан түзеледі? ... ... ... 9-ы. ҚазАқпарат /Қанат Тоқабаев/ - Мемлекеттік тілді енгізу, |
|оқыту, ... ... ... ... ... ... ... Бұл |
|жөнінде ... ... бері ... келе ... Тіл ... ... барлық |
|салаларына ену үшін күшті заңмен қоса, мемлекет тарапынан ... ... ... ... ... әсер ... оның ұмтылысын тудыратын баспасөз жұмысы, мықты |
|телебағдарламалар қажет. Яғни, қазақтың ұлттық қадір-қасиетін сақтап қалуда ең алдымен|
|бұқаралық ақпарат ... ... ... зор. ... ... ... үшін ... көтерер жүгі ауыр. Сондықтан да ұлттық бұқаралық ақпарат құралдарында,|
|олардың ... ... ... бет бұру ... ... ... ... алатын |
|уақыт баяғыда-а-ақ, жеткен. Қазіргі күні де ұлттығымызға төнер қауіптің (!) алдын алу |
|кеш емес. Мұны ... ... ... ... жақында өткен жиында депутат |
|Амангелді Айталы ресейлік бірқатар ... жер ... ... ... ... ... «Ол ... «қай жерде орыс немесе ағылшын тілінде көп сөйлесе, |
|сол территория - орыстың, я ағылшынның жері», деген ойлар айтылып жүр. Олар ... ... ... ... қарамау керек дегенді ұстанады. Сондықтан да осы ... ... ... ... шығып жатыр. Бірте-бірте сол үрдіс тереңдеуі мүмкін, қай ... ... сол елге ... керек деген идеяны қолдаушылар бар. Бұл – бара-бара |
|еліміздің тұтастығына, тәуелсіздігіміздің ... алып ... ... ... депутат. |
| |
| ... бұл ... ... ... ... ... ... жүргізілуі тиіс. Өйткені осы ... ... БАҚ ... ... ... ... ... оптимистік |
|көзқараспен қарайтындардың санатына жатады. «Тілді енгізу өздігінен келеді. Соған |
|қарай ... ... ... ... салынудың қажеті жоқ», дейді олар. ... ... ... соң, ... ... ... ... боламыз дедік. |
|Бірақ, түңілу көп. Шындығында еліміздегі қоғамның бірте-бірте орыс тілді ... ... ... ... ... Ал енді осымен күресетін БАҚ қайда қарап ... Олар ... ... ... ... ... сай, ақшаның қамын ойлап отыр. Осыдан біраз бұрын |
|елдің төрі – ... ... ... ... ... - деп жарнамалайтын «Астана»|
|телеарнасындағы мемлекеттік тіл мәселесі төңірегінде біраз дау-дамай орын алғаны |
|баршамызға белгілі. Мұны ... ... ... ... айналдырды», деп |
|сынағандар да болды. ... ... ... ... қазір дәл осындай БАҚ-тарда |
|мемлекеттік тілді қолдаудан гөрі оны қорлайтындай мәселенің бар ... анық қой. ... ... әсіресе телерадио арналарындағы мемлекеттік тілдің жағдайы қалай? |
| ... ... ... кетсек, ең алдымен айтарымыз телерадиодағы қазақ тілі ... ... тіл емес - ... ... ... айналып кетті. Бұл ұлт мәселесі. |
|Ұлтты сыйламаудың бір ... ... ... ... ... құралдары заңнамада|
|көрсетілген БАҚ тілі жөніндегі бапқа назар аударғысы келмейді. Заңға бағынғылары ... Заң бар. ... оны ... заңның солқылдақ тұстарын пайдаланушылар да |
|бар. ҚР ... ... ... ... ... тайға таңба басқандай : ... ... ... ... ... ... қарамастан, олар арқылы |
|мемлекеттiк тiлдегi берiлiмдердiң көлемi ... ... ... ... ... көлемiнен кем болмауға тиiс», деп көрсетілген. Заңды орындау керектігінен ... ... ... ... қазақ тілді бағдарламаларды шығару немесе шет елдік |
|атыс-шабыс, сұрқия фильмдерді қазақшаға аударып ... ... ... ... орнын|
|толтыру үрдісі кеңейіп, керісінше қазақ тілі қорланып жатыр. Яғни, қазақ тілділерді |
|алдаусыратқан олар, сағат ... 1-ден ... ... ... қазақша концерттерді |
|немесе, басқа дүниелерді беріп, «50-де 50 ... ... ... ... ... деген |
|сыңайлы. |
| ... арна ... ... ... ... ... ниетті емес, деген |
|сауалға келетін болсақ, ең ... ... ... ... ... ... ... |
|мәселенің бастысы қаражатқа тірелетінін аңғаруға болады. Бұлай істесе күндізгі |
|жарнамалардан түсетін қомақты ... ... түрі бар. ... ... |
|ғылымдарының ... ... ... ... ... газеттер, телерадио |
|арналары жарнаманы қалағанынша, қай уақытта болса да ... ... ... ... болып отыр». «Сондықтан да бұл мәселеде ұлттық мүддемен санасу жайына ... жат ... ... ... ... жатамыз» деді ол. |
| ... ... алып ... ... ... ... болсын, қожайындары |
|болсын редакцияның ішкі жұмыстарына көп араласа ... ... ... өз ... ... ... мүмкіндіктері бар. Осы тұрғыдан алғанда, қазақ |
|журналистері көрерменнің көңілінен шығатын, аудиторияны тартатын қазақ ... ... ... алмай келеді. Деңгей жоқ. Түндегі сияқты бір концертті айналдырып |
|қоя берейін ... ... одан да ... ... ой - ... ... жоқ. Әйтпесе, |
|мемлекеттік тілде хабар таратуды шешу жолдары бар. ... ... сол ... ... ... тіреледі. |
| ... ... ... ... ... де тіл мәселесі үлкен проблемаға айналып келген |
|болатын. Бірақ ... ... тіл ... ... күні бүкілеврейлік қолдауға ие |
|болды. Сонымен қатар, олар бұл ... ... ... ... ... ... ... аймақта, қай қалада еврей тілінде бағдарламалар, баспасөздік бұйымдар, кітаптар, |
|сондай-ақ, түрлі жарнамалар жақсы ... ... ... сол ұйымға, компанияға, |
|жарнама агенттігіне қаржы көп бөлінеді. Мемлекет тарапынан ғана емес, жекелей ... өзі ... ... ... ... осы тәжірибені енгізген дұрыс |
|болар. ... қай арна ... ... ... ... ... ... байланысты|
|жақсы бағдарламалар, телеқойылымдар ұсынатын болса, соларға мемлекеттік қолдау білдіре|
|отырып, қаражатты да аямау керек. Оның үстіне ... ... ... ... ... |
|дамытуға бөлінген қаражаттың қомақты екенін білеміз. Бірақ, осыны дұрыс пайдалансақ |
|игі... |
| ... де ... ... дәл ... орын ... үшін ... ... |
|депутат Мұхтар Шаханов көтерген Тіл ... ... ... керек еді. Мәселен, кеше |
|ғана бізбен тағдырлас Литва елі кеңестік шырмаудан құтылғаннан кейін-ақ, өздерінің ... ... баса ... ... «Мемлекеттік тіл инспекциясын» құрып алды. |
|Бұның елде ... ... ... 14 жыл ... ... Тіл ... бүкіл елдегі |
|мектептер мен балабақшалардан бастап, ойын-сауық орталықтарында, мейрамханаларда, ... ... мен ... ұйымдарда жалпы кез-келген «бұрышта» ел |
|азаматтарының литван ... ... мен ... ... ... құқығының |
|сақталуын тексереді. Тіл инспекциялары телерадио хабарларды, газет, журналдарды, |
|интернет сайттары мен жарнамаларды қарап, құжаттарды ... ... ... ... |
|жағдайда жауапқа тартады. Айыппұл салады. Украина да солай. |
| ... ... ... ... кеңестің бұғауынан босанған Литва, Латвия, Эстония және |
|Украина сияқты бірқатар елдерде баспасөз мәслихаттары, брифингтер және журналистер ... ... тек қана ... ... ... ... Егер орыс ... |
|бұқаралық ақпарат құралының өкілі мемлекеттік тілді білмесе, бұл оның өз шаруасы. Онда|
|ол журналист жиын ... ... не ... сөз ... жеке айтып беру жөнінде |
|жауапты адаммен келіседі немесе аудармашы табады. Ал ... ... ... ... бек ... ... ... орыс ... өтеді. Онда БАҚ-тың қазақ |
|бөліміндегі тілшілер, әсіресе телеарна журналистері, экранға шығару үшін, жиынды |
|өткізушілерден тым ... ... ауыз ... сөз ... өтініп, жалбарынып |
|жүреді. Қазақ тілінде өтетін бірен-саран жиындарға келетін болсақ, орыс тілділердің |
|«неге ... ... деп ... ... жоқ. ... өзі мемлекеттік |
|тілге түсіністікпен қарап, ұқпаған жерлерін қазақ тілді әріптестерінен сұрап жатады. |
|Сондықтан да, мұнда ең ... ... ... қателіктер көп кетеді. ... ... ... ... ... ... реті келсе орысша сауалдарға жауап |
|беретін басшыны табу оларға қиындық ... ... ... |
| ... ... ... ... салқын емес. Бірақ, екі топ бар екені ақиқат. Біріншісі кедей|
|топ. Оның тілмен, ... ... ... жоқ. ... ... қамынан басқа ештеңе|
|ойламайды. Оған бәрібір. Екінші бай адамдар. Олар саналы түрде өзінің тіліне жиіркеніп|
|қарайтындар. Шетелде дем алады. Сонда баласын оқытады. ... ... ... сән|
|көреді. Міне, осы екі топтың ортасында, дегенмен де, елін, тілін түсінетін топ көбейіп|
|келеді. Ол бар. ... ... ... ... ... ... ... өзбектер, |
|ұйғырлар қазақшаға жақсы бейімделе біледі. ... ... ... - ... бір ... ... ... ортаны қалыптастыратын адамдық материал бар. Бұлардың қатарын көбейту, |
|оларға барынша қолдау ... ... ... ... ... |
| ... жазушының «Қазақ - қазақтығын сақтағанда ғана, азаттығын сақтайды» ... бар ... да ... ... көзі һәм ... ... ... ақпарат құралдарының |
|басында мемлекеттік тілге жанашырлықпен ... ... ... азаматтардың |
|болғаны әбден-ақ қажет. ... - ... МЕН ... ... ... ... ... 23-і. ... ... Тоқабаев/ - Маусымның соңғы жексенбісі |
|елімізде - Баспасөз, теледидар және радио күні ... ... ... ... орай ... ... ... Тәуелсіз Қазақстан тарихындағы алғашқы Баспасөз және |
|бұқаралық ... ... ... ... атқарған, ... ... ... Әлеуметтік-мәдени даму комитетінің Төрағасы, қоғам және |
|мемлекет қайраткері, журналист, ғалым, саясаттану ғылымының докторы Қуаныш Сұлтановпен|
|әңгімелескенді жөн көрдік. |
|- ... ... Сіз ... ... яғни ... тәуелсіздігінің алғашқы |
|жылдары ҚР ... және ... ... ... ... қызметін атқардыңыз. |
|Ендеше, сол тәуелсіздіктің алғашқы кезеңіндегі қазақ журналистикасының қадамдарын ... ... ... Сол уақыттағы журналистиканың мақсаттары, аяқ алыстары қалай |
|болды? ... жылы ... ... ... күндері еліміз үшін қайталанбас ерекше |
|сезім, рухани екпін, халықтың үлкен серпілісін туғызды. Менің пайымдауымша, сол ... өзі ... сәл ... ... ... ... ... одақтың |
|тұсындағы 1986 жылы орталықтың шешімімен келіспеген қазақ жастарының алаңға ...... ... ... көрінісі іспеттес. Шындығында да Кеңестер одағы бойынша |
|қазақ жастарын алаңға алып ... ол күш ... ... ... мақсат етіп қоймаған |
|болатын. Ол кезде бұрынғы мемлекет күйрейді-ау деген ой ешкімде де жоқ. Дегенмен де, |
|желтоқсан оқиғасы қазақ ... ... тану ... ... тұсы екендігін |
|көрсетті. Мұндағы басын ашып айтатын мәселе - алаңға шығу ұлтаралық араздыққа да ... ... ... ... ... ... ... мүддесімен санаспауы ұлт |
|жастарының наразылығын көтерді. Ал, содан кейінгі кезеңдердегі бүкіл одақ бойынша ... ... ... осы ... жерінен бастау алды десек қателеспейміз. ... ... 80-ші ... соңы 90-шы ... басы ... рухани бостандыққа |
|ұмтылыстың кезеңі болды. 1990 жылы Қазақстан Жоғарғы ... ... ... ... ... ... секілді қозғалыстардың барлығы жаңа бір рухани сезімнің көтерілуіне әсер ... ... ... ... ... ... рөлі де зор деп есептеймін. Бұрын бір |
|ғана партияның, идеологияның нұсқауымен жүрген ақпарат ... ... ... ... ... Ал, осы саладағы қазақ журналистикасына келетін болсақ, әңгіме мүлдем |
|жан тебірентерліктей. Қазақ журналистикасы рухани бостандыққа қол жеткізді. ... ... ... ... ... елді жаңа еркін, өскін даму бағытына ... ... ... ... БАҚ ... ... ... есіме |
|Қазақстанның өзге әріптестерінен озық бойы алға ұмтылушылығын, әлеуметтік батылдығын ... бір шара ... 1992 ... ... ... ... ... жатқан ТМД |
|елдерінің арасында тұңғыш рет біздің, Қазақстанның бастамашылығымен ЮНЕСКО шеңберінде ... ... ... конференциясын біздің Үкімет пен ЮНЕСКО бірлесіп |
|өткізді. Оған ... ... ... ... 200-ге жуық ... ... өкілдері, |
|белгілі халықаралық журналистер келді. Конференцияда бұрынғы тоталитарлық ... ... ашық ... ... ... ... ... әділ, еркін жазу |
|мәселелері кеңінен сөз болды. ... ... үшін де бұл бір жаңа ... еді. Бұрын әрбір аудандық газетке |
|дейінгі ... ... ... тұрды. Мәскеудің рұқсатынсыз газет-жүрнал |
|шықпайтын. ... ... ашу үшін де сол ... ... халық тұрады, оның ұлттық |
|құрамы, тілі, баспасөздің бағыты, тек ... ... оның ... ... ... ... ... еді. Кеңес ыдырағаннан соң, жаңа басылымдар, оның ішінде қазақ сөзі|
|жариялылыққа бұрқақтай екпінмен өрістеді. Сөз бостандығы еркін ... Сол ... ... өзі ... ... ... туындап, тұрақтануының жаңа бір серпіндік|
|кезеңі болды. |
| |
|- Дәл осы ... бір ... қоя ... Кешегі кеңестік кезеңде бүтін бір идеологияны ... ... ... ... күні ... бөлініп кеткен тәрізді. Бүгінгі |
|БАҚ – мемлекеттік, ... ... ... ... ... ... ... |
|айтпаса да белгілі. Сонда қазіргі журналистика кімнің мүддесін жоғары қоя алады? ... ба, ... ... ба, жоқ ... мемлекеттің бе? |
| |
|- Осы ... ... ... ... ... Бұл - жалпы қоғамды ... ... Сөз ...... ... ... жалғасын тауып,|
|халқымыздың табиғи талпынысы. Көп жағдайда біз ... ... не үшін ... ... ... ... ... мүддемен тікелей байланысты. Біз бір ғана партияның |
|немесе бір ғана саяси көзқарастың билігінен бас ... Көп ... ... ... ... ... ... қарама-қайшы пікірлер өмір сүруге құқылы. Бұл - ... ... ... ... Менің ойымша, бүгінгі күні идеологиялық |
|монополия болмауы тиіс. Біз кеше ғана осындай бір монополиядан (кеңестік тұстағы ... ... Сіз ... ... ... мүддесін қорғайды?» деген мәселеге |
|бүгінгі күні көп ... мән ... ... сияқты. Қазіргі таңда алуан-алуан ... ... ... ... ішінде мемлекет мүддесінен бұрын өз қожайындарының, |
|белгілі олигархтық топтардың, яғни қаржыландыратын адамдардың мүддесі үшін жанын ... ... де жоқ ... ... өзі меншік иесіне қызмет етіп, белгілі|
|бір дәрежеде тәуелді болады. ... ... жоқ. ... барлығы да |
|тәуелсіздікті мұрат тұтатын ашық сала деп ойлағанымызбен де кейбір жағдайда олай ... ... Мұны бір ... демократиялық көрініс деп те, демократияны игеру |
|бағытындағы ізденіс деп те қарауға мүдделіміз. ... - өте ... ... Оны ... ұмтылатындардың бәрі бірдей мемлекет мүддесіне |
|жанын салып жатпайтыны да белгілі. Сондықтан мемлекет өз қауіпсіздігін де ойлауы ... Сөз ... ... ... ол ... ... тиіс. Сөз бостандығы – |
|айтылған немесе айтылатын сөзге ... сөз ... ... |
|- ... кеспек болса да - тіл кеспек жоқ, деген қазақ, «Басқа пәле тілден», деген ғой.|
| |
| |
|- Осы ... өзі ... ... рухани бостандыққа бейімдігін де, сөз қадірін |
|сақтай білудің қажеттігін де ... ... |
|- Ал, ... - ... ... ... ... сөздің қаншалықты мәні бар деп |
|ойлайсыз? |
| |
|- Бұл – бір ... ... ... нәрсе. Жалпы осы журналистикаға белгілі бір билік |
|қажет пе? Мен өзім де журналиспін. Менің пікірімше, биліктің әрекетін, шешімінің ... ... айту - ... үшін бірінші кезекте болуы тиіс. Биліктің өзіңіз |
|білетін тармақтары бар - атқарушы, сот, заң ... ... ... ... сөз |
|құдіреті – қалған биліктің барлығынан бөлек тұрған ... Оны ... ... ... ... де ... деп ойлаймын. Өйткені оған қажет болатын болса, «атқарушы билік |
|мынаны ... ... ... істеді», не болмаса, «соттан әділдік күтіп отыр едік – сот ... ... ... деп ... ... журналистика болуы тиіс. Яғни, журналистің|
|өзіндік көзқарасы бола отырып, оның да біржақты болмауы шарт деп ... ... ... ... кісі бір жақ, ... кісі бір жақ» болып не болса соған қарсы шығуды да қолдай |
|алмаймын. |
| |
|- Ал осы ... ... ... ... ... не ... |
| |
|- ... ... бері ... ... ... қазақ журналистикасы кейін шегініп |
|кетті деуге болмайды. Жаңағы айтып отырған мүдделілік, топтық қосылып кетушілік ... де, ... ... ... 15 жылдың ішінде өсу дәрежесін бастан ... ... жаңа ... жаңа толқын, еркін ойлайтын көзқарас келді. Бұрынғы ... ... ... жоқ, одан азат ... ... өмір сүріп жатыр. Жаңа|
|буынның талпынысы мемлекеттік тәуелсіздік рухында күшейеді деп сенемін. Жалпы ... ... ... – біздің ұлттық журналистика - қазақтың ұтқыр әрі талантты ... ... ... ... ... ... да бұл сала өсіп келеді. Дегенмен де |
|бұрынғымен салыстырғанда көңіл толмайтын мәселе бар. Мәселен, біздің ... бір ... жазу үшін көп ... ... деректерді шұқынып тексеріп, табаннан тозып ... ... ... ... ... ... сөзді жаза салып, ертесінде |
|дауласып жататындар да көп. Талпыну, зерттеу жоқ ... ... өз ... ... Мен жас кезімде ең жауапкершілігі жоғары адам – журналист деп ойлайтынмын. |
|Сондықтан да журналист ... ... ... ... ... ... ... тұтам. |
| |
|- Ал ... ... ... ... деп ... |
| ... ... ... ... және ... ... етуі өте үлкен мәселе. БАҚ-сыз |
|саясат жүргізу мүмкін де емес. |
|- ... ... ... күні орыс ... ... ... мәселеге жұртшылық |
|дереу назар аударады. Көпшілік саясаткерлер, ... ... ... ... ой|
|салатын пікірлерін орыс баспасөзіне өткізіп, сол арқылы қалың қоғамға танылғысы ... Ал ... ... ... ... ... ... қоғамды дүр ... ... ... ... жайы бар. ... бұдан шығатын қорытынды қазақша |
|баспасөз оқылмайды деген сөз емес пе? Бұл ... ... ... айтылған |
|ой. Өйткені орыс тілді баспасөзден ең алдымен шенеуніктер жиі ... ... ... |
|- Жоқ. Мен бұл ... ... ... ... бұл - ... ... Және толық |
|шындық емес. Сіздің де соған қосылмауыңызды сұраймын. Физиканың заңында ... ... күші жоқ, ... ... сөз. ... олай ... ... қазақ тілінде, мейлі орыс |
|тілінде шықсын - жарияланса – елеусіз қалмайды. Мәселе тақырып пен ... ... ... маңыздылығына байланысты. Қазақ тілінде шыққан сын мақалалар елеусіз ... деу де ... ... Көп ... ... ... ... ойлайтыны рас.|
|Бұл мәселеде мемлекеттік тілді де айта кеткеніміз орынды болар. Жиындарда «көпшілікке ... ... үшін ... ... деп ... ... ... мәртебесін ... ... ... ... қазақша сөйлеп, кейбіреулердің құлақтарына |
|жақпайтын сөз айтып көріңізші, ертеңгі күні орысша аударып жазып, жария етеді. ... ... түк те ... жоқ мәселе. Ал, «түсінікті болуы үшін» деп ойлайтындардың |
|әрекеті де инерциялық әрекет. Шындап келетін болсақ, жастардың ... ... ... ... басқа ұлттың өкілдері көпшілігінен қазақ тілді басылымдарда |
|не жарияланатынын біледі. Олар осы әрекеттерін жариялай беруді де жөн ... ... ... оқи ... өздеріне қатысты айтылған сындарды, ұлттық, тілдік |
|мәселені жібермей ... Мен оған ... көз ... |
| |
|- ... де, ... ... ... ... тілге байланысты мәселе ... ... орыс ... ... ... ... ғой. ... де тек |
|самарқау түрде бір-екі газетте болмаса. .. |
|- Бұл ... ... Бұл өте ... мәселе. Жақында мемлекеттік тілге қатысты |
|жиында орыс ағайындарға қаратып бір пікір айттым. Онда орыс тілді ... ... ... ... ... ... ... шақырдым. Біз қазірдің өзінде Елбасынан бастап, |
|зиялы қауым, жастар - орыс тілінен бас ... ... ... Орыс ... ... үшін ... көп болды. Бұл тілдік мәдениет болса, оны игерген мәдениеттен ... бас ... ... ... тағы бір тіл ... ... ... рахмет ретінде қазақ |
|елінің жақсылығын көріп отырғандықтан, қазақ тіліне орыс ағайындарынан қолдау көруіміз|
|керек емес пе? Кезіндегі орыс ... ... ... ... ... ... шашылып жатқан кереметтей інжу-маржан ән өнерін жинақтауға ешкім ... ... жоқ. ... сол ... орыс ... де ... ... болуы |
|тиіс. Яғни, қазақ тілін дамыту Қазақстандағы барлық БАҚ-тың ортақ мәселесі болса, ... ... ... орыс адамдарының бойына да сіңген мәдениет болуы қажет. |
|- «Сөз ... ... ... Ол – ... да, ... да қуатты күш», - |
|Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев бір сөзінде осылай деп еді. ... біз осы ... ... ... ... ... ба? |
| |
|- ... сөз ... ... сөз қозғалған жерде сөз бостандығы бар деген сөз. «Сөз |
|бостандығы жетпей ... деп ... ... өзі ... көрсетеді. |
|- Кезінде Наполеон: «Журналистер – ... ... әрі ... Олар ... да өз|
|ықпалында ұстайды және халыққа да бағыт-бағдар көрсетеді. Мың жау ... ... жат ... төрт ... ... ... ... - деген екен. Осы сөздің бүгінгі күнгі |
|мағынасы мен ... ... |
| |
|- ... ... қарап отырсаңыз бұл халықтың өзі революцияшыл ел. Наполеонның ... да ... ... ... сөз ғой. Ал ... айтады «Сөз бас жарады, бас |
|жармаса тас жарады», деп. Осы ... бір ... ... ... отыр. Мәселен, орыстың |
|атақты Александар Бек деген жазушысы қазақ үшін атақты болатын себебі ... ... ... «Волоколам шоссесі» («Арпалыс») деген деректі кітабын соғыс ... ... Осы ... ... ... ... ... сүйене отырып,|
|әрі орталықтың шешімінсіз шығара алмайтын жағдайда ... ... ... ... ... офицері болғанымен, ұлты орыс емес. 1942 жылы Мәскеу түбіндегі шайқастан кейін, |
|1943 жылы жазылып біткесін А. Бек Орталық ... ... алып ... ... ... ... ... әдебиет секторының меңгерушісі Василий Филимонович Шауро |
|деген азамат екі түнде әлгі кітапты оқып ... ... ... Кейін, мен В. |
|Шауромен кездесіп едім. Сонда ол кісінің маған айтқаны: Мен «Мына кітап ... ... ... ... ... атқара алады» деп қорытынды жазып едім. Сонда ғана кітапты басып|
|шығаруға бұйрық берілді", деді. Тағы да сөз ... ... ... оның ... ... ... ... айта берді тәрбиелік мәнін |
|көрсетететін тағылымдар ғой. |
|- ... ... ... ... ... ету ... үшін қандай |
|маңызды болса, ақпараттық кеңістігіміздің қауіпсіздігін сақтау да соншалықты ... ... ... ... осы ... ... шаралар атқарылуы тиіс? |
| |
|- Рас. ... пен ... ... ... өте ... Мұны ... ... Мейлі, қай тілде шықса да ой, пікір бәсекелестігі алдыңғы орында тұруы қажет.|
|Қазақстан оқшау, шетте тұрған ел емес. Бірақ, ... ... ... барлығын |
|БАҚ-қа салуға болмайды. Дегенмен кез-келген азамат ресми Үкіметке қарсы, ... ... ... болса да, сол көзқарасты ұстанса да мемлекеттің мүддесі |
|тұрғысынан ... ... ... жауапкершілік қайда жатыр. Мемлекеттің қазіргі дамуы |
|кем-кетіксіз деп айта ... ... оны ... ... немесе Қытайдан, Ресейден |
|келіп ешкім түзеп бермейді. Олар бұған мүдделі емес. Біз осыны түсінуіміз керек. Осы ... ... ... |
|- «Мен ... ... ... оқып ... таңдағанмын. «Комсомол қызметіне|
|келсең, журналистикаң байиды» деп дәлелдеп айтқасын, қоғамдық істерге келіп ... ... бір ... ... журналистерге, олардың қоғам істеріне |
|араласуыңызға көңіліңіз тола ма? |
| |
|- Тура сол ... ... ... жоқ ... Ол ... ... ұйымы болды. Мен|
|әскерден соң комсомол қызметіне шақыртып тұрса да, журналистиканы қиып барғым келмеп |
|еді. Бірақ, үлкен кісілердің ақылы ... ... ... ... ... көп |
|тәжірибе жинайсың», деген мәселе болды. ... ... ... рас. ... |
|әдебиет пәнінің оқытушысы Дәулет Қасенов деген марқұм ағамыз ... ... еді. ... ... жасап, баға беріп, қабілетімізді айтып отыратын. Ең алғаш менің |
|атымды атап, «Сенен ... ... ... ... ... ... икемдісің», дейтін. |
|Осының барлығы адамды бейімдейді, ынталандырады. Ал қазіргі қазақ журналистикасында |
|біздің кезіміздегідей ынталандыру ... ... ... ... Оның ... екеуі екі|
|басқа кезең ғой. |
|- ... ... ... ... ... теледидар және радио күні болып ... ... орай ... ... қандай тілектер айтасыз? |
| |
|- ... ... ... ... Сол ... сапасы журналистерге де байланысты.|
|Әркім сөзіне де, ісіне де әділ, адал болсын. Белсенді өмір, сарқылмас, ізденгіштік |
|шығармашылық, жарқын ... ... өмір ... |
|- ... ... |
| ... ... ... ... | ... | ... ... ... керек | ... | ... ... Лев ... ... ... ... әмбебап кітапханасының | ... | ... ... ... ... ... аға ... өкілдерінің аузынан “Адам аштыққа| ... ... ... ... сөзді естігенім бар еді. Адамның рухани жұтаңдануы | ... шөл ... еске ... Абай ... ... ... бос, ... оны қос”, | ... Ал жаны ... ... ... әр ... ... ... | ... ... де алыс ... аян. Жеке ... ... осы | ... ... дамуына әсері болары сөзсіз. Жан дүниесі бай адамнан жақсы маман да | ... ... ал өз ісін ... ... ... бойында адамгершілік құндылықтар кемшін | ... ше? ... пен өнер ... ... ... та рухани ашығады, шөлдейді, | ... ... ... ... ... мәні де, сәні де ... үміт ... | ... ... ... жазу-сызу басталғалы кітап кәусар бұлақтай адамның рухани | ... ... ... ... келе ... құндылық. Әбу Насыр әл-Фараби бабамыздың | ... ... ... ... деген сөзінің маңызы жойылмақ емес. Ғұлама тәрбиенің | ... ... ... ал ... ... ... ... — кітап. | ... шағы ... ... ... ... ... ... аталарымыз бен | ... ... ... қазақтың дастандарының мазмұнын және жырларын жатқа | ... аз ... ... ол кезде ауылға келген бірлі-жарым кітапты балаға оқытып, | ... ... ... ... еді. Одан ... ... ... да кітап оқу деңгейі өте| ... ... ... Ол ... ... оқу ... ... білімділігінің өлшемі| ... ... ... ... ... ... ... қойғанда, Әзілхан | ... ... ... мол ... ... оқымау қазақ жастары үшін ерсі | ... ... ... ... ... қолға көшетін. Қаншама жас Ербол мен Меңтайдың | ... ... ... ... ... олардың достыққа деген адалдығын пір | ... Бұл ... ... тәрбие болып сіңді. | ... ... бес ... ... ... ... күрт ... анық байқалады. Жалпы | ... ... ... ... ... ... туралы пікірі өзгерді. Бұрын| ... ... ... ... ... жаңа уақыттың легіне бейімделе алмау сияқты | ... ... ... ... себебін әлеуметтік-тұрмыстық қиындықтардан іздемеу | ... ... ... ... ... кездерінде кітапханаға оқырмандардың | ... ... ... жоқ. ... ... ... ... екінің бірінің қалтасы | ... ... ... оқырмандар кітапханаға ағылды. Біз күніне мыңнан астам оқырманға| ... ... ... ... 60 ... ... ... да, қалғандары түрлі | ... ... ... Үйге ... ... көрсеткіші де сол баяғыдан азайған | ... ... ... ... ... әдебиетке деген сұраныстың салмағы өте азайып | ... ... ... ... ... ... ... жаңа| ... жаңа ... ... сұрайды. | ... ... сай ... ... ... ... ... және жергілікті | ... ... ... ... ... ... ... | ... ... ... ... басқа да, адамды рухани байытатын көркем дүниенің орны | ... ... ... ... ... жылдары көркемдік деңгейіне ешкім жауап бермейтін кітап | ... де ... ... оқуға деген ынтасын кемітпесе, арттырған жоқ. Біз ... ... ... мың дана кітап алдық. Бұл аз емес. Олардың арасында көркем әдебиет те жеткілікті, | ... ... ... ... ... жазатын жазушылар аз. Кітап басып шығаратын | ... атын ... ... ... ... шығарған кітаптарының барлығы оқырманның | ... ... ... ... болады. “Жақсы кітап ақылды адамның әңгімесі сияқты” | ... ... ... бірі Лев ... ... ... ... күш, үлгілі | ... ... ... ... жоғары кітаптар көбейсе дейміз. Сонымен қатар, балалар| ... ... | ... ... ... орталық әмбебап кітапхана облыстағы ірілі-уақты 609 | ... ... ... ... отыр. Кітапханаларда қазір тарих тақырыбына және | ... ... ... ... ... ... жаһандану, гендерлік саясат | ... ... ... жөнінде кітаптар қатары жеткілікті емес. Сонымен | ... ... ... ... ... ... тасып жеткізу де оңай емес. | ... ... ... ... ... ... қажеттігі білінеді. Ол баспалармен| ... ... ... бір ... ... да, кітапханаларға бір жерден жеткізіп | ... еді. | ... ... ... ғана емес, мәдени орталық та. Оның осы миссиясын жандандырған | ... ... ... ... ... да ықпалы болады. | ... ... ... ... жақсы дегеннің барлығын құндылық деп қарау керек. | ... ... ... оқу ... ... Ол үшін кітапханашылардың атқарар ісі, | ... жүгі көп. | ... | ... ... ... ... ... өкілдері | ... | ... ... | ... ... “Білімнің бастауы – кітап” десе, данышпан Абай “Артық ғылым кітапта, Ерінбей| ... ... ... Ал ұлы ... ...... ... да қымбат”, деп кітаптың | ... ... атап ... ... рухани дүниенің мәртебесін арттырып, жұртқа | ... ... ... ... 18-19 сәуірінде “Оқитын ел — бәсекеге қабілетті | ... ... ... ... ... оқу ... өткізу көзделіп отыр. Бұл | ... ... ... тасқынының көлеңкесінде қалып бара жатқан кітап әлемін қайтадан | ... ... ... шара деп ... жөн. Осы шара ... ... рухани | ... ... бір ... ... қаламгерлерінің шығармаларын халыққа таныстыруға, | ... ... әлем ... ... ... шығару ісін жандандыруға жол | ... ... үміт бар. | ... радио және интернет желілері бойынша сағат сайын, тіпті минөт ... | ... ... ... ... ... тұтқан жұрт кітап оқуды сиретіп барады. | ... ... ...... ... ... негізі, негізі ғана емес, | ... ... ... ... Бұл ... ... ... замандардағы құндылықтарымыз,| ... ... ... ... ... салт-дәстүрі, әдет-ғұрпы осы | ... ... ... жетіп отырғаны рас. | ... игі іске ... ... ... ... Ұлттық академиялық кітапханамен | ... ... ... ел – бір ... атты ... ... халықаралық баспасөз | ... ... ... ... | ... басқосуды ашқан Қазақстан Жастар конгресінің атқарушы директоры Нұрсұлтан Кәрімбаев| ... ... ... ... ... ... дүниесінде жататынын, ол кітап арқылы | ... ... ... тиек ... ...... асыл мұрасы, кітап – бұл білім | ... және ... ... ... | ... Республикасы Ұлттық академиялық кітапхананың баспасөз хатшысы Зухра Баянова | ... ... ... ... ... мұндай үрдіс әлем елдерінде бұрыннан бар | ... ... 14 ... бастап қатысуға болатынын жеткізді. Жиынға төрткүл | ... ... де ... ... қатысатынын, Отанымыздағы шетелдік елшілер де| ... ... өз ... да ат ... алға ... Ал ... ... | ... Алла ... бұл ... негізінен көркем әдебиетке, оның ішінде | ... ... ... жарық көріп жатқан шығармалар да назардан тыс | ... ... ... ... көрмелері өтіп, ақын-жазушалырмен кездесулер болатынын| ... ... | ... және ... ... ... ... Нұрлан Өтешов “Бір ел – бір | ... ... ... ... ... іске ... ... отырған тиісті орындардың | ... ... ... деп, соңғы жылдары оқырмандар аудиториясының тарылып қалғанын| ... ... ... ... елу елдің қатарына қосылу жөніндегі идеясын жүзеге | ... ... ... болу үшін де ... жан-жақты сауатты болуы керектігі | ... ... ... ... оқу ... ... ... кітап оқудың жөні | ... Бұл ... ... үшін өте ... деп ... деген байламын ортаға салды. | ... ... ... ... рухы мықты ұлттың қашанда қадасы мықты, іргесі берік| ... ... ... ... ... және күміс ғасырлардағы ұлы туындыларға шолу | ... ... ... кітап оқып қалыптасқанына нақты дәйектер келтірді. “Мен | ... ... деп ... Жұмабаев айтқандай, елдің болашағы бүгінгі жастардың | ... Сол ... ... ... ... ... ... байрағы бүгінгі биігінде тұра| ... ... ... ... ... адам ... арды аттап, жат қылыққа | ... ... ... ... қазақ жазушыларының қай туындысын алсаң да | ... ... ... ... ... талабы бойынша таңдалатын кітап | ... де, ... де ... ... ... ... деп сөз ... түйді. Мәдениет | ... ... ... ... маманы Данияр Қасенов кітап оқуды бала кезден, | ... ... ... ... айтты. Ол үшін жақсы кітап жазылып, оларға үзбей | ... ... ... ... ... таңдалатын кітап үш тілде болса деген пікірді | ... ... ... ... ... ... ... болса қалай болар екен | ... ... ... Еуразия ұлттық университетінің студенті Жаңыл Мәсімжанова | ... ... ... мол ... ... ... ғалымдар М.Жолдасбеков, | ... ... ... ... ал ... ... Мұхтар Әуезовтің | ... ... ... “Бір ел – бір кітапқа” татитынын айтса, Әсия Дүйсекеева Елбасы | ... ... ... ... атты ... елдің қолдауына ие болады, деген | ... алға ... ... ... студенттер альянсының жетекшісі Бақытжан Жанашев | ... ... ... бар екенін, бірақ сол кітап бүкіл жұрттың қолына тие ме ... | ... ... ... жоғары оқу орындарында көркем әдебиеттің аз екеніне нақты | ... ... ... ... ... ... жастарды ынталандыру болып | ... олар ... ... ... жететіндей бағамен көп таралыммен шықса ғана, | ... өз ... ... ... ... ... Мақсат Нұрыпбаев таңдаулы | ... ... ... болғаны жөн екенін айта келіп, бұл бастама Астана мен | ... ары ... ... ... шеңберінде қалып қоймай ма, алтын діңгек, | ... ... ... ... ... жету жағы ... болады, деген ойын бүгіп қала| ... | ... ... ... ... кітапқа біз жоғарыда келтірген төрт шығарманы | ... ... ... ... ... ... ... өкілдері жауап беретін| ... ... ... ... ... қысқа мерзімде мол таралыммен жарық көретінін, ол | ... ... ... ... ... нұсқаларының да әзірленетінін назарға | ... | ... – өмір ... ... ... кітап оқуды күнделікті әдет қылуы тиіс. Кітап | ... ... ... ... алу ... ... деп ... өнері шоқ жұлдыздарының бірі | ... ... ... ... құндылыққа бет бұрған акциядан алар тағылым аз | ... ... ... ... айда ... сол таңдаулы кітапты оқуға бүкіл | ... ... ... жан-жақты ойластырсақ, баспадан шығарған кезде оның бағасы | ... ... ... ... болса, қорытындысында қала оқырмандарымен бірге | ... ауыл ... да ... ескерілсе, нұр үстіне нұр болар еді. Және | ... ... ел ... ... ... бір ... ... қалмай, іргелі | ... ... оқу ... ... әр ауыл ... ... алған шығармалары | ... да ... шара ... өтетін жақсы бастаманы жалғастырып, жыл соңында өз | ... ... ... ... ... көрсетіп, ынтасын оятып, үмітін | ... оны бір ғана ... ... ... ... жалғастырып отырса, қане. Бұл | ... ... ... жас ... ... құндылыққа ден қоюына мүмкіндік берер | ... ... ... жіті көз ... ... ... әлем жұртшылығы кітап дүниесіне | ... ... ... Егер ... ел – бір ... ... ... халқымызды да сондай | ... ... ... ... аз ... ... сенімдеміз. | |
| | |
| | ... | |
| | |
| | |
| | ... ... Республикалық газеті" ААҚ, 2006
-----------------------
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие
берудің мазмұнын ... оны ... ... ... ... ... ету
Мақсаты
Эстетикалық сана-сезімі, іс-әрекеті жетілген тұлға
Эстетикалық қажеттенуі мен мұратының қалыптасуы
Эстетикалық қызығушылығы-ның қалыптасуы
Эстетикалық іс-әрекетінің қалыптасуы
Эстетикалық талғамның қалыптасуы
Тұлға
Эстетикалық ... ... ... сабақтар, семинар, ғылыми конференция
Түрлері
Абайдың әндері, Абайдың өлеңдеріне ... ... Абай ... ... шығармалар
Құралдары
Әдістері
Тест, сауалнама, Миға шабуыл, т.б.
«Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық
тәрбие беру» тақырыбындағы арнайы курс
Абайдың музыкалық-педагогикалық мұрасындағы эстетикалық ... ... ... ... және ... тыс жұмыстарда студенттерге Абай (Ибраһим)
Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы эстетикалық тәрбие
берудің ғылыми-педагогикалық негіздерін нақтылау;
- ақын ... ... ... сипаттама беру
арқылы эстетикалық тәрбиедегі маңызын айқындау;
- студентерге ... ... ... ... ... берудің моделін жасап, мазмұнын анықтап,
әдістемелік жүйесін белгілеу;
- студенттерге эстетикалық тәрбие ... ... ... ... ... жүзеге асырудың әдістері мен
мазмұнын тәжірибелік-эксперимент арқылы ... және ... ... мен ... ...

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру13 бет
Әлемдік экономикадағы жаңа құбылыстар және білім беру47 бет
"Жас ерекшелік және әлеуметтік психология" пәні бойынша студенттерге арналған лекция жинағы28 бет
"көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні"12 бет
17 ғасырдың музыкалық мәдениеті19 бет
200 орынға арналған залы бар және 100 оқушыға арналған музыкалық мектебі бар словяндық ұлттық мәдени орталығы41 бет
«Қаржы » пəн бойынша сырттай оқу нысанында оқитын студенттерге өзіндік жұмыстарды орындауға арналған əдістемелік нұсқасы11 бет
«Қаржы менеджмент» пəн бойынша сырттай оқу нысанында оқитын студенттерге өзіндік жұмыстарды орындауға арналған əдістемелік нұсқасы24 бет
А. Байтұрсыновтың ғылыми-әдістемелік мұралары69 бет
Абай Құнанбаевтың ағартушылық тағылымы (1845-1904)6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь