Жал және инвестициялық меншік есебі

I БӨЛІМ НАРЫҚТЫҚ ЖАҒДАЙДАҒЫ ЖАЛ ЖӘНЕ ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ МЕНШІКТІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ
1.1 Жал және инвестициялық меншік түсінігі, түрлері, экономикалық техникалық мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 АҚ.ң экономикалық жағдайы мен өндірістік шаруашылық сипаттамасы және жалдың артықшылықтары мен кемшіліктері ... ... ... .7

II БӨЛІМ «АСТАНА КОНТРАКТ» АҚ.Ң ЖАЛ ЖӘНЕ ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ МЕНШІК ЕСЕБІН ЖҮРГІЗУ ТӘСІЛДЕРІ
2.1 «Астана контракт» АҚ.ң бухгалтерлік есепті жургізудің тәсілдері ... .12
2.2 «Астана контракт» АҚ.ң Қаржылық жалдау жөніңдегі операциялардың есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21
2.3 «Астана контракт» АҚ.ң жал есебі түрлерінің ерекшеліктері және жургізу тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27

III БӨЛІМ ЖАЛ ЖӘНЕ ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ МЕНШІК ЕСЕБІНІҢ ТИІМДІЛІГІН ТАЛДАУ ӘДІСТЕМЕСІ
3.1 Жал және инвестициялық меншік есебінің талдау әдістері және басқару жұмысындағы қаржылық есептілік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...36
3.2 Операциялық және қаржылық жал есебінің аудитін жүргізудің әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...41
3.3 Негізгі құралдарда жалды қолданудың тиімділігін талдау және лизинктик операциялар есебінің тиімділігін талдау әдістемесі ... ... ... ... .48

ҚОРТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 63

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

ҚОСЫМША БЕТТЕР
Елбасымыздың өз халқына жолдауында дәйекті жаңарту және экономикалық өсудің тұрақты қарқынын қамтамасыз ету шаралары көрсетілген. Бүгінгі экономикалық конъюнктура нашарлаған жағдайда мемлекеттік холдингтердің, әлеументтік-кәсіпкерлік корпорациялардың ішкі инвестициялық ресурстарының белсенділігін арттыру қолға алынуда.
Қазақстанның 2003-20015 жылдарға индустриалды-инновациялық даму Стратегиясын жүзеге асыру барысында өндірістік қуатты тиімді орналастыру Картасы мен Қазақстан республикасындағы инвестициялық қызметті жетілдірудің координациялық жоспары дайындалды. Еліміздің Экономика және бюджеттік жоспарлау министрі өз сөзінде «Осы стратегия шеңберінде 2008 жылы 201,4 млрд. теңге мөлшеріндегі инвестицияны игеруге бағытталған 7 озық жоба іске қосылғанын» мәлімдеді.[24]
Сонымен бірге, бәсекеге қабілетті 50 ел қатарынан нық орын алу және 30 корпоративтік көшбасшыларын қалыптастыру негізінде елді индустрияландыру міндеттері біздің басты стратегиялық мақсатымыз болып қала бермек делінген.[2]
Бүгінгі күні ел экономикасының нарықтық жолға көшуіне байланысты, жаңа кәсіпкерлік нысандарының пайда болуына байланысты бухгалтерлік есептің ролі мен маңызы арта түсті. Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына сәйкестендіру мақсатында бухгалтерлік есепті жүргізу мен қаржылық есептілікті құрастырып ұсыну жүесіне елеулі өзгерістер енгізілуде.
Бухгалтерлік есеп көптеген жылдар бойы басқа ғылымдар сияқты дамып, қоғамның экономикалық-әлеументтік жағдайларына сәйкес өзгерістерге ұшырап келе жатқан, сондай-ақ өмірде өз ерекшелігімен оқшауланатын ғылым болып табылады. Белгілі ғалым Б. де Солозано осы ғылым туралы «Бухгалтерлік есеп барлық ғылымдар мен өнердің ең алдында тұрады, басқалары онсыз өмір сүре алмаса, бухгалтерлік есеп үшін олардың ешқайсысы қажет емес» - деген болса, оның әріптесі Р.А. Фаулки «Есеп – бұл барлық бизнестің тілі, яғни философиясы» деп атаған.
Бухгалтерлік есеп ұйымның қаржылық ақпараттарын өлшейтін, өңдейтін, есептейтін және оны пайдаланушыларға жеткізіп отыратын жүйе болып табылады. Ұйымның табыстары мен шығындары және шаруашылық қызметінің нәтижесін сипаттайтын, жалпы қаржылық жағдайды жоспарлау, бағалау, бақылау мен талдауға мүмкіндік беретін ақпарат көзі болып табылады.
Қазақстан Республикасында бухгалтерлік есеп жүргізу мен қаржылық есептілікті құрастыру мен ұсыну талаптарын, есепке алудың негізгі қағидалары мен жалпы тәртібін, ішкі бақылау мен сыртқы аудит талаптарын, сонымен қатар ұймдардың құқықтары мен міндеттерін «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік жөніндегі» заңы анықтайды.[заң БЕ] Кез-келген ұйымда бухгалтерлік есеп жұмысын жүргізу экономикалық мәселелердің басты шешімі болмақ.
1. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі. Алматы, 2007
2. Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы «Қазақстанның әл-ауқатын арттыру – мемлекеттік саясаттың басты мақсаты».-Астана:»Елорда», 2008-64 б.
3. Қазақстан Республикасы. 28.02.2007 жыл №234 III «Бухгалтерлiк есеп пен қаржылық есептілік туралы» Заңы.
4. Қазақстан Республикасы. 22.05.2006 жылғы «Аудиторлық қызмет туралы». Заңы (20.02. 2009жылғы өзгерістер мен қосымшаларды қоса алғанда)
5. Қазақстан республикасы. Салық кодексі. 10.12.2008ж.№99-IV.-658 с.
6. Бухгалтерлiк есептiң Типтiк шоттар жоспары. Алматы, 2007ж.
7. Ұлттық қаржылық есептілік стандарттары №2. Алматы, 2007 ж.
8. Халықаралық қаржылық есептілік стандарттары.Алматы,2006
9. «Аудиттің теориясы» Сатмурзаев А.А. Укашев Б.Е., Алматы-Ұлағат
10. «Аудит негіздері» Абленов Д.О. Алматы-2005, Экономика
11. «Шаруашылық субъектілердегі бухгалтерлік есеп» Назарова В.Л. Алматы-2005
12. «Бухгалтерлік есеп негіздері» Кеулімжаев К.К. Алматы-2006
13. Әжібаева З.Н., Байболтаева Н.Ә., Жұмағалиева Ж.Ғ. «Аудит». Алматы 2006 ж.
14. Баймұханова С.Б., Балапанова Ж., «Бухгалтерлiк есеп», Алматы, 2001ж., 236б.
15. Байдәулетов М., Байдәулетов С.М., «Аудит»: оқу құралы.- Алматы: Қазақ Университеті, 2004ж
16. Дюсембаев К.Ш. и др. «Аудит и анализ финансовой отчетности». Алматы: «Каржыкаражат», 1998. -512.
17. Дюсембаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиева Ж. Г «Кәсiпорынның қаржылық жағдайын талдау» Алматы 2001ж.
18. Кеулiмжаев Қ.Қ., Әжiбаев З.М. т.б. «Қаржылық есеп». Алматы 2006г.
19. «Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп» Радостовец В.К, Габдуллин Т.Ғ. Радостовец В.В. Шмидт О.И.., Қазақстан-орталық аудиті тәуелсіз
20. Палий В.Ф. Международные стандарты финансовой отчетности.Москва,2005г.
21. Радостовец В.К. «Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп». Алматы 2002г.
22. Рахимбекова Р.М., «Финансовый учет на предприятии»: Учебник. Алматы: Экономика,2005.-480с.
23. Сатыбалдин С.С. Трансформациялық экономикадағы есептік жүйелер Алматы, 2003
24. Сейдахметова Ф.С. «Современный бухгалтерский учет». Алматы 2000г.
25. Қазақстанның 2003-2015 жылдарға дамуының индустриалдық-инновациялық даму стратегиясы. Деловая неделя №19(847) 15 мамыр 2009ж.
26. Козлова Э. Особенности учета лизинга согласно НСБУ. Главбух №1 (56) қаңтар 2009ж. 7-14б.
27. Бухгалтерлік есеп және аудит Султанова Б.Б., Арыстамбаева а.З., Тойлыбек Т.Г. Оқу құралы 1 бөлім.-Алматы:әл-Фараби атындағы ҚазақҰУ, ОЗ, 2009.- 79б.
        
        МАЗМҰН
I БӨЛІМ НАРЫҚТЫҚ ЖАҒДАЙДАҒЫ ЖАЛ ЖӘНЕ ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ МЕНШІКТІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ
МӘНІ
1.1 Жал және инвестициялық меншік ... ... ... мәні
............................................................................
........................5
1.2 АҚ-ң экономикалық жағдайы мен өндірістік шаруашылық сипаттамасы және
жалдың артықшылықтары мен кемшіліктері .............7
II БӨЛІМ ... ... АҚ-Ң ЖАЛ ЖӘНЕ ... МЕНШІК ЕСЕБІН
ЖҮРГІЗУ ТӘСІЛДЕРІ
2.1 «Астана контракт» АҚ-ң бухгалтерлік есепті жургізудің тәсілдері.....12
2.2 «Астана контракт» АҚ-ң Қаржылық жалдау жөніңдегі операциялардың есебі
............................................................................
............21
2.3 «Астана ... АҚ-ң жал ... ... ... және ... ... ЖАЛ ЖӘНЕ ... МЕНШІК ЕСЕБІНІҢ ТИІМДІЛІГІН ТАЛДАУ
ӘДІСТЕМЕСІ
3.1 Жал және инвестициялық меншік есебінің талдау әдістері және басқару
жұмысындағы қаржылық
есептілік...............................................................36
3.2 Операциялық және ... жал ... ... жүргізудің
әдістемесі..................................................................
.............................................41
3.3 Негізгі құралдарда жалды қолданудың тиімділігін талдау және лизинктик
операциялар есебінің тиімділігін ... ... ... БЕТТЕР
КІРІСПЕ
Елбасымыздың өз халқына жолдауында дәйекті жаңарту және экономикалық
өсудің ... ... ... ету ... ... ... конъюнктура нашарлаған жағдайда мемлекеттік холдингтердің,
әлеументтік-кәсіпкерлік корпорациялардың ішкі инвестициялық ресурстарының
белсенділігін арттыру қолға ... ... ... ... ... ... асыру барысында өндірістік қуатты тиімді орналастыру
Картасы мен ... ... ... ... ... жоспары дайындалды. Еліміздің Экономика және бюджеттік
жоспарлау министрі өз ... «Осы ... ... 2008 жылы ... ... ... инвестицияны игеруге бағытталған 7 озық жоба іске
қосылғанын» мәлімдеді.[24]
Сонымен ... ... ... 50 ел ... нық орын алу ... ... ... қалыптастыру негізінде елді индустрияландыру
міндеттері біздің ... ... ... ... қала ... күні ел ... ... жолға көшуіне байланысты, жаңа
кәсіпкерлік нысандарының пайда болуына байланысты бухгалтерлік есептің ... ... арта ... ... ... ... ... мақсатында бухгалтерлік есепті ... мен ... ... ... ... ... өзгерістер енгізілуде.
Бухгалтерлік есеп көптеген жылдар бойы басқа ғылымдар сияқты дамып,
қоғамның ... ... ... өзгерістерге ұшырап
келе жатқан, сондай-ақ өмірде өз ерекшелігімен ... ... ... Белгілі ғалым Б. де Солозано осы ғылым туралы «Бухгалтерлік есеп
барлық ғылымдар мен өнердің ең алдында ... ... ... өмір ... ... есеп үшін олардың ешқайсысы қажет емес» - деген болса,
оның әріптесі Р.А. Фаулки «Есеп – бұл ... ... ... ... деп ... есеп ұйымның қаржылық ақпараттарын өлшейтін, өңдейтін,
есептейтін және оны пайдаланушыларға жеткізіп отыратын жүйе болып ... ... мен ... және ... ... ... жалпы қаржылық жағдайды жоспарлау, бағалау, бақылау мен
талдауға мүмкіндік ... ... көзі ... ... Республикасында бухгалтерлік есеп жүргізу мен қаржылық
есептілікті құрастыру мен ... ... ... алудың негізгі
қағидалары мен жалпы тәртібін, ішкі бақылау мен сыртқы аудит талаптарын,
сонымен қатар ... ... мен ... ... есеп және
қаржылық есептілік жөніндегі» заңы ... БЕ] ... ... есеп ... жүргізу экономикалық мәселелердің басты ... ... есеп ... өндірілген өнімді есепке алуға, ... ... және ... ... ... бөліп жұмсауға, яғни
кәсіпорынның шаруашылық үрдістерінің ... ... ... ... ... ... қызметінің жүзеге асырылуына оның ... ... ... ... ... ... ... яғни
ұйымның активтері шаруашылық үрдістеріне қатысуына қарай ұзақ мерзімді және
қысқа ... ... ... ... Жалпы экононмикалық ресурстардың
ішінде ұйымның шарауашылық ... үшін ... ... ... зор, олар
ұйымның материалдық-техникалық жарақтандырылу дәрержесін, оның ... ... ... ... ... көрсетілген негізгі қорлар
негізгі құралдар деп аталады.
Негізгі құралдар дегеніміз ұзақ уақыт пайдаланылатын, өзінің ... мен ... ... ... ... ... сол ... өндіріліп
шығарылатын жаңа өнімнің өзіндік құнына ... ... ... ... ... құралдары болып табылады. Өндіріс үрдісін негізгі
құралдармен толық қамтамасыз ету үшін оларға жұмсалатын бастапқы шығындар
мөлшері де өте ... ... ... ... көп ... ... уақыттылы шеше ... ... ... жалдауға тура келеді. Жалдық төлемнің дұрыс ... ... мен ... ... арасындағы құқықтар мен міндеттемелердің
айқындылығын талап етеді. Сол себепті жалға ... және ... ... құралдар есебінің дұрыс ұйымдастырылуы бухгалтерлік есептің маңызды
бөлімі болып табылады.
Қазіргі экономикалық қатынастар жағдайында жалдық қатынастар ... ... ... алу ... ... көп қаражатты бірден төлемей-ақ
өндірістің үздіксіз қызмет ... ... ете ... ... құралдардың
бүгінгі күнгі нарықтық ... ... ... басты
қозғалысын сипаттайтын жағдай олардың жалға берілуі және ... ... ... ... және ... ... ... дүниенің
меншікті иесі болып табылатын субъект оны жалға бере алады.
Жалдау - жалға берушінің дүниені жалға алушыға уақытша пайдалану ... ... ... ... субъектілері өздеріне керекті, яғни уақытша қажет ... ... ... шаруашылық субъектілерінен, ұжымдардан жалға алып
қана қоймай, уақытша пайдаланылмай немесе ... ... ... ... ... басқа субъектілерге уақытша жалға берулеріне болады. Ол
үшін екі шаруашылық субъектілерінің, яғни ... ... ... ... ... ... арасында келісім – шартта жалға алынатын немесе
жалға берілетін негізгі ... ... ... ... ... тозу ... жалға берілетін немесе жалға алынатын мерзімі, жалдық
төлем ақысының мөлшері, егер осы жалға ... ... ... ... ... ... ... жүргізілуі қажет болған жағдайда кім
жөндейтіндігі және қайсы ... ... ... тағы ... мәліметтер көрсетілуі қажет. Бүгінгі ... ... ... ... және банктік операцияларды іске асыратын ... ... ... лизингтік ұйымдар саны да арта түсуде.
Міне, жоғарыда аталған мәселелер зерттеу тақырыбының бүгінгі күннің ... бірі ... ... жазу ... ... ... ... жалға алынуы мен
жалға берілуінің бухгалтерлік есебін ұйымдастыруды ... ... ... ... ... ... қол жеткізу жолында менің міндеттерімді
келесідей сұрақтар анықтайды:
- жал ... ... оның ... ... ... ... ... есебінің ерекшеліктерін қарастыру;
- қаржылық және операциялық жал шарттарымен, жалға алушы ... ... ... мен ... қарастыру;
- жал операцияларының бухгалтерлік есепке алынуы мен аудиторлық
тексерілуін қарастыру;
- қаржылық есептілікте жалдық операцияларға қатысты ... ... жазу ... «Астана Контракт» акционерлік қоғамының нақты
деректері мен бухгалтерлік есеп пен аудиторлық қызметке қатысты заңдық
нормативтік ... ... ... ... ... ... стандарттары, отандық және шетелдік экономист авторлардың
оқулықтары қолданылды.
Дипломдық жұмысым ... үш ... ... ... әдебиеттер тізімі, қосымшалардан тұрады.
Жұмыстың бірінші бөлімінде жалдың және ... ... ... оның жіктелуін, артықшылықтары мен ... ... есеп ... жал ... есепке алыну
жолдарына тоқталдық.
Жұмыстың екінші бөлімінде негізгі құралдардың операциялық ... жал ... мен ... ... ... бөлімі негізгі құралдардың жал есебінің аудитіне қатысты
мәселелерге, жалды қолданудың тиімділігіне ... ... 70 бет ... орындалған оның ішінде 13 кесте 1сурет
және қосымшалар бар.
I БӨЛІМ НАРЫҚТЫҚ ЖАҒДАЙДАҒЫ ЖАЛ ЖӘНЕ ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ МЕНШІКТІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ
МӘНІ
1.1 Жал және ... ... ... ... ... ... құралдар дегеніміз - бір жылдан артық ... ... сату ... ... ... ... ... өндірілетін
өнімнің өзіндік құнына біртіндеп қосатын материалдық активтер. Көлеміне
немесе бағасына қарамастан пайдалану мерзімі бір ... ... ... ... ... дайын бұйым болып саналатын жабдықтар мен
машиналар, күрделі құрылыс құрамында есептелетін, монтаждауды ... ... ... біткенімен пайдалануға әлі берілмей тұрған машиналар мен
жабдықтар, сонымен қатар құрылыс-монтаж жұмысының ... ... ... ... ... ... титулдік тізімге кірмеген ғимараттар мен
тетіктернегізгі ... ... ... ... ... ... ... жер учаскелері, үйлер мен ғимараттар, машиналар ... ... ... ... ... және ... аспаптар мен
құрылғылар, есептеуіш машиналар мен техникалары, аспаптар, ... ... ... және тағы ... ... ... құралдар өздерінің өндіріске қатысуына қарай өндірістік
және өндірістік емес ... ... ... ... ... деп
өндірісте қызмет ететін, яғни өнім ... ... ... құралдарды айтады. Ал өндірістік емес негізгі құралдар қатарына
шаруашылықтың өндірістен тыс салаларында, яғни ... ... ... ... қамсыздандыру, білім беру және мәдениет салаларында
пайдаланылатын негізгі құралдар жатады.
Көптеген, әсіресе жаңадан ... ... ... ... ... ... ... машиналар мен жабдықтарды сатып алу
мәселелрінде қаржылық ... ... ... ... ... жолы ... ... рәсімдеу, яғни активтерді уақытша жалға
алу болып табылады.
Жал дегеніміз меншік иесінің функцияларын пайдаланушының ... ... ... ... болып табылады. Жал анықтамасына
активті пайдалану құқығы белгілі-бір мерзімге берілетіні ... ... бір ... ... ... ... алатыны көрсетілген
барлық келісімдер мен шарттар толық кіреді.
Жалдық қатынастардың дамуының мың жылдық тарихы бар.[17]
Ур қаласындағы қазба жұмыстары барысында ... саз ... ... ... 2000 ... жуық мерзімде ауыл шаруашылық
құралдарын жалға ... ... ... ... ... 1755 ... ... хан Хамурапидің заңдарында
жалдық қатынастарды реттеуші ережелердің болғандығы анықталды. Б.э.д. 384-
382 жылдарда философ ... ... ... ... ... ... иеленумен емес, оның пайдаланылуымен анықталады. Сол себепті
қолдану мүмкін болатын болса, оны сатып алу қажет пе? Деп ... қоя ... мен ... ... ... ойын ... алғашқы лизингтік келісім 1248 жылы тіркелген.
Жалдық келісім шарт ... ... ... ұйым ... ... құқық
береді. Кейбір жағдайларда жалдық мүлікті пайдалану мен күту ... ... ... ... Жалға алушы белгілі бір ... ... ... өз ... ... алу құықығына ие болтыны
көрсетілген ... ... да ... шарттар қатарына жатады. Мұндай
келісімдерді құнын бөліп төлеу арқылы сатып алу келісім шарты деп ... purchase ... ... ... ... ... ... қатарына ең
алдымен Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексін атаймыз. ... осы ... ... жал, ... қатынастар жөнінде бірнеше
баптарына шолу жасайық. [Азаматтық кодекс]
581 бабы. Үйлер немесе ғимараттар жалы.
1. Үйлер мен ... жал ... ... ... ... ... уақытша пайдалуға үй немесе ғимаратты береді.
2. Бұл бөлімнің ережелері ұйымдардың жалдық қатынастарына қатысты.
582 бабы. ... ... ... жалы ... мен мемлекеттік
реттеу.
1. Үйлер немесе ғимараттар жалы жөнінде келісім шарт жазбаша, бірегей
құжатты құрастыру ... екі ... қолы ... ... жасалады.
2. Үйлер немесе ғимараттар жалы келісімінің нысанының сақталмауы оның
жарамсыздығын көрсетеді.
3. Үйлер немесе ғимараттар жалының бір ... ... ... ... ... ... ... және сол күннен бастап күшіне енеді.
583 бабы. Жалдық төлем ақы мөлшері.
1. Үйлер немесе ғимараттар жалы келісімінде жалдық ... ақы ... ... Үйлер немесе ғимараттар жалы келісімінде төлем ақы үй немесе ғимарат
ауданының бірлігіне қатысты белгіленсе, онда төлем ақы ... ... ... ... ... өлшеміне қатысты есептеледі.
584 бабы. Үйлер немесе ғимараттардың берілуі.
1. Үйлер немесе ғимараттардың берілуі екі жақтың қолдары ... ... ... жүзеге асырылады.
2. Үйлер немесе ғимараттардың берілуі жөнінде келісімге қол ... ... бірі бас ... ... онда ол ... ... ... бас
тартуы ретінде қаралады.
Жалдық қатынастарды реттеудің екінші деңгейі ретінде №17 ... ... ... ... болады. [ХҚЕС] Бұл стандарт бойынша
жалдың барлық түрлері үшін қолданылады, тек ... ... ... ... газ, ... ... және ... минералдар сияқты табиғи
ресурстарды барлау және пайдалану келісімі;
кинофильмдер, бейне жазу, пьесалар, патенттер, ... ... ... ... келісімдер. Ағымдағы жал – ... ... ... жал ... Бұл ... ... ... қанағаттандыру үшін белгілі бір мерзімге алдын-ала алынған
мүлік. Жал кезеңінде жалға ... ... ... ... мен
құқықтары жалға берушіде болады, ал жалға алушы тек жалданатын мүлікті
басқару ... ие ... ... ... кейін мүлікті жалға алу
келісімдері жалға ... ... жал – бұл ... жоспарланбаған белгілі бір
жағдай болып қалса; жалға берушінің рұқсат етуімен; ... ... ... оған ұқсас мүлікке жаңа жалдық келісім-шартқа ... ... ... ... жалды тоқтатуға жеткілікті өтем болып табылатын ... ... ... ғана ... ... жал түрі болып табылады.
Жылжымайтын мүлікке инвестициялар – жалдау төлемдерін ... ... ... немесе соны және басқаны алу мақсатында ... ... ... қаржылық жалдау құқығы бойынша жалгерде) жылжымайтын ... ... ... не ... бір ... және сол және басқалары),
бірақ:
1) ... ... ... беруге пайдалану, әкімшілік мақсаттарда
қызметтер көрсету; немесе
2) қарапайым шаруашылық қызмет барысында сату.
Операциялық жалдау шарты бойынша жалгер иеленіп ... ... ... есепте мұндай жылжымайтын мүлік барлық қалған жағдайда
жылжымайтын мүлікке инвестициялар ... ... ... және ... объектіні және жылжымайтын мүлікке инвестициялар ретінде сыныпталатын
барлық өзге жылжымайтын ... ... ... үшін әділ құнмен есептеу
моделін пайдаланған жағдайда ғана жылжымайтын мүлікке ... ... және ... ... АҚ-ң ... ... мен өндірістік шаруашылық сипаттамасы ... ... мен ... «Бухгалтерлік есеп және қаржылық сеептілік жөніндегі» заңына сәйкес
есеп саясаты – ҚР ... ... ... мен ... есептілікті
құрастыру жөніндегі заңнамалық ... ... ... бухгалтерлік есептің типтік шоттар жоспарына сәйкес ұйымның
қажеттілігі мен ... ... ... ... ... ... мен қаржылық сеептілікті құрастыруының қабылданған қағидалары,
негіздері, шарттары, ережелері мен тәжірибесі болып табылады.
Шаруашылық операцияларын, ... ... ... мен ... көрсетудің альтернативті әдістерін ұсынатын
халықаралық қаржылық есептілік стандарттары (ХҚЕС) мен ... ... ... ... есеп ... ... базасы болады.
Есеп саясатын құрастыру ұйым қызметінің ... ... ... ... мен ... ... құрастырудың негізі
ретінде әдістердің бірін таңдап алуды білдіреді.
Осылайша, есеп саясаты – бухгалтерлік есепті жүргізу және ... ... үшін ұйым ... ... жиынтығы.[23/24бет]
Есеп саясаты бухгалтерлік есептің қағидаларына (есептеу ... ... ... ... ... ... ... пен салыстырмалылық) сәйкес бір жылдан артық мерзімге
құрастырылады.
«Астана Контракт» АҚ – нің есеп саясаты Қазақстан Республикасының
«Бухгалтерлік есеп және ... ... ... заң актісінің
негізінде және ұлттық қаржылық ... ... ... шоттар
жоспарын, жоғарыда аталған құжаттарға қосымша нұсқауларды, серіктестіктің
жарғысын және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және ... ... ... ... ... ... басшылыққа
ала отырып жасалған.
Есеп саясатының негізгі мақсаты компания қызметін мүмкіндігінше
тиімді көрсету, ол ... ... ... ... ақпаратты көрсету
болып табылады. Есеп саясаты теориялық тұрғыда үш бөлімнен ... ... ... ... ұйым жөнінде жалпы мәліметтер, есеп
саясатының негізгі мақсаты анықталады. «Әдістемелік ... ... ... ... ... ашып ... әдістері
көрсетіледі. «Ұйымдастыру бөлімінде» бухгалтерлік есептің жүргізілуіне
жауапты ... ... ... еңбек бөлінісі, қолданылатын есеп
жүргізу формасы, жұмысшы шоттар жоспары көрсетіледі.
Есеп ... ... - ... ... Осы ... мәселелер қарастырылады:
1. Негізгі құралдарға қатысты оларды бастапқы бағалау, амортизациялық
аударым сомасын есептеу ... ... ... ... алу, ... ... алу, ... тұрғыда қайта жарақтандыру
мәселелерді қарайды. Негізгі құралдарды жөндеуге қатысты жөндеу уақыты
мен өткізу жылдамдығын компания өзі ... ... емес ... ... ... ... ... және оларды есептен шығару жолдары. Кейбір материалды емес
активтер түрлеріне байланысты олардың тиімді пайдалану мерзімі ... өзі ... ... ... ... ... ... борыштар көлемін анықтау;
Біздің зерттеу тақырыбымызға, яғни жал операцияларына қатысты ... ... ... ... жағдайлар қарастырылған.
«Жылжымайтын мүлікке салынған инвестициялар» шотында құнның өсімшесі немесе
жалдық төлем ақы түрінде пайда табу ... ... ... ... ... олардың қаржыландырылған жал жағдайында келіп ... ... ... Есеп ... жалды ұзақ мерзімді
несиелендірудің бір формасы қаржыландырылған жал деп ... ... ... ... жалдық төлемдер арқылы өтейді. Бухгалтерлік есептің №
17 «Жал ... ... ... қаржыландырылған жал дегеніміз – мүліктің
меншік құқығымен байланысты тәуекел мен пайданың басым бөлігін ... ... беру ... табылады. Жалға алушы ... ... ... өз
балансында көрсетеді. Жал қаржыландырылған деп саналады, егер ... ... мен ... ... ... ... алушыға көшетін болса, және де
келесі шарттардың бірі ... ... ... жал мерзімі мүліктің тиімді пайдалану мерзімінің 80 % -нан ... егер ол ... ... ... мерзімінің 20 %-на тең
келетін мерзімнен басталмаған болса;
- ең төменгі жалдық төлемдердің ... құны ... ... сату ... 90 %-нан кем болмаған жағдайда;
- жал мерзімінің соңында активтің қалдық құны жал ... ... оны сату ... ... артпауы қажет;
- жалға алынған мүлікке меншік құқығы жалға ... ... ... ... жал ... басында анықталған тіркелген баға
бойынша сатып алу құқығына ие болады.
Жалға жиынтық салым дегеніміз – ... ... ... ең ... ... ... сомасы мен активтің кепілдендірілмеген қалдық құны
болып ... ... ... ... ... мен ... түріндегі
шығындар жиынтығын құрайды. Қаржыландыру төлемдері бүкіл жал мерзімі
бойында жалдық ... ... ... ... ... ... ... бойынша танылады.
Жалдың артықшылықтары мен кемшіліктері
Жал арқылы ақша қаражаттарының мәселесін ... ... ... ... ... ... ... активтің құнының 100%-ына дейінгі мөлшері
қаржыландырылуы мүмкін. ... ... ... ... құнының 80 %-мен
шектеледі. Сонымен қатар, жалдық келісімдер барысында тіркелген пайыздық
қойылым қолданылады, ал банк несиелерін алған ... ... ... ... ... қатынастарға қарағанда лизингтік келісімдер өте ... ... ... мен ... әрқашан шектеулі болады, сол себепті
қаржыландыру құралы ретінде тиімсіз болуы ... ... ... ... немесе тоқсан сайын болуы мүмкін және сомаалары да өзгеріп отыруы
мүмкін. Кей жағдайларда төлем лизингке ... ... ... өндірілген
өнімдерді сатудан алынған табыс есебінен жүргізілуі де мүмкін.
Лизинг бойынша келісім-шарт жасаудың ссудаға ... ... ... ... ... кіші және орта кәсіпкерлерге қатысты. Кейбір
лизингтік компаниялар жалға ... ... ... ... ... ... жедел өтеуді талап етпеуі де мүмкін. Мәміленің кепілдігі
сол жабдықтың өзі деп ... ... жал ... ұзақ ... ... ... да ... алушы баланстық есептен тыс мөлшерде
қаржыландыруға қол жеткізе алады. Жабдықты ұйымның өзінде ... ... ... жабдықты жалдап қолдану әлдеқайда тиімді болуы мүмкін.
Жал қатынастары арқылы активтерді тұрақты өз ... ... ... орын ... ... құрал-жабдықтарды өте қысқа
мерзімге жалға алу ... ... ... ... технологиялық жабдықтарды
қолдана алады және олардың тозуына жол берілмейді.
Жал операциялары жедел амортизациялануына байланысты ... ... ... ... ... қатысты және басқа да салық
кодексінде қаралған жағдайлар бойынша жеңілдіктерге қол ... ... ... ... ... ... онда өндірушілер, делдалдар
мен дистрибьюторлар жалды өнеркәсіп ... сату ... ... ... Несиелік институттар мен коммерциялық жалға берушілер
үшін жал қаржылық қызметтердің қосымша жүйесі ретінде қолданылады.
Жал түрлерін ... ... ... деп тану ... да ... ... ... сипаттайды. ҰҚЕС № 2 бойынша егер
оның шеңберінде ... ... тән іс ... барлық тәуекелдер мен
пайдаларды беру жүргізілетін болса, жалға алу ... ... ... оның ... меншік құқығына тән іс жүзінде барлық тәуекелдер мен
пайдаларды беру жүргізілмейтін ... ... алу ... ретінде
жіктеледі.
Жалға алуды қаржылық және операциялық ... ... ... ... ... мазмұнына байланысты. Төменде жеке алғанда немесе бірге
алғанда әдетте ... ... ... ретінде жіктеуге алып келетін ахуалдар
мысалға келтірілген:
- жалға алу ... ... ... ... ... ... ... жалға алушының жалға алынатын активті осы ... ... ... әділ ... күтіліп отырғандай,
едәуір төмен болатын баға бойынша сатып алуға құқығы бар
және жалға ... ... күні осы ... ... ... ... егер ... құқығы берілмейтін болса да, жалға алу мерзімі
активтің экономикалық қызметі мерзімінің едәуір бөлігін
құрайды;
- жалға алудың бастапқы күні ең ... ... алу ... ... құны жалға алынатын активтің әділ
құнына жақын;
- жалға алынатын активтердің мамандандырылған ... ... ... ... ғана оларды елеулі түрде түрлендірусіз
пайдалана алады.
Төменде олардың бар болуы жеке ... ... ... ... да ... ... ... жіктелетіндігіне алып келетін белгілер келтірілген:
1) Жалға алушы жалға алуды мерзімінен ... ... ... ... осындай мерзімінен бұрын тоқтатуға байланысты барлық залалды
жалға ... ... ... ... ... ... ... өзге де кірістерді
немесе залалды жалға алу мерзімінің соңында ... ... ... ... алу мерзімінің соңындағы сатудан түскен түсімдердің басым ... ... ... ... ... ... ... жалға алу мерзімін ұзарта алады, оның ... ... ... ... төмен.
Егер қандай да бір басқа белгілері бойынша жалға алу шеңберінде ... ... ... тән ... ... мен ... беру жүргізілмей
отырғаны түсінікті болса, онда жалға алу операциялық ретінде жіктеледі.
Мысалы, егер активке меншік ... оның әділ ... тең ... ақы ... алу ... ... көшірілетін болса, немесе егер іс ... ... ... байланысты барлық тәуекелдер мен пайданың жалға алушыға
өтуін ... емес ... ... ... ақысы бар болса, осындай ... ... ... жіктеу жалға алудың бастапқы күні жүргізіледі және ... мен ... ... ... ... өзгертуге келісетін жағдайлардан басқа
(оны қарапайым ... ... ... алу ... ... ... жағдайда жалға алуды жіктеу қайта ... ... ... мен ... ... ... де бар, ... жабдықтар құнының 100 % мөлшерінде қаржыландырылуы оларға деген
пайыздық қойылымның да ... ... ... ... Маусымдық
жал жағдайында жабдықтың дәл қажет уақытта алынатындығына ешқандай кепілдік
жоқ. Сонымен қатар, ең жоғарғы ... ... ... ... ұсынылуы
мүмкін. Ұзақ мерзімді жал жағдайында тіркелген пайыздық қойылымды қолдану
жалға ... үшін зиян шегу ... ... ... Егер,
қаржыландырылған лизинг келісімі бойынша алынған ... ... ... дейін тозып қалған болса, онда лизинг алушы көрсетілген мерзім
соңына дейін жалдық төлемдер жасайды. ... ... жал ... ... ... ... ... жал төлемі ұзақ мезімдегіден
де артып кетуі мүмкін.
Келесі кесте арқылы қаржылық жал мен ... ... ... ... ... сипатының анықталуы*
|Қаржылық лизинг белгілері ... жал ... ... Жал ... ... ... ... |1. Жал мерзімі аяқталғанда актив |
|құқығы жалға алушыға өтеді ... ... ... ... ... Жал ... соңында жалға алушы |2. Жалға алушы активті жал ... әділ ... ... ... ... ... соңында жойылу құнынан |
|алу құқығына ие болады, жалдың басында ... баға ... ... алуға |
|осы құқықтың жүзеге асырылатындығына ... ... ... ... | ... Жал мерзімі меншік құқығы өтпеген |3. ХҚЕС бойынша сандық көрсеткіш |
|жағдайда да ... ... ... ... ... басым бөлігіне тең болады | ... Жал ... ... ... ең |4. ... ... ... алушыға |
|төменгі жалдық төлемдердің дисконттелген |өтпеуі мүмкін ... ... ... ... әділ құнының| ... ... ... | ... ... алынған активтердің арнайы |5. ... ... ... |
|мамандандырылуы оларды тек жалға алушының|жабдық тек осы ... ғана ... ... ... ... ... |
|1 ... ... ... Жалға алушы жалдан бас тартқан |6. Осындай келісімді жасай ... ... ... ... ... ... ... беруші қандай жағдайда |
|алушы есебінен өтеледі ... өз ... ... |
| ... ... ... Жойылу сомасының әділ құнының |7. ... әділ ... ... |
|ауытқуынан туындайтын пайда немесе зиян |жойылыу құнынан төмен бағамен |
|жалға алушыда болады ... ... ... ... алушы жал мерзімін екінші |8. ... ... жал ... ... ... және нарықтық деңгейден |кезеңге созуға және нарықтық |
|әлдеқайда төмен баға талап етуге ... ... ... ... баға |
| ... ... ... Жалға берруші |
| ... ... ... ... |
| ... ... мүмкін. |
*Дерек көзі: Козлова Э. Особенности учета ... ... ... ... (56) ... 2009ж. ... алушы мен жалға беруші арасындағы қатынастарды ұйымдастыру
ерекшеліктеріне ... ... ... ... ... ... ажыратады. Тікелей лизинг деп өндіруші немесе меншік иесі ... ... ... лизингті айтамыз. Жанама лизинг үшінші жақ арқылы
жалға беру ... ... ... ... ... ... ... мерзімі аяқатлғанда жал келісіміжалғастырылатын лизинг болып
табылады.
II БӨЛІМ «АСТАНА КОНТРАКТ» АҚ-Ң ЖАЛ ЖӘНЕ ... ... ... ТӘСІЛДЕРІ
2.1 «Астана контракт» АҚ-ң бухгалтерлік есепті жургізудің тәсілдері
Жал мерзіміне байланысты ұзақ ... және ... ... ... ажыратуға болады. Біздің есеп жүйемізде қысқа мерзімді жал ретіне
1 жылға дейінгі мерзімге уақытша пайдалануға ... жал ... ал ... жал ... 1 ... ... ... алынған жал түрі жатқызылады.
Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына сәйкес жал ... ... деп ... ... мен ... ... ... жал мен операциялық жал ... және ұзақ ... ... жал ... ... келеді. Операциялық жал жағдайында
жалдық ... ақы ... ... мен шығындар жөніндегі есептілікте жал
мерзімі ішінде біркелкі шығындар ретінде есепке алынуы қажет.
Жаңа немесе ... ... ... жал ... жалға беруші
жалдаушыны ынталандыра алады. Ынталандырудың барлық түрлері жалданған
мүлікті пайдаланудың таза өтелімі ретінде ... ... жал ... ... алушы жиынтық ынталандыру сомсын
жалдаумен байланысты шығындардың кемуі ретінде есепке алуы керек.
№32 ... ... ХҚЕС ... ... берушілер қаржылық
есептілікте келесідей ақпартты ашып көрсетеді:
- алдағы уақыттағы ең төменгі жалдық ... ... ... үшін сомалары, 1 жылдан кем емес мерзім үшін, 1 ... 5 ... кем емес ... 5 ... кейін;
- алдағы уақыттағы субаренда бойынша есепті мерзімде алынуға
тиісті ең ... ... ... ... ... жал және ... ... жалдық төлемдер сомалары, оның
ішінде ең төменгі ... ... ... ... ... ... ... төлемі;
- жалға алушының жасалған келісім шарттарының жалпы сипаттамасы.
Жалға берушілер өздерінің бухгалтерлік баланстарында ... ... ... көрсетеді. Операциялық жалдан алынған табыс сомасы
бүкіл жал мерзімінде табыстар құрамында есепке алынады.
Жалдық қатынастардың ... ... мен ... алушыда бухгалтерлік
есепке алынуы төмендегі кестелерді келтірілген.
2 кесте
Жалға берушіде жалдық операциялардың көрсетілуі*
|Шаруашылық операциялары ... ... |
| |Дт |Кт ... ... ... ... берілді |2410/2 |2410/1 ... ... ... ақы ... табыстар |1430 |6260 ... | | ... ... төлем ақының келіп түсуі |1010,1040 |1430 ... ... ... ақы ... ... ... |3520 |
|2 ... жалғасы ... ... ... ... есепті кезеңге |3520 |6260 ... | | ... ... ... ... ... бойынша |7450 |2420 ... ... | | ... Жал ... ... ... |2410/1 |2410/2 ... | | ... ... Типтік шоттарын қолдану әдістемелік нұсқау ... ... ... ... құралдары бойынша арнайы субшоттар және
сәйкес талдамалы шоттар ... Ол 2410 ... ... шоты ... ... ... 2410/1 «Меншікті негізгі құралдар», ал 2410/2 «Жалдағы
негізгі құралдар» субшотын пайдалана отырып есеп жүргізеді.
Ағымдағы жал операцияларын жалға ... ... ... ... 001 «Жалдағы негізгі құралдар» баланстан тыс шотта жалға алушы
жалға алынған мүліктің құнын көрсетеді. Баланстан тыс ... ... ... бұл шоттарды екі жақты жазу әдісі қолданылмайды, яғни
келіп түскен мүліктер құны 001 ... ... ... ... ... ... ... кредиттік айналымынан есептен шығарылады. Бұл
жазулар келесі түрде жасалынады.
Дт 001 ... ... ... - ... алынған негізгі құралдардың
құнына;
Кт 001 «Жалдағы ... ... - жал ... ... ... ... байланысты есептен шығарылуы.
Ағымдағы жал операциясына қатысты басқа операциялар, оның ішінде жалға
алушының жалдық міндеттемесінің ... ... шет ел ... ... ... 3 ... тіркелді.
3 кесте
Жалға алушыдағы ағымдағы жалдық операциялардың көрсетілуі*
|Шаруашылық операциялары ... ... |
| |Дт |Кт ... ... ... ... міндеттеменің |7450 |3360 ... | | ... ... ... ... міндеттеменің |3360 |1010,1040,106|
|өтелуі | |0 ... ... ... бойынша қысқа мерзімді |4150 |3360 ... ұзақ ... ... | | ... | | ... Шет ... валютаның бағамының өзгеруіне |7430 |3360 ... ... ... ... | | ... ... айырма) | | ... Шет ... ... ... өзгеруіне|3360 |1260 ... ... ... ... (оң| | ... ... | | ... көзі: Типтік шоттарын қолдану әдістемелік нұсқау негізінде
құрастырылған
Операциялық жал келісімі ... ... ... жалға алушының
келісуне ықпал ететіндей ынталандыру шараларын қолданады.
№32 «Қаржылық ... ХҚЕС ... ... берушілер қаржылық
есептілікте келесідей ақпартты ашып көрсетеді:
1. Барлық активтер үшін ... ... ... ... ... есепті мерзімдегі активтердің құнсыздануын
көрсетеді, есепті кезеңде ... ... ... ... ... құрамындағы құнсызданудан шеккен зиян
сомасы мен табыс сомасынан ... ... ... зиян сомалары көрсетілуі қажет.
2. Операциялық жалға байланысты ең төменгі жалдық төлемдердің
жиынтық сомалары, 1 жылдан кем емес мерзім үшін, 1 ... 5 ... кем емес ... 5 ... ... Табыстар мен шығындар жөніндегі есептілікте көрсетілген
жалпы шартты жалдық төлемдер;
4. ... ... ... келісім шарттарының жалпы
сипаттамасы.
Кері жал ... ... сату деп ... ... ... ... етіп сатуды айтамыз. Жалдық төлем мен сату бағасы әдетте активтің
шынайы құнына тең ... да ... ... ... Кері ... ... ... жалдың типіне тікелей байланысты.
Егер кері жал операциясына сәйкес қаржылық жал ... ... ... ... ... түсімнің активтің баланстық құнынан артқан сомасы
сатушы-жалдаушының қаржылық есептілігінде ... ... ... ... кері жал нәтижесінде операциялық жал пайда болса, және операция
шынай құны арқылы ... ... ... онда ... ... зиян сол ... ... қажет. Егер сату құны шынайы құнынан кем болса, онда табыс
сомасы да, зиян сомасы да сол ... ... ... ... Ал ... яғни сату құны ... құнынан жоғары болса, онда артық өсім
сомасы бүкіл жал мерзімі ішінде есептен ... ... жал ... кері жал ... ... ... активтің баланстық құнынан төмен болатын болса, онда сол екі
құндарының ... ... зиян ... есепке алынуы қажет. Ал қаржылық
жал жағдайында ... ... ... ... жал ... ... кері ... сату операциясы
нәтижесінде пайда немесе зиян сомасы жалға алынған активтің баланстық құны,
шынай құны және сату ... ... ... ... және ... алынады.
Келесі кестеде операциялық жал жағдайындағы кері жал операциялары
көрсетілген.
4 кесте
Операциялық жал жағдайындағы кері жал ... ... құн = ... ... құн < ... құн > |
| |құн ... құн |шынайы құн ... ... = ... құн ... ... ... жоқ ... тез ... ... |
| | ... ... ... |
|2. Зиян |Зиян жоқ ... ... алу ... ... < ... құн |
|4 ... ... ... ... жоқ ... тез ... |Пайда жоқ |
|2. Болашақ | ... | ... | | | ... |Зиянды жедел есепке алу|Зиянды жедел |Пайда жоқ ... зиян | ... алу | ... ... | | | ... ... ... жазу |Зиянды көшіріп |Пайда жоқ ... ... ... ... және | ... зиян | ... | ... ... > ... құн ... ... ... көшіріп жазу |Пайданы көшіріп | |
| ... ... ... және | ... Зиян ... жоқ ... | |
| | ... жоқ | ... ... ... Р.М., ... учет на ... Учебник.
Алматы: Экономика,2005.-480с.
АО басқа компаниядан ғимаратты болашақта жалға беру мақсатымен сатып
алды.
Екі ... ... ... ... ... енді ... үшін ... беруші болып табылады және жалға кеңселерді екі жыл
мерзімге ... ... бар. ... екі ... арасында «кері жал» деп
аталатын қатынастар туындады.
Жоғарыда келтірілген мысал компанияның балансында жылжымайтын мүлкі
бар, ... оны ... ... ... қашық болған жағдайда пайда
болады.
Кеңселік ғимаратқа қатысты келесі шараларды орындауы тиіс:
- ... ... ... беретін кәсіпорынның жеке ... ... ... ... ... ... ... отыру,
сигнализациялық құрылғылардың болуы);
- коммуналды қызмет көрсететін ... ... ... өрт қауіпсіздігінің мәселелері;
- ғимараттың ішінде коммуникациялық желілердің болуы;
- күрделі және жедел жөндеу жұмыстарын ұйымдастыру;
- тексеруші ұйымдармен ... ... кіші және ... ... жою және ... да ... ... негізінде ұйымдасқан бизнестен алшақ жұмыстар.
Егер кәсіпорын осы аталған шараларды жүзеге асыруға мүмкіндігі болса,
онда, берілген ғимаратты өткізу мәселесі ... Кері жал ... ... ... шарт ... ... Егер мүлік өткізілетін болса, онда оның
бұрынғы иесі ... ақша ... ... ... ... ... ... кеңсесінде жұмысын жалғастыра беруге
болады. Сонымен ... ... ... ету, басқа жерге көшіп, ... ... ... ... ақ кәсіорынның негізгі қызметіне қажетті
көңіл бөледі.
Берілген келісімді белгілі бір ... ... алу деп ... Өткізу құны объекттің толық 100 пайыздық ... ... ... Несие алу жағдайында оның көлемі әдетте объекттің құнының тек ... ... ... ... ... ... ... өсім жал төлемі
ретінде қарастырылады. Бірақ берілген теңеу дәл деп ... ... ... ... ... құқықпен мүлікті өткізу қарастырылады, ал несие алу
кезінде жалгер жалға берілген ... иесі ... қала ... ... үшін ... ... тарту түрін таңдау
кезінде, ол несиелік құралдарды тарту, кері жал ... ... ... міндетті түрде екі операция бойынша да нақты шығындардың есебін ... ... жаңа иесі үшін ... және ... ... ... ... жетістік болып табылады. Тағайындалған нақты уақыт үшін жал ... ... ... ... ... ... шарттың заңнамалық жағын қарастырамыз.
Қарастырылып отырған келісімдерді тіркеу керектігін ескере отырып, бір
уақытта екі ... ... ... деп ... ... мүлікті
сатып алу сату шарты және жылжымайтын мүлікті жалға алу шарты.
Берілген шарттарды жүзеге асыру кезінде кейбір жағдайларға аса ... ... ... ... ... ... ... Егер
жал мерзімі бір жылдан асатын болған ... ... жал ... ... ... және жер учаскесіне жаңа ... ... ... ғана ... ... шартқа отырудан бұрын сатып ... ... ... ... жоқ екендігіне көзі жетуі тиіс.
Шартқа отырар сәтте ... шарт ... тууы ... ... ... ... шартында барлық жал мерзіміне келетін жал төлемдерінің өзгеру
механизмін ... ... ... керек. Бұл ұзақ мерзімді жал шарты деп
қарастырылатын болса, коммерциялық жылжымайтын мүлік нарығындағы ... ... ... ... Шешімдердің бір нұсқасы ретінде жал
төлемдердің ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Сонымен қатар бір немесе екі жылдың ішінде мүмкін болатын жал
төлемдерінің ... ... ... ... ... қоса, бір тараптың жал төлемдерінің өзгерту туралы ұсыныстарына
екінші тарап келіспеу мүмкін жағдайларды шешу нұсқаларын ... ... ... Егер де екі тарап та келісімге келмейтін ... онда ... бұзу ... ... ... шартты бұзу екі тарапқа да тиімсіз болатын
санкцияларды ... ... ... қай тарапқа бұл тиімсіз болса, сол
тарап шартты бұзуды тоқтатады.
Кері жал кезінде жал төлемдері ... жал ... ... ... ... ... сатушы жалға беруші алдағы жалды қамтамасыз
етеіндей тұрақты ... ... жөн. Яғни бұл екі ... ұзақ ... ынтымақтастығы болуы шарт және берілген келісімде компанияның
есімі мен беделі ... роль ... ... келе ... көрсетілген шарт түрі
бизнеске инвестиция тартудың бірден бірі нұсқасы деуге болады, бірақ шарт
жасасу ... ... ... болатын тәуекелдер мен қаржылық пайданы
дұрыс ескерген ... ... сату ... (sale and ... ... ... ... оның кері жалымен сату. Жалдық төлемдер және ... ... ... ... ... ... түрде қарастырылады және
активтің шынайы құнын көрсету міндетті емес.
Компаниялар не себептен мұндай қадамға барады? Кері ... ... үшін ... артықшылықтары бар:
1. Объектіні қамтамасыз ету шығындарының төмендеуі ... ... ... т.б.). ... мүлікті сату өз
бизнесіңнің негізгі мәселелеріне шоғырлануға мүмкіндік береді.
2. Ипотекалық міндеттемелердің төмендеуі. Егер ... ... ... ... ... компания балансында кредиторлық борыш
есепке алынады. ... ... ... ... ... Мүлікті сатудан басқа да табыстардың ұлғаюы, сондықтан компанияның
баланстық есептілігі кредит алу мүмкіндігі артқанын көрсетеді.
4. Жалға ... ... ... ... ... ... ... сататын компания жалға берудің тиімді
шарттарын ұсынады.
5. Мүлікке салықтың ... ... ... ... ... ... ... төмендейді.
Жылжымайтын мүлікті сатуды рәсімдеуге қажетті құжаттар:
1. Жылжымайтын мүлікті сатып алу сату ... ҚР АК ... ... ... ... ... ... жазбаша түрде рәсімделуі тиіс.
2. Төлем туралы ... ... ... ... ... асыра алатын
сатушының реквизиттері көрсетілген құжат.
3. Негізігі құралды қабылдап алу табыстау актісі. ҚР қаржы Министрлігінің
бұйрығымен бекітілген НҚ – 1 ... ... 21.06. 2007 ...
216.
4. Есеп – фактура. Салық кодексіне сәйкес ҚҚС төлеушілерге міндетті болып
табылады.
Ғимаратты кері жалға алуды рәсімдеу үшін қажетті құжаттар:
1. Мүліктік ... ... ... ҚР АК ... Екі ... кем дегенде
біреуі заңды тұлға болып табылса жал мерзіміне қарамастан, ... ... ... ... ... ҚР АК ... ... қол қойылатын ғимарат немесе
мүлікті табыстау туралы құжат.
3. Төлем ... есп. ... ... жүзеге асыра алатын жалға
берушінің ревизиттері көрсетілген құжат.
4. Орындалған ... ... ... ... ... бір ... ... қызметтер табысталғаны және тараптардың қарсылығы жоқ
екені көрсетілетін құжат; екі тарапқа да ... ... үшін ол ... қол ... ... ... Есеп – фактура. Салық кодексіне сәйкес ҚҚС төлеушілерге міндетті болып
табылады.
Есептілікте компания арасындағы қарым қатынастар келесідей нормативтік
құжаттармен реттеледі:
- ... ... ҚЕҰС №2 15, 16, 19, 34 ... немесе ҚЕХС 16
«Негізгі құралдар», ҚЕХС 17 «Жал», ҚЕХС 40 ... ... ҚЕХС 5 ... ... ұзақ ... ... ... есепте: ҚР «Салық және бюджетке төленетін басқа да
міндетті төлемдер туралы» ... ... ... компания жылжымайтын мүлікті сату туралы қалауын білдіргеннен
бастап ... ... ... сатуға арналған актив деп
классификациялайды. Ол үшін актив сатылуға ... ... ... тиіс ... ... бір жыл ... жүзеге асатындай ықтималдылығы жоғары болуы
тиіс. Бұл сату ... ... ... күн, директорлар Кеңесінің шешімі
немесе сатып алу сату ... ... ... ала қол қою ... ... ... кіші ... өлшенеді: баланстық құн немесе сатуға кеткен шығындарды
есептемегендегі ... әділ ... ... ол ... ... деп
блгіленеген күннен бастап амортизация есептелмейді; активтің өзі компания
балансында сатылған ... ... ... ... ... ... ... актив сатылуға шығарылған күннен бастап азаяды. ... ... ... есепті жыл үшін корпоративті табыс салығының
декларациясына қосылуға тиіс.
Сатып алушы компания алдағы уақытта ... беру үшін ... ... ... жылжымайтын мүлік деп классификациялайды.
Оның бухгалтерлік есебінде негізгі құралдар есебінен ... ... ... ... ... ... ... бастап
есептеледі. Мүлікке ағымдағы төлемдер сатып алған ... ... ... ... ... сату ... ... қарастырамыз.
5 кесте
Жылжымайтын мүлікті сату бойынша бухгалтерлік корреспонденциялар*
|Сатушы компанияда ... ... ... ... құралды сатуға арналған |Инвестициялық жылжымайтын мүлікті |
|активке көшіру: ... алу: ... 1510 ... ... ұзақ |Д-т 2310 ... ... ... активтер» ... ... 2410 ... ... |К-т 3310 «Жеткізушілір мен ... сату ... ... ... ... мерзімді |
|Д-т 7410 «Активті есептен шығару |кредиторлық борыш» ... ... ... ... ... ... 1510 «Сатуға арналған ұзақ | ... ... | ... ... ... ұсыну: |Сатып алу бойынша заңды және басқа |
|Д-т 1210 «Сатып алушылар мен |да ... ... ... қысқа мерзімді |Д-т 2310 «Инвестициялық жылжымайтын |
|дебиторлық борышы» ... ... 6210 ... есептен шығарудан |К-т 3310 «Жеткізушілір мен ... ... ... ... ... 3130 ... құн ... |кредиторлық борыш» немесе «Басқа |
| ... ... ... ... Типтік шоттарын қолдану әдістемелік нұсқау негізінде
құрастырылған
Ғимаратты немесе құрылысты жалға алу шарты жалдық төлемді ... ... ... ... Кодексіне сәйкес екі тараппен қол
қойылған жазбаша нысандағы жалдық төлем ... ... ... ... ... алу ... ... шығарады.[19]
Салық кодексінде былай делінген: салық төлеушімен қайтарымсыз алынған
кез келген ... ... - ақ ... мен ... оның табысы болып
табылады.[23]
Егер шартта ... ... ... ... ... болса,
онда салық органдары жалға берушіні тексерген кезде Салық кодексінің 76
бабымен пайдалана отырып, салықтық ... ... ... ал ... ты ... баға ... анықтауы мүмкін. Сондықтан компаниялар шарт
жасасу барысында ... ... ... ... ... жал бойынша бухгалтерлік корреспонденциялар*
|«ААА» жалгер компаниясында ... ... ... ... ... 7210 ... шығындар» немесе|Жалгерге төлем ұсыну: ... ... жал ... |Д-т 1260 «Жал ... ... ... ... ... ... 3360 «Жал ... ... мерзімді|К-т 6140 «Инвестициялық жылжымайтын |
|міндеттеме» немесе 3310 ... ... ... ... мен ... |К-т 3130 «Қосылған құнға салық» |
|қысқа мезімді міндеттеме» | ... ... ... ... ... ... ... негізінде
құрастырылған
2.2 «Астана контракт» АҚ-ң Қаржылық жалдау жөніңдегі операциялардың есебі
Жалға алушы қаржылық жалды өзінің бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... объектінің жал мерзімінің басындағы шынайы
құнына тең сомада есепке алады. Егер ... құны ... ... оны ең ... ... дисконттелген құны арқылы көрсетеді. Ең төменгі жалдық
төлем ақының ағымдағы мөлшерін анықтауда дисконттеу коэффициенті ... ... ... ... ... ... ... ақы сомасы қаржылық шығындар мен өтелмеген міндеттемелер
сомаларының жиынтығынан тұрады. Қаржылық шығындар бүкіл жал ... ... ... ... үшін ... ... ... ставка болатындай
етіп бөліуі қажет.
Қаржылық жалға қатысты ... ... ... ... және ... ... кезеңге қаржыландыру шығындары
жасалады. Амортизацияланатын активтер бойынша амортизациялық ... ... ... ... ... ... болуы
қажет, ал есептелген амортизация № 16 «негізгі құралдар» ХҚЕС ... ... Егер жал ... ... ... жалдаушы иелігіне
өтетіні белгісіз болған жағдайда екі мерзімнің, яғни жалдау ... ... ... ... ең қысқасы таңдап алынып, сол мерзімде толық
амортизацияланып бітуі қажет.
Жалға ... ... ... сомасы жалға алушының есеп
саясатында қабылданған тозуды есептеу тәсілі бойынша есепті ... ... Егер жал ... ... ... құқығы жалдаушыға көшетін
болса, онда болжамды пайдалану мерзімі объектінің жалпы ... ... деп ... Ал ... жағдайда жалдау мерзімі мен ... ... ең ... ... ... ... және ... шығындар жалдық төлем ақы сомасына тең
болуы сирек кездеседі, сондықтан төленуге тиісті жалдық төлем ақы ... мен ... ... ... шығындар ретінде есепке алмау
қажет. Сол себепті жал ... ... ... актви пен міндеттеме
өзара тең сомада болмайды.
Жал объектісінің құнсыздануын анықтау үшін ... ... ... «Қаржылық құралдар» ХҚЕС ... ... ... ... ... ақпартты ашып көрсетеді:
- әрбір активтер класы үшін есепті мерзімдегі таза ... ... ... ... ең ... жалдық төлем ақы мөлшері мен
олардың дисконттелген құндарының өзара салыстырмасы;
- кезең табысында есепке алынған шартты жалдық ... ... ... ... ... ... ... тиісті ең төменгі
жалдық төлем ақы ... ... ... ... ... ... сатып алу және қайта жаңғырту опциондары мен олардың шарттары,
икемді баға жөніндегі мәліметтер;
- жал келісімі ... ... ... ... қарыз, ары қарайғы жал жөніндегі шектеулер.
Жалға берушілер қаржылық жалдағы активтерді танып, оларды ... ... ... салынған таза инвестициялар құнына тең сомада
дебиторлық борыш ретінде көрсетуі қажет.
Қаржылық табыстың танылуы төлем графигіне негізделеді.
Жалға ... ... ... ... компаниялар мен дилерлер
өздерінің жекелеген сату операцияларына қатысты саясаттары негізінде ... ... мен ... ... алуы ... ... ... шығындар
жал мерзімінің басталуына қатысты шығындар ретінде танылуы қажет.
Өндірушілер мен дилерлер клиенттеріне сатып алу мен жалдаудың бірін
таңдауды ... ... ... ... ... немесе дилер қызметі арқылы
активті қаржылық жалдау барысында екі түрлі табыс көзі қалыптасады:
1. Активті ... ... ... алатын табысқа немесе
зиянға тең келетін табыс алу немесе зиян шегу.
2. Жал ... ... ... табыс.
№32 «Қаржылық құралдар» ХҚЕС ... ... ... қаржылық
есептілікте келесідей ақпартты ашып көрсетеді:
- ... ... ... ... инвестициялардың жиынтық
сомасы мен есептілікті құрастыру мерзіміндегі ең төменгі жалдық
төлем сомасына сәйкес келетін дебиторлық ... ... ... ... ... табыс;
- жалға берушінің үлесіне жататын кепілдендірілмеген жойылу құны;
- өтелмеген дебиторлық борыштар үшін ең төменгі жалдық төлем ... ... ... резервтер;
- табыс ретінде танылған шартты жалдық төлемдер;
- жалға берушінің жасаған ... ... ... ... ... ... алған мүліктері бойынша жалдық
міндеттемелердің есебін жүргізу үшін ... ... ... яғни ... ... ... қысқа мерзімді болуына тікелей байланысты, келесі
шоттарды пайдаланады:
3360 «Қысқа мерзімді жал бойынша ... ... ... ... жал ... міндеттемелері, ал 4150 «Ұзақ мерзімді жал ... ... ... және ... жал ... ... ... жалдық міндеттемелер есепке алынады.
Келесі кестеден қаржылық жал бойынша ұзақ мерзімді міндеттемелердің
бухгалтерлік есеп ... ... ... ... жал операциялардың көрсетілуі*
|Шаруашылық операциялары ... ... |
| |Дт |Кт ... ... жал бойынша қысқа мерзімді |3360 |4150 ... ұзақ ... ... | | ... | | ... Шет ... валютаның бағамының өзгеруіне |4150 |6250 ... ... ... ... | | ... мәнді айырма) | | ... Шет ... ... ... ... |41506250 ... ... ... ... (оң| | ... ... | | ... ... ету ... өтіп ... |4150 |6280 ... ... ... кредиторлық | | ... ... ... | | ... ... ... ... қолдану әдістемелік нұсқау негізінде
құрастырылған
Бухгалтерлік есеп шоттарында жал операцияларының дұрыс ... ... ... ... әсер ... себебі бұл қатынастар
тікелей активтер есебіне де, ... ... де, ... ... де әсер етеді. Жалға берушіні ... ... ақы ... ... ... бір мезгілде активтегі дебиторлық борыш және табыс ... ... Ал ... ... ... ... ... активтердің
артуына және сонымен қатар жалдық төлем ақыға қатысты міндеттеменің пайда
болуына әкеледі. Сондықтан осы ... ... ... уақыттылы есепке
алу, табыстар мен шығындар құрамына есепті кезеңге сәйкес жатқызудың маңызы
зор. Қаржылық ... ... дәл және ... ... ... ... ... төлемдер қаржыландыру төлемі мен жалдық міндеттеменің баланстық
құнын кемітетін төлемдер жиынтығынан құралады.
Қаржыландыру төлемі бүкіл жал ... ... әр ... ... міндеттемесінің баланстық құнына қатысты анықталған тұрақты пайыздық
ставка бойынша танылады. Пайызды төлеу мен ... ... ... мерзімі ішінде әр есепті кезеңде жеке танылады.
Халқаралық қаржылық ... ... ... ең төменгі жалдық
төлем ақы мөлшері дегеніміз бүкіл жал ... ... әр ... ... сайын
жалға алушы төлеуге міндетті төлем ақы болып табылады.
Төленуге тиісті ең төменгі жалдық төлемдер сомасын анықтау үшін ... ... = ... (1+N) – ... – есепті кезеңде төленуге тиісті жалдық төлемдер ...... ... ... ... өспелі пайыздық ставка;
K – жалдық мүліктің сату құны;
t – төлем мерзімдерінің саны.
Ұзақ мерзімді жалдық қатынастар жағдайында ... ... ... алынған
объектілер құнын өзінің бухгалтерлік балансында актив ретінде, ал ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Жал
мерзімінің басында, яғни жалдау келісімі жасалғанда жалданған ... ... ... ... ақы ... міндеттемелер сату құны
бойынша, немесе дисконттелген құны бойынша, егер ол сату ... ... ... ... құны дегеніміз – мәмілеге қатысушы тәуелсіз жақтардың мүлікті
айырбастауға келіскен құны. Жалдық төлемдердің ... ... ... жал ... ... пайыздық ставка қолданылады.
Көрсетілген немесе қаралған пайыздық ставка дегеніміз бұл жал мерзімі
басында жалданған объектілердің ағымдағы құндары бойынша ең ... ... ақы ... ... және кепілдендірілмеген қалдық құнын анықтауға
мүмкіндік беретін диконт ставкасы болып ... ... құны ... ... ... ... бір ... оның осы құны бойынша сатылуына жалға беруші кепілдік
бере алмайды, немесе оны тек ... ... ... жақ ғана
кепілдендіре алады.
Егер диконттелген құнды анықтау мүмкін болмаған ... ... ... ... ... қарапайым ставка қолданылады. Жалға
алушының қарыз капиталына қатысты өспелі пайыздық ... ... ... ... ... жал ... ... тиісті пайыздық ставка, оны жалға
алушы жал мерзімінің басында қабылдайды.
Халықаралық қаржылық ... ... ... ең ... ... ақы мөлшері дегеніміз бүкіл жал мерзімі бойында әр есепті кезең ... ... ... міндетті төлем ақы болып табылады. Оның ішінде ... үшін – оның ... ... ... жалға беруші үшін – жалға
алушы кепілдендірген барлық қалдық құн ... ... ... ... күнтізбелік жоспар
жасалынады.
«Астана Контракт» АҚ станокты қаржылық жалдау жөнінде келісім шарт
жасады. Жалдау шарттары: ... – 5 жыл, ... ... – 600 000 ... ... ... ... Станоктың әділ құны 2 275 000 теңгені құрайды.
Серіктестіктің келесідей мүмкіндіктері ... ... ... ... сатып алу;
- банктен 2 275 000 теңге 10% қойылыммен несие алу;
- станкокты лизингке ... ... ... ... ... бастапқыда қаржылық
есептілікте лизинг ... әділ құны ... ... ... арасындағы айырма көп емес: 2 275000-600 000*3,790785 = 528 теңге.
Жалға салынған жиынтық инвестиция құны 600 000*5 = ... ... таза ... құны ... ... ал алынбаған табыс
сомасы 725 528 теңгеге тең ... ... ... ... мен іске ... ... шығындары
активті тану құнына қосылады. Егер осы ... ... ... тең ... ... онда ... ... сомасын өтеу мен төлемдер ... ... ... ... ... ... сомасын өтеу мен төлем жасау кестесі*
|Жыл |Жал басындағы |10% қойылым |Жыл соңындағы|Төлем сомасы|Негізгі |
| ... | ... | ... |
| | | | | ... ...... |г=б+в |д ... |
|1 |2 274 472,1 ... ... ... ... |
|2 ... ... |2 092 111,2 |600 000,0 |409 808,1 |
|3 ... ... ... ... |450 788,9 |
|4 ... ... ... ... ... |
|5 |545 454,5 ... ... ... ... |
|Жиыны | ... | ... ... ... ... ... Э. Особенности учета лизинга согласно НСБУ. Главбух
№1 (56) ... 2009ж. ... ... ... есеп ... келесі тәртіпте
көрсетіледі:
Дт 2420 «Негізгі құралдар» 2 274 472,1 теңге
Кт 3040 ... ... ... міндеттеменің ағымдағы бөлігі»
372 552,8 теңге
Кт 4030 «Ұзақ мерзімді өзге де ... ... 4150 ... ... ... 1 901 919,3 теңгеге.
Ұзақ мерзімді міндеттеменің ағымдағы бөлігі 2 274 472,1-1 901 919,3
теңге сомаларының айырмасы ретінде анықталған, яғни ол екі ... ... ... ... ... айырма ретінде анықталады.
Бір жылдағы пайыздық шығындар есепті жыл басындағы ... ... ... қатысты есептелінеді: 2 274 472,1*10% = 227 447,2 теңге. Жыл
соңында жалға алушы келесідей жазулар ... ... ... ... ... ... 10 % ... бойынша пайызды
есептеу;
Келісім бойынша төлем сомасына;
Негізгі ұзақ мерзімді қарыздың ағымдағы бөлігін ... ... ... есепке алуға;
Станок бойынша амортизация сомасын есептеу. Бухгалтерияда ... ... ... ... ... Дт 7310 ... ... Кт 3040 «Ұзақ мерзімді міндеттеменің
ағымдағы бөлігі» 227 447,2 теңгеге.
2. Дт 3040 «Ұзақ мерзімді міндеттеменің ағымдағы ... Кт 1030 ... ... ... Дт 7210 «Жалпы және ... ... Кт 2420 ... ... ... теңгеге.
4. Дт 3040 «Ұзақ мерзімді міндеттеменің ағымдағы бөлігі» Кт 4150 «Ұзақ
мерзімді жалдық міндеттеме» 409 808,1теңге.
Ұзақ мерзімді міндеттеменің ағымдағы ... ... ... және ... ... ... қарыз сомаларының айырмасы ретінде анықталып
тұр: 1 901 919,3-1 492 111,1 = 409 808,1 теңге.
Есептелген пайыз ... ... = ... екі ... ... ... ... сомасын ... = ... ... жал ... ... ... ... алынған
жабдықтың жойылу құнының болу мүмкіндігіне мән беру ... ... ... алушы есебінен кепілдендірілген, немесе ... ... ... базасы деп саналатын ең төменгі жалдық ... ... ... ... құны ... ... құны ... жалға алушы үшін – жалға алушы
кепілдендірген активтің жойылу ... бір ... ... құны – ... алушы үшін активтің жойылу құнының нөлге тең болуы деп
түсініледі, яғни ... ... ... ... жал ... соңында
активтің жойылу құнына қатысты міндеттеме жалға алушыда болмайды.
Серіктестік автокөлікті үш жылға жалға алды. ... ... ... ... Жал ... ... ... болатын жойылу құны
600 000 теңге. Жал келісімі бойынша жалға алушы автокөлікті жал мерзімінің
соңында 400 000 теңгеге ... ... ... Осы ... алу құны ... ... құны деп, ал ... 200 000 теңге
кепілдендірілмеген жойылу құны деп танылады.
2.3 «Астана контракт» АҚ-ң жал ... ... ... және ... ... ... өз ... екінші компанияның өндірістік
жабдығын 2 жыл мерзімге қолдану ... ... Әлі ... ... жал
келісім-шартының мерзімі аяқталғаннан кейін жабдықты сатып алу-сату туралы
ой бар. ҰҚЕС №2 сәйкес жал ... ... ... барлық пайда мен
тәуекелдерді беретіндей үрдістер ... бұл жал түрі ... жал ... Ал егер ... ... ... тәуекелдер мен пайда түгелдей
берілмесе, бұл жал түрі операциялық деп жіктеледі.
Жалды қаржылық немесе операциялық деп ... ... ... ... ал операцияның мазмұнына тәуелді болып келеді. Төменде ... деп ... ... ... ... жал ... аяғына қарай активке меншік құқығы жалға алушыға
көшеді;
- жалға алушы жалданатын активті ... ... ... ... ... ... ... сатып ала алады және жалдың
бастапқы ... осы ... ... ... ... ... жал мерзімі меншік құқығы берілмесе де активтің экономикалық
қызметінің ... ... ... ... жал ... ... келтірілген минималды жалдық төлемдердің
құны жалданатын активтің шынайы құнына жақын болып келеді;
- жалданатын активтер тек маманданған бағытта қызмет ... ... ... еш ... ... ... ... яғни олардың бар болуы жалды қаржылық деп
жіктейді:
- жалға алушы жалды мерзімінен бұрын тоқтатқандағы жалға берушінің
барлық шығындары жалға алушыға ... жал ... ... ... ... ... ауытқуынан
болатын шығындар немесе пайданы жалға алушы алады;
- жалға алушы ... ... ... бар, ... ... ... жалдық төлемдер нарықтық бағалардан төмен
болады.
Егер ... ... сай ... ... мен пайданы беру жүрмей
басқа белгілермен жүргізіліп жатқаны түсінікті болса, жал операциялық ... ... ... ... ... ... егер активке меншік құқығы
жал мерзімінің соңында оның шынайы құнына тең ... баға ... ... егер ... ... ... ... тәуекелдер мен
пайданың жалға алушыға көшуін мүмкін емес қылатын шартты жалдық баға болса.
Жалды жіктеу жал мерзімінің басында келісіліп жал ... ... тек ... ... мен жалға берушінің өзара келісімімен өзгертуі
мүмкін; мұндай ... жал ... ... ... ... ... 17 «Жал» бойынша жал жіктелуі жал басында жүзеге асады. Егер жал
келісім-шартының шарттары екі жақпен ... ... ... ... жалды қайта жіктеу мақсатында жаңа шарттары бар келісім-шарт
ретінде қарастырылады.
ХҚЕС 17 қаржылық жалдың ... ... ... 5 ... ... Жал ... ... қарай активті меншіктену құқығы жалға алушыға
көшеді; Мысалы, серіктестік ұйыммен жабдықты жалға беру туралы келісім-
шартқа ... 5 жыл бойы 100000 ... ... сома ... ... ... мерзімінің аяқталуына қарай, 500000 ... ... ... ... ... ... жалға алушы ұйымның меншігіне ауысады. Келісім-
шарт бой ынша меншік құқығы жалға ... ... ... мұндай жал
қаржылық болып табылады. Меншік құқығының өтуі қосымша шарттарсыз ... Егер ... ... ... ... өткізуде қосымша шарттар
болса, осы пункт орындалмаған болып есептеледі.
2. Жалға алушы активті өткізу мерзіміндегі ... ... ... ... ала алу ... бар, ал жал мерзімінің басында осы
мүмкіндік ... ... ... ... ... бар; ... 2 ... құны 500000 тенге жабдықты жалға беру туралы келісім-шартқа
отырады. Сонымен қатар, дәл осындай тек қолданыста болған ... ... ... ішінде бір жыл пайдаланылған 400000 тенге, екі ... ... 300000 ... үш жылдан кейін – 200000 тенге. Келісім-шарт ... соң ... ... ұйым ... ... 100000 тенгеге сатып алуға
құқығы бар, осы ... ... ... ... ... кейін немесе екі жылдан кейін ... ... құны ... ... ... ... 100000 тенгеге ... ... ... ... ... ... жал түрі қаржылық болып
табылады.
3. Жал мерзімі меншік құқығы берілмейтіндігіне қарамастан активтің
экономикалық ... ... ... ... құрайды; Серіктестік
ұйыммен 5 жылға жабдықты жалға беру туралы ... ... ... ұйым5 жыл бойы жалға берушіге 100000 тенге көлеміндегі сома төлеп
тұруы қажет. Жал мерзімі ... ... ... ... ... ... қажет. 3 пункт шарттарының орындалуын тексеру үшін ... ... ... қажет және оны жал ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының заңнамасымен орнатылған
мерзімдерді қарау қажет.
Қазақстан Республикасының «Қаржылық лизинг» ... ... ... ... ... бірі ... жал ... табылады және ол
активтің пайдалы қызмет ету мерзімінің 75%-ын ... ... ... ... мақсаттағы жалды жіктеу үшін қолдану қажет. Егер активтің
қызмет ету мерзімі 6 ... тең ... ... ... ... ... ... жіктеуге болады (6×75%=4,5 жыл). Есеп-
айырысу көрсеткендей келісім-шарттың ең ... ... 4,5 жыл ... Сәйкесінше, 5 жыл ұзақтығы бар жал мерзімі берілген ... ... ... ету ... 11 ... тең ... ... келісім-
шартты қаржылық деп жіктеуге болмайды, себебі жал мерзімі (5 жыл) ... ету ... 75% ... Жал ... ... ... жалдық төлемдердің дисконтталған құны
ең кем деп алғанда жалданатын активтің толық ... ... ... ... ... ... ... екіншісіне жалға береді. Келісім-шарт бойынша
жабдыққа меншік ... ... ... ... ... көшуі
қарастырылмаған. Жал мерзімі 5 жыл, экономикалық қызмет ету ... 11 ... ... ... ... ... 10% құрайды, жеткізуші
бағалары бойынша жабдық құны 380000 тенгені құрайды, келісім-шарт мерзімі 5
жыл, ... ... жыл ... (жыл ... ... ... жыл ... төлемнің көлемі 100000 тенгені құрайды.
Шарттардан көрініп отырғанымыздай, келісім-шарт 1,2,3 ... ... ... Сондықтан 4 пункттегі шарттардың орындалуын
тексеру керек.
Дисконтталған құнды есептеу үшін арнайы формулалар, кестелер ... ... ... ... ... үшін жалдық
төлемдердің кезеңділігі мен көлемін және дисконттаудың ... ... ... ... ... қосқанда жалдық төлемдердің дисконтталған
құны 379000 тенгені құрайды. Дисконтталған құнды есептеу дисконттаудың
арнайы ... ... ... ... ... (10%), келісім-шарт ... (5 жыл), ... ... көлемі 100000 тенге, бағаналар (пайыз
қойылым) мен жолдардың (жыл мөлшері) ... ... ... ... ... ... болады (f). Берілген жағдайда f
=3.791.
Дисконттау факторын жалдық төлемдерге көбейте ... ... ... құнын анықтаймыз: 3.791×100000=379000 ... ... ... ... төлемдердің дисконтталған құны жалға алынған
активтің толық шынайы құнын құрап тұр, ал ол ... ... ... ... ... ... жал ... болып табылады.
Жабдықтың шынайы құны 450000 тенгеге тең қарастыратын болсақ, ... ... ... ... ... заңында қаржылық
лизингтің нақты критерийлерін ескереміз. Осы критерийлерге сәйкес қаржылық
жалдағы ... ... ... құны жал ... ... 90% ... ... керек.
Осылайша, берілген жалды қаржылық ... ... үшін ... ... құны 405000 ... ... ... (450000 тенге ×
90%). Берілген мысалда жалдық төлемдердің дисконтталған құны 379000 ... ... жал ... ... табылмайды.
5. Жалданатын активтер тек маманданған бағытта қызмет етеді, жалға
алушы оларды еш ... ... ... ... ... жалды теңестіруге мүмкіндік береді.
Есептеу мақсаты үшін осы ... ... ... пункттердің әрқайсысына
талдау жасап шығу қажет. Нақты келісім-шарт бойынша ... ... ... бар ... жағдай болса, берілген келісім-шарт
қаржылық жал келісім-шарты болып табылады.
Сыра шығаратын ... ... ... этикетка жапсыру үшін
лизингтік ұйым арқылы жабдық алады. Бұл жағдайда тек қаржылық жал ... ... ... ... ... ... және оны тек ... шығарушы зауыт қолдана алады.
Сонымен, ҰҚЕС №2 және ХҚЕС 17 «Жал» жағдайларына ... ... деп ... ... ... бірі жал мерзімі аяқталғаннан
кейін ... ... ... ... жалға алушыға көшуі деп талқылауға
болады. ... ... ... ... активті жал мерзімі
аяқталғаннан кейін сатып алу ойы бар, ... ол ... ... және
жал келісім-шартымен қаралмаған. Жоғарыда айтылған мысалдарға қарай отырып,
мынадай қорытынды шығаруға ... ... ... ... ... жал ... аса ұзақ емес, яғни екі жыл, егер ... ... алу ... бұл ... ... ... ... жалды қаржылық деп есептеген бухгалтер жалданатын негізгі
құралдар есебін Ұлттық ... 16 ... ... ... ... яғни барлық шығатын нәтижелерімен ... және т.б.) ... ... ... ... ... есеп жүргізеді.
Амортизацияны есептеу компанияның шығындарының ... мен ... ... ... алып ... ... ... төмендету және басқалай ... ... - ... ... орта ... ... коммерциялық
емес ұйымдардың субъектілері болып табылатын заңды тұлғаларға есептелген
салық және міндетті ... ... отыз ... ... ал ... ... болып табылатын заңды тұлғаларға елу пайыз
көлемінде айыппұл салынады.
1. Корпоративтік табыс салығын ... ... ... ... ... - шағын немесе орта кәсіпкерлік немесе
коммерциялық емес ұйымдардың субъектілері болып табылатын заңды
тұлғаларға ... ... ... ... ... табыс салығының отыз пайыз көлемінде,
ал ірі кәсіпкерлік субъектілері болып табылатын заңды тұлғаларға
қырық пайыз көлемінде ... ... ұйым 2 ... ай ... 300000 тенге көлемінде жалдық төлеммен
ғимаратты жалға беру туралы келісімге отырды. Сонымен қатар, АҚШ ... ... ... ... ... ... ... болды,
яғни жал келісіміне отыру мерзімінде ай сайынғы төлем бағам индексіне ... ... ... жағдайы мен төлем қабілеттілігін бағалай отырып,
шаруашылық ... ... ... ... ... ... етіп
алғанша, оны уақытша, яғни жалға алған пайдалырақ деген ... ... ... ... ... ... шоттарға сәйкес шығындар
ретінде есептейді. Жалға беруші де көрсетілген шоттар негізінде операциялық
табыстан жалдық ... ... ... ... ... ... нарықтық бағамының өзгеруі есепте бөлек баппен көрсетілмейді,
себебі ол төленетін ... ... ... ... ала ... Егер ... әр жыл ... шығындарға 300000 тенге бөліп тұратын болса, яғни тік
сызықтық негізде, ондай ... ... ... ... ... үшін
шығын ретінде есепке алынады.
Бұл жағдайдағы шоттар корреспонденциясы мынадай түрде ... Дт ... жал ... Кт 3360 «Қысқа мерзімді жалдық міндеттеме».
Көрсетілген шоттар бойынша айырма осындай ретпен ... егер ... ... 7210 шотының дебетіне, ал егер аз болса, кредиті ... ... ... ... ғимараттағы орындарды бірнеше заңды
тұлғаларға жалға берді, екі жақ арасында жал келісім-шарттары ... ... ... ... ... төлем сомасына енген, яғни
жалға беруші көрсетілген шоттар ... ... ... ... ... жүргізеді. Жалға беруші –кәсіпорын ... баға ... ... ... ... ай ... тіркелген есеп айырысу
сомасын жасап ... ... ... коммуналдық қызметтердің тарифінің
көтерілуіне байланысты жалдық төлемді көбейту туралы қосымша ... ... ... ... кодексіне қарай мүліктік жал келісім-шарт бойынша жалға
беруші жалға алушыға төлем жүргізілгеннен кейін ... ... ... ... беруі қажет.
Жоғарыда айтылған жағдайда жал келісім-шарты жалдық төлемнің тіркелген
сомасын ... ... ... оның ... ... төлемдердің
есеп айырысу сомасын қоса есептеді. Бұл жалға беруші жалға алушыға ай сайын
тек жал үшін шот ... ... ... ... орай ... ... ... қызметтерді өтелуі көрсетілмегендіктен, ай
сайынғы төлем сомасы тұрақты болып қала береді.
Осы жерде Салық кодексіне ... ... ... ... ... ... ҚҚС ... ҚҚС төлеушісі көрсетілген тауарларды
(қызметтер, ... ... ... ... ... көрсетуі қажет.
Жоғарыда айтылғандардың негізінде жалға берушімен жалға алушыға
көрсетілген жалдық төлем сомасы ... ... ... ... 1210 Кт 6130 – ... ... ... сомасына;
Дт 1210 Кт 3130 - Жал сомасына ҚҚС есептелген;
Дт 1030 Кт 1210 – Жалдық төлем өтелген.
ҚР «Салықтар және бюджетке ... ... ... ... ... ... тиіс салық сомасын анықтағанда, тауар (қызмет,
жұмыс) алушы алынған ... үшін ... ... және ... ... құралдар, жұмыстар мен қызметтер болса ҚҚС ... ... ... ... жалға берушінің бухгалтерлік регистрінде жалдық төлем мұндай түрде
болады:
Дт 7450 Кт 3310 Жалдық төлем бойынша ... ... 1420 Кт 3310 ... ... көрсетілген шот-фактурасы негізінде
жалдық төлем бойынша ҚҚС ... ... 3310 Кт 1030 ... берушіге жалдық төлем төленген.
Берілген жағдайда екі жақтың арасындағы келісім-шартқа ... ... ... алушыдан коммуналдық төлемдер үшін шығындарды өтеуді талап
етпей, ... ... ... төлем сомасына ҚҚС-пен шот-фактура
көрсетуге құқығы бар.
Кәсіпорын ҚР резиденттері емес ... жеке ... ... алды және осыған сай келісім-шарттарға отырды. Келісім –
шарттың ... ... ... ... ... ... жерді жиһазымен,
техникасымен және басқалай заттармен бірге жалға бергені айтылған.
Сақтандыруды, ... ... және ... мен ... ... түрін
жалға алушы қамтамасыз етуі қажет. Келісім-шартта заттардың жоғалуы немесе
бүлінген жағдайдағы зиянды өтеу шарттары айтылмаған.
Жал келісім-шартының ... ... ... ... зат ... істемейді және қайта өңдеуге жарамайды. Жалға алушы
бүлдірген мүлік үшін өтемді төлеуден бас ... соң ... ... ... туралы сотқа арыз берді.
Қаралып отырған жағдайда жалға ... мен ... ... өзара
қатынастары, жалға берушінің мүлкін бүлдіргендегі жауапкершілік қаралған
жазбаша келісім-шартпен рәсімделген. Осыған қарағанда, екі жақ ... ... ... ... ... жалға беруші сотқа арыз беруге
мәжбүр болып ... ... ... ... ... ... ... құны
кәсіпорын қызметкерінің табысы болып ... және оның ... ... тағы ... ... салық салынады. Қызметкерлер
резидент емес болғандықтан, зейнетақы ... мен ... ... міндетті төлемдер жүргізілмейді. Шартты мысалды ... ... өз ... ... ... үшін 2008 жылдың
қаңтар айында 100 000 тенге төледі, қаңтар ... ... ... ... болды. Басқа нұсқа ... ... ... ... сомасы
қызметкердің жазбаша өтініші негізінде оның ... ... ... алушының бухгалтерлік корреспонденциясын келесі ... ... ... ... ... ... ... көрсетілуі*
|Д-т |К-т |Сома |Шаруашылық ... ... ... |3360 |100 000 ... ... шот ... |
|3360 |1010 |100 000 ... ... ... |3350 |100 000 ... ... есептелген |
|7211 |3350 |120 000 ... ... ... ... ... |3120 |22 000 ... ... ... жеке |
| | | ... салығы есептелген ... |1254 |100 000 ... ... қызметкер табысынан есептелген|
|3350 |1254 |100 000 |Жал ... ... ... |
| | | ... ... |3360 |60 000 ... ... ... ... ... |1010 |60 000 ... берушіге зиян өтелді ... |1254 |60 000 |Жал ... ... ... |
| | | ... ... ... ... ... ... ... ... негізінде
құрастырылған
Сот шешімді жалға берушінің пайдасына шешсе, сот ... ... ... үшін өтем сомасы қызметкердің жазбаша өтініші ... ... ... ... ... ... ... кеңсе және қойма ретінде
қайтарымсыз жал негізінде қолданады. ... ... ... кәсіпорын
пәтердің коммуналды және басқа да шығындарын (күрделі жөндеу және кеңсенің
ағымдағы жөндеуі) төлей отырып қайтарымсыз жалға берілген.
Бухгалтер ... ... ... ... ... шығындарды
ағымдағы шығындар ретінде көрсетеді.
Жылжымайтын мүлікке жалдық төлем ҚЕҰС № 2 және ҚЕХС 17 ... ... ... мен жалдық пайыздар сомасынан
құралады. Жалға берушінің ... ... ... ... ҰҚЕС № 2 - ге ... ... табысына өзіне және өзінің атына
тиесілі экономикалық пайдадан келіп түскен жиынтық түсімдерді
кіргізеді. ... ... ... ... ... ... ... мысалы, акциздер, қосылған құн салығы.
Агенттік келісім шартпен жұмыс барысында ... ... ... ... ... ғана ... тиіс. Келіп түскен
сомалар субъектінің табысы болып табылмайды.
2. ҚЕХС 18 - ге ... ... бұл ... ... ... ету ... қалыптасатын кезеңде
олардың нәтижесі меншікті капиталдың өсімі меншіктенушілердің салымдары
есебінен ... ... ... ... ... ... түсетін жиынтық түсімдер.
Табыс ұйымнан түсетін және өзіндік есебіне түсуге жататын экономикалық
пайдадан түсетін жиынтық түсімдерді құрайды. Сонымен ... ... ... ... ... ... мен қызметтерге салықтар және қосылған
құнға салық ... ... ... ... экономикалық пайда болып
табылмайды және меншікті капиталдың ұлғаюына алып ... ... ... ... Дәл сол ... агенттік қарым қатынас кезінде
экономикалық пайдалардың жиынтық түсімдері ... ... ... ... оның ... және оның ... шарт бойынша құжаттарға қол
қою құқығынсыз тапсырма ... ... ... ... ... ... капиталының ұлғаюына әкеп соқпайды. Принципал пайдасына
түскен сомалар табыс ... ... ... беруші меншігінде қосылған желілері бар бола тұра,
жеткізушінің жалға берушіге қызметтер жеткізу ... ... ... және ... ... ... ... ақы алады, сол
соманы жеткізушіге береді.
Сол ... ... ... ... коммуналды қызметтер үшін,
электроэнергия жеткізушілер үшін, телефон қызметтері және т. б. ... ... ... ... ... «табыс» деп тануға болатындай
жоғары аталған крийтерилерге жауап бермейді.
Бұл сомалар жеткізушілердің табысы, ал жалға ... ... ... отырған жағдайда бухгалтер өзінің іс қимылдарында жал
туралы келісімнің шарттарын басшылыққа алуы ... ... ... ... ... кеткен жөндеу
шығындарын ағымдағы шығыстарға қосып дұрыс істеді, ... бұл ... және ... есептілік стандарттарына сәйкес. Басқа жағынан
қарастырғанда, ұйым директордың мүлкін қайтарымсыз пайдалана отырып, табыс
табады. Бұл ... ... ... ... деген сұрақ туындайды. Кем дегенде
бұл амортизациялық аударымдар болады. Мұны мысалда ... ... ... жатқан пәтердің нарықтық бағасы 10 000 000 теңге делік,
нормативті қызмет көрсету мерзімі 50 жыл, онда ... ... 200 ... ... ... : ... ... өзінің жылдық декларациясында қайтарымсыз жалжан
табысты 200 000 теңге сомасына көрсетуі тиіс.
Ұйымның кез келген ... ... ... ... ... ... ... табыс деп танылады. Сол ... ... ... ... - ... ... жөн, біріншіден, жоспарлы табысты
есептеу кезінде қиындықтар туады, ал ... егер ... ... ... ... өзінің табысын есептемеген болса, онда оны ... ... ... сол 80 ... сүйене отырып өзінің қалауынша
айқындайды.
10 кесте
Пәтерді ағымдық жалдау кезіндегі шоттар корреспонденциясы*
|Д-т |К-т ... ... ... |- ... ... ... алынды, келісім - шарт, НҚ-1 ф. |
| | ... ... ... ... |3360 ... төлем бойынша қарыз есепке алынды ... |1010 ... ... ... ... ... ... |3310 |Коммуналды қызметтер бойынша ... ... ... |
|1420 |3310 |ҚҚС ... ... |1010 ... ... ... төленді |
| |1030 | ... |3310 ... ... ... ... ... |3310 |ҚҚС ... |
|- |001 |Жал ... ... соң ... ... ... - |
| | ... ... ... ... ... ... қолдану әдістемелік нұсқау негізінде
құрастырылған
Есептілікте жал келісім шартын дұрыс көрсету үшін оның ... ... ... ... ... ... ... ҰҚЕС №2 сәйкес жал
қаржылық деп қарастырылады, егер оның шегінде меншік құқығына ... ... мен ... ... берілетін болса. Жал операциялық деп
қарастырылады, егер егер оның ... ... ... ... барлық
тәуекелдер мен пайда толықтай берілмейтін болса.
Төменде қаржылық жал ... ... жеке ... ... ... ... жал ... соңында активке деген меншік құқық жалға алушыға
өтеді;
2. жалға ... ... ... ... әділ ... ... ... сатып
алуға құқығы бар, яғни бұл құқық қолданылуы мүмкін күндегі бағадан
төмен және жалдың бастапқы күніне бұл ... ... ... болады;
3. жал мерзімі активтің экономикалық қызмет ету ... ... ... меншік құқығы өтпейтін болған жағдайда да;
4. жалдың бастапқы ... ... жал ... ... құны
жалға алынатын активтің әділ құнына жақын ... ... одан ... ... алынатын активтер соншалықты кәсіби сипаттамада болады, тек
жалға алушы ғана оны модификациясыз қолдана ... ... ... жал ... түрге жатқызылатын келесідей
жағдайлар қарастырылады:
1) жалға алушы жалға алу мерзімін уақытынан бұрын аяқтаған кезде ... ... ... ... ... ... жалға
алушыға жүктеледі;
2) жал мерзімінің соңындағы активтің жойылу құнының ауытқуынан ... да ... ... ... ... ... ... жалға аушы жал мерзімін ұзартуға ... бар, ... ... ... жалдық төлемдер нарықтық құнынан төмен болады.
Жалға алушы баланста қаржылық жалды актив ретінде және ... ... ... ... ... Оның көлемі жал басындағы активтің әділ
құнына тең ... ... ... жалдық төлемдердің дисконтталған құнына
тең болады, егер ол ... ... ... ... ... келе және ҚР – ның ... ... туралы Заңын негізге ала отырып, қарастырылып отырған
келісім – шарт сатып алуға құқығы бар ағымдағы жал ... ... ол екі ... – шарттан тұрады деп қарастыруға болады: ... және ... ... алу – сату ...... алу ... сәйкес бір тарап (сатушы) мүлікті (тауарды)
екінші тараптың (сатып алушының) ... ... ... ал ... ... ... және ол үшін ... бір ақша сомасын
(бағасын) төлеуге міндеттенеді.
Сонымен қоса сатып алушы тауарға шартта көрсетілген бағасын ... және ... ... ... үшін ... шығындарды өз мойнына алуға
міндетенеді.
Жалға беруші бағаны қайта қарастыруға келісімін бермеген ... ... ... алушы) тауарды қайтарып беруге міндеттенеді.
III БӨЛІМ ЖАЛ ЖӘНЕ ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ МЕНШІК ЕСЕБІНІҢ ТИІМДІЛІГІН ТАЛДАУ
ӘДІСТЕМЕСІ
3.1 Жал және ... ... ... талдау әдістері және
басқару жұмысындағы қаржылық есептілік
Нарықтық ... ... ... ... құралдар аудитiнде
түбегейлi өзгерiстер пайда болды. Бұл өзгерiстер негiзгi құралдардың
тозуына, ... ... ... ... ... ... негiзгi құралдарды
қайта бағалау, негiзгi құралдарды жөндеу жұмыстарына жұмсалған шығынды
есептен шығару, ... ... ... ... қатысты.
Аудитор ұйымның негiзгi құралдары тексеру кезеңiндегi есеп ... ... ... ... ... ... ... тексерiспен
салыстырғандағы өзгерiстермен, негiзгi құралдарды, ... ... ... ... ... ... айқындап, нңтижелерiмен танысып,
негiзгi құралдарды қайта ... ... ... және ... ... ... беру шарттарымен, негiзгi ... ... ... ... ... тiзiм құрастырғандарына көз жеткiзiп,
есеп жүргiзу саясатымен таныс болуы қажет.
Жалдағы негізгі құралдар есебі аудитінің негізгі ... ... ... ... жалға беруші тұрғысындағы бухгалтерлік есебінің сәйкес
нормативтік-құқықтық актілерге ... ... жал ... ... ... тәуелсіз баға беру болып табылады.
Өндіріс процесі өндіріс құралдарының қатысуымен жүзеге ... 1) ... ... ... ... ... ... жартылай
фабрикаттар);
2) еңбек құралдары (станоктар, машиналар) болып бөлінеді.
Қандай да ... ... ... құрамына енгізу сыртқы
белгілерімен емесе, солардың өндіріс процесінде ... ... ... құралдарға мыналар жатады: жылжымайтын мүліктер (жер
учаскелері, үйлер, ғимараттар, көпжылдық өсімдіктер және жермен өте ... ... ... мақсатына зиян келтірмеуі мүмкін емес басқа
объектілер), көлік құралдары, жабдықтар т.б. ... ... ... ... ... пайдаланылады, қасиеті мен нысанын сақтай отырып
жанама түрде тозады, өзінің құнын ... ... ... біртіндеп
көшіреді. Негізгі құралдар есебі №16 ... ... ... және ... ... ... ... сәйкес жүзеге
асырылады. Негізгі құралдардың бухгалтерлік есебінің міндеті:
1. ... ... ... ... ... ... да
құжаттар мен түгендеу журналдарының негізінде еңбек құралдарының
барлық түрлерінің сақталуына жүйелік бақылауды ұйымдастыру.
2. ... ... ... ... ... ... уақтылы және дұрыс
көрсетілуін қамтамасыз ету.
3. НҚ-дың тозуының дұрыс есептелуіне және ... ... ... және қор қайтарымдылығын арттыру жөніндегі шараларды
жүзеге асыру.
4. НҚ-ға ... және ... ... ... құруды және
модернизациялауды (қазіргі талапқа сай) ... ... ... ... және ... көрсетуді жүзеге асыру.
5. Моральды және физикалық тұрғыдан ескірген НҚ-ды жедел айқындау.
6. ... ... ... есептеме жасау үшін бухгалтерлік есептің
деректері банкін ... және ... ... ... №16 ... ... ... стандарты және
ұлттық қаржылық есептілік стандартына сәйкес мынадай топтар ... ... ... ... ... ... саны мен ... Үйлер-еңбек етуге, тұруға, халыққа әлеуметтік қызмет көрсету және
материалдық қорларды ... ... ... үшін ... ... Әрбір жеке тұрғын үй түгендеу
объектісі болып ... ... ... ... емес (зат ... көпірлер)
өзгеруіне байланысты емес міндетті іс-қызмет аясын атқару жолымен
өндіріс ... ... ... ... ... Машиналар мен жабдықтар-әрбір машина егер ол басқа мүліктік объектінің
бөлігі болмаса, құрамындағы тетік, ... ... ... ... ... ... НҚ-дың бұл тобы 5
топтан тұрады:
- күш беретін машиналар мен жабдықтар, жылу және ... ... ... ... ... ... ... жұмысшы машиналар мен жабдықтар-бұл ... ... ... ... заттарына механикалық, және химиялық әсер етуге
арналған машиналар, және ... ... ... ... ... және реттеу аспаптары, құрылғылар мен ... ... ... ... мен реттеуге арналған
аспаптар мен құрылғылар (амперметрлер, микроскоптар, водомерлер,
манометрлер).
- ... ... ... мен ... ... ... мен аспаптар (компьютерлер мен
басқа да есептеу ... ... да ... мен ... ... ... радио
желілерінің жабдықтары, өрт машиналары).
5. Табыстау қондырғылары-электр, механикалық және жылу энергиясы (электр
беру желісі, труба құбыры) қондырғылары.
6. Көлік құралдары-адамдарды, ... ... ... ... ... ... су, әуе ... арба көлігі) тасымал құралдары
7. Басқа да НҚ-дар:
- аспап-қол ... ... ... ... металл, ағаш және т.б. ... ... ... ... ... мен олардың ... ... ... ... үшін ... етуге
арналған заттар-жұмыс үстелдері, шкафтар;
- шаруашылық ... және ... ... ... ... басқа да НҚ-дар- кітапхана қорлары, спорттық мүлік, ... ... ... - ... үнемі қолданылмайды, өйткені олар:
- тоқтатылып қойылады – ... ... ... ... (қорда)- жөнделген, апат жағдайында қолданыстағы
НҚ-дарды ауыстыру үшін қор ... ... ... ... ... ... ұйым ... немесе басқа
ұйымнан алынған жал мерзімі шартпен белгіленген НҚ.
Материалдық активтерді НҚ-дар деп ... ... ... ... ... шарт болып табылады. №16 ... ... ... және ... ... ... ... сәйкес НҚ-дар мыналар
бойынша бағаланады:
- бастапқы құн ... ... ... активті немесе ғимаратты
алуға сол сәтінде берілген, басқа өтелген әділ бағаның ... ... ... ... оның ... ... ... құнмен (әділ бағаның) –мәмілеге ... және ... ... ... арасында жасалған операциялар кезінде
активті ауыстыруға болатын сома;
- жойылу құны-шыққан шығынды тастап пайдаланылған мерзім соңында
субъект актив алатын деп үміттенетін таза сома ... ... ... ... ... ... ... құнмен-жойылу құнын алып тастағандығы ... ... есеп ... ... ... сома мен ... ... баланстық құнмен-жинақталған тозу және баға түсуден жинақталған
залал сомасын алып тастағанда ... ... ... ... Баға ... ... залал-активтің баланстық
құны оның орнын толтыратын құннан артқан сома.
Негізгі құралдардың есебін дұрыс ұйымдастырудың маңызды шарты ... ... ... ... ... ... ... құралдарды
ақшалай өлшеммен бағалау олардың көлемін, құрылымын, тозуын анықтап, қайта
өндіруді жоспарлауға мүмкіндік береді. №16 ХҚЕ бойынша бастапқы, ... ... сату ... және жою ... ... ... ... бухгалтерлік есепте бастапқы құны бойынша кіріске алу сәтінде
көрсетіледі.
Осылайша, негізгі ... ... ... негіздері
аудитордың басты назар аударатын мәселелрі болып табылады.
Аудит – аудиторлар мен ... ... ... қаржылық есептілігінің шынайылығы мен қолданыстағы заңдарға
сәйкестігі жөніндегі тәуелсіз пікірі. Заңға ... ... ... ... ... ... ... куәлігі мен арнайы
лицензиясы бар заңды тұлғалар мен жеке адамдар құқылы.
Аудиторлық тексеру ... тек есеп пен ... ... ... ... қана қоймайды, қайта сол ... ... ... ұсыныстар, ақыл-кеңес беріледі.
Жал операцияларының аудитінің ақпараттық негізін келесідей құжаттар
құрайды:
- ұйымның жалдық қатынастар, ... ... ... ... есеп ... ... мен шарттары;
- ұйымның есепті жылдағы қаржылық есептілігі;
- жалдық келісім-шарттар, мәмілелер, басқа да жалдық қатынастрадың
қалыптасуын рәсімдеу құжаттары;
- жалдық төлемнің ... ... ... мен оған ... пайыздық шығындар сомасын рәсімдеу құжаттары;
- жалдық төлем ... ... ... ... ... ... есеп регистрлері;
- және басқа да әртүрлі дәлелдемелер.
Аудиторлық тексеруге негіз болатын бірден-бір маңызды құжат – ... ... ... ... бағдарламасы*
|Тексеру сұрағы ... ... көзі ... ... ... ... қатысты |Ұйымның есеп саясаты ... есеп ... ... | ... | ... ... ... рәсімделуін |Келісім-шарттар, мәмілелер ... | ... ... ... және ... беруші |Есеп регистрлері, ... ... ... ... |Қабылдау-тапсыру актілері, |
|түсуі-берілуімен ... ... ... ... ... | ... Жалға беруші және жалға алушы ... ... ... |
|тұрғысындағы бухгалтерлік есеп ... ... ... ... жал ... ... ... есебі |
|көрсетілуін, жалға ... ... ... карточкалары |
|пайда болуын, жалға берушідегі дебиторлық |7320, 7450 шығындар есебі ... ... ... ... |шоттарының карточкалары |
|5. Пайыздық ... ... ... ... регистрлері, 7310, 3380, |
|пайыздық шығындардың дұрыс есептелуін |1270, 2170, 4230 шоттардың ... ... ... ... ... ... ұйым ... есептілік нысандары, |
|қызметінің нәтижесіне әсерін анықтау және ... ... ... | ... ... ... ... мәліметтерді қорытындылай отырып
автор құрастырған.
3.2 Операциялық және қаржылық жал есебінің ... ... ... ... ... ... ... бастамас бұрын
аудитор ең алдымен келесі мәселелерді шешуі ... ... ... ... негізгі құралдар есебін ұйымдастыру негізі болатын есеп
саясатымен толық ... оның ... рет ... ... анықтау, соңғы
рет жүргізілген түгендеу уақытын ... оның ... ... ... ... ... қайта бағалаудың қашан және қалай іске
асырылғанын білу, негізгі құралдарды жалға алу және жалға беру ... ... ... ... құралдарды сақтау және пайдалануға
жауапты материалды жауапкершілігі бар адамдардың жұмысқа алынуы мен ... ... ... ... алу; ... ... ... қатысты заңнамалық, нормативтік актілермен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... және тағы
басқалары.
Осы мәселелерді шешу аудиторға ... ... ... ... ... ... ... мағлұмат береді және ол негізгі
тексеруді бағыттау сұрақтарын анықтай алады.
Бұдан кейін аудитор ... ... ... құралдар құнының
әділдігін тексереді. Оның дұрыстығын анықтау үшін аудитор ... ... ... және ... ... ... құралдар құндарының
негізділігін анықтайды.
Негізгі құралдардың ұйымға келіп түсуінің бір жолы оларды жалға алу
болып ... ... ... келіп түсуі барысында оларды арнайы
қабылдау ... ... ... шарттардың дұрыс
құрастырылғанын, шарттарды объектілердің құны көрсетілгенін, бастапқы құны
дұрыс көрсетілгенін, дұрыс есепке ... ... ... ... ... бойынша келіп түскен немесе жалға ... ... ... ... қатынастар жағдайында ерекше маңызға ие болуда.
Жал дегеніміз жалға берушінің белгілі-бір ... ... ... ... ... пайдалануға беруі. Жалдық операциялардың есепке алынуы
жалдың ... ... ... уақытына қатысты жалдың үш нысаны белгілі: ұзақ мерзімді
(лизинг), орта мерзімді ... және ... ... ... ... ... ... қаржыландыратын, ағымдағы және
қайтарылмайтын жал түрлерін ... жал ... ... ... ... ... ... Бұл жалға алушының уақытша қажеттілігін қанағаттандыру мақсатында
бұрын сатылып алынған мүлікті жалға беру ... ... Жал ... ... ... ... мен ... жалға берушіде қалады.
Мүлікті жалдау келісім ... ... ... жалданған мүлік жалға
берушіге қайтарылады.
Қайтарусыз жал ... жал ... ... келесідей себептерге
байланысты мүлікті жалдан қайтарып алу: төтенше оқиғаның орын алуы; жалға
алушының рұқсатымен; сол мүлікке немесе ... ... ... жаңа келісім
шарты жасалғанда; жал мерзімінің басында жалды тоқтату ... ... ... төлем жасағанда.
Негізгі құралдарды жалға беру мен қайтарылу негізі жал ... шарт пен 2 дана етіп ... ... ... ... шартта жалға берілетін объектілердің құрамы мен құны, жалдық
төлем ақы мөлшері, жалдау мерзімінің ұзақтығы, ... ... ... ... міндеттемелері көрсетіледі.
Аудитор ағымдағы жалға алынған ... ... ... ... ... ... жал ... жал объектісі ретінде ... ... өзі ... оның бір ... ... мүмкін. Оның мерзімі 1 жылға
дейінгі уақытты қамтиды.
Жалдау ... ... ... балансында есепте тұра береді, яғни
меншік иесі амортизациялық аударысдар жасайды, мүлік ... ... ... ... ... ... мүліктер құны 2410
«Негізгі құралдар» синтетикалық шотында көрсетіледі. Қажет болған жағдайда
ғана «Жалға берілген негізгі ... ... ... есеп ... ... Бұл шоттарды негізгі құралдар бастапқы құны бойынша есепке
алынады.
Аудитор ... ... ... ... құралдардың жалға алушыдағы
есебі мен жалға берушідегі есебінің өзара айырмашылықтары бар ... ... ... берушідегі бухгалтьерлік есепте келесі ... Дт 2410/2 Кт 2410/1 – ... жал ... ... ... жалға берілуі;
2. Дт 1260 Кт 6260 – келіп түсуге тиісті жалдық төлем ... Дт 1260 Кт 3360 – ... ... ... құралдар үшін
қосылған құн салығы сомасына;
4. Дт 7450 Кт 2420 – жалға берілген негізгі ... ... ... ... Дт ... Кт 1260 – жалдық төлем сомасының келіп
түсуі;
6. Дт 7210,7110,8040 Кт 3360 – ... ... ақы ... ... бөлімшелеріне жатқызылуы.
7. Дт 1260 Кт 1010,1040,1070 – ... ... ... Дт 1260 Кт 3520 – ... бірнеше есепті кезеңдер үшін
жалдық төлем ақының төленуі.
Ағымдағы жал бойынша шығындар төленуіне қарамастан сол есепті ... ... ... ... ... ... ... бөлетін маңызды мәселе жалдық төлем ақының
анықталуы. Жалдық төлем ақы жалға алынған мүліктің ... ... ... ... табыс сомасы болуы қажет және келісім шарттар көрсетілуі
тиіс. Пайыз мөлшері банктік пайыз ... кем емес ... ... ... ... ... сомасының есептелуі келісім
шартта көрсетіледі. Жалдан мүліктің ... ... ... жалға алушы
есебінен жүргізілген жағдайда амортизациялық аударымдар сомасы ... ... ... ... ... ... ... негізгі
мәселелердің бірі оларға күрделі қаржы салу, яғни күрделі жөндеуден өткізу
болып саналады. Жалдық объектілердің күрделі жөндеу ... да ... ... ... ... ... ... есебінен немесе алушы
есебінен жүргізілуі мүмкін. Жалға алушы ... ... оның ... ... есебіне кіргізіледі. Егер келісім шартта күрделі
жөндеуді ... ... ... көрсетілген болса, онда күрделі қаржы салымы
сомасы жал ... ... ... ... ... ... ... жөндеу құны жалға берушінің 2410 «Негізгі құралдар» шотында және
балансында көрсетіледі. ... ... ... ... жөндеу
шығындары 1620 «Алдағы кезең шығындары» шотында есепке алынады. Жалға алушы
есебінен жүргізілетін күрделі жөндеу ... үшін ... ... және оның сомасы 7470 шотында есепке алынады. Жалданған негізгі
құралдарды күрделі ... ... жыл ... ... ... және Дт 7110 (сату операцияларына қатысатын негізгі құралдар
үшін), 7210 (әкімшілік ... ... ... ... құралдар
үшін), 8040 (өндіріс процесіне қатысатын негізгі құралдар үшін) Кт 3540
шотында есепке алынды.
Мердігерлік ... ... ... ... негізгі құралдарға
қатысты нақты шығындар қабылдау-тапсыру актісі бойынша қабылданады және ... Кт 3310 ... ... ... ... күрделі жөндеуден өткен негізгі құралдарға қатысты
нақты шығындар келесі ... ... Дт 1620 Кт 1310, ... ... шығындардың құнына, Кт 3350 – жұмысты орындаған
еңбеккерлерге есептелген ... ақы ... ... Кт 3210, 3220 ... ... және ... ақы ... тиісті аударым шығындары
сомасына.
Егер күрделі жөндеу жұмыстарына жасалған ... ... ... қалатын
болса, онда сол бөлігіне қайтадан резерв құрастырған ... ... ал ... ... онда ... мөлшері есептен
шығарылады.
Жылдың соңында артық төленген жалдық төлем ақы ... ... ... ... ... ақы ... 1260 «Жал бойынша қысқа ... ... ... ... тұра ... Тұрғындық емес үйді жалдаған
уақытта жалға алушы жалға берушінің төлейтін ... ... ... да ... ... ... шот ... қосымша коммуналдық
төлемдер құжаттарын тіркейді.
Жалға алушыда қысқа мерзімді жалға алынған ... ... ... ... ... Жалға алушыдағы жалдаумен байланысты операциялар
келесі шоттарда көрсетіледі:
1. а) Жалдық келісім шарт негізінде есептелген ... ... ақы ... ... ... ... – Дт 7110 ... операцияларына
қатысатын негізгі құралдар үшін), 7210 (әкімшілік басқару ... ... ... үшін), 8040 (өндіріс процесіне қатысатын
негізгі құралдар үшін) Кт 3540;
б) алдағы есепті кезеңдерге аванс түрінде – Д1260т Кт ... ... құн ... сомасына – Дт 1420 Кт 3540;
3. Бюджетке ... ... ... ... құн ... сомасына – Дт
3130 Кт 1420;
4. Есептелген жалдық ... ақы ... ... ... – Дт 8010
Кт 8040;
5. Банк шотының көшірмесі негізінде жалға берушіге аударылған жалдық
төлем ақы ... – Дт 3540 Кт ... ... жалдаумен байланысты жалдық төлем мерзімі ... ... ... ... сомалары есептен шығарылады - Дт 7110 (сату
операцияларына қатысатын негізгі құралдар үшін), 7210 ... ... ... негізгі құралдар үшін), 8040 (өндіріс ... ... ... ... Кт 1620;
7. Есептелген қосылған құн салығы – Дт 1420 Кт ... Ай ... ... ... ... ... қосылған құн салығы
сомасына – Дт 3130 Кт 1420;
9. Жалданған ... ... ... ... ... – Дт 2930 Кт
1310, 1350- жұмсалған материалдық шығындардың құнына, Кт 3350 – ... ... ... ... ақы ... сомасына, Кт 3210,
3220 - әлеументтік сақтандыру және ... ақы ... ... ... ... ... ... салымдарды есепке алу – Дт 2410 Кт 2930;
11. Күрделі қаржы салымының жалға берушіге ... ... – Дт 3420 ...... тозу ... ... , және бір мезгілде Дт 5410 ...... ... құны ... ... қаржы салымдарының нақты шығындарын есептен шығару – ... ... ... қатысатын негізгі құралдар үшін), 7210 (әкімшілік
басқару мақсатында қолданылатын негізгі ... ... 8040 ... қатысатын негізгі құралдар үшін) Кт 8030,3310;
13. Жалға беруші есебінен жүргізілген күрделі ... ... ... – Дт 3540 Кт ... жал ... дұрыстығын тексергеннен кейін аудитор
ұзақ мерзімді жал операцияларын ... ... ... ұзақ ... жалды қаржылық лизинг деп те атайды.
Бухгалтерлік есептің халықаралық тәжірибесінде жал қаржылық лизинг ретінде
танылады, егер келесі шарттардың бірі орындалатын ... ... ... ... ... ... ... берушіден
жалға алушыға өтетін болса;
- жал мерзімінің соңында жалға алушы объектіні сатып алу құқығына
ие болатын болса;
- жал ... ... ... ... пайдалану мерзімінің 75%-
ынан астам уақытқа тең болса;
- жалға берілу уақытының басында ең ... ... ... ... ... ... қалдық құнынынң 90%-ынан
астамына тең болатын болса.
Қаржылық жал ретінде танылған жал келесі түрде есепке ... ... ...... берілген негізгі құралдың құны
мөлшерінде жалға алушыға берілген қарыз ретінде;
2. ... ... - ... ... ... ... ... жалға берушіден алынған қарыз сомасы және қаржылық
лизингке алынған амортизацияланатын негізгі құралдар сомасы
ретінде.
Осылайша қаржылық лизинг жалға ... ұзақ ... ... болып табылады.
ҰҚЕС № 2 стандартында қаржылық лизинг ... ... ... түсінігі келтірілген: «Қаржыландырылатын жал –мүліктің меншік
құқығымен байланысты пайда мен ... ... ... ... ... ... ... жалға алушы объектіні өз балансында көрсетеді. Ал ... жал ... ... алушыға берілуі де, берілмеуі де мүмкін.»
Халықаралық қаржылық есептіліктің №17 «Жал» ... ... жал ... жал ... ... ... ... құқығының
жалға алушыға көшу-көшпеуіне байланыссыз, пайда мен тәуекелдің басым ... ... ... жал ... ... ... жал формасы пайда болады, егер:
- жал мерзімі жалдық мүліктің ... ... ... ... ... ... оған жақын мөлшерде болса;
- жалдық төлемдердің жалпы сомасы жалдық мүліктің құнына жуық
мөлшерде, немесе оған тең, ... ... ... ... ... ... ... құқығы жалға алушыға көшетін
болса;
- жалдау мерзімінің соңында ... ... ... ... ... оның ... ... төмен бағамен сатып алу
мүмкіндігі келісім шартта көрсетілген болса;
- жалдық ... ... ... мақсатқа арналғандығына
байланысты оны тек жалға алушы ғана қолдана алатын ... түрі ... ... ... ... ... ұзақ ... қаржылық операцияларының бухгалтерлік есепке дұрыс алынғандығын
анықтайды.
Ұзақ мерзімді жалдық қатынастар жағдайында жалға ... ... ... құнын өзінің бухгалтерлік балансында актив ретінде, ал төленуге
тиісті жалдық төлем ақылар сомасын міндеттемелер ретінде ... ... ... яғни ... келісімі жасалғанда жалданған негізгі
құралдарға қатысты жалдық төлем ақы түріндегі ... сату ... ... дисконттелген құны бойынша, егер ол сату құнынан төмен
болатын болса, көрсетіледі.
Сату құны дегеніміз – ... ... ... ... ... ... ... Жалдық төлемдердің дисконттелген құнын анықтау
үшін жал бойынша көрсетілген пайыздық ставка қолданылады.
Көрсетілген немесе қаралған ... ... ... бұл жал ... жалданған объектілердің ағымдағы құндары бойынша ең ... ... ақы ... ... және ... қалдық құнын анықтауға
мүмкіндік беретін диконт ставкасы болып табылады.
Кепілдендірілмеген ... құны ... ... ... ... бір ... оның осы құны ... сатылуына жалға беруші кепілдік
бере алмайды, немесе оны тек жалға берушімен ... жақ ... ... ... ... ... мүмкін болмаған жағдайда жалға
алушының ... ... ... қарапайым ставка қолданылады. Жалға
алушының қарыз капиталына қатысты өспелі пайыздық ставка ... ... ... ... жал ... төлеуге тиісті пайыздық ставка, оны жалға
алушы жал ... ... ... ... қаржыландыру төлемі мен жалдық міндеттеменің баланстық
құнын кемітетін төлемдер жиынтығынан құралады. Қаржыландыру төлемі ... ... ... әр ... ... ... міндеттемесінің баланстық
құнына қатысты анықталған тұрақты пайыздық ставка бойынша танылады. Пайызды
төлеу мен амортизациялық ... ... жал ... ... әр ... жеке ... қаржылық есептілік стандартына сәйкес ең төменгі жалдық
төлем ақы мөлшері дегеніміз бүкіл жал ... ... әр ... ... ... алушы төлеуге міндетті төлем ақы болып табылады. Оның ішінде жалға
алушы үшін – оның кепілдендірген барлық ... ... ... үшін – жалға
алушы кепілдендірген барлық қалдық құн сомасы.
Жалдық мүліктерге ... ... ... ... мен ... алынған
негізгі құралдардың бастапқы құнына қатысты анықталады.
Жалға берілетін мүлік бухгалтерлік баланста дебиторлық борыш ретінде
жалға салынған таза салымдар сомасына тең ... ... ... ... ... ... күрделі салымдары мен іске асырылмаған табыстарының
айырмасы ретінде анықталады.
Ал өз кезегіндегі жалға салынған ... ... ... ... ... жалға қатысты алған ең төменгі жалдық төлемдерінің
жиынтық сомасы мен мүліктің кепілдендірілмеген ... ... ... ... Іске ... ... табыс дегеніміз жалға
берушінің ... ... ... салымдары мен жалға берілген мүліктің сол
кездегі дисконттелген құнының айырмасы болып табылады.
Сонымен, ұзақ мерзімді жал ... ... ... ... ... ... өз балансында есепке алады, жал мерзімі ішінде тозу
сомасын есептейді, жал мерзімі ... ... ... ... ... ... өтейді. Ұзақ мерзімді жал объектісі ретінде жалға алушының
меншігіне ... ... ... танылады. Жалдың ұзақ ... ... ... онда объектіге меншік құқығы жалға алушыға
өтеді, яғни ... ... ... өз ... ... берілетін
объектіні есептен шығарып, негізгі құралдың есептен ... ... ... ал ... ... ... ... объектілерді кіріске
алады, балансының активті бөлігінде көрсетеді.
Жалға беруші қаржылық жал ... ... ... ... мен ... ... ... қарайды. Ең төменгі жалдық
төлемдер есепті кезеңде жалға салынған қаржы салымы ... ... жал ... ... ... 1260 «Жал ... қысқа мерзімді
дебиторлық борыш» шотында есепке алынады. Аналитикалық есеп ... ... ... жеке ... Синтетикалық және аналитикалық есеп
регистрлерінде жазуға банктік ... ... ... ... ... жөнінде анықтама-есептеу және басқалары негіз болады.
Жалға берушідегі жалдық ... ... ... ... ... Дт 2160 Кт 2410 – қаржылық жал келіісім бойынша жаңа
сатылып алынған негізгі құралдардың ... ... Дт 2160 Кт 4420 – ... ... ... ... ... сомасына;
3. Дт 1420 Кт 3130 - Жалдық ... ... ... ... ... Дт 7410 Кт 2410 – ... ... болған негізгі
құралдардың жалға берілуі;
5. Дт 2420 Кт 2410 – есептелген тозу ... ... Дт 2160 Кт 6130 - ... ... негізгі құралдар
құнына, келісім бағасы бойынша;
7. Дт 2160 Кт 3130 – негізгі ... ... ... ... ... ... сомасына;
8. Дт 1270 Кт 4420 – алынуға тиісті пайыз сомасына;
9. Дт 1010,1040,1070 Кт 2160 – жалдық ... ... әр ... ... ... Дт 4420 Кт 6110 – есептелген пайыз ... ... ... әр ай сайын жалға берушінің табысы ... ... Бұл ... ай ... ... ... байланыссық есепке
алынуы қажет. Егер жалға алушы алдын ала ... ... ... ... онда ... ... ... жасайды.
Жалға алушы қаржылық жал бойынша бойынша міндеттемелерін 4150 шотында
есепке ... 4150 ... ... ... берушіге тиісті төлемдер
бойынша міндеттемесі көрсетіледі.
Жалға алушыдағы жалдық ... ... ... келесі түрде көрсетіледі.
Дт 2410 Кт 4150 – ұзақ мерзімге ... ... ... ... құнына;
Дт 1420 Кт 4150 – негізгі құралдардың сатып алу құнынан ... ... құн ... 7310 Кт 4160 – ... ... ... ... 7110 (сату операцияларына қатысатын негізгі құралдар үшін), 7210
(әкімшілік ... ... ... ... құралдар үшін), 8040
(өндіріс процесіне қатысатын ... ... ... Кт 2420 – ... сомасына;
Дт 4150, 4160 Кт 1010,1040,1070 - жалға берушіге ... ... ... ... ... 3130 Кт 1010,1040,1070 – жалдық міндеттемені алдын-ала өтеу;
Дт 2410/1 Кт 2410/2 – жалға алынған ... ... ... ... ... көшірілуі;
Дт 2420/2 Кт 2420/1 – есептелген тозу сомасының есепке алынуы;
Ұзақ мерзімді жалданған негізгі ... ... ... 7410 ... алынады. Жалға берумен байланысты табыстар 6210 шотында есепке
алынып, жыл ... ... мен ... нәтижелік шотқа есептен
шығарылады.
1. Дт 5410 Кт 7410 – ... ... ... ... байланысты
шеккен шығындардың жиынтық шығындар құрамына қосылуы;
2. Дт 6210 Кт 5410 – ... ... ... берумен алынған
табыстарды жиынтық табыс құрамына қосылуы.
3.3 Негізгі құралдарда ... ... ... ... және лизинктик
операциялар есебінің тиімділігін талдау әдістемесі
Аудиторлық тексерулерді жүргізудің еңбегін оңтайландыру өте маңызды,
сол себепті аудиторлық дәлелдерді алудың бір ... ... ... талдау
рәсімдерінің атқаратын рөлі зор болады. Талдау рәсімдерін жүргізу оған
қажетті ақпараттың көпшілік ... ... және бұл ... ол ... ... қарағанда аз шығынды талап етеді. Бұған қоса, ... ... ... ... бірі ... ... қаржылық ресурстарды жақсы ... ... ... ... ... ... іс-шараларды әзірлеу
болып табылады. Осыған орай, ... ... ... ... ... ... талдау жасайтын аудитке деген қажеттілік
туындайды. Сонымен бірге қорытынды талдау рәсімдерінің ... ... ... ... ... ... жағдайына жасалатын талдау
аудитор үшін де өте маңызды болады,өйткені оның ... ... ... үшін ... ... ... болады.
Талдау рәсімдері аудиторлық дәлелдерді алу тәсілдерінің бірі ... Бұл ... ... ... ... бірі болып
табылады.Талдау рәсімдері аудиторлық рәсімдердің бір ... ... ... ... субъекті қызметінің ... ... ... ... және ... Оларды қолдану талданатын көрсеткіштер арасында ... ... ... бар ... негізделген.
Аудиторлар экономикалық талдаудың әдістерін басқа да жағдайларда
пайдаланады. Мысалы, аудитті ... ... ... ... ... үздіксіз болуының әділдігін (есепті кезеңнен кейін
кем дегенде 12 айдың ішінде ол өзінің қызметін жалғастыра алатынын және ... ... ... ... ... өзі аталуы бойынша да,
оны шешу ... ... да ... талдау міндеті болып табылады. ... ... Банк ... ... ... мекемелерге аудиторлық
тексеру жүргізгенде олардың экономикалық нормативтерді орындауын, кредиттік
ұйымды басқарудың сапасын,оның кредиттік саясатын, қарыз ... ... ... ұйым ... операциялардың түрлері мен
көлемдерінің басқару құрылымына ... ... ... ... ... ... ... рәсімдерін бүкіл аудит процесінде жүргізеді, мұның өзі
оның сапасын көтеруге және еңбек шығындарын қысқартуға мүмкіндік береді.
Зерттеу ... олар ... да ... рәсімдермен бірге орындалуы
мүмкін.
Талдау рәсімдерін орындау: рәсімнің ... ... ... ... рәсімнің өзін жүргізуден және нәтижелерді ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерін анықтауына,есептілікте әдеттен тыс немесе ... ... ... ... ... ... жоғарғы
тәуекел салаларын анықтауына мүмкіндік береді.
Әдісті таңдау оларды жүргізудің мақсатына байланысты болады және оны
аудитор белгілейді.
Талдау рәсімдерінің негізгі ... ... ... ... сандық және проценттік салыстырулар;
- коэффициенттік талдау;
- статистикалық әдістеріне негізделген талдау;
- корреляциялық талдау;
- басқалар
Осы әдістерді ... ... ... мыналарды жүргізеді:
- нақты көрсеткіштерді жоспарлық (сметалық) көрсеткіштермен салыстыру.
Неғұрлым маңызды салаларды ... ... ... ... ... ... ... болашақ қателіктерді
ашып бере алады (олардың болмауы қателіктің болуы шамалы ғана екенін
білдіреді). Мұндай ... ... ... ... ... қолданылады. Мұнда мынандай екі сәтті
ескерту қажет: клиенттің болжамына қаншалықты дәрежеде ... ... үшін ... ... ... ... жасау
рәсімдері туралы әңгімелеседі)және ағымдағы қаржылық ақпаратты
қызметкерлер болжамдық ... ... етіп ... ықтималдығы
қандай (бұл ықтималдықты барынша төмендету үшін ... ... ... және ... деректерге егжей-тегжейлі тестілер
жүргізеді);
- есепті кезеңнің көрсеткіштерін алдыңғы кезеңдердің көрсеткіштерімен
салыстыру (аудитор шапшаң ... ... ... ... ... өзгеруіне немесе қаржы ... ... ... мүмкін);
- клиенттің деректерін қаржылық емес деректердің (сатылған ... ... ... және ... ... салыстыру. Мұнда бұл қаржылық емес деректердің дәлдігіне
сенімді болу керек.
Талдау рәсімдерін қолдаудың ... ... ... ... және ... ... ... талап ететін,әдеттен тыс немесе
қате көрсетілген фактілер мен шаруашылық қызметінің нәтижелерінің ... ... ... ... ... мақсаты болып табылатындар:
- экономикалық субъект қызметін зерттеу (талдау рәсімдері-мұндай
білімдерді алудың ең кең ... ... ... ... ... ... жағдайын және оның қызметінің
үздіксіздік келешектерін бағалау (кәсіпорынның әрекетке қалу
қабілетіне қатысты барлық ... ... ... ... қортытындығы енгізілуге тиіс);
- бухгалтерлік есептіліктің бұрмалану фактілерін анықтау: қаржы
есептілігіндегі ықтимал қателіктерді анықтау.
«Астана ... АҚ ... ... құрастырылған бухгалтерлік
баланс мәліметтері бойынша активтері мен пассивтерінің ... ... ... ... кесте
Ұйымның активтерінің құрамы мен құрылымын талдау*
|Көрсеткіштер |Жыл басы |Жыл соңы ... +,- |
| |Мың. Тг. |% |Мың. Тг. |% |Мың. Тг. |% ... ... ... ... ... ... барлығы | | | | | | ... Ұзақ ... ... |-452507 |-0,04 ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |5103875 |3,3 |4657672 |0,29 ... |-87,42 ... | | | | | | ... | | | | | | ... емес|58299 |0,004 |51996 |0,01 |-6303 |-10,81 ... | | | | | | ... ... ... |0 |0 ... Ағымдағы |221087256 |16,4 |464211629 |29,12 ... ... | | | | | | ... ішінде: |111983387 |8,3 |438304 |0,02 ... ... | | | | | | ... ... |8,06 ... |27,29 ... ... | | | | | | ... |149532 |0,06 ... |1,81 ... |+19041,6|
|қаражаттары | | | | | | ... ... ... |8,66 |5095976 |0,32 ... |
|қуаты | | | | | | ... ... «Х» ... ... ... ... құрастырылған
Кесте деректері бойынша мынандай қорытынды жасауға болады. 2008 жылы
2007 жылмен салыстырғанда жалпы активтер құны +242671867 ... ... ... әсер ... көрсеткіштер, дебиторлық борыштың есепті жылы
+326196094 теңгеге, ақша қаражаттарының +28473361 теңгеге ... ... ... ... ... құнының -4462203 теңгеге, тауарлы
материалдық қорлардың -111545083 ... ... ... ... мәліметтері бойынша талдау жасап, коэффициенттерді анықтап көрелік.
Өндірістік қуаты коэффициенті есепті жылы -111991286 теңге, ... ... Бұл ... ... ... ... ... құрауы
оның теориялық мәнінен әлдеқайда ... ... ... ... ... ... ... құрамын толықтыру үшін сырттан қаражат ... ...... ... ... ... ... активтердің баланс валютасындағы үлесін көрсетеді. Бұл көрсеткіш
өткен жылы 16,4 %, ал ... жылы 29,12% ... тұр, яғни ... ... ... үздіксіз жұмыс істеуін ... ... есеп ... ... ... және ... ... өзара қатынасы
коэффициенті ағымдағы активтердің ұзақ мерзімді активтерге ... ... ... ұйым ... ... жылы (221078256/1130497175) 0,19, ал
есепті жылы (464211629/1130044668) 0,4 құраған. Негізі ... ... кем ... қажет. Ұйымның бұл көрсеткіші есепті жылы ... ... ... Бұл ... ... жоғары болса,
соншалықты ұйымның қаржылық тұрақтылығы арта түспек.
Келесі көрсеткіш ұйымның мүлкі құрамындағы негізгі құралдардың шынайы
құны ... ... ... ... ұйым ... ... құралдар үлесі
өткен жылы 3,3% болса, есепті жылы 0,29%-ды құраған, яғни өте көп ... ... ... тозу ... ... құралдардың
техникалық жағдайын сипаттайды. Бухгалтерлік баланстан тозу жөнінде қосымша
мәліметтер алып тоз коэффициентін ... Бұл ... ... тозу ... ... ... ... арқылы анықталады.
Өткен жылы тоз коэффициенті 639397/5743273 – 0,11, ал есепті жылы ... – 0,21 тең ... Бұл ... өсуі бір жыл ... ... ... ... сипаттайды.
Талдаудың келесі кезеңі ұйымның ... ... ... ... мен ... талдау болып табылады. Ол үшін баланс
негізінде аналитикалық кесте құрастырып аламыз.
13 кесте
Бухгалтерлік ... ... ... мен ... ... |Жыл басы |Жыл соңы ... +,- |
| |Мың. Тг. |% |Мың. Тг. |% |Мың. Тг. |% ... ... ... ... ... ... барлығы | | | | | | ... ... ... |4,11 ... |0,73 ... |-12,09 ... | | | | | | ... ... ... ... ... | | | | | | ... ... |1232772671|91,21 |877070500 |55,01 |-355702171|+28,85 |
|міндеттемелер | | | | | | ... ... |12,9 ... |44,26 ... | | | | | | ...... |0,0073 |х |х ... 2/1 | | | | | | ... және |х |0,96 |х |1,007 |х |х ... капитал | | | | | | ... ... | | | | | | ... 1/3 | | | | | | ... |-10,88|х |2,5 |х |х ... | | | | | | ... ... ... қорлану көздері де +242671867 теңгеге,
+17,95% артқанын көреміз. ... ... ... негізгі құралдарға қатынасы арқылы ... ... ... ... -10,88 пунктке кеміген болса, есепті кезеңде
2,5 ... ... ... ... ... ... ... өтімділік
дегеніміз ұйымның қысқа мерзімді міндеттемелерін өтеу мүмкіндігі болып
табылады. Өтімділікті талдау ... ... ... баптары активтерінде
4 топқа, пассивтерінде 4 топқа біріктіріледі.
А1 – ең ... ... ... ақша қаражаттары мен бағалы қағаздар
кіреді. А2 – тез сатылатын активтер, оларға дебиторлық борыш пен ... ... ... А3 – баяу ... ... ... қорлар мен ұзақ
мерзімді инвестициялар кіреді, А4 – күрделі сатылатын активтер, оларға ұзақ
мерзімді активтер жатады.
П1 – ең ... ... ... ең қысқа мерзімде жедел өтелуі
қажет міндеттемелер жатады, П2 – қысқа ... ... ... ... мен ... жатады, П3 – ұзақ мерзімді міндеттемелер,
қысқа ... ... мен ... ... П4 – тұрақты міндеттемелер,
меншікті капитал жатқызылады.
Балансты абсолютті түрде өтімді деп тану үшін ... ... ... ... ... ... А2≥П2
3. А3≥П3
4. А4≤П4
Жыл басы ...... ... ......... ≥ 1232772671 ... ...... 4709668 ... теңсіздіктерді қарастыра отырып, жыл басында бірінші, төртінші
теңсіздіктердің орындалмайтынын, ал жыл соңында бірінші ... ... ... Яғни ... жыл соңында баланстың өтімділік
қабілетінің біршама артқанымен ... ... ... қажет екендігін
көреміз.
Ұйымның төлем қабілеттігіне талдау жасау үшін ... ... ... ... ... ... ... Бұл көрсеткіш ақша қаражаттары
мен бағалы ... ең ... ... қажет міндеттемелерге қатынасы
арқылы анықталады. Біздің балансымыз бойынша жыл басында 0,0008 (149532 /
174346854), ал жыл ... 0,04 ... / ... ... мөлшерден
әлдеқайда төмен екенін көреміз.
2. Аралық өтеу коэффициенті. Бұл көрсеткішті есептеу үшін ... ... ... ... ... пен ... активтерді қосу
қажет. Біз қарастырып отырған баланс бойынша жыл басында 0,6 (109103869 /
174346854), ал жыл ... 0,65 ... / ... ... ... ... (0,5 кем ... артық мөлшерде екенін көреміз. Ұйым өзінің
ең жедел өтелуге ... ... ақша ... ... ... саып ... болашақ төлемдері есебінен (дебиторлық борыш, ... ... өтеу ... бар екенін көріп отырмыз.
3. Жалпы өтеу коэффициенті қысқа мерзімді активтердің қысқа мерзімді
міндеттемелеріне қатынасы арқылы анықталады. ... ... ... өтеу
коэффициенті жыл басында 1,27 (221087256 / 174346854), ал жыл ... ... / ... құрап, жыл соңында біршама төмендегенін көреміз
және бұл мәндер негізгі теориялық мәннен әлдеқайда кем ... ... ... ... жобалардың тиімділігін талдау мәселелрін
қарастырамыз.
Өтелу мерзімін mөм деп ... ... ... ... ... ... ... лизингтік мүлікті қолданудан түскен таза табыс
сомасына тең болғатын жағдайдағы, лизинг затын қолдану мерзімінің ... ... ... ... мөлшері:
(5)
Өтелу мерзімі неғұрлым аз болса, лизинг алушы соғұрлым ... ... ... ... жобаны таңдау үлгісін 1-ші суреттен көре аламыз.
Сурет 1
Лизингтік жобаның қолайлы нұсқасын таңдау алгоритмі
Лизингтік жобаның тиімдлігін ... ... ... ... ... ... есепте лизинг беруші банктің алынған мүлкігі қаржылық лизингке
ұсынуымен байланысты операцияларын көрсету тәртібі банктің ішкі
құжаттарында қарастырылуы және есептік саясатта ... ... ... жасалып, мүлік мемлекеттік тіркеуден өткен соң, сатушыдан
лизинг беруші меншігіне алынып, кәсіпкерлік мақсатына уақытша пайдалануға
және ұқсатуға лизинг алушыға жалданатын ... ... ... ... берушінің лизинг затын сатушыдан алу және лизинг келісімінің шартына
сәйкес жолдау:
Лизинг берушінің лизинг затын сатушыдан алу және лизинг келісімінің шартына
сәйкес ... ... ... алу:
Д-т 1656 «Жалға беруге арналған негізгі құрал- ... 2856 ... ... ... бойынша кредиторлар»
Алынған негізгі құралдар үшін төлем:
Д-т 2856 « ... ... ... бойынша кредиторлар»
К-т 1050 «Банктердің корреспонденттік есепшоттары».
Лизинг затын ... ... ... ... ... ... және кәсіпкерлік мақсатта қолдануға беру:
Д-т 1305 «Басқа банктерге қаржы лизингі»
1420 «Клиенттерге ... ... ... 1656 ... беруге арналған негізгі құрал- жабдықтар»
Ай сайын айдың ... ... ... ... ... беруші лизинг бойынша
сыйақылар есептейді. Бұл кезде келесі бухгалтерлік жазба жасалады:
Д-т 1730 «Басқа банктерге берілген қарыздар және қаржы лизингі ... ... ... ... қарыздар және қаржы лизингі бойынша есептелген
кірістер»
К-т 4305 «Басқа банктерге берілген қаржы лизингі бойынша сыйақы алуға
байланысты кірістер»
4420 «Клиенттерге берілген қаржы ... ... ... ... ... лизинг алушы қаржысы есебінен және лизинг берушінің жазбаша
келісімімен лизинг затына зиян келтірмейтін жақсарту жүргізсе, лизинг
беруші лизинг алушы алдындағы бұл ... ... өтеу ... лизинг
келісімінің әрекет ету мерзімі аяқталған өз міндеттемелерін мойындайды.
Бұл кезде ... ... ... ... 5922 ... емес қызметтен өзге шығыстар»
К-т 2860 «Банктік қызмет бойынша өзге кредиторлар».
Лизинг ... ... ... ... алғанда лизинг беруші
келесі бухгалтерлік өткізбелерді жүзеге асырады:
1420 «Клиенттерге берілген қаржы лизингі»
б) Негізгі борыш сомасы ... ... ...... ... ... ... мәжбүрлі шығын сомасына:
Д-т 5452 «Басқа банктерге берілген қарыздар және қаржы лизингі бойынша
арнайы резервтерге (мәжбүрлі шығындар) ақша бөлу».
5455 «Клиентерге берілген ... және ... ... ... ... ... шығындар) ».
К-т 1339 «Басқа банктерге берілген қарыздар және қаржы лизингі бойынша
арнайы резервтер (мәжбүрлі шығындар)».
1439 «Клиентерге ... ... және ... ... ... ... ... шығындар)»
Есептелген сыйақы мен негізгі борыш уақтылы бір кезде төленбесе ... ... ... ... ... ... айып өсімақы және
тұрақсыздық сомасын есептейді. Бқл кезде келесі бухгалтерлік жазба
жасалады:
Д-т 1860 «Банк қызметі бойынша өзге дебиторлар»
К-т 4900 «Тұрақсыздық ... ... ... ... ... ұзартылған төлемдер қайтарылғанда, келесі
бухгалтерлік жазба жасалады:
Айып, өсімақы және тұрақсыздық сомасына:
Д-т 1050 ... ... ... 1860 ... қызметі бойынша өзге дебиторлар»;
ә) Мерзімі ұзартылған сыйақы сомасына:
Д-т 1050 ... ... ... 1731 ... ... ұсынған қарыздары мен қаржылық лизингтері
бойвнша мерзімі өткен сыйақылар»
1741 «Клиенттердің ұсынған ... мен ... ... ... өткен сыйақылар»;
б) Негізгі борыш сомасына:
Д-т 1050 «Банктердің ... ... ... ... ... ... өтеу бойынша
Д-т 1050 «Банктердің корреспонденттік есепшоттары»
К-т 1730 «Басқа банктерге берілген қарыздар және ... ... ... ... ... ... ... және қаржы лизингі бойынша есептелген
кірістер».
ә) лизинг затын алу, жеткізу және оны лизинг ... ... ... ... ... ... ... мақсатында қолдану үшін жұмыс жағдайына
келген шығындар мен басқа да кез келген шығындарды қалпына келтіру бойынша:
Д-т 1050 ... ... ... 1305 ... ... қаржы лизингі»
1420 «Клиенттерге берілген қаржы лизингі».
Лизинг келісімінің әрекет ету мерзімі аяқталған соң лизинг заты лизинг
шартының келісіміне сәйкес лизинг алушыдан лизинг ... ... Егер ... заты ... амотизацияланса, онда лизинг беруші аталған
лизинг затын қабылдау-өткізу акті бойынша қабылдайды және қажет болса оны
одан әрі қолдану бойынша ... тыс ... ... Егер ... заты ... ... қалдық құн сомасына лизинг
берушіде келесі бухгалтерлік жазба жасалады:
Д-т 1652 «Жер, үйлер мен ғимараттар»
1653 «Компьютерлік қондырғылар»
1654 «Басқада негізгі құралдар»
1655 «Қаржылық лизингке ... ... ... ... ... 1305 ... ... қаржы лизингі»
1420 «Клиенттерге берілген қаржы лизингі».
Егер лизинг келісімінің шарты бойынша лизинг заты қайтарылмаса және аталған
лизинг заты ... ... онда ... ... ... ... ... келтіруі лизинг келісімшартымен реттеледі.
Лизинг алушының меншікті қаржысы есебінен жүргізген жақсарту құнын қалпына
келтіру кезінде, лизинг берушімен келесі бухгалтерлік жазба жасалады:
К-т 2860 ... ... ... өзге ... 1050 ... ... есепшоттары»
Жанадан құрылған мәжбүрлі шығындар есебінен қаржылық лизинг бойынша негізгі
борыш сомасын лизинг ... өтеу ... ... ... ... ... ... борыш сомасына:
Д-т 1339 «Басқа банктерге берілген қарыздар...
және қаржы лизингі бойынша арнайы резервтер (мәжбүрлі шығындар)»
1439 «Клиентерге берілген ... және ... ... ... арнайы
резервтерге (мәжбүрлі шығындар) »
К-т 1306 «Банк қарыздары бойынша ... ... ... ... ... «Банк қарыздары бойынша клиенттердің мерзімі өткен берешегі»;
К-т 1305 «Басқа банктерге қаржы лизингі»
1420 ... ... ... ... ... кіріс 7130 «Шығынға шығарылған борыштар».
ә) мерзімі ұзартылған сыйақы сомасына:
Д-т 4305 «Басқа банктерге берілген қаржы лизингі бойынша сыйақы алуға
байланысты ... ... ... қаржы лизингі бойынша сыйақы алуға байланысты
кірістер».
К-т 1731 «Басқа банктердің ... ... мен ... ... ... ... сыйақылар»
1741 «Клиенттердің ұсынған қарыздары мен қаржылық лизингтері бойынша
мерзімі өткен сыйақылар»;
б) ... ... және ... ... 4900 ... айыбы (айыппұл, өсімппұл)»
К-т 1860 «Банк қызметі бойынша өзге дебиторлар».
Егер ағымды жылда қаржылық лизинг бойынша берешекті өтеу ... ... ... ... жүзеге асырылады:
а) айыппұл, өсімақы және тұрақсыздық сомасына:
Д-т 1050 «Банктердің корреспонденттік есепшоттары»
К-т 4900 «Тұрақсыздық ... ... ... кезекте, шығын 7130
«Шығынға шығарылған борыштар».
ә) Сыйақы сомасына:
Д-т 1050 «Банктердің корреспонденттік есепшоттары»
К-т 4305 «Басқа банктерге берілген ... ... ... ... ... кірістер»
К-т 4420 «Клиенттерге берілген қаржы лизингі бойынша сыйақы алуға
байланысты кірістер» бір кезекте, шығын 7130 ... ... ... ... ... ... 1050 «Банктердің корреспонденттік есепшоттары»
К-т 5452 «Басқа банктерге берілген қарыздар және қаржы лизингі бойынша
арнайы резервтер ... ... ақша ... ... ... ... және ... лизингі бойынша арнайы
резервтерге (мәжбүрлі шығындарға) ақша бөлу» бір кезекте, шығын 7130
«Шығынға шығарылған борыштар».
Қаржылық лизинг бойынша ... өтеу ... ... ... ... ... ... жазба жүзеге асырылады:
а) айыппұл, өсімақы немесе тұрақсыздық және сыйақы сомасына:
Д-т 1050 «Банктердің корреспонденттік есепшоттары»
К-т 4921 ... ... өзге ... бір ... ... 7130 «Шығынға
шығарылған борыштар».
ә) Шығындар шотында (мәжбүрлі шығындарға ... ... ... кезде,
қаржылық лизинг бойынша негізгі борыш сомасына:
Д-т 1050 «Банктердің корреспонденттік есепшоттары»
К-т 5452 «Басқа банктерге берілген қарыздар және қаржы лизингі бойынша
арнайы ... ... ... ақша ... ... ... қарыздар және қаржы лизингі бойынша арнайы
резервтерге (мәжбүрлі шығындарға) ақша бөлу» бір кезекте, ... ... ... борыштар».
б) Шығындар шотында (мәжбүрлі шығындарға бойынша) қаржы жеткіліксіз болған
кезде, қаржылық лизинг ... ... ... сомасына:
Д-т 1050 «Банктердің корреспонденттік есепшоттары»
К-т 4921 «Банк қызметінен өзге ... бір ... ... 7130 ... борыштар».
Лизинг алушы банкіде операциялары келесі ретпен жүргізіледі:
Жасалған лизинг келісіміне сәйкес, лизинг алушыға лизинг заты барлық
нәрселерімен және тиісті құжаттар беріледі. Бұл ... ... ... ... ... 1655 ... лизингке алынған негізгі құралдар»
К-т 2057 «Басқа банктерден ... ... ... ... қаржы лизингі»
Ай сайын айдың соңғы жұмыс күнінен...
кешіктірмей лизинг алушы лизинг ... ... ... және ... жазбаны жүргізеді:
Д-т 5057 «Басқа банктерден алынған қаржылық лизинг бойынша сыйақыны
төлеумен байланысты шығындар»
5227 ... ... ... ... ... ... ... шығындар»
К-т 2705 «Басқа банктерден алынған қарыздар және қаржы лизингі бойынша
есептелген шығындар».
Егер лизинг алушы өзінің ... ... ... және лизинг берушінің
жазбаша келісімімен лизинг затына зиян келтірмейтін жақсарту жүргізсе,
лизинг беруші лизинг алушы алдындағы бұл ... ... өтеу ... ... ... ету ... аяқталғанда өз міндеттемелерін
мойындайды, бұл кезде келесі бухгалтерлік жазба жасалады:
Д-т 1860 ... ... ... өзге ... 4922 ... емес ... өзге кірістер»
Лизинг келісімімен құралған төлемдерді мерзімде төлегенде, лизинг алушы
мынадай бухгалтерлік жазба жасайды:
а) лизинг бойынша есептелген сыйақыны өтеу бойынша:
Д-т 2705 «Басқа ... ... ... және ... ... ... ... 1050 «Банктердің корреспонденттік есепшоттары»
ә) лизинг затын алу, ... және ... ... ... ... ... ... келісіміне сәйкес мақсатында қолдану үшін жұмыс жағдайында
келген шығындар мен ... да кез ... ... ... ... бойынша.
Д-т 2057 «Басқа банктерден алынған қаржы лизингі»
2227 «Алынған қаржы лизингі»
К-т 1050 «Банктердің корреспонденттік есепшоттары».
Тозу құны ... есеп ... ... ... Егер ... мерзімінің
соңында меншік құқы лизинг алушыға өтетіні толық сенімділік болмаса, өте
қысқа екі кезеңнің бірінде активке тозу құны есептеледі: жалдау ... оны ... ... ... ... жазба жүзеге асырылады:
Д-т 5784 «Қаржы лизингі бойынша алынған негізгі құрал жабдықтар бойынша
амортизациялық аударымдар»
К-т 1695 ««Қаржы лизингі бойынша алынған ... ... ... бойынша
есептелген амортизация»
Лизинг алушы сыйақы бойынша төлемдерді, сондай ақ қаржылық лизинг бойынша
негізгі борыш сомасы кешіктірілгенде, келесі бухгалтерлік жазба жасалады:
а) ... ... ... 2705 ... ... ... қарыздар және қаржы лизингі бойынша
есептелген шығындар»
К-т 2741 «Алынған қарыздар және қаржы лизингі бойынша мерзімі ... ... ... ... 2057 «Басқа банктерден алынған қаржы лизингі»
2227 «Алынған қаржы лизингі»
К-т 2058 ... ... ... ... және ... лизингі бойынша
мерзімі өткен берешек»
2225 «Банктің клиенттермен жасалған қзге операциялары бойынша мерзімі ... ... мен ... ... ... бір кезде төленбесе, лизинг
беруші айып, өсімақы және тұрақсыздық сомасын есептейді. Бұл кезде:
а) Айып, өсімақы және тұрақсыздық ... 5900 ... ... ... ... 2860 ... ... бойынша өзге кредиторлар»
ә) мерзімі ұзартылған сыйақы сомасына:
Д-т 2741 «Алынған қарыздар және қаржы лизингі бойынша мерзімі ... 1050 ... ... ... Негізгі борыш сомасына:
Д-т 2058 «Басқа банктерден алынған қарыздар және қаржы лизингі бойынша
мерзімі ... ... 1050 ... ... есепшоттары».
Лизинг келісімінің әрекет ету мерзімі аяқталған соң лизинг заты лизинг
шартының келісіміне сәйкес лизинг алушыдан ... ... ... Егер ... заты толық амотизацияланса, онда лизинг алушы аталған лизинг
затын қабылдап-өткізу акті...
бойынша қабылдайды;
б) Егер лизинг заты толық амотизацияланса, қалдық құн сомасына ... ... ... ... ... сомасына:
Д-т 1695 «Қаржы лизингі бойынша алынған негізгі құрал жабдықтар бойынша
есептелген амортизация»
К-т 1655 «Қаржы лизингіне қабылданған негізгі құрал ... ... ... 2057 ... ... алынған қаржы лизингі»
2227 «Алынған қаржы лизингі»
К-т 1655 «Қаржы лизингіне қабылданған негізгі құрал жабдықтар»
Егер ... ... ... ... ... заты ... және аталған
лизинг заты толық амортизацияланбаса, онда лизинг алушымен лизинг берушіге
қалдық қалпына келтіруі ... ... ... ... ... алушыға лизинг затының құнын негізгі құралдар құрамына
келесі бухгалтерлік жазба жасалады:
– қалдық құнын срмасына:
Д-т 1652 «Жер, үйлер мен ғимараттар»
1653 «Компьютерлік ... ... ... ... ... ... ... негізгі құралдар»
1658 «Көліктік құралдар»
К-т 1655 «Қаржы лизингіне қабылданған негізгі құрал жабдықтар»
Д-т 1695 «Қаржы ... ... ... ... ... жабдықтар бойынша
есептелген амортизация»
К-т 1692 «Үйлер мен ғимараттар бойынша есептелген амотизация»
1693 «Компьютерлік қондырғылар бойынша есептелген амотизация»
1694 «Өзге ... ... ... бойынша есептелген амотизация»
Егер лизинг алушы қаржысы есебінен жақсарту жүргізсе, лизинг алушы шотында
лизинг беруші қалпына ... ... ... ... ... жазылады:
Д-т 1050 «Банктердің корреспонденттік есепшоттары»
К-т 1860 «Банк қызметі бойынша өзге дебиторлар»
Егер бұл заңда немесе лизинг ... ... ... ... ... ... ... лизинг затын қосалқы лизингке өткізуге
құқылы. Лизинг алушы үшінші тұлғаға лизинг келісімі ... ... ... ... ... ... затын қосалқы лизингке
жолдау кезінде лизинг алушының банкінде жазба жасалады:
а) лизинг затының баланстық құнына:
Д-т 1655 «Қаржы лизингіне қабылданған ... ... ... ... жолдаған лизинг заты құнының есебі үшін жеке дербес шот:
К-т 1655 «Қаржы лизингіне қабылданған негізгі құрал жабдықтар»
Лизинг заты қосалқы лизингке берілген ... ... ... 1655 ... ... шоттар ашылады.
ә) есептелген амортизация сомасына:
Д-т 1655 «Қаржы лизингіне қабылданған негізгі құрал жабдықтар амортизация»
1655 шотта қосалқы лизингке жолданған әрбір лизинг заты ... жеке ... ... ... көптеген кәсіпкерлер бизнес үшін қажетті мүліктерді
меншікке емес, жалға алғанды жөн көреді. Жалгерлік, бірінші кезекте ... ... ... ... ... ... тән әр ... механизмдер және қарыз міндеттемелері бойынша есеп айырысулар
кездесетін келешекті қаржыландырудың арнайы ... көзі ... ... ... ... ... техникалық
құралдармен жабдықталу дәрежесін сипаттайтын объектілер болып табылады.
Қандай болмасын ұйымның негізгі мақсаты жоғарғы дәрежелі табысқа қол
жеткізу болғандықтан, соған мүмкіндік беретін ... жол – ... ... ... ... ... болуы болып табылады.
Құрал- жабдықтардың қажетті мөлшерін қамтамасыз етудің негізгі жолы ... алу, ал ... ... ... ... ... мүмкіндігіне
ие болу жолы – оларды жалға алу болып табылады. Лизингтік бизнес
кәсіпкерлік қызметтің ерекше саласын ... ... ... ... мүмкіншілігіне қарай өндірісті техникалық қайта жарақтандырудың,
Қазақстан экономикасын құрылымдық қайта құрудың, нарықты жоғары сапалы
тауармен ... ... ... ... ... мазмұнына қарай жалға берудің екі түрін бөліп көрсетеді:
қаржылық жалға беру және операциялық жалға беру.
Экономикалық қатынастарда лизинг қаржылық опер...
ациялардың жаңа нысаны ... ... ... ... ... ... қарастырылады. Егер лизингті мерзімділік, қайтымдылық және
төлемділік шартымен мүліктерді ... ... ... ретінде түсінсек,
онда оны негізгі қорға салынған тауарлық несие ретінде ... ... ... ... ... (фр.«credit-pail») деп атайды
Осы жұмысты жазу барысында негізгі нормативтік-құқықтық актілерге
қатысты анықталған негізгі жал ... ... ... қатысты жалдың үш нысаны белгілі: ұзақ мерзімді, ... ... ... ... ... қаржылық, операциялық жал түрлерін
ажыратады.
Жалдау есебінің жалға алушы мен жалға ... жал ... ... ... келесідей қорытындыға келдім:
1. Жал операцияларының есебін дұрыс ... ... ... бұл ... ... ... ... қаржылық шаруашылық қызметтің нәтижесінің анықталуына
тікелей әсер етеді.
2. ... ... ... жалдық төлемдер мен пайыз сомасын
дебиторлық борыш ретінде есепке алады және ұзақ ... ... ... құралдарды өз балансынан есептен шығарады.
3. Жалға алушы жалға алған негізгі ... ұзақ ... ... өз ... ... ... және ... міндеттемесін
көрсетеді.
4. Жалдау операцияларында ... ... ... ... ... ... ... мәселесі
өте маңызды, сол себепті жалдық келісім шартта осы жағдайды
анық көрсету қажет.
5. Жалға ... ... ... ... күрделі жөндеу
шығындарының да есебі ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
6. Жалдық операциялар мен қатынастардың есеп регистрлерінде дұрыс
тіркеліп, ... ... есеп ... дұрыс,
уақыттылы есепке алыну да ерекше көңіл бөлуді талап етеді.
7. Жалдық қатынастардың дұрыстығына ... және ... ... ... ... де ... әсер етеді.
«Астана Контракт» АҚ жал және инвестициялық ... ... ... келісім шарт жасалған. Келісім шарт дұрыс
құрастырылған, ... ... ... ... ... өз ... ... емес. Негізінен ұйымның өндірістік қорларының жағдайы нашар
екендігі талдау барысында анықталған. Сол себепті қаржыландырылған ... ... ... ... ... болар еді. Сонымен, зерттеу
нәтижесінде негізгі құралдарды жалдау операцияларының ... ... ... маңызды мәселелерінің бірі. Жалдық қатынастардың дұрыс
қалыптасуына әсер ... оның ... ... ... ететін
бірден-бір құжат жал келісім шарты болып табылады. ... осы ... күші ... оның ... аспектілерді дұрыс құрастырылуын қамтамасыз
ету қажет.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі. Алматы, 2007
2. Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. ... ... ... «Қазақстанның әл-ауқатын арттыру – мемлекеттік саясаттың басты
мақсаты».-Астана:»Елорда», 2008-64 ... ... ... ... жыл №234 III «Бухгалтерлiк есеп пен
қаржылық есептілік туралы» Заңы.
4. ... ... ... ... ... қызмет туралы».
Заңы (20.02. 2009жылғы өзгерістер мен қосымшаларды қоса алғанда)
5. ... ... ... ... 10.12.2008ж.№99-IV.-658 с.
6. Бухгалтерлiк есептiң Типтiк шоттар жоспары. Алматы, 2007ж.
7. ... ... ... ... №2. ... 2007 ж.
8. Халықаралық қаржылық есептілік стандарттары.Алматы,2006
9. «Аудиттің теориясы» Сатмурзаев А.А. Укашев Б.Е., ... ... ... Абленов Д.О. Алматы-2005, Экономика
11. «Шаруашылық субъектілердегі ... ... ... ... ... есеп ... Кеулімжаев К.К. Алматы-2006
13. Әжібаева З.Н., Байболтаева Н.Ә., ... Ж.Ғ. ... ... ... ... С.Б., ... Ж., ... есеп», Алматы, 2001ж.,
236б.
15. Байдәулетов М., Байдәулетов С.М., «Аудит»: оқу құралы.- Алматы: Қазақ
Университеті, 2004ж
16. ... К.Ш. и др. ... и ... ... ... Алматы:
«Каржыкаражат», 1998. -512.
17. Дюсембаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., ... Ж. Г ... ... ... Алматы 2001ж.
18. Кеулiмжаев Қ.Қ., Әжiбаев З.М. т.б. «Қаржылық есеп». Алматы 2006г.
19. «Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп» Радостовец В.К, Габдуллин Т.Ғ.
Радостовец В.В. ... О.И.., ... ... ... ... В.Ф. Международные стандарты финансовой отчетности.Москва,2005г.
21. Радостовец В.К. «Кәсіпорындағы ... ... ... ... ... Р.М., «Финансовый учет на предприятии»: Учебник. Алматы:
Экономика,2005.-480с.
23. Сатыбалдин С.С. Трансформациялық ... ... ... Алматы,
2003
24. Сейдахметова Ф.С. «Современный бухгалтерский учет». Алматы 2000г.
25. ... ... ... дамуының индустриалдық-инновациялық
даму стратегиясы. Деловая неделя №19(847) 15 мамыр 2009ж.
26. ... Э. ... ... ... ... ... ... №1 (56)
қаңтар 2009ж. 7-14б.
27. Бухгалтерлік есеп және аудит Султанова Б.Б., Арыстамбаева а.З.,
Тойлыбек Т.Г. Оқу құралы 1 бөлім.-Алматы:әл-Фараби атындағы ... 2009.- ... ... ... ... ... лизинг алушының белгілеуі
Таза табыс сомаларының ағымы SП1, SП2,…, SПm
Өтелу ... ... ... ... саны ... ... ipj
Лизингтік келісім бойынша лизингтік төлемдер ағымы
Таза келтірілген табыс есебі ... ... ... ... ... ... ... жобалардың нұсқаларын суреттейтін айнымалылыр
j-жобасы бойынша ішкі табыстылық нормасының есебі rj
Басы
Лизингтік жобаның қолайлы ... ... ... таңдау критерийлерін белгілеу
Соңы

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 76 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Инвестициялық қорлардың қарекетін жүзеге асыру негіздері5 бет
Корпорация қаржыларын ұйымдастыру98 бет
Корпорацияның кірісін қалыптастыру және бөлу5 бет
Қазақстан Республикасының портфелдік инвестиция жағдайы31 бет
Қаржылық инвестиция портфелінің түсінігі, мазмұны және түрлері16 бет
Қаржылық құралдар портфелінің нарықтық тәуекелін есептеу методикасы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь